सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)
Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary
भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा
पृष्ठ 583, कुल 837 में से
संदर्भ में पढ़ें५२४ सात्वतसंहिता वेदयत्यन्यथात्मानं योऽन्यस्मिन् योजितं पदे। कृत्वापेक्षां तु हृदये स याति नरकेऽधमः ॥ ६२ ॥ नो भाजनं स्यात् सिद्धीनां क्रमत्यागे कृते सति। स्वमाचारं स्वकां जातिं स्वगोत्रं स्वगुरोर्गृहम् ॥ ६३ ॥ समयिपुत्रकाद्यवरपदस्थोऽपि प्रतिष्ठापेक्षया साधकाचार्यपदारूढत्वेनात्मानं वेद- यति, तस्य महत्तरं दोषमाह—वेदयतीति सार्धेन ॥ ६२-६३ ॥ स्वपदं च स्वसंस्कारं प्राङ्निषिद्धेन वै विना। गोपायत्यचिराद् यो वै पातित्यमुपयाति सः ॥ ६४ ॥ एवं स्वाचारजातिगोत्रादिगोपनेऽपि पातित्यं संभवतीत्याह—एवमिति सार्धेन। प्राङ्निषिद्धेन मन्त्रमुद्रादिनेत्यर्थः, समाक्षिप्तस्तदादेशान्मन्त्रमुद्राद्वयं विना। कीर्त्यर्थं स्वगुरोर्ब्रूयाद् ज्ञातं शास्त्रार्थमुत्तमम् ॥ (२२।३९) इत्यादिभिस्तेषां प्रकाशन(स्य) निषिद्धत्वात्। अतस्त्वहङ्कारादुत्कृष्टत्वकथनं च न कार्यम् ॥ ६३-६४ ॥ क्रमत्याग करने के कारण उसे सिद्धियाँ नही प्राप्त होती । जो अपना आचार, अपनी जाति, अपना गोत्र, अपने गुरु का गृह, अपना पद, अपना संस्कार, अपनी मुद्रा, अपना मन्त्र, नहीं छिपाता वह सिद्धि प्राप्त कर लेता है किन्तु जो उसे छिपाता है वह अवश्य पतित होता है ॥ ६३-६४ ॥ तस्माच्छ्रेयोऽर्थिना नित्यं नाभिमानं न तत्क्षयात्। अधरोत्तरता सम्यग् आचर्त्तव्या च कुत्रचित् ॥ ६५ ॥ वास्तवार्थेकथनं श्रेयस्करमित्याह—तस्मादिति ॥ ६५ ॥ इसलिये साधक को चाहिये कि वह अहङ्कार वश अपने को अपनी अवस्था से उत्कृष्ट की अभिव्यक्ति न करे। ऐसा करने से उसका क्षय निश्चित है ॥ ६५ ॥ सङ्कर्षण उवाच मुद्राचतुष्टयं देव कीदृग्लक्षणलक्षितम्। ज्ञायते यत्परिज्ञानाद् देशिकान्तं चतुष्टयम् ॥ ६६ ॥ पूर्वोक्तसमयिपुत्रकादिज्ञापकतत्तन्मुद्राचतुष्टयलक्षणं पृच्छति सङ्कर्षणः— मुद्रेति ॥ ६६ ॥ भगवान् सङ्कर्षण ने कहा—हे भगवन्! अब मैं पूर्व में कहे गये समयी साधकादि के मुद्रा का लक्षण जानना चाहता हूँ। वह किस लक्षण से लक्षित होता है ॥ ६६ ॥