भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 676, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 676

पञ्चविंशः परिच्छेदः ६१७ प्रवेश करावे । मन्त्र तन्त्र में किसी प्रकार का स्खलन न हो, इस भय से अपने ही समान अन्य आचार्य का वरण करे ॥ ३९-४० ॥ स्वयं वस्त्वनुसन्धाय हवनार्चनकर्मणाम् ॥ ४० ॥ आस्ते ह्युत्पत्तिपूर्वाणां न्यासान्तानामनन्यधीः । स्वस्य तु भूतशुद्ध्यादिन्यासान्तकर्मसु हवनार्चनकर्मवस्त्वनुसन्धानपूर्वकमेकाय- तचित्तत्वेन वर्तमान(ता)माह—स्वयमिति ॥ ४०-४१ ॥ स्वयं भूत शुद्ध्यादि न्यासान्त कर्म में तथा हवन एवं अर्चन कर्म के वस्तुओं का अनुसंधान कर सभी अवसरों में हवनार्चन कर्म में दक्ष पुरुष को नियुक्त करना चाहिए ॥ ४०-४१ ॥ कृत्वा दीक्षाविधानोक्तं सहोमं कलशार्चनम् ॥ ४१ ॥ कुर्यात् सतोरणानां तु ध्वजानां स्थापनं ततः । पूर्वं दीक्षाप्रकरणोक्तरीत्या महाकुम्भार्चनहोमादिकं तोरणध्वजस्थापनार्चनं चाह—कृत्वेति ॥ ४१-४२ ॥ दीक्षा विधानोक्त रीति से होम सहित कलशार्चन करे । फिर तोरण सहित ध्वजों का स्थापन करे ॥ ४१-४२ ॥ सितरक्तादिभेदेन प्रागादौ तु ध्वजाष्टकम् ॥ ४२ ॥ निवेश्य मध्यवेदयां तु पुनरप्ययवत् तथा । यजेत् सत्यादिकं तत्र चतुष्कं होवमेव हि ॥ ४३ ॥ उत देवा अवहितमृङ्मयान् पाठयेत् ततः । बहिर्वे सर्ववर्णेन चक्रं तोरणगं यजेत् ॥ ४४ ॥ पाठयेद् द्वारपालीयं साम सामविदस्ततः । मध्यवेद्याः परितो ध्वजाष्ट(क)स्थापनम्, तत्र प्रभवाप्ययक्रमेण सत्यसुपर्णाद्य- र्चनम्, उत देवा इत्यादिमन्त्रपाठनम्, बहिस्तोरणगतनानावर्णचक्रध्वजेषु चक्रराजा- र्चनम्, लोकद्वारमपावृण्वित्यादिद्वारपालीयसामपाठनं चाह—सितेति त्रिभिः । एवं महाकुम्भाद्यर्चनानन्तरं ध्वजार्चनादिकस्योक्तावपि तत्पूर्वमेव वा तत्कार्यमिति ज्ञेयम् । तथा चेश्वरपारमेश्वरयोः—‘‘एतेषामथवा पूर्वं भवेद् द्वास्थैः सहार्चनम्’’ (ई०सं० १८।५८, पा०सं० १५।१७८) इति ॥ ४२-४५ ॥ मध्य वेदी के चारों ओर आठो दिशाओं में सित, रक्त, पीतादि वर्णों की आठ ध्वजायें स्थापित करे । फिर प्रभव एवं अप्यय क्रम से सत्य सुपर्णादि की अर्चना करे । फिर ‘उत देवा’ इत्यादि मन्त्र का पाठ करे । बाहर तोरण पर रहने वाले नाना वर्ण के ध्वजाओं पर चक्रराज का अर्चन करे । फिर ‘लोकद्वारमपावृणु’ इत्यादि द्वारपालीय साम का पाठ करे ॥ ४१-४५ ॥ सा० सं० – 43