भारतकोश
सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

सुभाषितरत्नभाण्डागार (पण्डित काशीनाथ शर्मा संग्रह)

Subhashita Ratna Bhandagara

पण्डित काशीनाथ शर्मा (सम्पादक: नारायण राम आचार्य) द्वारा

स्रोत: Subhashita Ratna Bhandagara (10,000+ Classic Sanskrit Epigrams & Maxims - Nirnaya Sagar Press) (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished516 पृष्ठ

पृष्ठ 36, कुल 516 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 36
दशावतारः२१

दशास्यद्दिग्भागे । मुहुखलोकितचापः कोऽपि दुगप. स नीलिमा शरणम् ॥ ७७ ॥ अविपञ्चवटीकुटीगवर्तिम्फुटितेन्दीवरसुन्दरोरुमूर्तिः । अपि लक्ष्मणलोचनैकसख्य भजत ब्रह्म सरोरुहायताक्षम् ॥ ७८ ॥ कनकनिकषभामा सीतयालिङ्गिताङ्गो नवकुवलयद्दामश्यामवर्णाभिरामः । अभिनव इव विद्युन्मण्डितो मेघखण्डः शमयतु मम ताप सर्वतो रामचन्द्रः ॥ ७९ ॥ परिणयविधौ भक्त्वा नद्ध्रिषो धनुग्ग्रतो जनकसुतया दत्ता कण्ठे स्रज हृदि धारयन् । कुसुमधनुषा पाशेनैव प्रसह्य वशीकृतोऽवनतवदनो रामः पायात्रपायिनयान्वितः ॥ ८० ॥ उत्फुल्लामलकोमलोत्पलदलश्यामाय रामामने.कामाय प्रथमाननिर्मलगुणग्र्रामाय रामात्मने । योगारूढमुनीन्द्रमानसमसरोहमाय ससारविध्वसाय स्फुरदोजसे रघुकुलोत्तसाय पुसे नमः ॥ ८१ ॥ यो रामो निजघान वक्षसि रणे त रावण सायकैर्हृद्यस प्रतिवासर वसति सो तस्या ह्यय राघवः । यस्यास्ते भुवनावली परिवृता द्वीपैः सम सप्तभिः स श्रेयो विदधातु नस्त्रिभुवनत्राणैकचिन्तापर ॥ ८२ ॥ राज्य येन पटान्तलभतृणवत्त्यक्त गुरोराज्ञया पाथेय परिगृह्य कार्मुकवर घोर वन प्रस्थित. । स्वाधीनः शशिमौलिशापविपये प्राप्तो न वै विक्रिया पायाद्ध. स बिभीषणाग्रजनेहा। रामाभिधानो हरि. ॥ ८३ ॥ कारुण्यामृतनीग्माश्रितजनश्रीचातकानन्दद शाङ्गाखण्डलचापमम्बुजमवादीन्द्रादिवर्हाइदम् । चारुस्मेरमुखोल्लसजनकजासौदामिनीशोभितं श्रीरामम्बुदमाश्रयेऽखिलजगत्ससारतापपहम् ॥ ८४ ॥ कूर्भो मूलवदालवालवदपाराशिलंतावदिशो मेघाः पल्लववत्सूनफलवन्नक्षत्रसूर्यन्दवः । स्वामिन्व्योमतरुः क्रमे मम कियाञ्छुत्वेति गां मारुतेः सीतानवेषणमादिशन्दिशतु वो राम सलज्ज. श्रियम् ॥ ८५ ॥ एतौ द्वौ दशकण्ठकण्ठकदलीकान्तारकान्तिच्छिदो वैदेहीकुचकुम्भकुङ्कुमरजःसान्द्रेरुणाङ्काङ्कितौ । लोकत्राणविधानसाधुसवनप्रारम्भयूपौ भुजौ देयास्तामुरुविक्रमौ रघुपतेः श्रेयासि भूयांसि वः ॥ ८६ ॥ वालक्रीडनमिन्दुशेखरधनुर्भङ्गावधि प्रह्वता ताते काननसेबनावधि कृपा सुग्रीवसख्यावधि । आज्ञा वारिधिबन्धनावधि यशो लङ्केशनाशावधि श्रीरामस्य पुनातु लोकवशता जानक्यपेक्षावधि ॥ ८७ ॥ कल्याणाना निधान कलिमलमथनं पावन पावनाना पाथेयं यन्मुमुक्षो. सपदि परपदप्राप्तये प्रस्थितस्य । विश्रामस्थानमेक कविवरवचसां जीवन मज्जनाना बीज धर्मद्रुमस्य प्रभवतु भवता भूतये रामनाम ॥ ८८ ॥

कल्याणील्लाससीमा कलयतु कुशल कालमेघाभिग्रामा काचित्माकेतधामा भवगहनगतिकान्तिहारिप्रणामा । सौन्दर्यहीणकामा धृतजनकसुतामादरापाङ्गनामा दिक्षु प्रख्यातभूमा दिविपदभिनुता देवता रामनामा ॥ ८९ ॥ योऽद्धा योद्धावधीन्नान्मपदि पेलभुज. सर्पराये परा ये येनांयेनाश्रिताना स्तुतिरवनमितेशानचापेन चाँपे । लङ्काल्कारहर्ता ककुभि ककुभि यः कान्तया सीतयासीर्द्नो दूनोऽथ हृष्ट. स विभुरवतु वः स्वंःसभार्यः सभार्य ॥ ९० ॥ ऋक्षणा भूरिधाम्ना श्रितमविपतिना प्रस्फुरद्भीमर्तार स्फार नेत्राँनलेन प्रशमनयमितोचैँपमीनध्वजेन । रँमॉर्म्यँत्तं पुरारेर्जुमुंदशुचि लसँन्नीलसुग्रीवमङ्ग प्रावङ्ग वापि मैन्य दैर्शवदनशिरश्छेदहेतु श्रियेऽस्तु ॥ ९१ ॥ यस्तीर्थानामुपस्त्या गलितमलभर मन्यते स्म स्वमेव नाज्ञासीज्जाझिरे यन्मम चरणरज पादपूतान्यमूनि । पादस्पर्शन कुर्वञ्झटिति विघटितग्रावभावामहल्या कौसल्यासूनुरून व्यपनयतु स वः श्रेयसा च श्रिया च ॥ ९२ ॥

सीता

उन्मृष्ट कुचसीम्न्नि पत्रमकर दृष्ट्वा हठाल्लिङ्गनात्कोपो मास्तु पुनर्खिखाम्यमुमिति स्मेरे रघूणा वरे । कोपेनारुणितोऽश्रुपातदलितः प्रेम्णा च विस्तारितो दत्तो मैथिलकन्यया दिशतु न. क्षेम कटाक्षाङ्कुर ॥ ९३ ॥

हनूमान्

अशोपलङ्कापनिसैन्यहन्ता श्रीगममेवाच नैक्रकर्ता । अनेकदु खाहुतलोकगोप्ता त्वमौ हनूमास्तव सौम्यकर्ता ॥ ९४ ॥ कृतक्रोवे यस्मिन्नमरनगरी मङ्गलग्ना नेवातङ्का लङ्का समजनि वन वृश्चति सति । सदा सीताकान्तप्रणतिमतिविख्यातमहिमा हनूमानव्याद्वः कपिकुलशिरोमण्डनमणिः ॥ ९५ ॥

रामकृष्णौ

त्रातः कींकोदरो येन द्रोग्धापि करुणात्मना । पूतैनामारणख्याततः स मेऽस्तु शरणं प्रभुः ॥ ९६ ॥


१ समूह २ सीता. ३ विभीषणस्याग्रजन्मा रावणस्त हन्तीति स ४ वाचम्
१ निश्चितम् २ राक्षसान् ३ युद्धे ४ शत्रव ५ भाग्येन ६ प्राप्ता ७ विरहित ८ दु स्थितमनाः. ९ देवसभास्वामी १० ऋक्षाणां भल्लूकाना मधिपतिना जाम्बवता, पक्षे,-नक्षत्राणामधिपतिना चन्द्रेण ११ भीमस्तारो वानरविशेष, पक्षे,-भीमा तारा नेत्रकनीनिका १२ नेत्रा नायकेन नलेन नलनाम्ना वानरेण, पक्षे,-नेत्रानलेन तृतीयनेत्राग्निना १३ उच्चा आपो यस्मिन्स उच्चापो मीनध्वज समुद्र, पक्षे,-उद्धतचापो मीनध्वज काम १४ रामायत्त रामचन्द्राधीनम्, पक्षे,-रामाया पार्वत्या अधीनम् १५ कुमुदनाम्ना वानरेण शुचि, पक्षे,-कुमुदपुष्पवच्छुचि शुभ्रम् १६ नील सुग्रीवश्च वानरा, पक्षे,-नीला नीलवर्णा शोभना ग्रीवा १७ दशवदनशिरश्छेदहेस्त्विति सैन्यपक्षे स्फुटम्, अन्यत्र शिवप्रसादनार्थं रावणेनात्मन शिरांसि च्छिन्नानीति प्रसिद्धि १८ सेवनया १९ पद्ममकरम् २० नवभया २१ आदरो भयशून्य काक, पक्षे,-कालियसर्प २२ पूतनामा पवित्रनामा रणे ख्यातश्च, पक्षे,-पूतनाया राक्षस्या मारणेन ख्यात .