तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके २ अनुवाकः। ३७६

'प्रसूत्यै' प्रसवाय सम्पद्यते । स्रुवेण जुह्वां चतुर्वारं गृहीतं यदाज्यं तेन जुहुयात् । चतुःसङ्ख्यासाम्यात् पशुप्राप्तिर्दिक्षु प्रतिष्ठा च ॥

पुनरपि चतुःसङ्ख्यां प्रकारान्तरेण प्रशंसति । "छन्दाꣳसि देवेभ्योऽपाक्रामन् । न वो भागानि हव्यं वक्ष्याम इति । तेभ्य एतच्चतुर्गृहीतमधारयन् । पुरोऽनुवाक्यायै याज्यायै ॥ १ ॥ देवतायै वषट्काराय । यच्चतुर्गृहीतं जुहोति । छन्दाꣳ- स्येव तत् प्रीणाति । तान्यस्य प्रीतानि देवेभ्यो हव्यं वहन्ति ।” (५ प्र०। २ अ० । २ म०) इति । नानाविधछन्दोयुक्तपुरोऽनुवाक्या- द्यभिमानिनो देवा हविर्भाग्यो 'देवेभ्यः', उपरक्ताः सन्तो- ऽन्यत्रागच्छन् । किं ब्रुवन्तो गता इति, तदुच्यते । हे देवा भागरहितानि वयं 'छन्दांसि', 'वः' युष्मदीयानि, हवींषि 'न वक्ष्यामः' हविर्वहनं न करिष्यामः, 'इति', ब्रुवन्तः तदानीं देवा विचार्य होमकाले यत् चतुर्ग्रहणं तच्छन्दसां प्रीतिकरं भवति इति तेषां भागमकल्पयन् । तत्र प्रथम- ग्रहणं पुरोऽनुवाक्याख्याया गायत्रोदेवताया*स्तुष्टिकरं । द्वि- तीयग्रहणं याज्याख्यायास्त्रिष्टुब्देवतायास्तुष्टिकरं । देवताख्या- या जगतीदेवतायास्तुष्टिकरं† । चतुर्थग्रहणं वषट्काराख्या- या अनुष्टुब्देवतायास्तुष्टिकरं । अतश्चतुर्गृहीतेन होमे सति छन्दोदेवताः प्रीणन्ति । ताश्च प्रीताः सत्यः 'हव्यं वहन्ति' ॥

---

* पुरोऽनुवाक्याख्याया देवताया इति तै० पाठः ।
† पुष्टिकरमिति तै० पाठः ।