तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ११ अनुवाकः । ५०७

सप्र॒थाः(१०) । (११)अप॒ द्वेषो॒ अप॒ ह्वर॑ः । अन्यद्व्र॒तस्य॑ सश्चिमः(११) । (१२)घ॒र्म्मत॑त्ते॒ऽन्नमे॒तत् पुरी॑षम् । तेन॑ वर्द्धस्व

---

कल्पः । सदो विश्वायुरित्युत्तरेणोत्तरवेदिं खरौ न्युष्या-* नुव्यूहतीति । शर्म सप्रथा इति मन्त्रशेषः । (१०मन्त्रः) । 'सदः' भूप्रदेशविशेषः †उत्तरवेद्युत्तरदेशरूपः, 'विश्वायुः' कृत्स्नायु- र्हेतुः, अतएव 'सप्रथाः' ख्यातियुक्तः, 'शर्म' सुखहेतुः ॥

‡शर्मशब्देन भूमिविवक्षां दर्शयति । "सदो विश्वायुरि- त्याह । सदो हीयं।" इति । (५ प्र० । ६ अ० । १८ म०) ॥

कल्पः । अप द्वेषो अप ह्वर इति मार्जारीयदेशे उच्छिष्ट- खरमिति न्युष्यानुव्यूहतीत्यनुवर्त्तते । अन्यद्व्रतस्य सश्चिमेति मन्त्रशेषः । (११मन्त्रः) । 'द्वेषः' द्वेष्टा शत्रुः, अपनीतः, 'ह्वरः' कौटिल्यकारी चापनीतः । 'व्रतस्य' अनुष्ठीयमानस्य कर्मणः, 'अन्यत् सश्चिमः' पूर्वोक्तद्वेषकौटिल्याभ्यामतिरिक्तं क्षेमेणानु- ष्ठानं वयं सम्पादितवन्तः ॥

अनेन मन्त्रेण शत्रुनिराकरणं दर्शयति । "अप द्वेषो अप ह्वर इत्याह भ्रातृव्यापनुत्यै।" इति । (५ प्र० । ६ अ० । १८ म०) ॥

कल्पः । घर्म्मतत्तेऽन्नमेतत् पुरीषमिति दध्ना मधुमिश्रेण पात्राणि पूरयतीति । पाठस्तु । (१२)घर्म्मतत्तेऽन्नमेतत्पुरीषं । •

---

* नाभिं खरावन्युष्या इति तै० पुस्तकपाठः ।
† उत्तरनाभ्युत्तरदेशः इति तै० पुस्तकपाठः ।
‡ सदःशब्देन इति तै० पु० पाठः ।