तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६८० तैत्तिरीय आरण्यके

भ॒ङ्ग्य॒श्रवो गाय॒ यो राजा॑ऽनपरो॒ध्य॑:। (६) । (७) य॒मं गाय॑
भ॒ङ्ग्य॒श्रवो यो राजा॑ऽनपरो॒ध्य॑: । येना॒ऽपो न॒द्यो॑ ध-
न्वा॑नि॒ येन॒ द्यौ: पृ॑थि॒वी दृ॒ढा^(७)। (८) हिर॑ण्यकक्ष्या॒न्त्सु॒धु॒-
रा॒न् हिर॑ण्याक्षानयःशफा॒न् । अश्वा॑ननश्श॒ते। दानं॑

‘अस्य’ सर्वस्य, ‘जगतः’, ‘वशी’ वशेन युक्तः, सर्वं जगत् तदधी-
नमित्यर्थः । ‘यः’ च यमः, ‘राजा’, ‘अनपरोध्यः’ केनाप्यपरो-
द्धुमशक्यः, तं ‘यमं’, प्रति ‘भङ्ग्यश्रवः’ एतन्नामकं गीतं, हे पुरुष
‘गाय’, भङ्गीरितिसङ्गीतशास्त्रोक्तां भङ्गीमर्हतीति भङ्ग्यं, श्रवणीयम्
श्रवः, भङ्ग्यञ्च तच्छ्रवश्चेति ‘भङ्ग्यश्रवः’, शास्त्रोयलक्षणोपेतत्वाच्छ्रो-
त्रसुखकरोयमित्यर्थः ॥

अथ द्वितीयामाह । ^((७))“यमं गाय भङ्ग्यश्रवः ० येन
द्यौः पृथिवी दृढा”^((७)) इति । ‘यः’ यमः, ‘राजा’, केनाप्यप-
रोद्धुमशक्यः, ‘येन’ यमेन, ‘आपः’, धृता इति शेषः । तथा
‘नद्यः’, येन, धृताः, ‘धन्वानि’ मरुस्थलानि, येन, धृतानि,
‘द्यौः’, ‘येन’, धृता, ‘दृढा’, ‘पृथिवी’, च येन, धृता । तादृशं
‘यमं’, प्रति, पूर्वोक्तं ‘भङ्ग्यश्रवः’, ‘गाय’ ॥

अथ तृतीयामाह । ^((८))“हिरण्यकक्ष्यान् ० यमोराजाऽभिति-
ष्ठति”^((८)) इति । अनसां सकटानां रथानां शतं यस्य यमस्य
सोयं ‘अनश्शतः’, तादृशः ‘यमः’, ‘राजा’, ‘दानं’ फलप्रदानं
उद्दिश्य, अत्र समागच्छतु । ‘अश्वान्’, ‘अभितिष्ठति’ रथेषु योजयति ।
कीदृशानश्वान्, ‘हिरण्यकक्ष्यान्’ सौवर्णाभरणैः युक्ताः कक्ष्याः