तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६ प्रपाठके १२ अनुवाकः। ७२१

भौ नौ लो॒कौ पय॑सा पृणीहि॑^(२) । ^(३)र॒यिष्ठाम॒ग्निं मधु॑म- न्तमु॒र्मिण॑मू॒र्जस्व॑न्तं त्वा॒ पय॑सोपसँसदेम । सँ र॒य्या समु॒ वर्च॑सा सच॑स्वा नः स्व॒स्तये॑^(३) । ^(४)ये जी॒वा ये च॑ मृ॒ता ये जा॒ता ये च॒ जन्या॑: । तेभ्यो॑ घृ॒तस्य॑ धार-

---

'पयसा' क्षीरेण, उभा'पृणीहि' आवृत्तौ कुरु, क्षीरपूर्णौ कुरु इत्यर्थः ॥

अथ तृतीयामाह । ^(३)“रयिष्ठामग्निं ० सचस्वा नः स्वस्तये”^(३) इति । हे अग्ने, वयं त्वां 'अग्निं', 'पयसा' पयोमु- ख्यभोग्यद्रव्यनिमित्तं, 'उपसँसदेम' समीपे सम्यक् प्राप्नुयाम । कीदृशमग्निं, 'रयिष्ठां' धने अवस्थितं, धनप्रदमित्यर्थः । 'मधुमन्तं' मधुरद्रव्ययुक्तं, 'ऊर्मिणं' उत्कर्षयुक्तं, 'ऊर्जस्वन्तं' बलवन्तं । हे अग्ने 'स्वस्तये' क्षेमार्थं, 'नः' 'अस्मान्,' 'रय्या' धनेन, 'संसृजख' सम्य- ग्योजय, 'वर्चसा' कान्त्यापि, सँसचस्व ॥

कल्पः । ये जीवा इत्यभिमृश्य, इति। पाठस्तु । ^(४)“ये जीवा ये च ० मधुधारा व्युन्दतो”^(४) इति । 'ये जीवाः' अस्मत्कुले जीवन्तो ये पुरुषाः सन्ति, 'ये च मृताः', सन्ति, 'ये', अपि इदानीं 'जाताः' उत्पन्नाः, 'ये च जन्याः' इतः परं जनयितव्याः, 'तेभ्यो धारयितुं' तान् सर्वान् पोषयितुं, 'घृतस्य', सम्बन्धिनी 'मधुधारा'

482