तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ११ अनुवाकः । ८५

ऋष॑यः स॒प्तार्चि॑षश्च॒ यत् । सर्वे॑ च॒यो अग॑स्त्यश्च । न- क्ष॑त्रैः शङ्कृ॑तोऽवसन्^(४) । ^(५)अथ॑ सवि॒तुः श्यावाश्वस्या-

ऋदशापन्नं जगत् । 'ये', 'सप्तर्षयः' मरीचिवसिष्ठप्रमुखाः, तन्मध्ये मुख्यः 'अर्चिश्च', 'यत्' यः, विद्यते ते 'सर्वे', 'असत:' जगत्कार- णादव्यक्तात् सकाशात्, 'सत्' व्यक्तं जगत्, 'ततक्षुः' रक्षणोपल- क्षितं निष्पादनं कृतवन्तः । एते हि पूर्वस्मिन् कल्पे सृष्ट्यधिका- रार्थं तपस्तप्त्वा वर्तमानकल्पे जगत्कारणादव्यक्तात् सकाशात् स्वस्वाधिकारोचितं व्यक्तं जगदुत्पादितवन्तः। अव्यक्ताद्व्यक्तमुत्प- न्नमित्ययमर्थ उपनिषद्याम्नायते। असद्वा इदमग्र आसीत्, ततो वै सदजायतेति । एवं सति सप्तर्षिवद्ये पुरुषाः अस्मिन् जन्मन्यारुणकेतुकमग्निं चिन्वन्ति, ते सर्वेऽप्यागामिजन्मनि अ- गस्त्यसमानाश्च भवन्ति । किञ्चैते कर्मानुष्ठातारः 'नक्षत्रैः' दिवि भासमानैः सह, 'शङ्कृतोऽवसन्' सर्वप्राणिनां सुखका- रिणो वसन्ति, द्युलोके नक्षत्ररूपेणोत्पद्यन्त इत्यर्थः । तथा चान्यत्राम्नायते । यो वा इह जयते अमुं स लोकं नक्षत्रे। तन्नक्षत्राणां नक्षत्रत्वमिति। एतैश्चतुर्भिर्मन्त्रैरुपदध्यात् ॥

अथैकं ब्राह्मणवाक्यमाह । ^(५)अथ सवितुः ० अर्वर्तिकामस्य''(५) इति । पूर्वमथ पवित्राङ्गिरमेति अङ्गिरोनाम्नो महर्षेः सम्बन्धिन इष्टकामन्त्रान् प्रतिज्ञाय ते दर्शिताः 'अथ' तेभ्योऽनन्तरं, 'श्यावाश्वस्य' श्यावाश्वनाम्नः कस्यचिन्महर्षेः, सम्ब-