वामन पुराण

वामन पुराण
Vamana Purana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
DevanagariHindipublished489 पृष्ठ
पृष्ठ 429, कुल 489 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 429
अध्याय ८५ ] सारस्वतस्तोत्रके संदर्भमें विष्णुपञ्जरस्तोत्र, सारस्वतस्तव-कथन-प्रसङ्गमें राक्षस-वृत्तान्त ४१९
| संस्कृत श्लोक | हिन्दी अनुवाद |
|---|---|
| अनया रक्षया ब्रह्मन् कृतरक्षं तपोनिधिम्।<br>योगाचार्यं शुचिं दक्षं वासुदेवपरायणम्॥ ८<br><br>विष्णुः प्राच्यां स्थितश्चक्री विष्णुर्दक्षिणतो गदी।<br>प्रतीच्यां शार्ङ्गधृग्विष्णुर्विष्णुः खड्गी ममोत्तरे॥ ९<br><br>हृषीकेशो विकोणेषु तच्छिद्रेषु जनार्दनः।<br>क्रोडरूपी हरिर्भूमौ नारसिंहोऽम्बरे मम॥ १०<br><br>क्षुरान्तममलं चक्रं भ्रमत्येतत् सुदर्शनम्।<br>अस्यांशुमाला दुष्प्रेक्ष्या हन्तुं प्रेतनिशाचरान्॥ ११ | ऋषिको तपस्या करते हुए देखा। ब्रह्मन्! तपोनिधि पवित्र दक्ष और वासुदेवकी आराधना करनेमें तत्पर उस योगाचार्यने अपनी रक्षा इस रक्षामन्त्रके द्वारा कर ली थी कि 'पूर्व दिशामें चक्र धारण करनेवाले विष्णु, दक्षिण दिशामें गदा धारण करनेवाले विष्णु, पश्चिम दिशामें शार्ङ्गधनुष धारण करनेवाले विष्णु और उत्तर दिशामें खड्ग धारण करनेवाले विष्णु मेरी रक्षा करें। दिशाओंके कोणों (अग्निकोण, नैर्ऋत्यकोण, वायव्यकोण, ईशानकोणों)-में हृषीकेश, उन दिशाओं और कोणोंके मध्य अवशिष्ट स्थानोंमें जनार्दन, भूमिमें वराहरूप धारण करनेवाले हरि एवं आकाशमें नृसिंहभगवान् मेरी रक्षा करें। प्रेतों एवं निशाचरोंके संहारके लिये छुरेकी धारके समान अत्यन्त तीक्ष्ण यह निर्मल सुदर्शन चक्र घूम रहा है। इसकी किरणमालाका दर्शन होना प्रयत्न करनेपर भी सम्भव नहीं है॥ ६—११॥ |
| गदा चेयं सहस्रार्चिरुद्गमन् पावको यथा।<br>रक्षोभूतपिशाचानां डाकिनीनां च शातनी॥ १२<br><br>शार्ङ्गं विस्फूर्जितं चैव वासुदेवस्य मद्रिपून्।<br>तिर्यङ्मनुष्यकूष्माण्डप्रेतादीन् हन्त्वशेषतः॥ १३<br><br>खड्गधाराज्वलज्ज्योत्स्नानिर्धूता ये ममाहिताः।<br>ते यान्तु सौम्यतां सद्यो गरुडेनेव पन्नगाः॥ १४<br><br>ये कूष्माण्डास्तथा यक्षा दैत्या ये च निशाचराः।<br>प्रेता विनायकाः क्रूरा मनुष्या जृम्भकाः खगाः॥ १५<br><br>सिंहादयो ये पशवो दन्दशूकाश्च पन्नगाः।<br>सर्वे भवन्तु मे सौम्या विष्णुचक्ररवाहताः॥ १६ | ज्वाला उगलनेवाली अग्निकी भाँति हजारों किरणोंसे युक्त यह गदा राक्षसों, भूतों, पिशाचों और डाकिनियोंका संहार करे। वासुदेवका चमकनेवाला शार्ङ्गधनुष मेरे साथ शत्रुता काम करनेवाले हिंसक पशु-पक्षियों, मनुष्यों, दानवों तथा प्रेतोंका जड़-मूलसे विनाश करे। जैसे गरुड़को देखकर साँप शान्त हो जाते हैं, उसी प्रकार (विष्णुके) खड्गकी चमकती हुई तेज धारसे मेरा अहित करनेवाले निष्प्रभ होकर तत्काल शान्त हो जायँ। सारे कूष्माण्ड, यक्ष, दैत्य, निशाचर, प्रेत, विनायक, क्रूर मनुष्य, जृम्भक, पक्षी, सिंहादि पशु एवं तीव्र दाँतोंसे काट खानेवाले सर्प आदि—ये सभी विष्णुके चक्रकी तीव्र गतिसे घायल होकर मेरे प्रति सरल बन जायँ॥ १२—१६॥ |
| चित्तवृत्तिहरा ये च ये जनाः स्मृतिहारकाः।<br>बलौजसां च हर्तारश्छायाविध्वंसकाश्च ये॥ १७<br><br>ये चोपभोगहर्तारो ये च लक्षणनाशकाः।<br>कूष्माण्डास्ते प्रणश्यन्तु विष्णुचक्ररवाहताः॥ १८<br><br>बुद्धिस्वास्थ्यं मनःस्वास्थ्यं स्वास्थ्यमैन्द्रियकं तथा।<br>ममास्तु देवदेवस्य वासुदेवस्य कीर्तनात्॥ १९ | जो चित्तकी वृत्तियों—मानसिक आचार-व्यवहारोंका हरण करनेवाले, स्मृतिको हरण करनेवाले, बल और ओजको अपहरण करनेवाले, कान्तिका विध्वंस करनेवाले, सुखोंका विनाश करनेवाले तथा सुलक्षणोंके विनाशक हैं, वे सभी कूष्माण्डादि (भूत-प्रेत) विष्णुके चक्रकी तीव्र गतिसे घायल होकर नष्ट हो जायँ। देवदेव वासुदेवके कीर्तनसे मुझे बुद्धि, मन तथा इन्द्रियोंकी |