वायु पुराण

[ अ ० ११२ श्लो ० २३-३० ] वायुपुराणम् । ४५१ ( गयामाहात्म्यम् ) प्राचीसरस्वतीतीर्थे स्नात्वा चापि यथाविधि । संध्यामुपास्य सायाह्ने विष्णुलोकं नयेत्पितॄन् ॥ बहुजन्मकृतात्संध्यालोपान्मुक्तस्त्रिसंध्यकृत् ॥ २३ विशालायां लेलिहाने तीर्थे च भरताश्रमे । पादाङ्किते मुण्डपृष्ठे गदाधरसमीपतः ॥ २४ तीर्थे चाऽऽकाशगङ्गायां गिरिकर्णमुखेषु च । स्नातोऽथ पिण्डदो ब्रह्मलोकं कुलशतं नयेत् ॥ २५ देवनद्यां वैतरण्यां स्नातः स्वर्गं नयेत्पितॄन् । स्नातो गोदो वैतरण्यां त्रिःसप्तकुलमुद्धरेत् ॥ २६ सत्यं सत्यं पुनः सत्यं वैतरण्यां तु नारद । एकविंशतिकुलान्याहुस्तारयेन्नात्र संशयः ॥* २७ + या सा वैतरणी नाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता । सावतीर्णा गयाक्षेत्रे पितॄणां तारणाय वै ॥ २८ × त्रिरात्रोपोषितेनैव तीर्थाभिगमनेन च । अदत्त्वा काञ्चनं गाञ्च दरिद्रो जायते नरः ÷ २९ घृतकुल्या मधुकुल्या देविका च महानदी । शिलायाः संगमो यत्र तत्र प्रोक्ता मधुस्रवा ॥ ३० अयुतं चाश्वमेधानां स्नानकृल्लभते नरः । श्राद्धं सपिण्डकं कृत्वा पिण्डदानं तथैव च ॥

*संशय इत्यनन्तरं क. पुस्तकटिप्पण्यामधिकं श्लोकद्वयमस्ति तद्यथा—
यमद्वारे महाघोरे या सा वैतरणी नदी । तामहं तर्तुमिच्छामि कृष्णां गां प्रददाम्यहम् ॥ १
अशक्तो यदि वा शक्तो गोप्रदानं करोति यः । देवनद्यां गोप्रदाने श्राद्धदः स्वर्नयेत्पितॄन् ॥इति॥ २

+अयं श्लोको नास्ति ख पुस्तके । × त्रिरात्रौपोषनेनेति श्लोकात्प्राक् क पुस्तकेऽधिकं श्लोकद्वयमस्ति तद्यथा—
गोदावर्यां वैतरण्यां यमुनायां तथैव च । देवनद्यां गोप्रचारे श्राद्धदः स्वर्नयेत्पितॄन् ॥ १
पुष्कारण्यां घृतकुल्यां मधुकुल्यां तथैव च । कोटितीर्थे रुक्मिणीये पिण्डदः स्वर्नयेत्पितॄन् ॥इति॥ २

÷इतः परमेते श्लोकाः ख पुस्तकेऽधिका उपलभ्यन्ते ते यथा—
श्राद्धी कुमारधारायामश्वमेधफलं लभेत् । कुमारमभिगम्याथ नत्वा मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ १
स्नात्वा च सोमधारायां सोमलोकं च गच्छति। सस्वर्नं कुञ्जरो वाप्यं स्वर्गैः स्वर्गं नयेत्पितॄन् ॥२
श्रीकृष्णं येऽभ्यर्चयन्ति सुभद्रां बलभद्रकम् । ज्ञानं प्राप्य श्रियं पुत्रान्व्रजन्ति पुरुषोत्तमम् ॥ ३
द्वादशादित्यमभ्यर्च्य सर्वरोगैः प्रमुच्यते । वैश्वानरं समभ्यर्च्य उत्तमां दीप्तिमाप्नुयात् ॥ ४
मन्दारमभिगम्याथ मन्दारेशं प्रपूज्य च । अक्षयं श्रियमाप्नोति महालक्ष्मीं तथा नरः ॥ ५
विद्यां सरस्वतीं नत्वा विद्यापारं गतो भवेत् । अभ्यर्चेन्माधवं ......महदैश्वर्यमाप्नुयात् ॥ ६
नारायणं च वाराहं संपूज्य स्वर्गभारग्भवेत् । क्षेत्रपालं समभ्यर्च्य ग्रहैर्ऋक्षैर्न बाध्यते ॥ ७
गरुडं च समभ्यर्च्य विषवृक्षात्प्रमुच्यते । सिद्धेश्वरं च कालेशं सोमनाथमहेश्वरम् ॥ ८
रुद्रेश्वरं लोकनाथं ब्रह्मेशं च कपर्दिनम् । अष्टौ लिङ्गानि गुह्यानि संपूर्ज्याथ शिवं नयेत् ॥ ९
पिण्डदश्चम्पकारख्ये चम्पकेशं प्रणम्य च । तथैव जम्बुकारख्ये ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ १०
गोकर्णे वायुतीर्थे च तृतीयाख्ये जलाशये । श्राद्धी च पुष्करिण्यां तु ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥११
वैतरण्याश्च तरथं तृतीयास्यो जलाशयः । तदुत्तरश्चक्रसरस्तदग्रे सागरस्तथा ॥ १२
सागरे पिण्डदानेन पितॄणां च परागतिः ॥ इति ॥

४५२ श्रीमद्वैपायनमुनिप्रणीतम्– [अ०११२श्लो०३१-५६] (गयामाहात्म्यम )

कुलानां शतमुद्धृत्य विष्णुलोकं नयेत्पितॄन् × ॥ ३१ दशाश्वमेधिके हंसतीर्थे चामरकण्टके । कोटीतीर्थे रुक्मकुण्डे पिण्डदः स्वनयेत्पितॄन् ॥ ३२ [√वैतरण्यां घृतकुल्यां मधुकुल्यां तथैव च । कोटीतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा कोटीश्वरं च यः॥ ३३ कोटिजन्म भवेद्विप्रो धनाढ्यो वेदपारगः। मार्कण्डयेशकोटीशौ नत्वा स्यात्पितृतारकः॥ ३४ रुक्मपारिजातवने पार्वत्या सह शंकरः। रहस्ये संस्थितो रेमे युगानामयुतं पुरा ॥ ३५ मरीचिः फलपुष्पार्थे पारिजातवनं गतः। दृष्ट्वा शंभो महेशेन यत्मात्सुखविवातकः॥ ३६ दुःखी भवेति तद्धीतो मरीचिस्तुष्टुवे शिवम् । तुष्टः प्रोवाच तं शंभुर्वृणीष्व वरमुत्तमम् ॥ ३७ शापाद्भवतु मुक्तिर्मे मरीचिः प्राह शंकरम् । भवद्गेयायां मुक्तिस्ते शिवोक्तः प्रययौ गयाम् ॥ ३८ शिलास्थितस्तपस्तेपे सर्वेषां दुष्करं च यत् । मरीचिरीश्वराच्छप्तः कृष्णत्वमगमत्पुरा ॥ तपसा दारुणेनेह स विप्रः शुक्लतां गतः ॥ ३९ हरिरूचे मरीचिं च वरं वृणु हि पुत्रक । किमलभ्यं त्वयि तुष्टे मरीचिः प्राह माधवम् ॥ ४० हरशापादिविमुक्तोऽहं शिला भवतु पावनी । पितृमुक्तिकरी च स्यात्तथेत्युक्त्वा दिवं गतः॥ ४१ दिवौकसां पुष्करिणीं समासाद्य नरः शुचिः। यत्र दत्तं पितृभ्यस्तु भवत्यक्षयमित्युतः ॥ ४२ तत्र स्नातो दिवं याति स्वशरीरेण मानवः। पाप्मानं प्रजहात्येष जीर्णत्वचमिवोरगः ॥ तत्पङ्कजवनं पुण्यं पुण्यकृद्भिर्निषेवितम् ॥ ४३ पाण्डुशिला वै तत्राऽऽस्ते श्राद्धं यत्राक्षयं भवेत् । युधिष्ठिरस्तु तस्यां हि श्राद्धं कर्तुं ययौ मुने ॥ तत्र काले पाण्डुनोक्तं मद्वस्ते देहि पिण्डकम् । हस्तं त्यक्त्वा शिलायां च पिण्डदानं चकार सः ॥ शिलायां पिण्डदानेन प्रहृष्टो व्यासन्दनः वरं । ददौ स्वपुत्राय राज्यं कुरु महीतले ॥ ४६ अकण्टकं तु संपूर्णं त्वं मे त्राता हि पुत्रक ॥ ४७ स्वर्गं व्रज शरीरेण भ्रातृभिः परिवारितः । दृष्टमात्रेण संपूर्तानरकस्थान्दिवं नय ॥ ४८ इत्युक्त्वा प्रययौ पाण्डुः शाश्वतं पदमव्ययम् । मतङ्गस्य पदे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ४९ निर्मथ्याग्निं शमीगर्भे विधिविर्विष्णुवादिभिः सह । लेभे तीर्थं तु यज्ञार्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ ५० मखसंज्ञं तु तत्तीर्थं पितॄणां मुक्तिदायकम् । स्नात्वा च तर्पणं कृत्वा पिण्डदो मुक्तिमाप्नुयात् ॥ ५१ पितॄन्स्वर्गं नयेन्नत्वा संगमेऽङ्गारकेश्वरौ । गयाकूटे पिण्डदानादश्वमेधफलं लभेत् ॥ ५२ भस्मकूटे भस्मनार्थं नत्वा च तारयेत्पितॄन् । त्यक्तपापो भवेन्मुक्तः संगमे स्नानमाचरेत् ॥ ५३ इष्टिं चक्रेऽश्वमेधाख्यां वशिष्ठो मुनिसत्तमः । इष्टितो निर्गतः शंभुंवरं वृणु वशिष्ठकम् ॥ ५४ प्राहेति तं वशिष्ठोऽपि शिव तुष्टोऽसि मे यदि । वस्तव्यं चात्र देवेश तथेत्युक्त्वा शिवः स्थितः ] ५५ पिण्डदो धेनुकारण्ये कामधेनुपदेषु च । स्नात्वा नत्वाऽथ संपूज्य ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ५६

× इतउत्तरमविस्पष्टश्लोकः ख. पुस्तके वर्तते स यथा-गदाधर दक्षिगो यावतीर्थमधुश्रवाः ।
महानदिङ्गनं च मृतानां स्वर्गकारकम् । √ एतच्चिह्नान्तर्गतग्रन्थस्थानेऽयं श्लोकः ख पुस्तके
स यथा-
वशिष्ठस्याऽऽश्रमं गत्वा वाजपेयफलं लभेत् । वशिष्ठेशं नमस्कृत्य तत्कुण्डे पिण्डदो भवेत् ॥ इति ।

[अ०११२श्लो०५७-६८] वायुपुराणम् । ४५३

( गयामाहात्म्यम )

कर्दमाले गयानाभौ मुण्डपृष्ठसमीपतः । स्नात्वा श्राद्धादिकं कृत्वा पितृणामनृणो भवेत् *॥ ५७
फल्गुचण्डीश्मशानाक्षी मङ्गलाद्याः समर्चयेत् । गयायां च वृषोत्सर्गात्त्रिःसप्तकुलमुद्धरेत् ॥ ५८
यत्र यत्र स्थिता देवा ऋषयोऽपि जितेन्द्रियाः ॥ ५९
आद्यं गदाधरं ध्यायञ्श्राद्धपिण्डादिदानतः । कुलानां शतमुद्धृत्य ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ॥ ६०
गयागजो गयादित्यो गायत्री च गदाधरः । गया गयासुरश्चैव षड्गया मुक्तिदायिकाः ॥ ६१
गयाख्यानमिदं पुण्यं यः पठेत्सततं नरः । शृणुयाच्छ्रद्धया यस्तु स याति परमां गतिम् ॥+ ६१
[ × पाठयेद्वा गयाख्यानं विप्रेभ्यः पुण्यकृन्नरः । गयाश्राद्धं कृतं तेन कृतं तेन सुनिश्चितम् ॥ ६२
गयाया महिमानं च अभ्यसेद्यः समाहितः । तेनेष्टं राजसूयेन अश्वमेधेन नारद । ६३
यः लिखेद्वा लेखयेद्वाऽपि पूजयेद्वाऽपि पुस्तकम् । तस्य गेहे स्थिरा लक्ष्मीः सुप्रसन्ना भविष्यति ॥
उपाख्यानमिदं पुण्यं गृहे तिष्ठति पुस्तकम् । सर्पाग्निश्चौरजनितं भयं तत्र न विद्यते ॥ ६५
श्राद्धकाले पठेद्यस्तु गयामाहात्म्यमुत्तमम् । विधिहीनं तु तत्सर्वं पितृणां तु गयासमम् ॥ ६६
यानि तीर्थानि त्रैलोक्ये तानि दृष्टानि तत्र वै । येन ज्ञातं गयाख्याने श्रुतं वा पठितं मुने ॥ ६७

सूत उवाच--
सनत्कुमारो मुनिपुङ्गवाय पुण्यां कथां चाथ निवेद्य भक्त्या ॥
स्वमाश्रमं पुण्यवनैरुपेतं विसृज्य संगतिगुरुं जगाम ॥ ६८

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते उपसंहारपादे गयामात्म्य नाम द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥११२॥
उपसंहारपादः समाप्तः ।
आदितः श्लोकानां समष्ट्यङ्काः-१०,९९१
समाप्तं चेदं वायुपुराणम् ।

* एतदग्रेऽधिकं श्लोकद्वयं वर्तते ख. पुस्तके तद्यथा—
मुण्डपृष्ठां नमेद्देवीं क्षेत्रपालादिसंयुताम् । पूजयित्वाऽभयं तस्माद्विषरोगादिनाशिनीम् ॥ १
कामपीठिं च कामाक्षां(क्षी) पूजयेत्कामरूपिणीम् । सर्वसौभाग्यकामो हि देवीं विन्ध्यनिवासिनीम्॥इति।२
* इत आरभ्य न विद्यत इत्यन्तं पाठव्यत्यासः ख पुस्तके । ÷एतच्चिह्नान्तर्गतग्रन्थः ख. पुस्तके न ।
× एतदर्धस्थानेऽयं पाठः ख. पुस्तके—पठेद्वा पाठयेद्वाऽपि पूजयेद्वाऽपि पुस्तकम् । इति ।

इस पृष्ठ की सामग्री अत्यधिक धुंधली, रंग उड़ी हुई (faded) और अस्पष्ट होने के कारण पठनीय नहीं है। कृपया बेहतर गुणवत्ता और स्पष्ट रिज़ॉल्यूशन वाली छवि प्रदान करें।

(इस पृष्ठ पर कोई पाठ/सामग्री उपलब्ध नहीं है / यह पृष्ठ सादा है)

इस पृष्ठ पर कोई पाठ (टेक्स्ट) उपलब्ध नहीं है। यह एक रिक्त पृष्ठ (ब्लैंक पेज) है।