वेद स्वरूप विमर्श (स्वामी करपात्री जी महाराज - अपौरुषेय वेद-प्रामाण्य एवं वैदिक समन्वय)

Here is the complete and accurate Devanagari transcription of the two pages, line by line:

बायाँ पृष्ठ (Page 212)

२१२ वेदस्वरूप-विमर्शः भ्रातृत्वमुक्तप्रकारेण अत्रापि द्रष्टव्यम् । रात्रौ सवितृतेजोभागस्य हरणात् दिवा स्वकीयतेजसो भागस्य तदर्थमेव भक्तकत्शान् वा भ्रातृत्वम् । अथ एषु भ्रातृषु मध्ये पुरोदेशे वा विशपति प्रजापालयितारं सप्तपुत्रं सर्पण- शीलरश्मिपुत्रोपेतम् । ऐतिहासिकपक्षे अदितिः पुत्रकामा इति प्रस्तुते मित्रावरुणादिषु अदितिपूत्रेषु अस्यादित्यस्य सप्तमपुत्रत्वम् । ईदृशं महा- नुभावमादित्यम् अपश्यम् अद्राक्षं भावनया आत्मत्वेन साक्षात्करोमी- त्यर्थः । 'तद्योऽहं सोऽसौ योऽसौ सोऽहम्' इति श्रुतेः । एवं वा अस्य वामस्य विश्वस्योद्गरितुः स्रष्टुरित्यर्थः । पलितस्य स्वतृप्तं जगत् पालनशीलस्य होतुरोदातुः स्वस्मिन् संहर्तुः परमेश्वरस्य सृष्ट्यादिकर्तृत्वं श्रुत्यादिषु प्रसिद्धम् । तस्य परमेश्वरस्य भ्राता भागहारी वदंशभूतः सूत्रात्मा मध्यमः सर्वत्र मध्ये वर्तमानः जगद्धारकत्वेन वर्तते । स च अश्नः व्यापनशीलः 'वायुना वै गौतमसूत्रेणायं लोको परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि' ( बृ० उ० ३. ७. २ ) इति श्रुतेः वक्ष्यमाणविराडपेक्षया वा मध्यमत्वम् । किञ्च—अस्य तृतीयो घृतपृष्ठः । घृतमिति उदकनाम, तेन तत्कार्यं शरीरमित्युच्यते । तदेव पृष्ठं स्पर्शकं वा यस्य तादृशः, पृष्ठं स्पृशतेः ( नि० ४.३ ) । यद्वा—प्रदीप्तपृष्ठः। पृष्ठशब्दः कृत्स्नशरीरोपलक्षकः प्रकाशितशरीरा- भिमानोत्यर्थः। न त्वयं सूक्ष्मशरीराभिमानिसूत्रात्मवत् स्पर्शानां विषयो भवति । अत्र एषु मध्ये विशपति प्रजापतिं सर्वस्य पतिं 'सर्वस्य पतिः सर्वस्येशानः' इति श्रुतेः । सप्तपुत्रं सप्त लोकाः पुत्रा यस्य तादृशम् । स्वमायया सृष्टसर्वलोकम्, अपश्यं पश्येयं साक्षात्करोमि । अयमाशयः—स्वाधीनमायो जगत्कारणभूतः परमात्मा एकः । तत उत्पन्नौ स्थूल-सूक्ष्म-शरीराभिमानिनौ द्वौ विराट्सूत्रात्मानौ । तेषु मध्ये द्वयोः साक्षात्कारेण मोक्षाभावात् सृष्ट्यादिकारणं परमेश्वरं ज्ञेयत्वेन प्रसिद्धं श्रवणादिसाधनेन साक्षात्करोमीत्यर्थः । एवमुत्तरत्रापि अध्यात्म- परतया योजयितुं शक्यम् ; तथापि स्वरसत्वाभावात् ग्रन्थविस्तारभयाच्च

---

दायाँ पृष्ठ (Page 213)

वेदस्वरूप-विमर्शः २१३ न लिख्यते । यत्र 'द्वा सुपर्णा' इत्यादी स्फुटमाध्यात्मिकोऽर्थः प्रतीयते, तत्र तत्र प्रतिपाद्यामः । अयं मन्त्रो यास्केन व्याख्यातः—'अस्य वामस्य वननीयस्य पलितस्य पालयितुरिति ( नि० ४. २६ ) । 'अप्सु मे सोमो अब्रवीदन्तर्विश्वानि भेषजा । अग्निश्च विश्वशम्भुवमापश्च विश्वभेषजीः ॥' ( ऋ० सं० १. २३. २० ) इति मन्त्रेण जलस्य यौगिकता स्फुटीकृता" इति । तदपि न; तेजः- कारणत्वेन पञ्चीकृतप्रक्रियया जलेऽग्निसत्त्वेऽपि तस्य स्वतन्त्रतत्त्व- द्रव्यान्तरनिर्मितत्वसिद्धेः । नन्विदानीं वैज्ञानिकैः 'आक्सिजन-हाइड्रोजन-नामक-पदार्थयोगेन जलं निर्मितं एवेति चेन्न । जलहेतुत्वेन अभिमतस्य पदार्थद्वय- स्यापि सूक्ष्मजलानतिरेकात् । सूक्ष्मजलं तु सूर्यरश्म्यादिषु स्थितमपि नोपलब्धुं शक्यम् । मन्त्रार्थस्तु —अप्सु जलेषु अन्तः मध्ये विश्वानि भेषजा सर्वाणि औषधानि सन्तीति मे मह्यं मन्त्रदर्शिने मुनये सोमो देव अब्रवीत् । तथा विश्वशंभुवं सर्वस्य जगतः सुखकरम् एतन्नामकं च अग्निम् अप्सु वर्तमानं सोमोऽब्रवीत् । तथा च तैत्तिरीयाः—'अग्नेस्त्रयो ज्यायांसः' इत्यनुवाके 'सोऽपः प्राविशत्' ( तै० सं० २. ६. ६. १ ) इति अग्नेः अप्सु प्रवेशमामनन्ति । लता-गुल्म-वृक्ष-मूलादीनाम् औषधानां वृष्टि- जन्यत्वेन जलवर्तित्वं प्रसिद्धम् । विश्वभेषजीः विश्वानि भेषजानि यासु तथाविधाः अप अवि अब्रवीत् । भेषजा 'सुपां सुलुक्' इति आकारः । विश्वशंभुवम्, भवतेरन्तर्भावितण्यन्तात् क्विप् । व्यत्ययेन पूर्वपदप्रकृति- स्वरत्वम् । यद्वा—विश्वे सर्वेऽपि व्यापाराः सुखकरा यस्य, 'बहुव्रीहौ विश्वं संज्ञायाम्' ( पा० सू० ६.२.१०६ ) इति पूर्वपदान्तोदात्तत्वम् । आपः । कर्मणि शपि प्राप्तेव्यत्ययेन जस् । 'अप्तृन्०' ( पा० सू० ६.४.११ ) इत्यादिना उपवादीर्घः । विश्वभेषजीः विश्वशंभुवमितिवत् ।