वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 283, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ें२६४ वेणीसंहारं नाटकं द्रौपदी—(सवाष्पम् ।) जद्देवो तिहुअणणाहो भणादित कहं अण्णहा वविस्सदि । ( यद्देवस्त्रिभुवननाथो भणति तत्कथमन्धया भविष्यसि । ) पाञ्चालकः—न केवलमियमाशीः, असुरनिषूदनस्यादेशोऽपि । युधिष्ठिरः—को ही नाम भगवता सन्दिष्टं विकल्पमपि ? कः कोऽत्र भोः । ( प्रविश्य । ) कञ्चुकी—आज्ञापयतु देवः । युधिष्ठिरः—देवस्य देवकीनन्दनस्य बहुमानाद्वत्सस्य मे विजयमङ्गलाय प्रवर्त्यन्तां तदुदिताः समारम्भाः । सति, संशयः = शङ्का, कुतः = कस्माद्धेतोः जये इति शेषः, विजये संशयो नास्तीति भावः । यथा परशुरामेण स्वप्रतिज्ञापूर्तिरवश्यं कृता तथा तत्सदृशो भीमोऽपि प्रतिज्ञा- पूर्तिं करिष्यत्येवेति गूढाभिप्रायः । दीपकमलङ्कारः । शार्दूलविक्रीडितं छन्दः ॥ अन्यथेति — वासुदेवसन्देशस्यान्यथाभवनासम्भवमित्यर्थः । असुरनिषूदनस्य = असुरात्रिषूदयतीत्यसुरनिषूदनः 'नन्दिग्रहिपचादिभ्य' इति कर्तरि ल्युट् प्रत्ययः । तस्य, आदेशः = आज्ञा । नामशब्दोऽभ्युपगमे, अभ्युपगच्छामि यत् भगवत्सन्देशविकलना न भवितुमर्हतीति भावः । विकल्पयति = विरुद्धं कल्पयति विपरीतसङ्गच्छतीत्यर्थः । देवस्य = भगवतः देवकीनन्दनस्य = देवकीपुत्रस्य कृष्णस्येत्यर्थः । बहुमानात् = काल से मुक्त किए हुए केशकलाप को क्षणमात्र में बाँध लें। क्रोधोन्मत्त परशुरामके, जिनका हाथ तीक्ष्ण परशु के कारण तेजस्वी है, तथा जो क्षत्रियरूप वृक्षों के काट डालने वाले हैं, और भीमसेन के क्रोधोन्मत्त होकर संग्राम में उतर पड़ने पर सन्देह कहाँ । अर्थात् विजयलक्ष्मी प्राप्त हो ही जायगी ॥ १२ ॥ द्रौपदी—( डबडबाए हुए नेत्रों से ) त्रिलोक के स्वामी महाराज जो कहते हैं वह अन्यथा कैसे होगा । पाञ्चालक—इसे केवल आशीर्वाद ही नहीं, किन्तु राक्षसों के दमनकर्ता कृष्णजी की आज्ञा भी समझनी चाहिए । युधिष्ठिर—भगवान् नारायण के सन्देश की कौन अवहेलना कर सकता है ? कौन यहाँ पर हैं । कञ्चुकी—आज्ञा प्रदान कीजिए महाराज । युधिष्ठिर—देवकीपुत्र भगवान् वासुदेव की आज्ञा का स्वागत करने के लिए मेरे प्रिय सहोदर के विजयमङ्गलार्थ अनुकूल महोत्सव प्रारम्भ कर दिए जाँय ।