विक्रमाङ्कदेवचरितम् (कल्याणी चालुक्य साम्राज्य इतिहास - सटीक)

( १५२ ) देवस्य चालुक्यविभूषणस्य भार्या यशोरञ्जितदिङ्मुखेन । तेनावदातद्युतिना रराज साम्राज्यलक्ष्मीरिव विक्रमेण ॥२॥ अन्वयः चालुक्यविभूषणस्य देवस्य भार्या यशोरञ्जितदिङ्मुखेन अवदातद्युतिना तेन साम्राज्यलक्ष्मीः विक्रमेण इव रराज । व्याख्या चालुक्यस्य चालुक्यवंशस्य विभूषणमलङ्काररूपस्तस्य देवस्य राज्ञ आहव- मल्लदेवस्य भार्या जाया ‘भार्या जायाऽथ पुं भूम्नि दाराः स्युात् कुटुम्बिनी’ इत्यमरः । यशसा कीर्त्या रञ्जितानि प्रसादितानि दिशामशानां मुखान्यग्रभागा येन स तेनाऽ- वदाता सिता द्युतिः कान्तिर्यस्य तेन धवलकान्तिना ‘अवदातः सितो गौरो वलक्षो धवलोऽर्जुनः’ । इत्यमरः । तेन राजकुमारेण विक्रमेण साम्राज्यस्य सार्वभौमत्वस्य लक्ष्मीः धीविक्रमेण शौर्येणेव रराज शोभिताऽभूत् । अत्रोपमालङ्कारः । भाषा जिस प्रकार साम्राज्य की लक्ष्मी (विक्रम) पराक्रम से शोभित होती है उसी प्रकार चालुक्यवंश के भूषण राजा आहवमल्लदेव की रानी सब दिशाओं के अग्र भागों को अपने यश से उज्ज्वल करने वाले गौर वर्ण अपने पुत्र विक्रम से शोभित हुई । अथ बाललीलां वर्णयति कविः- आलम्ब्य हारं करपल्लवेन पयोधरं पातुमसो प्रवृत्तः । भोगेष्वबाह्या गुणिनो ममेति स्वभावमात्मीयमिवाव्यधत्त ॥३॥ अन्वयः असौ हारं करपल्लवेन आलम्ब्य पयोधरं पातुं प्रवृत्तः ( सन् ) मम भोगेषु गुणिनः अबाद्याः इति आत्मीयं स्वभावम् अव्यधत्त इव । व्याख्या असौ बालो स्वमातुर्हारं मुक्ताहारं करपल्लवेन हस्तपल्लवेनाऽऽलम्ब्य विधृत्य पयोधरं स्तनं पातुं स्तनगतदुग्धपानं कर्तुं प्रवृत्तो लग्नस्सन् मम भोगेषु भोग्य-