विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वक्षस्थलमहागिरिम् ॥ ५० ॥ कृत्वा तमसुभिहीनं दैत्येशं केशवः स्वयम् ॥ असुराणां विनाशं च क्रूरो नह्यविध्यद्वात् ॥ ५१ ॥ हत्वासुरं शोणितबिन्दुचित्रं संपूज्य देवाः सह वासवेन ॥ जगुस्सुखच्छिण्यानि मुदा समेता देवोयथान्तान्हितसुत्सिरास ॥ ५२ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे शङ्करगीतासु नरसिंहप्रादुर्भावो नाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५४ ॥ शङ्कर उवाच ॥ हते हिरण्यकशिपौ दानवे दृप्तकण्टके ॥ हतेष्वन्येषु दैत्येभ्यः पातालतलमाश्रिताः ॥ १ ॥ पातालतलसंस्थेषु दानवेषु महायशाः ॥ प्रह्लादपौत्रो धर्मात्मा विरोचनसुतो बलिः ॥ २ ॥ आराध्य तपसोग्रेण वरं लेभे पितामहात् ॥ अवध्यत्वमजेयत्वं समरेषु सुरासुरैः ॥ ३ ॥ वरलब्धं बलिं ज्ञात्वा पुनश्चक्रुर्महाहवे ॥ प्रहृद्या दैत्यराजानं प्रह्लादानुमतेर्बलिम् ॥ ४ ॥ संप्राप्य दैत्यराज्यं तु बलेन चतुरंगिणा ॥ जित्वा देवेश्वरं शक्रमाजहारामरावतीम् ॥ ५ ॥ स्थानभ्रष्टो महेन्द्रोऽपि कश्यपं शरणं गतः ॥ कश्यपेन तदा सार्धं ब्रह्माणं शरणं गतः ॥ ६ ॥ ब्रह्मणादभिहितो देवं जगाम शरणं हरिम् ॥ अमूताध्मातमेघाभं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ ७ ॥ देवोऽप्यस्मद्यदलेन संयोज्य बलसूदनम् ॥ उवाच वचनं काले मेघगम्भीरया गिरा ॥८॥ श्रीभगवानुवाच ॥ गच्छ शक्र भविष्यामि भ्राता ते बलसूदन ॥ द्वेवरूपधृग् भूत्वा वञ्चयिष्यामि तं बलिम् ॥९॥ शङ्कर उवाच ॥ एवमुक्तस्तदा शक्रः प्रणम्य कश्यपाश्रमम्॥ आदिशेद्वासितेर्गर्भं चशिनाऽथ च सर्वदा ॥१०॥ गर्भञ्च एव तेजोभिः संनवेश्यः महाददे ॥ ततः कालेन सुषुवे अदितिर्वामनाकृतिम् ॥ ११ ॥ यस्मिञ्जाते सुगणाः प्रहर्षमतुलं गताः ॥ ऋषयश्च महात्मानश्च काल्यामलदर्शिनः ॥ १२ ॥ एतस्मिन्नेव काले तु हयमेधाय दीक्षितः ॥ बलिर्दैत्यपतिः श्रीमान्पालियामासुपाश्रितः ॥ १३ ॥ वामनन्कल्प्य तमादाय तस्य यज्ञे बृहस्पतिः ॥ अनयद्गुहाशार्दूल नूनं तन्मय मायया ॥ १४ ॥ यज्ञवाटं न संप्राप्य यज्ञं दृष्ट्वाथ वामनः ॥ आत्मानमात्मना ब्रह्मन्समुच्छ्रन्न इवानलः ॥ १५ ॥ प्रवेशयामास च तं बलिर्धर्मभृतां वरः ॥ दृष्ट्वा नं महाभागं वामनं सुमनेादरम् ॥ १६ ॥ मंचुक्रमकविर्यैः पांतैः संस्मितपंग्विभिः ॥ कृष्णजिनजटादण्डकमण्डलुविराजितम् ॥१७॥ विक्रमन्पश्यन्त्या व्यामोलीयंति म्म स्वांश्वभू ॥ विक्रमिन्यञ्चैतन्थेवांव्या लीनगात्रः स्वविग्रहे ॥ १८ ॥ एतन्मिन्नेव काले तु हयमेधाय दीक्षितः ॥ तन्माद्यु प्रार्थयाञ्चाजग्दि सर्वं क्रमत्रयम् ॥ १९ ॥ एवमुक्तस्तमु देवेन बलिर्दैत्यगणाधिपः ॥ प्रददावुदकं तस्य पा॑च्यम्चंति चाब्रवीत ॥ २० ॥ अन्यच्च यदभीष्टन्ते तद्गृहाण द्विजात्तम ॥ प्रतिजग्राह च जलं

---

१ 'दानवातां स आददे' इति ख० । २ 'वामनं रूपम् आदाय' इति ख० । ३ 'क्षात्' इति क० । ४ 'सां पश्यंति' इति ख० !