विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ३८॥

प्र० खं० अ० ६३

वस्त्रं विभूषणं चैव पुष्पाणि विविधानि च ॥ १५ ॥ वेष्टनं च स्रजं चैव कङ्कणं च मनोहरम् ॥ तथा रम्यं प्रतिसरं सुपिष्टं च तथाञ्जनम् ॥ १६ ॥ दर्पणे चौपचारं च प्रदीपं धूपमेव च ॥ तथैवाचमनीयं च गीतवाद्यस्वनं तथा ॥ १७ ॥ पुण्याहजयशब्दं च स्तोत्रोदीरणमेव च ॥ तथैवोपनहौ देये छत्रं चामरमेव च ॥ १८ ॥ यानं च वाहनं चैव पताकाश्च ध्वजानि च ॥ भोगानां पूरणार्थायों ततो मात्रां निवेदयेत् ॥ १९ ॥ भोगानां सञ्जनं कृत्वा यथाशक्त्या द्विजोत्तम ॥ अविद्यमाना ये भोगा मात्रास्त्वेव प्रकल्पयेत् ॥ २० ॥ एवमभ्यर्च्य देवेशं सर्वभोगैस्समाहितः ॥ अर्चयेन्मधुपर्केण पशुयागो न चेद्भवेत् ॥ २१ ॥ पशुयागाभिगमने मधुपर्को विधीयते ॥ अध्यर्च्य मधुपर्केण ततस्स्वन्वेन पूजयेत् ॥ २२ ॥ अन्नासनाद्यीच्छन्ति केचिदप्यपराणि तु ॥ आदौ स्थालीं च तेनाथ प्रद्यादर्घाणिं ततः ॥ २३ ॥ अन्नं हवित्कोपिते भक्ष्यं व्यञ्जनसंयुतम् ॥ निवेद्य दर्पणे दध्यात्तथा निष्पुंसनं ततः ॥ २४ ॥ कृत्वा ह्याचमनीयं तु मात्रां च तदनन्तरम् ॥ ततस्तु संविभागाथं दातव्यं त्वेहणं ततः ॥ २५॥ भूयो निवेद्येदर्पणं पूर्ववत्सुसमाहितः ॥ दर्पणे च ततो दद्यात्पाद्यं निष्पुंसनं ततः ॥ २६ ॥ दत्वा चाचमनीयं च शाटकं च निवेदयेत् ॥ हस्तनिष्पुंसनार्थाय मात्रां च तदनन्तरम् ॥ २७ ॥ निवेद्य पश्चात्ताम्बूलं देवं वह्नौ समर्चयेत् ॥ वह्निसंपूजनं कृत्वा कार्याकारिसमर्पणम् ॥ २८ ॥ अतिथीनां ततः कार्यं भर्त्तव्यानां च भार्गव ॥ ततोऽनुयागकाले तु पवित्रेण समुत्क्षिपेत् ॥ २९ ॥ आसनं भाजनं चैव स्नाने प्रयत्नमानसः ॥ उपविश्य ततः पश्चादात्मनेवानयेच्च च ॥ ३० ॥ इममभिमन्त्रेण प्राच्यां प्रासादृष्टकं भवेत् ॥ ततस्तु प्रयतो भूत्वा विशेद्दृष्टं ततः ॥ ३१ ॥ इज्याकालानुसंधानं ततः कुर्यात्समाहितः ॥ कुर्यात्सन्व्यापकालस्य चापादानमनन्तरम् ॥ ३२ ॥ विमर्जनं ततः कुर्यात्प्रयतेनान्तरात्मना ॥ इज्याकालविधिश्चैष मया ते राम कीर्तितः ॥ ३३ ॥ भगवानाद्युबुवन्तु दृवस्संक्रपणन्ततः ॥ प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च प्रभावोऽड्यमुदाहृतः ॥३४॥ संकर्षणस्तथात्मक आत्मा प्रद्युम्न उच्यते ॥ द्ववन्तत्वगतस्त्ववं अनिरुद्धो महायशाः ॥ ३५ ॥ स नाथमसर्वलोकानां सृष्टिसंहारकारकः ॥ ( पुरुषोऽपि तथा सत्य अच्युतश्च द्विजोत्तम ॥ ३६ ॥ भगवानासुदेवश्च त्वव्ययाऽस्यानुद्वाहतः ॥ चत्वार एते धर्मज्ञ वासुदेवाः प्रकीर्तिताः ॥३७॥ भगवच्छब्दवाच्याश्च सर्वभूतभवादवाः ॥ यः परः पुरुषो राम वासुदेवः प्रकीर्तितः ॥ ३८ ॥ भगवच्छब्दवाच्यश्च सर्वभूतभवोद्भवः ॥ शेषतत्वं गतः सर्वमनिरुद्धो महायशाः ॥ ३९ ॥ स नाथः सर्वलोकानां सृष्टिसंहारकारणः ॥ ) तदनूत्पद्यते मुक्तः पौरुषं द्विजसत्तम ॥ ४० ॥ ॥३८॥

---

१ 'छत्रमासनमेव च' इति क० । २ 'वीटकम्' इति ख० । ३ 'प्राच्याम्' इति क० । ४ कोष्ठकान्तर्गतः पाठः कपुस्तके नास्ति ।