विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० प्र० खं० अ० ९९

तु जीवाय दातव्यं पार्थिवोत्तम ॥ श्रीवासकं तु शुक्राय नखं सौरय पार्थिव ॥ मधुश्च राहवे देयं केतवे च वसा तथा ॥ ३ ॥ कृत्तिकानां घृतं देयं रोहिणीनां च चन्दनम् ॥ इक्ष्वलानां च कर्पूरमार्जायं च नखं तथा ॥ ४ ॥ पुनर्वसौश्राज्यगुरुं पुष्येऽथ च तथाऽलक्तम् ॥ श्रीवासकं च सार्पस्य पित्र्य च तथा घृतम् ॥ ५ ॥ प्रियङ्गुं मधुना युक्तं भर्ग्यस्य संहृतं भवेत् ॥ घृतन मधुना युक्तमार्यम्णस्य शतावरीम् ॥ ६ ॥ कुन्दुरुं चैव हस्ताय त्वाष्ट्राय च पलं भवेत् ॥ वायव्याय च कर्पूरमैन्द्राग्न्याय मिश्रितम् ॥ ७ ॥ मैत्राय कुङ्कुमं देयं शाक्राय मृगजो भवेत् ॥ शाटीमूलं च मूलाय आप्याय नलदं तथा ॥ ८ ॥ गुग्गुलुं वैश्वदेवाय ब्राह्माय घृतचन्दन ॥ वैष्णवायागुरुं दद्याद्धवासवाय तथा पलम् ॥ ९ ॥ वारुणाय तथोशीरमाजाय च पलं भवेत् ॥ अहिर्बुध्न्याय दातव्यं देवदारु नराधिप ॥ १० ॥ कङ्कोलकानी पौष्णाय आश्विनाय च चन्दनम् ॥ याम्याय गुग्गुलुर्देयः सततं भूतिमिच्छता ॥ ११ ॥ कर्पूरं कुङ्कुमं चैव चन्दनं मृगजं तथा ॥ तुरुष्कमगुरुं कान्तां गुग्गुलुं च क्रमाद्दिशाम् ॥ १२ ॥ प्राच्यादीनां महीनाथ सागराणां च चन्दनम् ॥ सर्वालाभे च दातव्याः सर्वेषामेव गुग्गुलुम् ॥ १३ ॥ वनस्पतिसमो दिव्यो गन्धाढ्यो गन्ध उत्तमः ॥ आश्राणः सर्वदेवानां गुग्गुलुप्रवरः शुभः ॥ १४ ॥ दीपश्चाज्येन दातव्यः सर्वषामविशेषतः ॥ तिलजं वा महीनाथ वसाद्येन विवर्जयेत् ॥ १५ ॥ यद्वहुह्वस्याभिहितं मयात्र ऋक्षस्य वा भूमिपतिप्रधाना ॥ तद्देवतायाश्च तथैव देयं दिशां तथा नात्र विचारमस्ति ॥ १६ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे ग्रहर्क्षधूपदीपो नामाष्टनवतितमोऽध्यायः ॥ ९८ ॥ ॥ छ ॥

॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ध्रुवस्थाननिविष्टानां देवतानां नराधिप ॥ दध्योदनं पायसं च प्रत्येकं विनिवेदयेत् ॥ १ ॥ गुडोदनं गुडापूपाः फलानि गुडपायसम् ॥ निवदनं तु सूर्याय धान्यालाजं मधूत्कटै ॥ २ ॥ सर्पिर्युक्तोदनं चैव फलानि विविधानि च ॥ मोदकानि च मुख्यानि पायसं शशिनस्तथा ॥ ३ ॥ गुडोदनं गुडापूपा यावकं गुडपायसम् ॥ कृसरं च तथा देयं भूमिपुत्राय पार्थिव ॥ ४ ॥ क्षीरोदनं ससर्पिष्कं क्षीरवृक्षफलानि च ॥ सौम्यस्यैवं तथोध्यो सोमपुत्राय दापयेत् ॥ ५ ॥ शिम्बिधान्यविकाराणि बिल्वामलकानि च ॥ घृतोदनं च जीवाय दातव्यं भूतिमिच्छता ॥ ६ ॥ दध्योदनं पायसं च मधुना सर्पिषा युतम् ॥ उल्काणिकं मोदकांश्च भार्गवाय निवेदयेत् ॥ ७ ॥ माषोदनं ससर्पिष्कं कृसरं दधि यावकम् ॥ निवेदयेत्तु सौराय कुलत्थं चणकैः सह ॥ ८ ॥ पूझं दधिन्थं च तथा पललं चैव राहवे ॥ माषोदनं तथा देयं यवापूपस्तथैव च ॥ ९ ॥ तद्वो

---

१ 'वृतंकुमुदिसंयुक्तां' इति ख० ।

॥ ६२ ॥