विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वेशीम् ॥ १७ ॥ मन्वन्तरमिमं सर्वं रन्ता च त्वं तया सह ॥ मन्वन्तरे गते राजन्नुर्वश्या सहितो भवान् ॥ १८ ॥ प्रवेक्ष्यति निशानार्थं सोमं शीतांशुमुज्ज्वलम् ॥ आचारं सर्वलोकस्य पितृणां स्थानमुत्तमम् ॥ १९ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ अग्निस्थालीं नृपे दत्वा गन्धर्वास्त्रीन्दिवं ययुः ॥ अथाऽऽजगाम तं देशं बालमादाय चोर्वशी ॥ २० ॥ ऊर्ध्वमुवाच ॥ तस्मिन्समागमे सौम्य जातोऽयं तनयः प्रभो ॥ तमादाय प्रतिष्ठां व्रज पार्थिव मा चिरम् ॥ २१ ॥ कृतं नामास्य गन्धर्वैराधायुरिति भूमिप ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ एवं दत्त्वा नृपे बालं सा प्रयाता त्रिविष्टपम् ॥ २२ ॥ एकाकी चिन्तयामास बुधपुत्रोऽप्यनन्तरम् ॥ किन्तु बालमुपादाय गमिष्यामि पुरं स्वकम् ॥ २३ ॥ अथादाय गमिष्यामि स्थलीमेतां विभावसोः ॥ श्वापदेभ्यो भयं घोरं बालस्येह भविष्यति ॥ २४ ॥ मया विहीनस्य भयं नास्ति किंचिद्विभावसोः ॥ एवं स निश्चयं कृत्वा बालमादाय सत्वरः ॥ २५ ॥ जगाम स्वपुरं हृष्टः ससैन्याश्वमृगानुगः ॥ स्थालीं ददर्श हीनां तु दृष्ट्वा मोहमुपागतः ॥ २६ ॥ त्रिदिवादित्य गन्धर्वा मूढं पार्थिवसत्तमम् ॥ उत्थापयित्वा वचनमूचुस्तिष्ठत्विह दक्षिणः ॥ २७ ॥ राजन्नग्निश्च शमीमार्गेण प्रविष्टः स हुताशनः ॥ अश्वत्थादरणीं कृत्वा जनयस्व हुताशनम् ॥ २८ ॥ क्रियाः कृत्वा तु तं वीर यजस्व विधिवत्तदा ॥ तमिष्ट्वा प्राप्स्यसे वीर गन्धर्वत्वमसंशयम् ॥ २९ ॥ त्रेताग्निं ते नरेन्द्रह होष्यन्ति सततं द्विजाः ॥ सप्तवर्षाणि तेऽन्ते यास्यत्यस्मात्सलोकताम् ॥ ३० ॥ त्रयोऽग्नयश्चौपसदास्तव राजन्प्रकीर्तिताः ॥ अग्निराहवनीयस्तु वासुदेवो नराधिप ॥ ३१ ॥ दक्षिणाग्निरस्तथा ज्ञेयो नित्यं संकर्षणो बुधैः ॥ तथा च गार्हपत्योऽग्निः प्रद्युम्नः परिपठ्यते ॥ ३२ ॥ तथैवापसदो राजन्ननिरुद्धः प्रकीर्तितः ॥ तस्मादेव वरो विष्णुरमृतात्मा नराधिप ॥ ३३ ॥ फलमिष्टन्त्वनारतो गन्धर्वत्वं प्रयच्छति ॥ कामं विनाग्निहोत्रेण हुतो राजञ्जनार्दनः ॥ ३४ ॥ प्रयच्छति परं स्थानममृतं शाश्वतं ध्रुवम् ॥ अग्निहोत्रादृते राजन्गन्धर्वत्वं न विद्यते ॥ ३५ ॥ सुहुतेनाग्निहोत्रेण प्राप्यते संशयं विना ॥ एवमुक्ता ययुः सर्वे गन्धर्वास्त्रिदिवं ततः ॥ ३६ ॥ राजाप्यरणिमादाय शमीगर्भामवेक्ष्य च ॥ ततः प्रसूति राजेन्द्र शमीगर्भाद्धुताशनम् ॥ जनयन्ति द्विजश्रेष्ठास्तत्र सन्निहितस्त्वसौ ॥ ३७ ॥ एकोऽग्निरभवत्पूर्वं वैवस्वतस्यास्य तथान्तरस्मिन् ॥ त्रिधाकृतस्तेन महानुभावसंयं त्रिविधैः ऋतुशतान्विज्ञैः ॥ ३८ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे त्रेतायुगुत्पत्तिर्नाम पञ्चदशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ ११५ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ ततः स स्वपुरं प्राप्य चातुर्योपासनतत्परः ॥ ईजे बहुविधैर्यज्ञैः प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १ ॥ अश्वमेधशतैरित्वा वाजपेयैः सहस्रशः ॥ अग्निष्टोमैश्चातिरात्रैर्वादशाहैः पुनः पुनः ॥ २ ॥ सप्तद्वीपसमुद्रायां पृथिव्यामभवद्राट् बभौ ॥ अमात्यैर्नृपवृतः सर्वैः म