विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

दलैषु तत्र दिक्पालान्विन्यसेत्सह कुञ्जरैः ॥ पत्रान्तरेषु चास्त्राणि यथावदनुपूर्वशः ॥ २२ ॥ वज्रं तु विन्यसेद्धीमान्शक्त्यन्नादनन्तरम् ॥ तत श्शक्तिं ततो दण्डं तोरणं तदनन्तरम् ॥ २३ ॥ ततश्च विन्यसेत्पाशं तोमरं सशरं धनुः ॥ ततो गदां महाभाग ततः शूलं च विन्यसेत् ॥ २४ ॥ पद्मञ्च सान्तरालं वृत्तया लेखया भजेत् ॥ आदित्यैः सह नासत्यौ ततः पूर्वेण विन्यसेत् ॥ २५ ॥ वसून्दिग्दिशिभागे साध्यान्वाय्ये च विन्य सेत् ॥ तथा च नैर्ऋते भागे देवानङ्गिरसो न्यसेत् ॥ २६ ॥ पश्चिमे भृगवो भागे वायव्ये मरुतस्तथा ॥ विश्वेदेवास्तथोदक् च रुद्राञ्छिखिदिशि न्यसेत् ॥ २७ ॥ कुर्वेताहेतवान्न्यासं वृत्तया रेखया भजेत् ॥ बाह्येन विन्यसेत्तस्याः सुत्रकारान्विन्दुज ॥ २८॥ पूर्वेण राम याम्येन तथा देवीं सरस्वतीम् ॥ नदीः पश्चिमतः शैलांस्तथोदग्भृगुनन्दन ॥२९॥ महाभूतानि वेदीषु कोणहस्तगतानि तु ॥ पद्मं चक्रं गदां शङ्खमीशान्यादिषु विन्यसेत् ॥ ॥ ३० ॥ चतुरस्रं तथा कार्यं चतुर्द्वारं च मण्डलम् ॥ प्रमाणं मण्डलस्यात्र भवेद्भूमिवशत्तथा ॥ विदिक्षु पूर्णकलशान्पूर्णपात्रायुतान्न्यसेत् ॥ ३१ ॥ सप्तहस्तेषु दण्डेषु पताकाश्च तथा न्यसेत् ॥ सिता रक्ताः सिताः पीता यथावदनुपूर्वशः ॥ दिक्षु तोरणविन्यासं तोरणानां च वेष्टनम् ॥ ३२ ॥ क्षीरवृक्षद्रुमदलैः कुसुमैः सफलैर्भवेत् ॥ तोरणस्य प्रमाणं च षड्ढस्तं परिकीर्तितम् ॥ ३३ ॥ उच्छ्रायेण तथा यामाज्ज्ञेयं राम समद्धयम् ॥ तादृष्यं तालं च मकरं ऋष्यं चैवानुपूर्वशः ॥ ३४ ॥ तोरणोपरि मध्ये तु दानवान्विनिवेशयेत् ॥ कर्णिकैर्लक्षणोपेतान्न्यसेद्देवतागणान् ॥ ३५ ॥ साधुघानसपताकाँश्च सातपत्रं शतक्रतुम् ॥ दिग्गजानां च विन्यासमोषधीभिः प्रकल्पयेत् ॥ ३६ ॥ ऐरावणं दले श्वेते लाजाभिर्विन्यसेद्बुधः ॥ नागं पुष्पमयं पद्ममाग्नेये विन्यसेद्दले ॥ ३७ ॥ पुष्पदन्तस्तथा याम्ये नागः कार्यः प्रियांशुभिः ॥ तथा च नैर्ऋते भागे नागः पुष्पेण वामनः ॥ ॥ ३८ ॥ वायव्ये चाञ्जनं पत्रे माषैः कुर्याद्विचक्षणः ॥ नीलञ्च पत्रे कौबेरे शतपुष्पामयो भवेत् ॥ ३९ ॥ ऐशान्ये कुङ्कुमं कुर्यान्नागेन्द्रं सितत ण्डुलैः ॥ ततस्तु पूजनं कार्यं सोपवासेन भार्गव ॥ ४० ॥ जितेन्द्रियेण दान्तेन शिरःस्नातेन चाप्यथ ॥ शुक्लबस्त्रावृतेनापि सोष्णीषेण तथैव च ॥ ४१ ॥ काञ्चनालंकृतेनापि सप्तविंशन् भार्गव ॥ सर्वासां पूजनं कुर्याद्देवतानां पृथक्पृथक् ॥ ४२ ॥ अङ्गाणां कुञ्जराणां च पद्मादीनां तथैव च ॥ तोरणे तु निविष्ठानां ताक्ष्र्य्यादीनां पृथक्पृथक् ॥ ४३ ॥ सागराणां तु कुम्भेषु गन्धमाल्यानुलेपनैः ॥ धूपैर्दीपनमस्कारैर्वासोभिश्च पृथक्पृथक् ॥ ४४ ॥ तथा प्रतिसराभिश्च भूषणैश्च पृथक्पृथक् ॥ सूरिणा च तथान्रेन पानैश्च विविधैस्तथा ॥ ४५ ॥ कुल्माषपरमान्नाभ्यां पूज्यास्ते कुसरेण च ॥ भृष्टकोष्ठोपिकामक्ष्यैः सितया गुडफाणितैः ॥ ४६ ॥ मांसोदनपयःक्षौद्रदधिपायससक्तुभिः ॥ अपूपफलमूलाग्ररागव