विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

द्वि० खं० अ० ५२

^१मूलस्यैष निश्चयः ॥ ३८॥ नस्यान्येषां दद्याच्च चत्वार उन्मूला द्रुमविन्दवः ॥ तस्मिन्नहनि सा तेन गर्भं धत्ते वरांगना ॥ ३९ ॥ एवमप्यभवन्ती तु पुत्रीयां राम सप्तमीम् ॥ पुत्रीयमथवा स्नानं केशवाराचनं व्रतम् ॥ ४० ॥ पुत्रीयमेव वा कुर्यात्क्लेशवाराचनं प्रिया ॥ स्नाताऽनुलिप्ता भर्तारं दृष्ट्वैहितमेव च ॥ ४१ ॥ यायाद्भाद्रौ तथा नारी गन्धधूपानुवासिता ॥ आन्तगर्भा चिकित्सित तस्तमपराजित ॥ ४२ ॥ मधुरौषधिसिद्धेन पयसा सर्पिषा तथा ॥ इच्छाविमानगाः काश्चित्स्त्रास्याः कार्याः कथञ्चन ॥ ४३ ॥ कटुतिक्तकषायाणि चात्युष्णलवणानि च ॥ आयासं च व्यवायं च गर्भिणी वर्जयेत्सदा ॥ ४४ ॥ विना कर्म न तिष्ठेत तथा सा राहुदर्शने ॥ प्रादुर्भावानि वेदस्य विष्णोरमिततेजसः ॥ ४५ ॥ शृणुयात्तन्मना भूत्वा चरितं च महात्मनः ॥ पुन्नाम्नि नामनक्षत्रे ह्यासन्नप्रसवा गृहम् ॥ ४६ ॥ प्रविशेत्सूतिकायुक्तं कृतरक्षं समन्ततः ॥ सुभूमौ निर्मितं रम्यं वास्तुविद्याविशारदैः ॥ ४७ ॥ प्राग्द्वारमुत्तरद्वारमथवा सुदृढं शुभम् ॥ देवानां ब्राह्मणानां च गवां कृत्वा च पूजनम् ॥ ४८ ॥ विप्र पुण्याहघोषेण शंखवाद्यरवेण च ॥ प्रसूता बहुशस्तत्र तथा कुशशमाश्व याः ॥ ४९ ॥ हृष्टा विश्वसनीयाश्च परिचरेयुः स्त्रियश्च ताम् ॥ वातातुल्रोमनेर्दृष्ट्यैस्तत्रेतांसमुपचारयेत् ॥ ५० ॥ आहारैश्च विहारैश्च प्रसवाय सुखं द्विज ॥ एरण्डमूलमिश्रेण सचूतेन तथैव ताम् ॥ ५१ ॥ सुखप्रसवनार्थाय पश्चात्काये तु म्रक्षयेत् ॥ वलाकल्ककषायेण सिद्धं क्षीरं चतुर्गुणम् ॥ ५२ ॥ तैलमभ्यञ्जनार्थाय सुतायामुपकल्पयेत् ॥ अथ जातान्नपानेच्छां पञ्चकोलप्रसादिताम् ॥ ५३ ॥ पिबेद्यवागूं सस्नेहां तथा वै नीलकूशिकाम् ॥ दशाहे सूतिकागारं वायुंश्चैव विशेषतः ॥ ५४ ॥ वह्निक्रातितकुर्वालतैः पूर्णकुम्भैः प्रदीपकैः ॥ मुसलेन तथा द्वारि वर्णकैश्चित्रितेन च ॥ ५५ ॥ रक्षणीया तथा षष्ठी निशा तत्र विशेषतः ॥ राम जागरणं कार्यं जन्मदानां तथार्चनम् ॥ ५६ ॥ पुरुषाः शस्त्रहस्ताश्च नृत्यगीतैश्च योषितः ॥ रात्रौ जागरणं कुर्युर्द्धशमेऽहनि सूतिका ॥ ५७ ॥ स्नाता पूर्वविधानेन रक्षणीया समीरण तात् ॥ बालस्य जातमात्रस्य नाभिं छित्त्वा यथाविधि ॥ ५८ ॥ तालुष्ठुतापयत्क्वारी पितृणा शोधयेन्मुखम् ॥ ब्राह्मी सुवर्चला सोमं सैन्धवं पिप्पलीं वचा ॥ ५९ ॥ कनकं सर्पिषा दद्याल्लेह्यमेतद्विजोत्तम ॥ लेहनेनानेन मेधावी शूरः पण्डित एव च ॥ ६० ॥ दर्शनीयो यशस्वी च सुभगः स भविष्यति ॥ बिभीतकास्थि क्षौद्रेण घृष्टं श्रेष्ठमथाञ्जनम् ॥ ६१ ॥ नेत्ररोगेषु बालानां सहारिद्रं च गोरसम् ॥ शारिवा चन्दनं कुष्ठं समभागानि कारयेत् ॥ ६२ ॥ शिरोलेपमिदं दद्याच्छिरोरोगविनाशनम् ॥ आत्रास्थि सैन्धवं लाजा मधुना सह लेहयेत् ॥ ६३ ॥

---

१ 'तन्मूलस्य' इत्यपि पाठः ।

वि० ध० ॥२११॥