विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥२३७॥

द्वि० खं० अ० ८५

नमस्करधूपदीपान्न सम्पदा ॥ ३ ॥ एतेषामेव जुहुयात्तथा नाम्ना घृतं द्विज ॥ पीतवासास्ततो भूत्वा मत्स्यकुल्माषसूकरैः ॥ ४ ॥ सुराक्रसरसंयुक्तैः स्नानेनोक्ताशामुखस्थितः ॥ बलिं निर्व्वर्तये द्वाग्जाञ्जु हुत्वा ततः क्षितौ ॥ ५ ॥ ततोद्यादशनिः पुष्पैर्मूलैः पक्षीभिरेव च ॥ सुवर्णगर्भं च मणिं विद्वांश्शिरसि धारयेत् ॥ ६ ॥ कुर्व्वेतत्सर्व्वं कर्म कृषिं बहुफलां लभेत् ॥ दक्षिणा चात्र दातव्या मूलानि च फलानि च ॥७॥ पीतानि चैव वस्त्राणि कनकं रजतं तथा ॥ भोजनं चात्र दातव्यं ब्राह्मणानामभीप्सितम् ॥ ८ ॥ अलंध्यम्यूलमिदं हि कुर्व्वन्स्नानं सदा भार्गव वंशमुख्य ॥ कृषिं समान्नोति सदैव विद्वानभ्यर्थितं नात्र विचारमस्ति ॥ ९॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा०सं० रामं प्रति पुष्करोपाख्या- ने मूलस्नानवर्णनो नाम चतुरशीतितमोऽध्यायः ॥ ८४ ॥ राम उवाच ॥ धर्ममार्गमहं त्वत्तः श्रोतुमिच्छामि मे वद ॥ त्वं हि वेत्थ महाभाग सर्वं धर्मानशेषतः ॥ १ ॥ पुष्कर उवाच ॥ षोडशर्तुं निशाः स्त्रीणामाद्यास्तिस्रस्तु गर्हिताः ॥ ब्रजेद्युग्मासु पुत्रार्थी ततः परिमितै श्रितैः ॥ २ ॥ अयुग्मासु तथा राम दुहितार्थी स्त्रियं ब्रजेत् ॥ विकृष्टयुग्मासुत ये प्रशस्ताः प्रियदर्शनाः ॥ ३ ॥ दीर्घायुषो धर्मपरा भवन्तीह धनान्विताः ॥ गर्भास्य दृष्टाधाने गर्भाधानिकमुच्यते ॥ ४ ॥ पुरा तु स्पर्शनं कार्यं सेवनं तु विचक्षणैः ॥ षष्ठेऽष्टमे वा सीमन्तकर्मस्वेतेषु च त्रिषु ॥ ५ ॥ पुन्नामधेयं नक्षत्रं पुत्रकामस्य शस्यते ॥ आदित्यपुष्यहस्ताश्वित्रिसौम्यमृदुलाः सर्वेष्ववाः ॥ ६ ॥ पुन्नामधेया निर्द्दिष्टाः स्वातिश्चैवात्र सप्तमम् ॥ अङ्गारकदिनं वर्ज्यं तिथिं रिक्तां च वर्जयेत् ॥ ७ ॥ अचिद्वन्नाभ्यां कर्त्तव्यं जातकर्म विचक्षणैः ॥ आशौचे तु व्यतिक्रान्ते नामकर्म विधीयते ॥ ८ ॥ अथवा भार्गवश्रेष्ठ दिने द्वादशलक्षणे ॥ मृदुध्रुवेषु ऋक्षेषु नामकर्म विधीयते ॥ ९॥ तत्राप्यङ्गारकदिनं तिथिं रिक्तां च वर्जयेत् ॥ नामधेयं तु वर्णानां कर्तव्यं तु समाक्षरम् ॥१०॥ माङ्गल्यं ब्राह्मणस्योक्तं क्षत्रियस्य बलोन्वितम् ॥ वैश्यस्य धनसंयुक्तं शूद्रस्य तु जुगुप्सितम्॥ ११॥ शर्म वर्म धनाद्यं तु दासांतं चानुपूर्वशः ॥ नामधेयं तु कर्तव्यं स्वकुलाख्यागमेन वा ॥ १२ ॥ स्त्रीणां सुखोद्यमक्रूरं विस्पष्टार्थं मनोहरम् ॥ नाम कार्यं महाभाग न कार्यं विषमाक्षरम् ॥ १३ ॥ बालं तु कृतनामानं पूजयितस्य गदाभृतः ॥ निवेद्येन्महाभाग तव पुत्रोऽयमित्युत ॥ १४ ॥ शिष्यः प्रेष्यश्च दासश्च संविभाज्यश्च केशवः ॥ नित्यं सन्ति विभागेन कुभेन मधुसूदनः ॥ १५ ॥ ततस्तु पूजनं कार्यं ब्राह्मणानां यथाविधि ॥ भोजयेद्ब्राह्मणांश्चान परमात्नं सदक्षिणम् ॥ १६ ॥ चूडाकर्म ततः कार्यं शुभेषुच यथाकुलम् ॥ नक्षत्राण्यत्र शस्यन्ते मृदुक्षिप्रचराणि च ॥ १७ ॥ तिथिं विवर्जयेद्रिक्तां सूर्य्यार्काकिदिनान्यपि ॥ तत्रापि वासुदेवस्य पूजां कृत्वा विशेषतः ॥ १८ ॥ गर्भाष्टमेऽब्दे कर्तव्यं ब्राह्मणस्योपनयनम् ॥

॥२३७॥