विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ३४६ ॥ तृ० खं० अ० ७८ ॥ ३४६ ॥

ग्यञ्च धर्मज्ञ तयोश्चैौग्यस्य मे वद ॥ १ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ चतुर्वक्त्रश्चतुष्पादश्चतुर्बाहुस्सिताम्बरः ॥ सर्वाभरणवाञ्छेतो धर्मः कार्यो विजान- ता ॥ २ ॥ दक्षिणे चाक्षमालां च तस्य वामे तु पुस्तकम् ॥ मूर्तिमान्व्यवसायस्तु कार्यो दक्षिणभागगः ॥ ३ ॥ वामभागगतः कार्यः सुखः परम- रूपवान् ॥ कामौ धर्मकरौ मूर्ध्नि विन्यस्तौ च तथा तयोः ॥ ४ ॥ अक्षमालास्मृतः कालः पुस्तकं चागमं स्मृतम् ॥ यज्ञः सत्यं तपो दानं तस्य वक्त्रचतुष्टयम् ॥ ५ ॥ देशकालौ तथा शौचं शुद्धिश्चास्य गुणाः स्मृताः ॥ *१ श्रुतिः स्मृतिः सदाचारः स्वस्य च प्रियमात्मनः ॥ ६ ॥ तस्य देवस्य धर्मज्ञ ज्ञेयं पादचतुष्टयम् ॥ सत्त्वार्याकनकन्ताञ्चकुस्तद् ज्ञानवासश्च कीर्त्यते ॥ ७ ॥ अथवा चास्य कर्तव्याः पत्न्यश्चैव चतुर्दश ॥ कीर्तिर्लक्ष्मी- र्धृतिर्मेधा पुष्टिः श्रद्धा क्रिया मतिः ॥ ८॥ बुद्धिलज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिस्तुष्टिश्चतुर्दशी ॥ द्वाराण्येतानि धर्मस्य सर्वाणि कथितानि ते ॥ ९ ॥ कामाः सख्या द्विसंज्ञाश्च सर्वास्तेजोन्वितास्तथा सुभूषणाश्च ॥ धर्मः स्थितः स्याद्यदि चैक एव भार्यान्वितश्चेह यथोपदिष्टः ॥ १० ॥

इति श्रीविष्णुध० तृ० ख० मा० सं० धर्मरूपनिर्माणो नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७७ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ य एव भगवान्विष्णुर्नारसिंह- वपुर्धरः ॥ ध्यानविधिः स एवोक्तो ज्ञानः परुषराद्र्दनः ॥ १ ॥ पीनस्कन्दकटिग्रीवः कृशमध्यः कृशोदरः ॥ सिंहासने बृहद्वक्षु नीलवासाः प्रभान्वितः ॥ २ ॥ आलीढस्थानसंस्थानः सर्वाभरणभूषितः ॥ ज्वालामालाकुलमुखो ज्वालाकेशरमण्डलः ॥ ३ ॥ हिरण्यकशिपोर्वक्षः पाटयन्नखरैः खरैः ॥ नीलोत्पलाभः कर्तव्यो देवोऽसृग्गतस्तथा ॥ ४ ॥ हिरण्यकशिपोर्हेतुर्यतस्तमज्ञानं विदुर्बुधाः ॥ सङ्कर्षणतामा भगवान्ज्ञानस्य विनाशनः ॥ ५ ॥ वाङ्मनः कायसम्भूतं विविधं जगतो मलम् ॥ एतत्सङ्कर्षणो देवः सदा पाटयति द्विज ॥ ६॥ हरिः सङ्कर्षणोंशेन नरसिंहवपुर्धरः ॥ तमसास्त्रिविधस्यापि नाशनो जगतो हरिः ॥ ७ ॥ हर्द्धसंज्ञितिमस्तस्य नान्यो जगति विद्यते ॥ नृसिंहमूर्त्तिर्देवस्य सर्वाज्ञानविनाशिनी ॥ ८ ॥ सिंहासने सुवासीनः कार्यो वा भगवान्हरिः ॥ गदासक्तकरोद्विन्यस्तकराङ्कितभूषणः ॥ ९ ॥ ज्वालामालाकुलवपुः शङ्खचक्रधरः प्रभुः ॥ मूतिमत्पृथिवीहस्तन्यस्तपादयुग बोधितवेः ॥ १० ॥ शङ्खचक्रगदापद्मलान्छनैः शोभितः करैः ॥ अग्निज्वलाकुलवतीर्विभूषिततनूरुहः ॥ ११ ॥ नरसिंहोऽथ वा कार्यः प्रभामण्डलदुर्द्दशः ॥ सर्वाभरणसम्पन्नः कार्यो भूषणवर्जितः ॥ १२ ॥ ज्ञानं नृसिंहो जगतामधीशस्तेजोनिवासीम्बरसन्निभ्रकाशः ॥ रूपं मयेतद्विविधं प्रदिष्टं तस्याप्रमेयस्य जनार्दनस्य १३ ॥ इति श्रीवि० ध० तृ०

---

१ 'दोध्व्यार्थिनः' इति क०।