विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० सं० ॥३३०॥

तृ०खं० अ० ३३ ॥३३०॥

एवमध्येष्य संयुक्ता वीरमुद्रा प्रकीर्तिता ॥ ९९ ॥ एवमध्येष्य संस्यूतै भैरवी चापरा भवेत् ॥ द्वेऽन्योन्या तु संग्राह्या इत्यमध्येन संयुतम् ॥ १०० ॥ पृष्ठमध्येन च क्रान्तं स्तम्भनी चापरा भवेत् ॥ उत्सङ्गमध्यगा तु संग्राद्याहेममध्यव्येन चाहतम् ॥ १०१॥ पातालभञ्जनी नाम शुद्धमध्यपरा भवेत् ॥ तर्जन्यौ मध्यमा चैव तथा चैव त्वनामिकाम् ॥ १०२ ॥ मध्यपर्वसु संयुक्तां पृष्ठतः कारयेन्नरः ॥ शङ्खमुद्रेयमुद्दिष्टा पूर्वमुक्ता तथपरा ॥ १०३ ॥ प्रसार्य सर्वाश्वाङ्गुल्यः कण्ठपृष्ठे च योजयेत् ॥ चक्रमुद्रा भवेत्सेषां पूर्वमुक्ता तथपरा ॥ १०४ ॥ कटिभागप्रदेशे तु मुष्टिस्तु विशिखा भवेत् ॥ गदा मुद्रा भवेत्त्येषा सर्वविघ्नप्रणाशिनी ॥ १०५ ॥ अन्योन्याभिमुखौ कृत्वा करौ संवेष्टिताङ्गुली ॥ सह्वाह्वेन निदिष्टा मुद्रा कौस्तुभसंज्ञिता ॥ १०६ ॥ संस्पृश्य वेतिक्षिपिकां वामचक्रिणकं स्पृशेत् ॥ इयं मुद्रा विनिर्दिष्टा वनमालेति पार्थिव ॥ १०७ ॥ अनामीनौरंतरे द्वव्ये संजं द्वव्य कूर्कुट्ये ॥ जंघामध्यगतौ कृत्वा चिबुकौडर्घसमुद्यतौ ॥ १०८ ॥ मुखं विधृतकं कुर्याज्ज्वलजिह्वा तु लेलिहा ॥ एषा मुद्रा महामुद्रा नारसिंहेति कीर्तिता ॥ १०९॥ अङ्गुष्ठं मुदिना ग्राह्यं हृत्प्रदां परिकीर्तिता ॥ मुष्टिं बद्ध्व चाङ्गुष्ठं तिर्यग्भं कारयेच्छिरः ॥११०॥ स्पृष्ट्वा तु तर्जनीमुष्ठौ शिरसामुद्रा प्रकीर्तिता ॥ तर्जनीप्रान्तसंस्पृष्टे द्वे सृष्टी कवचं भवेत् ॥ १११॥ सृष्टी बद्ध्वा तु हस्तौ द्वे उभयोरंसयोजितौ॥ गदामुद्रा समाख्याता सर्वकर्मकरी शुभा ॥ ११२॥तार्जनी तु तथाङ्गुष्ठं प्रातिष्ठित्तौ तु कारयेत् ॥ शेषाः प्रसारिताङ्गुल्यो नेत्रमुद्रा भवेन्नृप ॥ ११३॥उत्तानमूर्ध्वोऽञ्जलीं कृत्वा तर्जन्यन्तानां सप्त श्ग्रवातामध्यम्यौ चोत्रितौ कृत्वा अङ्गुष्ठौ क्षेपिताौ समौ ॥ ११४॥एषा मुद्रा समाख्याता दिव्या च शिरसो नृप॥अञ्जलिः प्रमदा मुद्रा क्षिप्रं देवम सातितम् ॥ ११५॥ वन्दने हृदया मग्ना पूर्वदक्षिणतोऽपरा ॥ ऊर्ध्वोऽङ्गुष्ठौ वामसव्यैर्दिक्षणोऽङ्गुष्ठबन्धनः ॥ ११६॥ संन्यस्य तस्य चाङ्गुष्ठौ यस्या ऊर्ध्वं प्रतिष्ठितम् ॥ वासुदेवस्य मुद्रेषा बद्धा स्थापनघातिनी ॥ ११७ ॥ हस्तयोरुभयोरेव कनिष्ठाङ्गुष्ठगर्भेको ॥ शेषाः प्रसारिताः स्थिता मुद्रा सङ्कर्षणस्य तु ॥ ११८ ॥ तर्जन्यावधतः स्थिता समाङ्गुष्ठा तु लेलिता ॥ एषा मुष्टि ततः कृत्वा मुद्रा प्रद्युम्नसंज्ञिका ॥ ११९ ॥ अङ्गुलीं वलितां यत्र सूपकणगौ तु कारयता। वेष्टयाङ्गुष्ठमध्यस्थः कार्यवनिर्निरुद्ध तु कारयेत् ॥ १२० ॥ इत्युद्देशे तु ते प्रोक्ता मुद्राहस्ता मया नृप ॥ दर्शनेनन्त्व युक्तानां परां सिद्धिमभीप्सिताम् ॥ १२१॥ यथामन्त्रं यथादेवं यथाविधिविनिर्दितः ॥ मन्त्रैर्मुद्रेवतायुक्ता बहवो मुद्राः प्रकीर्तिताः ॥ १२२॥ तासां मन्त्रं

---

१ 'शिखरे वामदक्षिणकम्' इति ख० । २ 'कण्ठामे नामतो' इति ख० । ३ 'उच्चार्य' इति 'कूर्कुटो' इति ०ख। ४ 'लोहिता' इति ख० । ५ 'हृन्मुद्रा' इति ख० । ६ 'मध्यामौ वह्निगौ' इति ख० । ७ 'तर्जन्या नम' -इति ख० ।