विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वचसां विनियोगे च माध्ये चैव प्रयोजयेत्॥४१॥ अनेनैव तथा कार्यं वर्णानां तु निरूपणम् ॥ ऊर्ध्वस्थे च नवे धूते रक्ते स्यादर्धमण्डलम् ॥४२॥
मण्डलं न भवत्येतं नीले च मुदिते भवेत् ॥ स्वभावस्थेन हस्तेन च शेषा वर्णानिथैव च ॥ ४३ ॥ मध्यमाङ्गुष्ठसन्दंशो वक्रा चैव प्रदेशिनी ॥
ऊर्ध्वमान्याः प्रकीर्णाश्च भ्रमरश्च तदा भवेत् ॥ ४४ ॥ पद्मादिग्रहणे कार्यं कर्णपूरे तथाप्ययम् ॥ तर्जनीमध्यमाङ्गुष्ठा त्रेताग्निस्या निरन्तरम् ॥
॥ ४५ ॥ भवेद्भ्रमरकस्य शेषा ह्वन्याः प्रसारिताः ॥ मृणालाद्यवभग्नेि सास्वादनेषु प्रयोजयेत् ॥ ४६ ॥ तिर्यक् पिण्डीकृता यस्मिन्नग्रता च
कनिष्ठिका ॥ अङ्गुष्ठः कुञ्चितस्तन्वे हंसपक्ष इति स्मृतः ॥ ४७ ॥ गण्डसंश्रयसंनेतेन भोजनः सपरिग्रहः ॥ स्पर्श चोद्वालपार्थे कार्यं संवाहने
तथा ॥ ४८ ॥ तर्जन्यङ्गुष्ठसंदंशस्तत्समस्तस्य यदा भवेत् ॥ निसृतेनलमण्डपेऽथ सन्दंश इति स्मृतः ॥ ४९ ॥ संदंशोविविधो ज्ञेयस्वश्रो मुखज
स्तथा ॥ तथा पार्श्वस्तथैव तस्य कर्माणि मे शृणु ॥ ५० ॥ संदंशेग्रहणे कार्यः शल्योद्धारे तथायजः ॥ आलेखसारने चैव तर्जनीपीडने तथा
॥ ५१ ॥ यज्ञोपवीती पार्श्वस्थः स्थिरःसंदंशने तथा ॥ समागताम्राङ्गालको मुक्तेः पद्माकोशकेः ॥ ५२ ॥ देवाचर्चिकरणे कार्यो बलो
पदर्शनरूपेण ॥ असंयुताः करा होते यथावत्कीर्तिता मया ॥ ५३ ॥ पताकाभ्यां तु हस्ताभ्यां संम्पुटोऽञ्जलिस्च्यते ॥ देवतानां गुरूणां
च पितॄणां चेष्यते पुनः ॥ ५४ ॥ अन्योन्यपार्श्वसंश्लिष्टौ कराभ्यां स्यात्कपोतकः ॥ शीते भये च कार्योऽयं विनि
योगास्य तथा ॥ ५५ ॥ अङ्गुल्यो यस्य हस्तस्य अङ्गुष्ठ्यन्तरनिःसृताः ॥ स कर्कट इति ज्ञेयः कर्तव्यस्तु विजृम्भिते ॥ ५६ ॥ मणिबन्धन
विन्यस्तस्वास्तलौ वर्धमानकः ॥ उत्तानौ नतपार्श्वस्थौ स्वस्तिकः परिकीर्तितः ॥ ५७ ॥ विस्तीर्णे सर्वतोतेन ऋतवो गगनं चनम् ॥ समुद्ग
श्चास्मिन्ज्ञेयः स्याद्विमिश्रि मजुजेष्वर ॥ ५८ ॥ खटकः खटके न्यस्य खटका वर्धमानकः ॥ शूद्रारार्थे प्रयोक्तव्यः प्रणामकरणेषु च ॥ ५९ ॥
अग्रलौ तु विपर्य्यस्तावुत्तानौ वर्धमानकौ ॥ उत्सङ्ग इति विज्ञेयः स्पर्शस्य ग्रहणे परः ॥ ६० ॥ मुक्तलं तु यदा हस्तं कपित्थं परिवेष्टयेत् ॥
स विज्ञेयस्तदा हस्तो निषेधो नाम नामतः ॥ ६१॥ संहिते चैव निहिते तथा कार्यः प्रपोदिते ॥ पताको कम्पितौ हस्तौ दोलेति परिकीर्तिता ॥
॥ ६२ ॥ ध्यानादिदाने कर्तव्यो मष्ट्यादिकरणेषु च ॥ द्वितीयपार्श्वसंश्लिष्टः पूर्वः पुष्पपुटः स्मृतः ॥ ६३ ॥ पूर्वांण चाभिनेयानि करणान्वेव
पार्थिव ॥ पताकौ तु यदा हस्तौ भूतहस्तावधोमुखौ ॥ ६४ ॥ उपर्युपरि विन्यस्तौ तदा सम्मकरः करः ॥ सिंहव्याघ्रमृगाद्यानां कर्तव्योऽधिनियोगो
भवेत् ॥६५॥ अञ्चितौ कूर्परासा तु यदा स्यात्सर्पशीर्षके ॥ गजदन्तस्तथा नाम्ना कार्यः शैलोनिवहने ॥६६॥ शुक्तुण्डौ करौ कृत्वा वक्ष्यसि