विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वापि ग्राह्या त्वभवद्दक्षिणा ॥ कालः स एव ग्रहणे यदा भयमुपस्थितम् ॥ ७ ॥ प्रतिग्रहणयान्यानि ग्राह्याणि शुचिना सदा॥ सूतके मृतके चैव न ग्राह्याणि द्विजोत्तमाः ॥ ८ ॥ अभ्यक्तेन च धर्मज्ञास्तथा मुक्तशिखेन च ॥ स्नाताः सम्यगुपस्पृश्य गृहीतपात्रयतः शुचिः ॥ ९ ॥ तोयं दद्या त्तथा दाता दाने विधिरयं स्मृतः ॥ प्रतिग्रहीता सावित्रीं सर्व्वत्रैव तु कीर्त्तयेत् ॥ १० ॥ ततस्तु कीर्त्तयेत्साधुं द्रव्येण द्रव्यदेवताम् ॥ समापयेत्ततः पश्चात्कर्मस्तुत्या प्रतिग्रहम् ॥ ११ ॥ प्रतिगृह्यं पठेद्बुधैः प्रतिगृह्य द्विजोत्तमः ॥ मन्दं पठेत्तु राजन्याद्वैशांच तथा विशः ॥ १२ ॥ मनसा तु तथा शूद्रात्स्वस्तिवाचनिकं तथा ॥ सोंकारं ब्राह्मणे कुर्यान्निराकारं महीपतौ ॥ १३ ॥ उपांशु च तथा वैश्ये स्वस्ति शूद्रे प्रकीर्तितम् ॥ अभयं सर्व्वदैवत्यं भूमिर्वै विष्णुदेवता ॥ १४ ॥ कन्यादानं तथा दासी प्राजापत्याः प्रकीर्त्तिताः ॥ तथा चैकाश्वं सर्व्वं कथितं यमदैवतम् ॥ १५ ॥ महिषं च तथा साम्यं चौष्ट्रं वै नैर्ऋतं भवेत् ॥ रौद्री धेनुर्विनिर्द्दिष्टा छागावाग्नेयमुच्यते ॥ १६॥ मेषं तु वारुणं विद्याद्राहो वैष्णवः स्मृतः॥ आरण्याः सर्व्व कथिता वायुदेवताः ॥ १७ ॥ जलशय्यानि सर्वाणि वारुणानी कमण्डलुः ॥ कुम्भं च करकं चैव वाहनानि द्विजोत्तमाः ॥ १८ ॥ समुद्रजानि रत्नानि वारुणानि द्विजोत्तमाः ॥ अग्नेयं कनकं प्रोक्तं सर्व्वलोहानि चाप्यथ ॥ १९ ॥ प्राजापत्यानि सत्यानि पशूनामपि च द्विजाः ॥ ज्ञेयानि सर्व्वगन्धानि गान्धर्वाणि विचक्षणैः ॥ २० ॥ बार्हस्पत्यं स्मृतं वासः सौम्ययान्यथ रसानि च ॥ पक्षिश्चैव तथा सर्व्व वायव्याः परिकीर्त्तिताः ॥ २१ ॥ विद्या ब्राह्मी विनिर्द्दिष्टा विद्योपकरणानि च ॥ सारस्वतानि ज्ञेयानि पुस्तकाद्यानि पण्डितैः ॥२२॥ सर्वेषां शिल्पभाण्डानां विश्वकर्मा तु देवता ॥ दुमाणा मथ पुष्पाणां शाकद्यास्तिकैः सह ॥ २३ ॥ फलानांमपि सर्वेषां तथा ज्ञेयो वनस्पतिः ॥ मयस्यान्नं विनिर्द्दिष्टं प्राजापत्यं तथैव च ॥ २४ ॥ छत्रं कृष्णाजिनं शय्या रथमासनमेव च ॥ उपानहौ तथा यानं वन्चान्यत्प्राणिवर्जितम् ॥२५॥ उपानानीद्विरसे त्वेत त्प्रतिगृह्णीत मानवः ॥ पर्जन्याय तथा सौरं शस्त्रमर्कध्वजादिकम् ॥ २६ ॥ रणोपकरणं सर्वं कथितं चक्रदैवतम् ॥ गृहन्तु सर्व्वदैवत्यं यद्यद्भक्तै द्विजोत्तमाः ॥ २७ ॥ तज्ज्ञेयं विष्णुदैवत्यं सर्वं वा द्विजसत्तमाः ॥ भूमेः प्रतिग्रहं कुर्य्याद्भूमिं कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ २८ ॥ करे गृह्य तथा कन्यां दासीदासी द्विजोत्तमाः ॥ करन्तु हृदि विन्यस्य धम्म्यो ज्ञेयः प्रतिग्रहः ॥ २९ ॥ आरूह्य च गजस्योक्तः कर्णे चाश्वस्य कीर्तितः ॥ तथा चैकशा फानां च सर्वेषामविशेषतः ॥ ३० ॥ प्रतिगृह्णीत गां पुच्छे हन्ते कृष्णाजिनं तथा ॥ कर्णोऽजाः पशवश्चान्ये ग्राह्याः पुच्छे विचक्षणैः ॥ ३१ ॥ प्रतिग्रहस्थथोभूस्त्व आरूढ्यैव तथा भवेत् ॥ बीजानां मुष्टिमादाय रत्नान्यदाय सर्वतः ॥ ३२ ॥ वसुं दशान्तादादद्यात्तरिक्षायथ वा पुनः ॥ ७२