भारतकोश
संग्रह पर लौटें

माधव निदान (मधुकोश व्याख्या व हिन्दी अनुवाद सहित)

Madhava Nidana with Madhukosha & Hindi Translation

माधवकर द्वारा

स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास · खेमराज श्रीकृष्णदास (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished404 पृष्ठ

( ३८४ ) माधवनिदानका परिशिष्ट ।

( ३८४ ) माधवनिदानका परिशिष्ट । अर्श ( बवासीर ), छर्दी ( रद्द ), मूर्च्छाय ( मूर्च्छा भ्रम तन्द्रा निद्रा संन्यास पानात्यय मदात्यय ), अपस्मार ( मृगी ), अनिलामय ( वातव्याधि ), आनाह ( अफरा ), गुल्म ( गोलेका रोग ), अश्मरी ( पथरी ), वृद्धि ( अंडवृद्धि ), ग्रन्थि ( गांठ ), त्वगामय ( कोढरोग ), आलस्य ( मुखरोग ), ग्रह ( पूतनादिबालग्रह ) ये हमने कठिन शब्दोंके अर्थ लिख दिये हैं, रोगानुक्रमणिका लिखनेका यह प्रयोजन है कि इतने रोम इस ग्रन्थमें कहे हैं इससे विशेष रोग प्रक्षिप्त जानने ॥ टीकाकर्त्ताकी वंशावली । श्रीमन्माथुरमण्डले द्विजकुले श्रीमाथुराणां कुले घासीराम इति प्रथामधिगतो जातः सतां मोदकृत् । श्रीचन्द्रः किल रामचन्द्रविबुधो जातो हरिश्चन्द्रकः पुत्रास्ते त्रितयीव धर्मनिपुणा सर्वे नृपैः पूजिताः ॥ १ ॥ श्रीमन् माथुरमण्डल द्विजकुल श्रीमाथुर ( चौबे ) नके कुलमें श्रीघासीराम इस नामसे प्रसिद्ध सज्जन मनुष्योंको आनन्दकर्त्ता प्रगट भये उनके श्रीचन्द्र और परम बुद्धिमान् रामचन्द्र और हरिश्चन्द्र ये तीन पुत्र वेदत्रयी ( ऋक् साम यजुष ) के समान और सर्व राजमान्य प्रगट भये ॥ तेषां हरिश्चन्द्रसमानकीर्तिर्जातो हरिश्चन्द्रगुणाभिरामः । बभूव तस्मात्किल कृष्णलालः संगीतशास्त्रार्थविचारदक्षः ॥ २ ॥ तिन घासीरामके तीन पुत्रोंमें हरिश्चन्द्रके समान कीर्ति जिनकी ऐसे हरिश्चन्द्र भये, तिनके संगीतशास्त्र (गानविद्या) के अर्थ विचारमें कुशल कन्हैयालाल प्रगट होते भये॥ तस्य पुत्रस्त्वहं जज्ञे दत्तरामो विमूढधीः । भाषायां माधवस्यार्थो यथामति मयोरितः ॥ ३ ॥ तिन कन्हैयालालका पुत्र मैं तुच्छ बुद्धिवाला दत्तराम प्रगट हुआ, मैं अपनी बुद्धिके अनुसार माधवनिदानका अर्थ भाषामें निरूपण किया ॥ समाप्तोऽयं ग्रन्थः ॥


Printed by Shri Sanjay Bajaj for M / s Khemraj Shrikrishnadass proprietors Shri Venkateshwar press Bombay-400 004. at their Shri Venkateshwar press, 66, Hadapsar Industrial Estate, Pune-411013.

CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

हमारे प्रकाशनों की अधिक जानकारी व खरीद के लिये हमारे निजी स्थान : खेमराज श्रीकृष्णदास अध्यक्ष : श्रीवेंकटेश्वर प्रेस, ९१/१०९, खेमराज श्रीकृष्णदास मार्ग, ७ वीं खेतवाडी बॅक रोड कार्नर, मुंबई - ४०० ००४. दूरभाष/फैक्स-०२२-२३८५७४५६. खेमराज श्रीकृष्णदास ६६, हडपसर इण्डस्ट्रियल इस्टेट, पुणे - ४११ ०१३. दूरभाष- ०२०-२६८७१०२५, फैक्स - ०२०-२६८७४१०७. गंगाविष्णु श्रीकृष्णदास, लक्ष्मी वेंकटेश्वर प्रेस व बुक डिपो श्रीलक्ष्मीवेंकटेश्वर प्रेस बिल्डींग, जूना छापाखाना गली, अहिल्याबाई चौक, कल्याण, जि. ठाणे, महाराष्ट्र - ४२१ ३०१. दूरभाष/फैक्स- ०२५१-२२०९०६१. खेमराज श्रीकृष्णदास चौक, वाराणसी (उ.प्र.) २२१ ००१. दूरभाष - ०५४२-२४२००७८.