बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

योनिरसीति दर्भमयं पत्नीमथैताꣳ श्रितिं¹ यजमानायतना- त्प्राचीं वोदीचीं वा यूपमभ्यायातयत्यथ जायामामन्त्रयते जाय एहि सुवो रोहावेति ' रोहाव हि सुवरितीतरा प्रत्याहा॑हं नावुभयोः सुवो रोक्ष्यामीति यजमानस्त्वं नावुभयोः सुवो रोहेति पत्नी ' तां ऋग्भिः कल्पै² रोहत्यायुर्यज्ञेन² ५ कल्पतामित्यान्तं गत्वा बाहू उद्गृह्णाति सुव॒र्देवाꣳ अगन्मामृता अभूम प्रजापतेः प्रजा अभूमेत्यथैनं लोकं प्रत्यवेक्षते समहं प्र॒जया॒ सं मया प्रजा समहꣳ रायस्पोषेण सं मया रायस्पोष इत्यथैनामुपावरोहति ' स यावति मन्यत एतावति मोदा- स्यन्तीति³ तदेनमासपुटैर्घ्नन्ति⁴ ॥ ११ ॥ १० अन्नाय वेति पुरस्तादध्वर्युरन्नाद्याय वेति दक्षिणतो ब्रह्मा

प्रख्याता पश्चादाग्नीध्र उन्नेतोत्तरतस्तेषां१ तथा विभागो यथा दुन्दुभीनामक्षाक्षे२ प्रत्यवरोहणत३ आसन्दीं निदधाति ' तस्यां बस्ताजिनमास्तृणाति बस्ताजिने शतमानङ् हिरण्मयं दक्षिणं पादङ् हिरण्य४ उपावरोहत्यमृतमसीति ' पुष्टिरसि प्रजनन- मसीति स्वयं बस्ताजिने ' यैनमेतयासन्द्या सद आवहन्त्य५ वा५ व्रजत्यन्वायन्त्येनमेते५ चमसा ' अथैतस्य बार्हस्पत्यस्येडामुप- ह्वयत ' दृडोपहूतं माहेन्द्रङ् होता चैवाध्वर्युश्च संभक्षयतो नराशम्षपीतेन नाराशम्सांनैतेषामतिग्राह्याणां मुख्ये पात्रे स्रुक्स्रावान्त्समवनीय यजमान एव प्रत्यचं भक्षयत्यपि वैना- न्सर्वश एव चमसेषु व्यवनीय भक्षयेयुरित्येतदपरङ् ' होत्र- चमसमैवैते त्रयः अभ्युपहूय भक्षयन्ति ' यथाचमसं चमसान्दिन्व म इत्यात्मानं प्रत्यभिमृशन्ते ' नाप्याययन्ति चमसान्सर्वभक्षा

१ Thus M Tr; उत्तरत उन्नेता all the other MSS. २ Thus Tr Be B Be 11 (sec. m.); अक्षाक्षे UFH Be 11 (pr. m.); स्रच om. M. ३ Thus corrected on account of the collateral passage xviii. 17 s. f. and the Vivaraṇa: प्रत्यवरोह(ण)तः यच प्रत्यवरोहति तच; MSS. प्रत्यवरोहत । ४ हिरण्यमुपा• M U Be 11 H F; हिरण्यउपा• Be; हिरण्यैउपा• B; हिरण्य om. Tr. ५ Thus Be 11; •वहंत्यानाब्रजत्य• U; •वहंत्यथवाव्रजंत्य• M; •व्रजंत्य• Tr Be B H F, but cp. Bhav.: तयैवासन्द्योद्यम्य सदः प्रापयन्ति स्वयमेव वा गच्छन्ति ।

मार्जयन्ते ' ऽथेन्द्राय त्वेन्द्राय त्वेत्येवं त्रिभिरुक्थपर्य्यायैश्चरति¹ ' संतिष्ठते माध्यंदिनम् सवनम् ' ॥ १२ ॥ चतुर्थः ॥ अथ सावित्रम् हुत्वा प्रसर्पन्ति तृतीयसवनाय ' प्रसिद्ध- मादित्यग्रहेण चरित्वाग्रयणं गृह्णात्यथ षोडशिनमभिगृह्णा- त्यसावि सोम इन्द्र त इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय ५ त्वा षोडशिने जुष्टं गृह्णामीति ' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिरिन्द्राय त्वा षोडशिन इत्येथोक्थ्यं गृह्णाति ' समानं कर्मा पवमानात्पवमानेन चरित्वा स्वे धामन्पशुभिश्चरति² ' तेषां नाना मनोता नाना देवता नाना प्रत्यभिमर्शना नाना वपाहोमाः समानो वनस्पतिः समानः स्विष्टकृत्प्रैषवान्समानौडा १० समान्यो दिशो ' नाना दिश इत्येके ' समानं कर्मा ध्रुववद्ध्य- समेभ्यो ' ध्रुववद्भिश्शमसैश्चरित्वा त्रिभिरुक्थपर्य्यायैश्चरतीन्द्रा- वरुणाभ्यामिन्द्राबृहस्पतिभ्यामिन्द्राविष्णुभ्यामित्यथ³ षोडशिना चरत्यथ प्राङायन्नाह होतृचमसमनून्नयध्वमुन्नेतः सर्व्वम् एव राजानमुन्नय मातिरीरिच इति ' होतृचमसमेव प्रथममुन्नयन्ति १५ यथोपपादमितरान्सर्व्वम् एव राजानम् समुन्नीयोत्तरवेद्याम् सꣳसादयन्ति ' तदेतान्याजापत्यान्सह सꣳसादयन्त्यथाप उप- स्पृश्य बर्हिषी आदाय वाचंयमः प्रत्यङ् द्रुत्वा स्तोत्रमुपा-

१ Thus M Tr; चरंति UB Be H Be 11 F. २ Thus M Tr BHF; चरंति Be 11 U. ३ ॰चरतीन्द्रा॰ M Tr; the other MSS. read plural.

[११ । २३ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ८३

करोति ' स्रुवते ' तदेतद्बृहत्सामैकविꣳशं वैष्णवीषु शिपिविष्ट- वतीषु कुर्वन्ति ' होच एषोत्तमेति प्राङ्खोतुः कालात्पराङा- वर्तते ऽध्वर्युरग्रेण माह्वयते होता ' प्रत्याह्वयते ऽध्वर्युः ' शꣳसति ' प्रतिगृणाति ' प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगीर्य प्राङेत्योद्यच्छत ५ एतꣳ होतृचमसमन्वूद्यच्छन्त इतरानुपोद्यच्छन्ते चमसानेया- श्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्थशा यज सोमानामिति ' वषट्कृते जुहोति ' तदेतान्प्राजापत्यान्सह जुह्वति ' वषट्कृतानु- वषट्कृते द्विर्जुहोति ' तथैव द्विर्द्विः सर्वाꣳश्चमसाञ्जुह्वत्यथ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्यनुसवनभक्षः प्रजापतिना पीतस्येत्यथैतेषां १ [L10

तांस्तान्नयेयुः? No, अङ्गारान् + तांस्तान्नयेयुः -> in Sanskrit sandhi, न् before त् becomes ंस्: अङ्गारान् + तान् = अङ्गारांस्तान्! WAIT! If sandhi applies, it would be अङ्गारांस्तान् नयेयुः! Let's re-read line 1: न्वेतानाग्नीध्रादौपयजानङ्गारान्... wait! Is it अङ्गारांस्तान्नयेयुः? Wait, look at line 1: न्वेतानाग्नीध्रादौपयजानङ्गा Then: रा᳡? No! Wait, does line 1 have अङ्गारान्? Wait, look at the letters: न्वे ता ना ग्नी ध्रा दौ प य जा न ङ्गा रा᳡ -> wait, is that रा? Wait, why would there be a virama? Wait, look at the footnote again! `१ Thus (•चरंस्त्ये•) all exc. B,

orꣳ? Wait, in Caland's edition, printed at the Baptist Mission Press, Calcutta: How did they print ꣳ(gum)? They used a special type: it looks like a small hook/loop:ꣳ! Wait, look at line 7: नैरृतंorनैरृतꣳ? Wait, look at line 7: नै रृ ता य? No, wait! That's नैरृताय? No, look at the top: no e-matra. Wait, is it नैरृताय? Let's zoom in to 500% on line 7: नै-रृ-ता-य? Wait, letter 1:नै Letter 2:रृ Letter 3:ता? No, it's त! Letter 4: it has a vertical line and a hook to the right, and a loop? Wait, look at line 8: प्रायङ्क-(end of line 7) ->हविःपेष्यै प्रयङ्क-(orप्रयङ्ङाह?) Line 8 starts: न्वाहor्ङाह`?

, with e-matra or o-matra or i-matra? Wait, look at: प with ऋ = पृ. ष्ठ with o? No, it's 'पृष्ठोभ्यां'? Wait, the footnote says: १ पृष्ठोभ्यां i.s.o. अङ्गुष्ठाभ्यां B Be U. Wait, look at the top of ष्ठ: there is an o-matra! Wait, or is it 'पृष्ठीभ्यां'? No, look at the top: an e-stroke on the left of the stem, and an aa-stroke on the right: that's an o-matra! Wait, let's look at 'पृष्ठीभ्यां': Is there an e-matra? Wait, look at 'पृ': प with ऋ? Or ध with ऋ (धृ)? Look at the first letter: Is it धृ or पृ? Look at 'धेनुं' in line 6: ध has a small loop at the upper left. The letter in footnote 1 has a small loop at the upper left! It's 'धृ'! Wait! "धृष्टीभ्यां"? YES! "धृष्टीभ्यां"!! In Shrauta ritual, one takes the coals with the tongs: धृष्टी (धृष्टिभ्यां / धृष्टीभ्यां)! And the text has: "अङ्गुष्ठाभ्यां" (with the two thumbs)! Some manuscripts (B Be U)

वावृता तूष्णीं वोथ श्वो भूते वैश्वदेवहविर्भिरिष्ट्वा पौर्णमास- वैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूत इन्द्राय सुत्राम्णे पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपत्य॑भिहितो रथ उभा- काᳵस्यकवचो१ गर्भिणीभिर्वा वडवाभिर्युक्तः सार्द्धैर्वाश्वैरावेष्ट्यो ५ निष्कस्तद्दात्य॑थ श्वो भूत इन्द्रायाᳵंहोमुचे पुरोडाशमेका- दशकपालं निर्वपत्य॑नभिहितो रथो२ ऽकाᳵस्यकवचो२ ऽगर्भि- णीर्वा वडवाभिर्युक्तो निरर्द्धैर्वाश्वैः३ श्वल्लणको३ निष्कस्त- द्ददाति ' ॥ २ ॥ एते संतनी इत्याचक्षते ' ऽथ श्वो भूते संतनीभ्यामेव १० प्रतिपद्यते ' स एवमेव संतनीभ्यामहर्हविर्पर्यासं४ यजमान- श्चतुरो मास५ एति५ काममिष्ट्वा कामं पशुबन्धेन कामं

१ Thus hesitatingly emended. उभे कंस्येकवचौ M; दर्मैकस्यकवचो T Be 11; उभौ कांस्यकवचौ Be BU; Bhav. उभे कांस्यकवचौ शिरस्त्राणम्, but this may be a periphrase of our compositum. So much, at any rate, is certain, that an adj. is required with the sense उभयतः कांस्य- कवच (cp. Kāty. xxii. 10. 30-31, Lāṭy. ix. 4. 14). २ Again emended; रथो न उकंस्यो उकवचो उग० M; could उ in Nandināgarī represent the avagraha? Then the reading of M would be; रथो [न] ऽकंस्यो ऽकवचो ऽग०; रथः कांस्यकवचो Be BU; दर्मै- कस्यकवचो Be 11 T (omitting रथो). ३ ०र्वाश्वै श्लल्लणको M; ०र्वान्वेश्चचणका T Be 11; ०र्वाश्चिश्चत्तणसद० Be; ०र्वाश्चैलत्तणस्सद० B, the last two om. निष्कस् । ४ Here and infra B Be U have sometimes विपर्यासाभ्यां; Be 11 T om. the word every time. ५ Thus here and infra M; मास दूति B Be U; मासानेति Be 11 T.

यवाग्रयणेनाथ चतुर्र्षु मासेषु पर्यवेतेषु संतन्वेष्ट्येष्ट्वा¹ वरुणप्रघा- सहविर्भरिष्ट्वा पौर्णमासवैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूते संतनीभ्यामेव प्रतिपद्यते । स एवमेव संतनीभ्या- महरहर्विपर्यासं यजमानो ऽपरांश्चतुरो मास एति काम- मिष्ट्वा कामं पशुबन्धेन कामँ श्यामाकाग्रयणेनाथ चतुर्र्षु मासेषु पर्यवेतेषु संतन्वेष्ट्येष्ट्वा साकमेधहविर्भरिष्ट्वा पौर्णमास- वैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूते संतनीभ्या- मेव प्रतिपद्यते । स एवमेव संतनीभ्यामहर्हविपर्यासं यजमानो ऽपरांश्चतुरो मास एति काममिष्ट्वा कामं पशुबन्धेन कामं व्रीह्याग्रयणेनाथ चतुर्र्षु मासेषु पर्यवेतेषु संतन्वेष्ट्येष्ट्वा शुनासी- रीयहविर्भरिष्ट्वा पौर्णमासवैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूते संतनीभ्यामेव प्रतिपद्यते । स एवमेव संतनीभ्या- महरहर्विपर्यासं यजमानः सप्ताहान्येति काममिष्ट्वा कामं पशुबन्धेनाथाष्टमे ऽह्नीन्द्रतुरीयमाग्नेयमष्टाकपालं निर्वपति रौद्रं गावीधुकं चरुमैन्द्रं दधि वारुणं यवमयं चरुमन्वाहार्य- मासाद्य वह्नीं धेनुं ददाति ॥ ३ ॥ अथ तदानीमेव पञ्चेध्मीयेन प्रतिपद्यते । पञ्चधाङ्गारा- न्निरूह्य पञ्चेष्मान्ब्यादधाति पर्णमयं पुरस्तान्नैयग्रोधं दक्षिणत आश्वत्थं पश्चादौदुम्बरमुत्तरतः प्राचं मध्ये । ऽथैनानाज्येन व्याघारयति ये देवाः पुरःसदो ऽग्निनेत्रा रक्षोहणस्ते नः पान्तु

¹ Thus here and infra MT Be 11 ; संतन्वेष्ट्या B Bc.

An exact, line-by-line transcription of the Sanskrit text from the page:

ते नो ऽवन्तु तेभ्यो नमस्तेभ्यः स्वाहा ये देवा दक्षिणसदो ये देवाः पश्चात्सदो ये देवा उत्तरसदो ये देवा उपरिसद इत्य॑थोपवेषेणाङ्गारान्सम्मूहत सम्ूढꣳ रक्षः संदग्धꣳ रक्ष इद- महꣳ रक्षो ऽभिसंदहामीत्य॑थैनान्त्सुवाहुतिभिरभिजुहोत्यग्नये॑२ ५ रक्षोघ्ने स्वाहेति पञ्चभिर॑थ३ प्रष्टिवाहिनꣳ रथं ददात्य॑थ याचति पर्णमयꣳ स्रुवमपामार्गसक्तून्प्रतिवसनीयं वासो ऽन्त- र्भागारादेकोल्मुकमुदपात्रमित्येतत्समादायोदञ्चो निष्क्रम्य तां दिशं यन्ति यत्रास्य खरूतमिरिणꣳ स्फुटं भवति प्रदरो वा' तदेतदेकोल्मुकमुपसमाधाय संपरिस्तीर्य पर्णमयेन स्रुवेणापा- १० मार्गसक्त

मासाद्य¹ वत्सतरीं² ददात्य॑थ दशमे ऽह्न्युत्तराणि देविका- हवीग्ँषि निर्वपति सिनीवाल्यै चरुं कुह्वै चरुं धात्र एव³ पुरोडाशं द्वादशकपालमित्य॑न्वाहार्यमासाद्य⁴ वत्सतरं⁵ ददा- त्य॑थैकादशे ऽह्नि त्रिषंयुक्तैः प्रतिपद्यत आग्नावैष्णवं निर्वप- त्यैन्द्रावैष्णवमेकादशकपालं वैष्णवं त्रिकपालं । वामनमृषभं ५ वहिनं ददात्य॑थ द्वादशे ऽह्न्यग्नीषोमीयमेकादशकपालं निर्वप- तीन्द्रासोमीयमेकादशकपालग्ँ सौम्यं चरुं । बभ्रुं ददात्य॑थ त्रयोदशे ऽह्नि सोमापौष्णं चरुं निर्वपत्यैन्द्रापौष्णं चरुं पौष्णं चरुग्ँ । श्यामं ददात्य॑थ चतुर्दशे ऽह्नि वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपति । हिरण्यं ददात्य॑थ पञ्चदशे ऽह्नि वारुणं यवमयं १० चरुम॑श्वं ददाति । ॥ ४ ॥ प्रथमः ॥ अथैनमामावास्येन हविषेजानग्ँ रत्निनः पर्यवस्यन्ति⁶ दक्षिणतो वोदञ्चो पश्चाद्वा प्राञ्चस्तेषामवसितानां ब्रह्मैव दक्षि- णार्धो वापरार्धो वा भवति । स⁷ यत्किंच यज्ञपरिभोजनं⁸ ब्रह्मण एव⁹ तद्गृहे⁹ भवत्य॑थारण्योरग्नीन्समारोह्य ब्रह्मणो १५

१ इति om. T Be 11 U. २ •तरं Be 11 T. ३ om. B Be U; the word should be supplied, also Vol. i. p. 264, 4. ४ इति om. all the MSS. ५ •तरीं Be 11 T. ६ पर्युपविशंति B Be U. ७ om. Be 11 T. ८ •भाजनं B Be U. ९ Thus M Be 11 T; ह्वैत• B Be.

[ १२ । ५ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् ६१ (शीर्षके हस्तलिखितम्: राजसूयः) गृहानध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्य बार्हस्पत्यं चरुं निर्वपति ब्रह्मणो गृहे॑ शितिष्पृष्ठं ददात्य॑थारण्योरग्नीन्त्समारोह्य¹ स्वान्येवायतनान्यभिप्रव्रजति² । तं यन्तमनुमन्त्रयते ऽयं नो राजा वृत्रहा राजा भूत्वा वृत्रं वध्यादित्य॑थ स्वान्येवायतना- ५ न्यध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्येन्द्राय सुत्राम्णे पुरोडाशमेका- दशकपालं प्रतिनिर्वपत्य॑थास्यैतदहः³ श्वेतायै श्वेतवत्सायै पयो दोहयित्वा समातच्य निदधात्य॑थ श्वो भूते ऽरण्योरग्नीन्त्समारोह्य राजन्यस्य गृहानध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्यैन्द्रमेकादश- कपालꣳ राजन्यस्य गृहे॑ ऋषभं ददाति॑ तथारण्योरग्नी- १० न्समारोह्य स्वान्येवाम्यायतनान्यभिप्रव्रजति⁴ । तं तथैत⁵ यन्त- मनुमन्त्रयते॑ यस्ययस्य गृहे यजते ससो ऽनुमन्त्रयते ऽयं नो राजा वृत्रहा राजा भूत्वा वृत्रं वध्यादित्य॑थ स्वान्येवान्याय- तनान्यध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्येन्द्रायाꣳहोमुचे पुरोडाश- मेकादशकपालं प्रतिनिर्वपति॑ प्रज्ञातमेवास्यैतदहः श्वेतायै १५ श्वेतवत्सायै पयो दोहयित्वा समातच्यैव⁶ निदधात्य॑थ तृतीये ऽह्न्यादित्यं चरुं महिष्यै गृहे॑ धेनुं ददात्य॑थ चतुर्थे ऽह्नि भगाय चरुं वावातायै गृहे॑ विचित्तगर्भां षष्ठौहीं ददात्य॑थ पञ्चमे ऽह्नि

१ ॰रोह्य here and infra sometimes B Be U. २ ॰व्रजंति MT Be Be 11 ; ॰हति B. ३ प्रति om. MT Be 11 but cp. Āp. xviii. 10. 28. ४ एव after स्वानि om. MT Be 11 ; ॰व्रजति T Be 11. B ; ॰प्रजंति M Be. ५ Thus MUB Be ; एव om. Be 11 T. ६ सम् om. Be BU.

orस्वयंकृत? Look at स्वयंकृत: it ends with त, no o-matra visible, just स्वयंकृत. Wait, look between स्वयंकृतandदृति: There is ध्मा! Wait, is ध्मा दृतिorध्मादृति? There is a space: ध्मा दृति '`.

Let's check line 13: मथित आज्य आभृत्य पात्रे चतुःस्रक्तौ स्वयमवपन्नायै शाखायाै Wait, आभृत्य - is that आभृत्य or आभृते? It is आभृत्य! Wait, स्वयमवपन्नायै शाखायाै: Is it शाखायाै? Yes, two ai strokes on yā: शाखायाै.

Let's check line 14: कर्णाꣳश्चाकर्णाꣳश्च तण्डुलान्विचिनुयादित्यथ वै भवति स्वयं- Wait, कर्णाꣳश्चाकर्णाꣳश्च: Is that कर्णाꣳश्चाकर्णाꣳश्च or कर्णाꣳश्चाकणाꣳश्च? Look closely at the second word: चा क र्णा ꣳ

हितमन्तर्वेद्यासादयति'? Look at line 6: हितमन्तर्वेद्यासादयतिfollowed by a small symbol above, then a space, thenसमानं कर्मा प्रयाजेभ्यः'then a space, thenपञ्च. Wait, between हितमन्तर्वेद्यासादयतिandसमानं, is there a danda? Look at the vertical mark: it is a raised apostrophe '! Wait, and after प्रयाजेभ्यः? Also a raised apostrophe '`!

Line 7: प्रयाजानिष्टोदङ्ङुत्क्रम्य सꣳस्रावेण बार्हस्पत्यमभिघार्य मैत्र-

Line 8: मभिघारयति' बार्हस्पत्येन पूर्वेण प्रचरत्यथ मैत्रेण' बार्ह-

Line 9: स्पत्यस्य पूर्वस्य स्विष्टकृते ऽवद्यत्यथ मैत्रस्य' बार्हस्पत्यस्य पूर्व-

Line 10: १० स्येड़ामवद्यत्यथ मैत्रस्यान्वाहार्यमासाद्यैतामेव श्वेताꣳ श्येतवत्सां Wait, look at स्येडामवद्यत्यथ: Is that ड or ळ or ड़? It's डा with a dot below or nukta?

तस्य तया संपद्यते ' ऽथ प्रायणीयेन चरति ' प्रायणीयेन चरित्वा पदेन चरति ' पदेन चरित्वा रोहिते१ चर्मणि१ राजानं क्रीत्वोद्वाह्यातिथ्यं निर्वपत्यातिथ्येन प्रचर्याथान्वहमुपसद्भि- श्चरंत्याहवनीयं प्रणयत्याहवनीयं प्रणीय रथवाहने सदो- हविर्धाने संमिनोति ' रथवाहने सदोहविर्धाने संमित्याग्नी- ५ षोमौ प्रणयत्यग्नीषोमौ प्रणीय यूपस्यावृता यूपमुच्छ्रयति ' खर्वन्तं यूपमुत्सृज्याग्नीषोमीयं पशुमुपाकरोति ' तस्य प्रसिद्धं वपया चरित्वा वसतीवरीर्गृह्णात्यथ पशुपुरोडाशं निर्वपति ' तमनुवर्तन्ते ऽष्टौ देवसुवाग्ँ हवीग्ँष्यग्नये गृहपतय इत्येतानि ' तेषामुक्त्तं चरणं यथाग्नेर्विधायाग्नीडांन्ताः पुरोडाशाः संति- १०

[ १२ । ७ । ] Digitized by Madhuban Trust बौधायनश्रौतसूत्रम् राजसूयः ६५. प्रातःसवनाय॑ तदृजुधा संतिष्ठते॑ प्रसर्पन्ति माध्यंदिनाय सव- नाय॑ प्रसिद्धो ऽभिषवः॑ प्रसिद्धं ग्रहा गृह्यन्ते॑ समानं कर्मा दाक्षिणेभ्यो॑ दक्षिणानि होष्यन्वाचंयत्याचम्य स्थालीᳵ सस्रुवाᳵ स्रुचं वाससंस्त्यैतस्य वसनस्यान्तमायां दशायां निष्करज्जुः प्रग्र- थिता१ ऽवत्यैतत्संमादायाहैहि२ यजमानेत्युत्तरेणाग्नीध्रीयं परीत्योत्तरेण सदः परीत्याग्रेण शालां तिष्ठते प्रतिप्रस्थात्र एतानि शस्त्राणि प्रयच्छत्यथाहैहि यजमानेति॑ रथ एष दक्षिणे ऽोष्ठान्ते रथवाहन आहितो भवति॑ तमुपावहर- तीन्द्रस्य३ वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नस्त्वयायं वृत्रं वध्यादित्यथैनं धूर्गृ- हीतमन्वर्च्यभ्यववर्तय

६६ बौधायन श्रौतसूत्रम् । [ १२ । ७, ८ । ] नयवत्यर्चाग्नीध्रे जुहोति ' सृज्यन्ते१ दक्षिणा दक्षिणापथेन ' स यत्किंचिद्ददाति२ हिरण्यमुखमेव ददात्यथ वासाग्ँस्यथ३ युक्तानि गोश्वग्ँ हस्तिपुरुषमन्ततो४ ' ऽदत्ता एवैते रथा अतिवर्तन्ते५ ' नैते ऽन्यस्य सन्त आजिं धावन्ति ' मनसैव खरथमध्वर्यवे ददाति ' मनसा चतुष्पात्तेज्वं६ ब्रह्मण आदि- ५ शति ' मनसा समनुदिश्य७ दक्षिणास्त्रिभिर्मरुत्वतीयैश्चरति८ ' सीदन्ति नाराशग्ँसा आप्यायिता दक्षिणस्य हविर्धानस्यापा- लम्बमधोऽधो९ माहेन्द्राय ' ॥ ७ ॥ अथ याचति वैतसं१० द्रोणकलशग्ँ षोडश११ वायव्या- न्यथास्यैतत्पुरस्तादेव१२ षोडशतर्य आपो दिग्भ्यः संभृता१३ १०

१ संसृज्यते T Be 11. २ यत्किंचद० M. ३ Thus M; उत i.s. of अथ T Be 11; B Be again (cp. supra p. 73, 10) वसांसि i.s.o. अथ । ४ Thus MUB Be; हस्तिदासपुरुष० T Be 11. ५ Thus M only; अतिनिर्वर्तंते Be BU; अतिपतंते Be 11 T. ६ चतुष्पात्तेज्वं all MSS. exc. M which has चतुष्पत्तेज्वं; one copy

दक्षिणस्य १ हविर्धानस्य प्राचो ऽक्षान्तौच्च उपस्तम्भनान्नि- चिताः शेरते ' तासां वहन्त्यः पूर्वार्ध्या भवन्ति सारस्वत्यो ऽपरार्ध्याः ' स वहन्तीरभिजुहोत्यथैत द्यापो देवीर्मधुमतीर- गृभ्णूर्जिक्षतौ राजसूयाय चितानाः । याभिर्मित्रावरुणावभ्य- षिञ्चन्याभिरिन्द्रमनयन्नत्यरातीः ॥ राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रं दत्त स्वाहेति ' गृह्णाति पर्णमयेन राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रममुष्मा आमुष्या- यणायामुष्य पुत्रायामुष्य पौत्राय दत्तेत्येषां पतिरसीत्यपांप- तीयाः पुंनाम्नो २ वोत्सस्य समुद्रिया वा ' वृषास्तूर्भिरित्यौर्म्या ' वृषसेनो ऽसीति पल्बल्या ' व्रजचित स्थेति कूप्या ' मरुतामोज स्थेति निवेष्याः ३ ' सूर्यवर्चस स्थेत्यतिदृश्याः ४ ' सूर्यवर्चस स्थेत्यात- पति वर्त्या ' मान्दा स्थे

सारस्वतीरभिजुहोत्यपो' देवीर्मधुमतीरगृभ्णन्नूर्जस्वती राज- सूयाय चितानाः । याभिर्मित्रावरुणावभ्यषिञ्चन्याभिरिन्द्रमन- यन्नत्यरातीः ॥ राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रं दत्त स्वाहेति' गृह्णाति पर्ण- मयेन राष्ट्रदा स्थ राष्ट्रममुष्मा आमुष्यायणायामुष्य पुत्रायामुष्य पौत्राय दत्तेत्यथैना वैतसे द्रोणकलशे समवनयति देवीरापः ५ सं मधुमतीर्मधुमतीभिः सृज्यध्वं महि वर्चः क्षत्रियाय वन्वाना इत्यथैना अन्तरेण होतुश्च धिष्ण्यं ब्राह्मणाच्छꣳसिनश्च सादयत्यनाधृष्टाः सीदतोर्जस्वतीर्महि वर्चः क्षत्रियाय दधती- रित्यत्र ये ऽर्व्याः२ परेका अध्वर्योस्तानावरुन्त्ध्य् हरन्त्यथ ये१ ऽनर्व्या३ अपस्तानभ्यवचरन्त्येनमभिहुतानाꣳ सारस्वतीनां वसती- १० वरीर्दशपेयाय परिग्राह

[ १२ । ६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६६

दात्रमस्येति ' हिरण्येनोत्पुनाति शुका वः शुकेणोत्पुनामि चन्द्राश्चन्द्रेणामृता अमृतेन स्वाहा राजसूयाय चिताना इति ' गृह्णाति पर्णमयेन सधमादो द्युम्निनीरू॒र्ज एत अनिभृष्टा अपस्युवो वसानाः । पस्त्यासु चक्रे वरुणः सधस्थमपाꣳ शिशु- र्मातृतमास्वन्तरिति ' पुरस्तादासीनाय ब्रह्मणे प्रयच्छत्येतैरेव गृहीत्वा दक्षिणत आसीनायौदुम्बरेण राजन्याय प्रयच्छत्येतै- रेव गृहीत्वा पश्चादासीनायाश्वत्थेन वैश्याय प्रयच्छत्येतैरेव गृहीत्वोत्तरत आसीनाय नैयग्रोधेन जन्याय प्रयच्छत्येतं¹ प्ररेकमाग्नीध्रꣳ¹ हृत्वापिधाय' प्रज्ञातं निदधात्यथ यजमानं तार्प्यं परिधापयति क्षत्रस्योल्बमसीति ' क्षत्रस्य योनिरसी- त्या