बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

भवतीति ब्राह्मणमेवैतमुद्गातृभ्यो हरन्ति॑ तस्मिँस्तञ्चेष्टन्ति यत्ते विदुरथ प्राङायन्नाह प्रतिप्रस्थातरुपाꣳशुपात्रेण पात्नीव- तमाग्रयणाद्ग्रहं गृहीत्वोपास्व मा मोषद इति॑ तच्छ्रुत्वा प्रतिप्रस्थातोपाꣳशुपात्रेण पात्नीवतमाग्रयणाद्ग्रहं गृह्णात्युपया- मगृहीतो ऽसि बृहस्पत्तिसुतस्य त इन्दो इन्द्रियावतः पत्नीवन्तं ५ ग्रहं गृह्णाम्यग्ना३इ पत्नीवा३ इति॑ बर्हिषी अन्तर्धाय घृतेन श्रीणात्यहं परस्तादहमवस्तादहं ज्योतिषा वि तमो ववार । यदन्तरिक्षं तद् मे पिताभूदहꣳ सूर्यमुभयतो ददर्शा॒हं भूया- ममुत्तमः समानानामित्यपोद्धृत्य बर्हिषी न सादयतीति ब्राह्मणमसादयित्वोपनिष्क्रम्याश्राव्याहाग्नीत्पात्नीवतस्य यजेति॑ १० वषट्कृते जुहोति सजूर्देवेन त्वष्ट

/ ᳵ (jihvamuliya) or ᳶ (upadhmaniya)! Wait, but before a 'त'? Jihvamuliya is before k/kh, upadhmaniya before p/ph. Wait, what is the letter after it? "त्सन्वति"? Wait, is that "त्स"? Look at: "त्" "स" "न्" "व" "ति". Wait, could the glyph be "ख्"? Wait, let's look at the Vedic mantra from other sources: In Baudhayana Shrauta Sutra (ed. Caland), Vol 1, page 255: Let's search: "वान्यङ्गो नि देवैर्देवेभ्यो यज्ञमशिषत्" or "यज्ञमशिषन्"? Wait, look at Caland's BSS 8.14: "वान्यङ्गो नि देवैर्देवेभ्यो यज्ञमशिषन्त्सिख़्त्सन्वति" - wait! Let's search the words: "पत्नीमुद्गात्रा संख्याप्य वाचयति विश्वस्य ते विश्वावतो वृष्णि-" "यावतस्तवाग्ने वामोरनु मन्दीशि विश्व्या रेतांसि धिषीयागन्वे" "वान्यङ्गो नि देवैर्देवेभ्यो यज्ञमशिषन्..." Wait, TS or TB? This mantra is for Patni (the sacrificer's

विश्वे त्वा देवा वैश्वानराः प्रच्यावयन्वित्यथैनमाहरति दिवि देवान्दृंहान्तरिक्षे वयांसि पृथिव्यां पार्थिवानित्यथैनग्ं होतृचमसे ऽवनयति ध्रुवं ध्रुवेण हविषाव सोमं नयामसि । यथा नः सर्वमिज्जगदयक्ष्मं सुमना असत् ॥ यथा न इन्द्र इद्विशः केवलीः सर्वाः समनसः करत् । यथा नः सर्वा इद्विशो ५ ऽस्माकं केवलीरसन्निति ' प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगीर्य प्राडेत्योद्यच्छत एतग्ं होतृचमसमन्वूद्यच्छन्ते चमसानथाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्थशा यज सोमानामिति ' वषट्कृतानुवषट्कृते द्विर्जुहोति ' तथैव द्विर्द्विः सर्वाग्ंश्चमसाञ्जुह्वत्यथ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्यनु- सवनभक्षो ऽग्निना वैश्वानरेण मरुद्भिः पीतस्य मधुमत उपहूत- १० स्योपहूतो भक्षयामीति ' होतृचमसमेवैते त्रयः समुपह्वय भक्षयन्ति ' यथाचमसं चमसान्हिन्व म इत्यात्मानं प्रत्यभि- मृशन्ते ' नाप्याययन्ति चमसान्सर्वभक्षा मार्जयन्ते ' ऽथैताग्ंश्च- मसानद्भिः पूरयित्वोत्तरेणाहवनीयं प्राचो वोदीचो वायात- यति ' तेषु त्रीग्ंस्त्रीग्ंस् दूर्वाग्रन्थीन्प्रास्यत्येकैकं च दर्भपुञ्जील- १५ मथोक्थं वाचीन्द्रायेत्याह तृतीयसवनं प्रतिगीर्य प्रशास्तः प्रसु- हीति ' सर्पतेत्याह प्रशास्ता ' संतिष्ठते तृतीयसवनम् ' ॥ १५ ॥ चतुर्थः ॥ अथ संप्रैषमाहाग्नीदौपयजानङ्गारानाहरोपयष्टरुपसीद ब्रह्मन्प्रस्थास्यामः समिधमाधायाग्नीदग्नीन्सकृत्सकृत्संमृड्ढीत्या- २० हरन्त्येतानाग्नीध्रादौपयजानङ्गारान्स्तान्ग्रेण होतारं निवपत्यु- पशामोदत्युपयष्टा गुदतृतीयेनोथाध्वर्युः पृषदाज्यं विहृत्य जुह्वाग्ं

Wait, look at "गार्हपत्ये": is it "गार्हपत्ये" or "गार्हपत्ये" or "होन्नेतर्गार्हपत्ये"? In the image: विमुच्योन्नेतारमाहोन्नेतर्गार्हपत्ये Wait, look at 'होन्नेतर्गार्हपत्ये': हो - न्ने - त - र्ग - र्ह - प - त्ये ? Wait, is that 'र्गार्हपत्ये' or 'र्हपत्ये'? Look closely: "...माहोन्नेतर्गार्हपत्ये प्रचरेति॑" Wait, does it have 'र्गार्हपत्ये' or 'र्गृहपत्ये' or 'र्गार्हपत्य'? Let's zoom in on line 4: मा - हो - न्ने - त - र्ग - र्ह - प - त्ये Wait, there is 'ग' with repha? No, it's 'र्ग' with 'ा' and then 'र्ह'? Wait, look at: "होन्नेतर्गार्हपत्ये" -> ह with repha? Wait! Look at the letter after त: It is 'र्गा' (gā with repha) then 'र्ह' (ha with repha)? Wait, look: ह-ो-न्-न-े-त-र-्... Wait, let's look at

वभ्रेण"? Wait, look at the first letter of that word: it is 'ऽ' (avagraha) or 'अ'? Wait! Look at 'ऽथाभिपर्यावृत्य' in line 7: the avagraha is 'ऽ'. In line 12: before 'वभ्रेण' (or whatever), the letter is: Wait, look at 'पविश्या': प - व - ि - श् - य - ा Then: व - भ् - र - े - ण ! There is no 'अ'! It's just: "पविश्यावभ्रेण" = पविश्य + अवभ्रेण! Wait, is "सोमान्वर्युपविश्यावभ्रेण" actually: "सोमान्वर्य्..." wait! Could it be: "सोमान् ध्वर्यु..." -> "सोमानध्वर्युः"? WAIT! Look at "सोमान्वर्यु": Could it be "सोमाध्वर्यु..."? Wait! Look at the letter before: Is it "मा"? Wait! Is it "सोमा अध्वर्यु..." -> "सोमाᳵ अध्वर्यु..."? Wait, look at the letter between 'मा' and 'ध'/'व': Is that 'न्'? Wait, look at line 12: "स्वाहेत्य॑थाप्सु सोमान्वर्युपविश्यावभ्रेण"

८ । १८, १६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २५६ रिषमित्ये॑थ सख्यवेमर्जनं जपन्त्युभा¹ कवी युवाना सत्या ता धर्मस्पती । सत्यस्य धर्मस्पते वि सख्यानि सृजामह इत्य॑था- र्ध्वर्युः प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य पत्नीः संयाज्य प्राङेत्य ध्रुवा- माप्याय्य षड्गृह्याणि जुहोति धाता रातिः सवितेदं जुषन्ता- ५ मिति¹ त्रीणि यजूंषि यज्ञ यज्ञं गच्छेष ते यज्ञो यज्ञपते देवा गातुविद इत्य॑थ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वाऽऽयुर्दा दशमीं र्जुहोत्यायुर्दा अग्ने हविषो जुषाण इत्येतस्मिन्काले चात्वाले यजमानः कृष्णविषाणां प्रास्यतीन्द्रस्य योनिरसि यज्ञस्य त्वा योनौ सादयामीति वा तूष्णीं वोथ प्रतिप्रस्थाता पत्नीमुदानयति १० सा चात्वाले शङ्कुं प्रास्यति तूष्णीम्¹ ॥ १८ ॥ पञ्चमः ॥ अथैतमवभृथᳵ² सꣳसादयन्त्यग्रेणाग्नीध्रमुच्छ्राय्यां³ वा चर्मणि वा¹ पत्नीशालादाददते वारुणमुपस्तीर्णाभिघारितमाज्यस्थालीᳵ सस्रुवाᳵ स्रुचं बर्हिः प्रतिवसनीये वाससी औदुम्बरीᳵ राजा- सन्दीᳵ¹ सदस औदुम्बरीᳵ स्थूणां मैत्रावरुणदण्डᳵ¹ हविर्धा- १५ नाभ्यां पूतभृदाधवनीयौ चमसानधिषवणे चर्माधिषवणे फलके षट् कङ्कत्यान्यष्टौ वायव्यानि स्थालीर्द्रोणकलशं⁴ दशापवित्रे ऋजीषमित्येतत्सह कृष्णाजिनेन यत्किञ्चित्सोमलिप्तं भवत्य॑थ वै भवति परा स्थालीरस्यन्त्युदायव्यानि हरन्तीत्येतत्समादाय १ जपत्यु० all except PBE and Bh. ; Keś. : जपति सर्वे । २ अथैतदव० JT. ३ Thus (or उच्छ्रायां) BP Bh. Keś. ; उच्छार्यी T ; उछ्श्रायां JF ; उच्छायां H. ४ स्थाल्यौ HJTF ; स्थाली BP ; स्थालोर् Keś.

प्रस्तोतारमाह प्रस्तोत् साम^१ गायेति ' साम्ना प्रस्तोतान्ववैति ' त्रिर्निधनमुपैति ' पुरुषःपुरुषो निधनमुपैतीति ब्राह्मणं संथान्तरेण चात्वालोत्करावुदङ्ङुपनिष्क्रामन्त्युरुँ हि राजा वरुणश्चकार सूर्याय पन्थामन्वेतवा उ । अपदे पादा प्रतिधातवे ऽकरुताप- वक्ता हृदयाविधश्चिदिति ' विषुवति द्वितीयं निधनमुपयन्त्यपः ५ पराख्याथ वाचयति शतं ते राजन्भिषजः सहस्रमुर्वी गभीरा सुमतिष्टे अस्तु । बाधस्व द्वेषो निर्ऋतिं पराचैः कृतं चिदेनः प्रमुमुग्ध्यस्मदित्युदकान्ते तृतीयं निधनमुपयन्त्य'थापामन्तमभि- तिष्ठन्त्यभिष्ठितो वरुणस्य पाश इत्य'थाप्सु बर्हिः प्रास्यत्यग्ने- रनीकमप आविवेश । अपां नपात्प्रतिरक्षन्नसुर्यं दमेदमे समिधं १० यक्ष्यग्न इत्य'थैनत्स्रुवाङ्गुल्याभिजुहोति प्रति ते जिह्वा घृतमु- च्चरण्येत्वाहेत्य'थ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वापबर्हिषश्चतुरः प्रया- जान्यजत्यथाग्नये सोमायेत्याज्यभागाभ्यां चरत्य'थोपस्तीर्य पूर्वा- र्धात्पुरोडाशस्यावद्यन्नाह ॥ १६ ॥ वरुणायानुब्रूहीति ' पूर्वार्धादवदायापरार्धादवद्यत्य'भिघा- १४ रयति ' ^२प्रत्यनक्त्येत्याक्रम्याश्राव्याह^३ वरुणं यजेति ' वषट्कृते जुहोत्य'थोपस्तीर्य सर्वश एव वारुणमवदधदाहाग्नीवरुणाभ्यां स्विष्टकृद्भ्यामनुब्रूहीति ' द्विरभिघारयत्याश्राव्याहाग्नीवरुणौ

^१ Thus HTP Bh. Keś ; सामानि BJ Mantramālā. ^२ F ins. न । ^३ Instead of अत्याक्रम्य (thus TP) B has चाक्रम्य ; F om. the words अत्याक्रम्य ... द्विरभिघारयति ।

! Wait, look at 'कु' in 'निचंकुण': 'कु' has 'ु'. Does 'च' have 'ु'? Wait, look at 'निचंकुण': the 'च' has NO 'ु', it's 'चं'! Wait, but why 'नीचेरुरसि'? In TS 1.4.45.1: "अवभृथ निचङ्कुण निचेरुरसि निचङ्कुणाव..." Here it's printed: "निचंकुण नीचेरुरसि निचंकुणाव" (with long 'नी' in नीचेरुरसि? Yes, 'नीचेरुरसि').

Line 8: देवैर्देवकृतमेनो ऽयाडव मर्त्यैर्मर्त्यकृतमुरोरा नो देव रिष- Wait, "मर्त्यैर्मर्त्यकृतमुरोरा नो"? In TS: "मर्त्यैर्मर्त्यकृतमुरु णो देव रिषस् पाहि". In the image: "म - र्त्यै - र्म - र्त्य - कृ - त - मु - रो - रा नो दे - व रि - ष -" Look at: "मुरोरा": म + ु = मु, र + ो = रो, र + ा = रा: "मुरोरा"! Yes, it literally says "मुरोरा नो देव रिष-"!

Line 9: स्पाहीत्य॑थाञ्जलिनाप उपहन्ति सु

Digitized by Madhuban Trust

२६२ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [८। २०, २१।] ऽभ्येधिषीमहीत्यैत्याहवनीये॑ ऽभ्यादधाति समिदसि तेजो ऽसि तेजो मयि धेहीत्य॑थाहवनीयमुपतिष्ठन्ते ऽपो अन्वचारिषꣳ रसेन समसृक्ष्महि । पयस्वाꣳ अग्न आगमं तं मा सꣳसृज वर्चसेति॑ व्यवच्छिन्दन्ति परिश्रयणानि॑ विवर्तयन्ति² हविर्धाने दक्षिणेन दक्षिणमुत्तरेणोत्तरम्॑ ॥ २० ॥ ५ यावदेवात्राध्वर्युश्चेष्टति तावदेष प्रतिप्रस्थाता प्रायणीयस्य निष्कास उदयनीयमभिनिर्वपत्येष एव वेद एतन्मेक्षणमेतद्बर्हि- र॑थैतां चरुस्थालीꣳ¹ सन्नामकाषामुल्लिख्य³ निर्णिज्य तयोदय- नीयꣳ श्रपयति॑ तस्मिꣳस्तथैव श्रप्यमाणे जघनेन गार्हपत्यमौ- [L11

अग्निष्टोमः यज्ञपुच्छः

[ ८ । २१, २२ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २६३ ष्ट्यजुरु हैके जुह्वति' शंय्वन्त उदयनीयः संतिष्ठते' ऽथैतत्पूर्ण- पात्रमन्तर्वेदि निनयत्य॑थ पृषदाज्यवन्त्याज्यानि गृहीत्वा मैत्रा- वरुणीं वशामुपाकरोति' तस्यै प्रसिद्धं वपया चरित्वा दक्षिणे वेद्यन्ते केशश्मश्रु वपते' नखानि निकृन्तते' सर्वसंख्यां पशोः ५ कुर्वन्त्य॑थ यदि वशां न लभते मैत्रावरुणीमामिक्षां गार्हपत्ये श्रपयित्वा तयाहवनीये प्रचरति' साज्यभागप्रतिपत्केडान्ता२ संतिष्ठते' ॥ २१ ॥ ३अथारण्योरग्नीन्समारोह्योदवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्याग्नेय- मष्टाकपालमुदवसानीयामिष्टिं निर्वपति' श्रपयित्वासादयति' १० तस्याः पञ्चदश सामिधेन्यः' पञ्च प्रयाजा४' वार्त्रघ्नावाज्य- भागार्वथ हविषो ऽग्रे तमद्याधा ह्यग्न इति' त्रिष्टुभौ संयाज्ये' अन्वाहार्यमासाद्यानड्वाहं ददाति' सा प्रसिद्धेष्टिः संतिष्ठते' ऽथारण्योरग्नीन्समारोह्योदवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्य५ पूर्वाणि देविकाहवीग्ँषि निर्वपत्यनुमत्यै चरुग्ँ राकायै चरुं धात्रे

१ संख्यां TP; सङ्ख्या the other MSS; संख्याः H. २ Thus only J; ॰प्रतिपक्के॰ B; प्रचरत्याज्यभागाभ्यां प्रस्रुतौडान्ता F; T altogether corrupt; प्रचरत्याज्यभागप्रसृतोडांता H. ३ This Khaṇḍa is given according to PBJT; HF differ materially; these MSS. treat firstly of the devīkāhavīṁṣi, then of the udavasānīyā iṣṭi. ४ प्रयाजानिष्ट्वा TJP. ५ Instead of थारण्योर ... विहृत्य P has: अथैतदानीमेव ष्टङ्गासूलैः प्रणीय ।

पुरोडाशं द्वादशकपालमित्यन्वाहार्यमासाद्य वत्सतरौँ¹ ददाति ' सा प्रसिद्धेष्टिः संतिष्ठते ' ऽथ तदानीमेव पृष्ठ्याः स्तीर्त्वापः प्रणीयोत्तराणि देविकाहवींᳪषि निर्वपति सिनीवाल्यै चरुं कुह्वै चरुं धात्रे पुरोडाशं द्वादशकपालमित्यन्वाहार्यमासाद्य वत्सतरं² ददाति ' सा प्रसिद्धेष्टिः संतिष्ठते ' ऽथारण्योरग्नीन्स- ५ मारोह्य खान्यग्न्यायतनान्यध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्य सायं- प्रातरग्निहोत्रे प्रतिजुहोति ' संतिष्ठते ऽग्निष्टोमः संतिष्ठते ऽग्निष्टोमः ' ॥ २२ ॥ षष्ठः ॥

॥ इत्यष्टमः प्रश्नः ॥

१ Thus TJPBh.; •तरं BF. २ Thus TBh.; •तरीं PBJF.

"? No. Let's re-examine the mark: Wait! Is that an anusvara with ī-matra? In some old fonts, the anusvara is placed next to the ī-matra, and the ī-matra has an ornamental serif that looks like a slant. But look at "प्राचीनाग्राणि" in line 11: no slant at all. Look at "करणीं" in line 6: simple ī with dot. Look at "मदन्तीरित्येथा-" in line 6: simple ī. In line 16: it really looks like "तस्योदीचौ" or "तस्योदीचीं"? Wait, let's look at the word "द्वारं": wait, is it "द्वारं" or "द्वारौ"? Look at "द्वारं": द् - वा - रं. There is a dot above र: द्वारं. Wait, look at line 20: "परिश्रयन्ति द्वाराणि ' पत्नीशाले पत्नीं परिश्रयन्ति '". In line 16, let's look at the letter again: Wait! Is it च? Wait, could it be "तस्योदीचो द्वारं"? One slant + vertical bar = ओ. Does it have one slant or two? Look at "तस्योदी": द + ī = दी. Then च + ... wait, look at the top: there is ONE slant to the left, and a vertical bar below: that is ो!

२६६ बौधायनश्रौतसूत्रम्। [६। १, २।]

परिस्तृणन्ति ' दक्षिणत उपविशतो ब्रह्मा च यजमानश्चात्र पूर्वाह्णा- न्नाग्निमुपयन्ति येषामनुपेता भवन्त्ये¹ गार्हपत्य आज्यं विलाप्योत्पूय स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वाऽऽहवनीये सावित्रं जुहोत्यन्वारब्धे यजमाने ॥ १ ॥ युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्य बृहतो ५ विपश्चितः । वि होत्रा दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः स्वाहेति ' जुहोत्यदीक्षितस्य ' जपति दीक्षितस्यो- थाभिमादत्ते देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यामादद इत्यादायाभिमन्त्रयते ऽभिरसि नारिरस्यध्वर- कृद्देवेभ्य इत्यथैनामादायोपोत्तिष्ठत्युत्तिष्ठ ब्रह्मणस्पते देवयन्त- १० [L1

? Look at line 1: पर्येतस्य भिन्नश्छोथLook at line 10:पर्येतस्य भिन्नश्छोथIn both line 1 and line 10, the word is definitelyभिन्नश्छोथ! Now look at line 6: It has भिन्नश्छोthenथौorयतो? Look at the character after श्छो: It has a vertical line before it? No, that's the 'ो' matra of श्छो! Then the next character is: Wait, does it have a loop at top left? Yes, it is तौ? Or थौ? Wait, look at थin line 1:थ. Look at line 6: after छो, there is तौorथौ? Wait, there is a stroke above: ौ. Wait, let's transcribe exactly what is visible! Let's inspect letter by letter: भि न्न श्छोThen: is itथौ? Look at the bottom of that letter: it has a loop? No, it looks like यorथwithौ: थौorयौorतो? Wait, look at the next letter: It has क! Wait, between that and

? Wait, "उपवातयति । तेषूपवातेषूपकल्पयत एकविंशतिं"? Wait, let's look at the next word: एकविंशतिं. Wait, in Baudhayana Srautasutra, 3rd person singular present is often उपल्पयतेor Vedic imperfectउपाकल्पयत? Wait, उप-आ-कल्पयत->उपाक॑ल्पयत? Wait, look at तेषूपवातेषूपकल्पयत: ते षू प वा ते षू प->तेषु उपवातेषु उपकल्पयत? Wait! तेषूपवातेषु+उपकल्पयतेwould beतेषूपवातेषूपकल्पयते? Wait, look above तofल्पयत: Ah, look closely! Is there a faint stroke? No, it looks like त. Wait, could it be उपकल्पयते? Wait, look at Caland: Caland's text says: तेषूपवातेषूपकल्पयते 'कविंशतिंorतेषूपवातेषूपकल्पयत एकविंशतिं? Wait, look between तandएकविंशतिं: there is a clear space, then एकविंशतिं. So the preceding word ends in त`!

वीरं धूपयति वृष्णो अश्वस्य निष्पदमसि वरुणस्त्वा धृतव्रत आधूपयतु मित्रावरुणयोर्ध्रुवेण धर्मणेत्यन्तरतश्च बाह्यतश्च सुधूपितं कृत्वा निदधात्येवमेव द्वितीयं महावीरं धूपयत्येवं तृतीयं ' तूष्णीं पिन्वने रौहिणकपाले चाज्यस्थालीं चोत्तरेण ५ प्रागासुरविलमिवावटं खानयति ' तं पचनेनावस्तीर्य तस्मि- न्प्राचो वोदीचो वा महावीरानायातयति ' पुरस्तात्पिन्वने ' पश्चाद्रौहिणकपाले चाज्यस्थालीं चायैनान्यचनेनोपरिष्टात्सं- प्रच्छाद्य मृदावलिम्पति ' चतुरङ्गुलमनुदिशमादौपनायातिशिन- ष्ट्य॑वोपोषति ॥ ३ ॥ १० अर्चिषे लेति पुरस्ताच्छोचिषे लेति दक्षिणतो ' ज्योतिषे लेति पश्चात्तपसे लेत्युत्तरतस्ते ऽह्ना वा रात्र्या वा पच्यन्ते ' यदि प्रतरूपोषति सायममुपै

ष्ठापयत्यपद्यमानः पृथिव्यामाशा दिश आपृणेत्यथैनत्सन्वीक्षते सूर्यस्य त्वा चक्षुषान्वैक्ष ऋजवे त्वा साधवे त्वा सुचित्ये त्वा भूत्यै त्वेत्यथैनं प्रदक्षिणँ पुरीषेण पर्यूहतोट्दमहममुमामुष्यायणं विशा पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन पर्यूहामीति यथावर्णमथैनँ संदंशेन परिगृह्य सते ऽवधाय छागापयसाच्छृणत्ति गायत्रेण त्वा ५ छन्दसाच्छृणद्मि त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसाच्छृणद्मि जागतेन त्वा छन्दसाच्छृणद्मि कृणन्तु त्वा वाक् कृणन्तु लोकं कृणन्तु त्वा हविष्कृन्द्धि वाचं कृन्द्ध्यूर्जं कृन्द्धि हविर्देव पुरश्चर सख्यासं त्वेत्यन्तरतश्च बाह्यतश्च स्वाच्छृण्णं कृत्वा गोपयसाभिविष्यन्दय- त्येवमेव द्वितीयं महावीरमाच्छृणत्त्येवं तृतीयं ' तूष्णीं पिन्वने १० रौहिणकपा

[प्रवर्ग्यः] Digitized by Madhuban Trust [ ६ । ५ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २७१

शफोपयमनमौदुम्बरꣳ स्रुवमौदुम्बर्यौ स्रुचावनिष्कीर्णे रौहिण- हवणी द्वे औदुम्बर्यौ धृष्टी त्रीणि धवित्राणि कार्ष्णाजिनान्यौ- दुम्बरदण्डानि ' वैणवदण्डानीत्येके ' षडौदुम्बराञ्छकलांश्चैकङ्कतौ च १ समिधं त्रयोदश वैकङ्कतानपरिधीन्वैकङ्कतीꣳ स्रुचं प्रचरणीं ५ कार्ष्मर्यमयानपरिधीन्सुवर्णरजतौ च रुक्मौ द्वे घर्मदुघे धेनुं च छागां च द्वौ कुशमयौ वेदावेकं मौञ्जं वेदमपरिवासितं मौञ्जं रज्जुदाम मुञ्जप्रलवान्रौहिणपिष्टानि खरेभ्यः सिकता इत्य॑थ प्रायणीयेन चरति॑ प्रायणीयेन चरित्वा पदेन चरति॑ पदेन चरित्वा राजानं क्रीत्वोद्वातिथ्यं २ निर्वपत्यातिथ्येन प्रचार्य पूर्वाꣳ १० शान्तिमुपयन्ति नमो वाच इत्य॑थाग्रेण गार्हपत्यं तृणानि सꣳस्तीर्य तदेतत्परिघर्म्यꣳ सर्वꣳ सꣳसादयन्त्य॑त्र सम्राडासन्दी- मत्र स्थूणां गोदोहनीमत्र छागायै शङ्कुमित्य॑थोत्तरेण गार्ह- पत्यꣳ स्फेनोद्धृत्यावोक्ष्य सिकता निवपति॑ तं प्रादेशमात्रं परिमण्डलं प्रवृञ्जनीयं खरं करोत्य॑थैनꣳ सिकताभिराश्राग्निनं १५ करोत्य॑थोत्तरेणाहवनीयꣳ स्फेनोद्धृत्यावोक्ष्य सिकता निव- पति॑ तं प्रादेशमात्रं परिमण्डलमुद्वासनीयं खरं करोत्य॑थैनꣳ सिकताभिराश्राग्निनं करोत्य॑थोत्तरे शालाखण्डे स्फेनोद्धृत्या- वोक्ष्य सिकता निवपति॑ तं चतुरश्रं ३ निस्यन्दनवन्तमुच्छ्रितखरं करोत्य॑थैनꣳ सिकताभिराश्राग्निनं करोत्य॑थाध्वर्युः प्रचरणीयं

१ om. IHP. २ क्रीत्वोद्वा० only I. ३ Thus BTBh.; •स्रं the other MSS.

CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

: छागलमथैतेनैव यथेतमेत्य निष्क्रमयन्ति२ वृषलान् ' (or निष्क्रमयन्ति३). Let's look at the digit after निष्क्रमयन्ति: is it २ or ३? Look at ३ ०क्रामयंति BF. If the footnote is ३, then the text has ३. But it really looks like a २ or ३. Let's transcribe as ३ if it's 3, or २ if 2. Wait, look at footnote 2: २ Thus PITHF; छासृणति JB. Wait, what word in the text corresponds to २? "प्रत्युजति" - JB has "छासृणति"?? No, wait! "छासृणति" could be for "छागलम्"? No, "छासृणति" is a verb (3rd person singular present, like स्तृणाति / छास्तृणाति). Wait, could प्रत्युजति be the reading of PITHF, and JB has छासृणति? Yes! Then where is the marker २? Is there a marker २ after प्रत्युजति? Look at line 13: प्रत्युजति - there is NO marker after it. Wait, look after

ै'! Wait, there is a small space? No, "षडौदुम्बराञ्छकलावैकङ्कतौ" - wait, in dual/plural: "षट् औदुम्बरान् शकलान् वैकङ्कतौ च"? Wait, why "शकला"? Is it "शकलान्" with sandhi? शकलान् + वैकङ्कतौ -> शकलावाँ ३ वैकङ्कतौ? Or शकलावैकङ्कतौ? In BSS: "षडौदुम्बराञ्छकलावैकङ्कतौ च समिधं"? Wait, no! "शकलौ वैकङ्कतौ च समिधं"? Look at the matra on 'ल': is it 'लौ'? LOOK AT IT! 'क' followed by 'ल' with an au-matra (one vertical line after, two strokes on top)?? Wait! Look at the top of 'ला': There are TWO strokes above the space between ल and the next letter! Wait, no, the next letter is 'वै', which has two strokes on top. What is on 'ल'? Just one vertical line 'ा'? Wait, let's re-read: ष - डौ - दु - म्ब - रा - ञ्छ - क - ला - वै - क - ङ्क - तौ - च Wait, is it "षडौदुम्बराञ्छकलावैकङ्कतौ"? Or