बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

[ ११ । ७ ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ७५ न्द्राय स्वाहा घोषाय स्वाहेति । द्वादश भूतानामवेष्टीर्जुहोति पृथिव्यै स्वाहान्तरिक्षाय स्वाहेत्यथैतस्य बार्हस्पत्यस्य स्विष्टकृता चरत्यथैनमादायान्तरेण चात्वालोत्करावुदङ्ङुपनिष्क्रामत्युत्तरत१ एते२ रथा युक्तास्तिष्ठन्ति३ । तदेतान्यजुर्युजो ऽश्वानवघ्रापयति ५ वाजिनो वाजजितो वाजग्ं सरिष्यन्तो वाजं जेष्यन्तो बृहस्पते- र्भागमवजिघ्रतेत्यथैनमपिधाय प्रज्ञातं निदधात्यथ रथमभिप्रैति विष्णोः क्रमो ऽसि विष्णोः क्रान्तमसि विष्णोर्विक्रान्तमसीत्यथ रथस्य पक्षसौ संमृशत्यङ्कौ न्यङ्कावभितो रथं याविति४ । रथ- मातिष्ठति देवस्याहग्ं सवितुः प्रसवे बृहस्पतिना वाजजिता १० वाजं जेषमित्येतस्मिन्काले चात्वाले रथचक्रं निमितं ब्रह्मा- रोहति । तमत५ एवानुमन्त्रयते देवस्याहग्ं सवितुः प्रसवे बृहस्पतिना वाजजिता वर्षिष्ठं नाकग्ं रुहेयमित्यथ यजमान- मन्वास्थायोज्जितीर्वाचयत्यग्रिरेकाक्षरेण वाचमुदजयदिति सप्त- दशाथास्मा अश्वाजनौ६ प्रयच्छत्यश्वाजनि वाजिनि वाजेषु १५ वाजिनौवत्यश्वान्समत्सु वाजयेति । तया यथायुक्तमश्वान्विप-

१ • क्रामंतु• M U Be 11 Bo Be (pr. m.); • क्रामतु• Tr Be (sec. m.) Bhav., Keś. २ एवैते Tr Be 11 U. ३ युक्तास om. Be B. ४ Tr Be B ins. अथ । ५ चनस्य i.s.o. चत M. ६ Thus Be 11 U F, Keś., Bhav. (one copy); अश्वाजनिं Tr; अश्वाजनो M; अश्वाजिनिं Be; अश्वाजिनं B; अश्ववाजिनौ H

!

Let's check line 9: अथाच्छाभिसर्प यजमान माहेन्द्रं ग्रहं ग्रहीष्यामीत्यन्वारब्धे यजमाने माहेन्द्रं ग्रहं गृह्णाति सहाᳵ इन्द्रो य ओजसेत्यनु- द्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि महेन्द्राय त्वा जुष्टं गृह्णामीति । परिमृज्य सादयत्येष ते योनिर्महेन्द्राय त्वेति । तदेतान्पञ्चै- न्द्रानतिग्राह्यान्मह संसादयंत्यथाप७ उपस्पृश्य बर्हिषी Wait! Look at line 13: "संसादयंत्यथाप७" -> footnote 7 is here! Look at line 13: "संसादयंत्यथाप" or "संसादयत्यथाप"? Wait, look at footnote 7: "७ ० सादयंत्य० MH Keś." And in the text (line 13): "संसादयत्यथाप७" or "संसादयंत्यथाप"? Wait! Footnote 7 says: "७ ० सादयंत्य० MH Keś." That means the text has "संसादयत्यथाप" (singular), and MH Keś. have "संसादयन्

माहेन्द्राय¹ ' प्रस्तुते आजिं संप्रेषमाह ब्रह्मन्वाजिनाꣳ साम गायाजिमृत आजिं धावत दुन्दुभीन्समाघ्नाताभिषोतारो² ऽभि- षुणुताग्नीदग्निं विनयोदूखलमुदादय प्रतिप्रस्थातर्वारुणमेक- कपालं निर्वप सौम्यस्य विद्धीति ' यथासंप्रेषं ते कुर्वन्ति ' ५ गायति ब्रह्मा वाजिनाꣳ साम ' तं य एव कश्च³ परिकर्मी- वेष्टयति ' धावन्त्याजिमृत ' आघ्नन्ति दुन्दुभीन्संप्रवदन्ति वाचः ' संप्रोदिता४ वाचो ऽनुमन्त्रयत इन्द्राय वाचं वदतेन्द्रं वाजं जापयतेन्द्रो वाजमजयिदित्येवं रथान्धावतो ऽनुमन्त्रयते वाजेवाजे ऽवत वाजिनो न इति चतसृभिरनुच्छन्दसम् ' १० शाम्यन्ति घोषाः शस्ताय ' होत्र एषोत्तमेति प्राङ्होतुः कालात्पराङावर्तते ऽध्वर्युरभ्येनमाह्वयते होता ' प्रत्याह्वयते ऽध्वर्युः ' शꣳसति ' प्रतिगृणाति ' प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगीर्य प्राङेत्योद्यच्छत एतं माहेन्द्रं ग्रहम'नूद्यच्छन्त इतरानुपोद्यच्छन्ते नाराशꣳसानथाश्रावयत्यो श्रावयास्तु औषडुक्थशा५ यज सोम- १ माहे० M Tr U Be B Be 11; महे० HF. २ Thus (समाघ्नत, cp. Pitṛmedhasūtra, p. 37. 14) Tr U Be B Be 11; समाघ्नत MHF. ३ Thus M Tr U Be B; कश्चन Bell H; कश्चन F. ४ संप्रवदिता, संखदिता, संप्रवदंता or संप्रवदंतो the MSS.; this last reading, presented by M, could also be defended, if

An accurate, line-by-line transcription of the page into Markdown:

स्येति॑ वषट्कृते॑ जुहोति॑ १तदेतान्पञ्चैन्द्रानतिग्राह्यान्त्सꣳ॑ सृजति॑ वषट्कृतानुवषट्कृते द्विर्जुहोति॑ तथैव द्विर्द्विनारा- शꣳसाननुप्रकम्पयन्ति॑ द्विर्हुतो माहेन्द्रः परि॒शेत॑ आयन्ति रथा॑ आगताꣳश्चानूदृष्ट्वा याचत्याज्यस्थालीꣳ सस्रुवाꣳ॑ स यद्यस्मै रथभ्रेषमाचक्षत आग्नीध्र२ एतां जुहुयात् स्मास्य द्रवत- ५ स्तुरण्यत इत्युभयेनैव रथविमोचनीयं जुहोत्या मा वाजस्य प्रसवो जगम्यादिति॑ ॥ ८ ॥ अथ याचति नैवारꣳ सप्तदशशरावꣳ सप्तदश सुवर्णानि३ कृष्णलानि हिरण्यपात्रं मधोः पूर्णमित्येतत्समादायान्तरेण चावालोत्करावुदङ्ङुपनिष्क्रामत्युत्तरत॑४ एते रथा युक्ता- १० स्

तद्ब्रह्मा प्रतिगृह्योपावरोहंत्यथाहाजिस्तृतो दक्षिणापथेनो- पातीत्य दक्षिणाग् श्रोणिमभिनिश्रयध्वं१ मारुता अग्रेणाहव- नीयं परीत्य दक्षिणमंसमुपसँश्रयध्वमिति'२ । तदेनान्वि- मिताभ्यामभिविघ्नन्त्यथाहैहि३ यजमानेति' पूर्वया द्वारा हवि- ५ र्धानं प्रपाद्य यजमानग् सोमग्रहानुपस्थापयति ॥ १० ॥ संपृच स्थ सं मा भद्रेण पृङ्क्तेति' विपृच स्थ वि मा पाप्मना पृङ्क्तेति सुराग्रहान्यैताग् सुराग् सप्ररेकामादायै- ताग्‍स सुराग्रहानाजिस्सृद्ध्य उपहरन्ति' तां ते पिवन्तो रम- माणा महीयमाना आसते' ऽत्र यन्मारुत्या अनवदानीयं १० तदुभयानन्तरेण४ पर्णशाखासु न्यस्यति' तत्समुत्कुश्या५ विमाथी- कुर्वते६ ऽथ याचत्याज्यस्थालीग् सस्रुवां तार्ष्यं दर्भमयमित्येत- त्समादायाहैहि यजमानेत्यन्वग्यजमानो ऽनूची पत्न्याहवनीये जुहोत्यन्वारब्धे यजमाने वाजस्य प्रसवेनेति द्वादश सुवाहुती- र॑थ यजमानं तार्ष्यं परिधापयति छत्रस्योल्बमसीति' छत्रस्य

१ ०भिनिःश्र० Be (sec. m.) only. २ Thus M Tr HF Keś. ; उपश्रय० Bell U ; ऽभिनिश्रय० B Be. ३ तदेतान् i.s.o. तदेनान् M Tr U Bell H F ; अथेनान् Be B ; अभि- विघ्नंत्य० Be (sec. m.) Tr Bhav. ; ऽभिनिघ्नंत्य० MU Bell F ; निघ्नंत्य० H ; ऽभिविखस्य० B

योनिरसीति दर्भमयं पत्नीमथैताꣳ श्रितिं¹ यजमानायतना- त्प्राचीं वोदीचीं वा यूपमभ्यायातयत्यथ जायामामन्त्रयते जाय एहि सुवो रोहावेति ' रोहाव हि सुवरितीतरा प्रत्याहा॑हं नावुभयोः सुवो रोक्ष्यामीति यजमानस्त्वं नावुभयोः सुवो रोहेति पत्नी ' तां ऋग्भिः कल्पै² रोहत्यायुर्यज्ञेन² ५ कल्पतामित्यान्तं गत्वा बाहू उद्गृह्णाति सुव॒र्देवाꣳ अगन्मामृता अभूम प्रजापतेः प्रजा अभूमेत्यथैनं लोकं प्रत्यवेक्षते समहं प्र॒जया॒ सं मया प्रजा समहꣳ रायस्पोषेण सं मया रायस्पोष इत्यथैनामुपावरोहति ' स यावति मन्यत एतावति मोदा- स्यन्तीति³ तदेनमासपुटैर्घ्नन्ति⁴ ॥ ११ ॥ १० अन्नाय वेति पुरस्तादध्वर्युरन्नाद्याय वेति दक्षिणतो ब्रह्मा

प्रख्याता पश्चादाग्नीध्र उन्नेतोत्तरतस्तेषां१ तथा विभागो यथा दुन्दुभीनामक्षाक्षे२ प्रत्यवरोहणत३ आसन्दीं निदधाति ' तस्यां बस्ताजिनमास्तृणाति बस्ताजिने शतमानङ् हिरण्मयं दक्षिणं पादङ् हिरण्य४ उपावरोहत्यमृतमसीति ' पुष्टिरसि प्रजनन- मसीति स्वयं बस्ताजिने ' यैनमेतयासन्द्या सद आवहन्त्य५ वा५ व्रजत्यन्वायन्त्येनमेते५ चमसा ' अथैतस्य बार्हस्पत्यस्येडामुप- ह्वयत ' दृडोपहूतं माहेन्द्रङ् होता चैवाध्वर्युश्च संभक्षयतो नराशम्षपीतेन नाराशम्सांनैतेषामतिग्राह्याणां मुख्ये पात्रे स्रुक्स्रावान्त्समवनीय यजमान एव प्रत्यचं भक्षयत्यपि वैना- न्सर्वश एव चमसेषु व्यवनीय भक्षयेयुरित्येतदपरङ् ' होत्र- चमसमैवैते त्रयः अभ्युपहूय भक्षयन्ति ' यथाचमसं चमसान्दिन्व म इत्यात्मानं प्रत्यभिमृशन्ते ' नाप्याययन्ति चमसान्सर्वभक्षा

१ Thus M Tr; उत्तरत उन्नेता all the other MSS. २ Thus Tr Be B Be 11 (sec. m.); अक्षाक्षे UFH Be 11 (pr. m.); स्रच om. M. ३ Thus corrected on account of the collateral passage xviii. 17 s. f. and the Vivaraṇa: प्रत्यवरोह(ण)तः यच प्रत्यवरोहति तच; MSS. प्रत्यवरोहत । ४ हिरण्यमुपा• M U Be 11 H F; हिरण्यउपा• Be; हिरण्यैउपा• B; हिरण्य om. Tr. ५ Thus Be 11; •वहंत्यानाब्रजत्य• U; •वहंत्यथवाव्रजंत्य• M; •व्रजंत्य• Tr Be B H F, but cp. Bhav.: तयैवासन्द्योद्यम्य सदः प्रापयन्ति स्वयमेव वा गच्छन्ति ।

मार्जयन्ते ' ऽथेन्द्राय त्वेन्द्राय त्वेत्येवं त्रिभिरुक्थपर्य्यायैश्चरति¹ ' संतिष्ठते माध्यंदिनम् सवनम् ' ॥ १२ ॥ चतुर्थः ॥ अथ सावित्रम् हुत्वा प्रसर्पन्ति तृतीयसवनाय ' प्रसिद्ध- मादित्यग्रहेण चरित्वाग्रयणं गृह्णात्यथ षोडशिनमभिगृह्णा- त्यसावि सोम इन्द्र त इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय ५ त्वा षोडशिने जुष्टं गृह्णामीति ' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिरिन्द्राय त्वा षोडशिन इत्येथोक्थ्यं गृह्णाति ' समानं कर्मा पवमानात्पवमानेन चरित्वा स्वे धामन्पशुभिश्चरति² ' तेषां नाना मनोता नाना देवता नाना प्रत्यभिमर्शना नाना वपाहोमाः समानो वनस्पतिः समानः स्विष्टकृत्प्रैषवान्समानौडा १० समान्यो दिशो ' नाना दिश इत्येके ' समानं कर्मा ध्रुववद्ध्य- समेभ्यो ' ध्रुववद्भिश्शमसैश्चरित्वा त्रिभिरुक्थपर्य्यायैश्चरतीन्द्रा- वरुणाभ्यामिन्द्राबृहस्पतिभ्यामिन्द्राविष्णुभ्यामित्यथ³ षोडशिना चरत्यथ प्राङायन्नाह होतृचमसमनून्नयध्वमुन्नेतः सर्व्वम् एव राजानमुन्नय मातिरीरिच इति ' होतृचमसमेव प्रथममुन्नयन्ति १५ यथोपपादमितरान्सर्व्वम् एव राजानम् समुन्नीयोत्तरवेद्याम् सꣳसादयन्ति ' तदेतान्याजापत्यान्सह सꣳसादयन्त्यथाप उप- स्पृश्य बर्हिषी आदाय वाचंयमः प्रत्यङ् द्रुत्वा स्तोत्रमुपा-

१ Thus M Tr; चरंति UB Be H Be 11 F. २ Thus M Tr BHF; चरंति Be 11 U. ३ ॰चरतीन्द्रा॰ M Tr; the other MSS. read plural.

[११ । २३ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ८३

करोति ' स्रुवते ' तदेतद्बृहत्सामैकविꣳशं वैष्णवीषु शिपिविष्ट- वतीषु कुर्वन्ति ' होच एषोत्तमेति प्राङ्खोतुः कालात्पराङा- वर्तते ऽध्वर्युरग्रेण माह्वयते होता ' प्रत्याह्वयते ऽध्वर्युः ' शꣳसति ' प्रतिगृणाति ' प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगीर्य प्राङेत्योद्यच्छत ५ एतꣳ होतृचमसमन्वूद्यच्छन्त इतरानुपोद्यच्छन्ते चमसानेया- श्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्थशा यज सोमानामिति ' वषट्कृते जुहोति ' तदेतान्प्राजापत्यान्सह जुह्वति ' वषट्कृतानु- वषट्कृते द्विर्जुहोति ' तथैव द्विर्द्विः सर्वाꣳश्चमसाञ्जुह्वत्यथ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्यनुसवनभक्षः प्रजापतिना पीतस्येत्यथैतेषां १ [L10

तांस्तान्नयेयुः? No, अङ्गारान् + तांस्तान्नयेयुः -> in Sanskrit sandhi, न् before त् becomes ंस्: अङ्गारान् + तान् = अङ्गारांस्तान्! WAIT! If sandhi applies, it would be अङ्गारांस्तान् नयेयुः! Let's re-read line 1: न्वेतानाग्नीध्रादौपयजानङ्गारान्... wait! Is it अङ्गारांस्तान्नयेयुः? Wait, look at line 1: न्वेतानाग्नीध्रादौपयजानङ्गा Then: रा᳡? No! Wait, does line 1 have अङ्गारान्? Wait, look at the letters: न्वे ता ना ग्नी ध्रा दौ प य जा न ङ्गा रा᳡ -> wait, is that रा? Wait, why would there be a virama? Wait, look at the footnote again! `१ Thus (•चरंस्त्ये•) all exc. B,

orꣳ? Wait, in Caland's edition, printed at the Baptist Mission Press, Calcutta: How did they print ꣳ(gum)? They used a special type: it looks like a small hook/loop:ꣳ! Wait, look at line 7: नैरृतंorनैरृतꣳ? Wait, look at line 7: नै रृ ता य? No, wait! That's नैरृताय? No, look at the top: no e-matra. Wait, is it नैरृताय? Let's zoom in to 500% on line 7: नै-रृ-ता-य? Wait, letter 1:नै Letter 2:रृ Letter 3:ता? No, it's त! Letter 4: it has a vertical line and a hook to the right, and a loop? Wait, look at line 8: प्रायङ्क-(end of line 7) ->हविःपेष्यै प्रयङ्क-(orप्रयङ्ङाह?) Line 8 starts: न्वाहor्ङाह`?

, with e-matra or o-matra or i-matra? Wait, look at: प with ऋ = पृ. ष्ठ with o? No, it's 'पृष्ठोभ्यां'? Wait, the footnote says: १ पृष्ठोभ्यां i.s.o. अङ्गुष्ठाभ्यां B Be U. Wait, look at the top of ष्ठ: there is an o-matra! Wait, or is it 'पृष्ठीभ्यां'? No, look at the top: an e-stroke on the left of the stem, and an aa-stroke on the right: that's an o-matra! Wait, let's look at 'पृष्ठीभ्यां': Is there an e-matra? Wait, look at 'पृ': प with ऋ? Or ध with ऋ (धृ)? Look at the first letter: Is it धृ or पृ? Look at 'धेनुं' in line 6: ध has a small loop at the upper left. The letter in footnote 1 has a small loop at the upper left! It's 'धृ'! Wait! "धृष्टीभ्यां"? YES! "धृष्टीभ्यां"!! In Shrauta ritual, one takes the coals with the tongs: धृष्टी (धृष्टिभ्यां / धृष्टीभ्यां)! And the text has: "अङ्गुष्ठाभ्यां" (with the two thumbs)! Some manuscripts (B Be U)

वावृता तूष्णीं वोथ श्वो भूते वैश्वदेवहविर्भिरिष्ट्वा पौर्णमास- वैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूत इन्द्राय सुत्राम्णे पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपत्य॑भिहितो रथ उभा- काᳵस्यकवचो१ गर्भिणीभिर्वा वडवाभिर्युक्तः सार्द्धैर्वाश्वैरावेष्ट्यो ५ निष्कस्तद्दात्य॑थ श्वो भूत इन्द्रायाᳵंहोमुचे पुरोडाशमेका- दशकपालं निर्वपत्य॑नभिहितो रथो२ ऽकाᳵस्यकवचो२ ऽगर्भि- णीर्वा वडवाभिर्युक्तो निरर्द्धैर्वाश्वैः३ श्वल्लणको३ निष्कस्त- द्ददाति ' ॥ २ ॥ एते संतनी इत्याचक्षते ' ऽथ श्वो भूते संतनीभ्यामेव १० प्रतिपद्यते ' स एवमेव संतनीभ्यामहर्हविर्पर्यासं४ यजमान- श्चतुरो मास५ एति५ काममिष्ट्वा कामं पशुबन्धेन कामं

१ Thus hesitatingly emended. उभे कंस्येकवचौ M; दर्मैकस्यकवचो T Be 11; उभौ कांस्यकवचौ Be BU; Bhav. उभे कांस्यकवचौ शिरस्त्राणम्, but this may be a periphrase of our compositum. So much, at any rate, is certain, that an adj. is required with the sense उभयतः कांस्य- कवच (cp. Kāty. xxii. 10. 30-31, Lāṭy. ix. 4. 14). २ Again emended; रथो न उकंस्यो उकवचो उग० M; could उ in Nandināgarī represent the avagraha? Then the reading of M would be; रथो [न] ऽकंस्यो ऽकवचो ऽग०; रथः कांस्यकवचो Be BU; दर्मै- कस्यकवचो Be 11 T (omitting रथो). ३ ०र्वाश्वै श्लल्लणको M; ०र्वान्वेश्चचणका T Be 11; ०र्वाश्चिश्चत्तणसद० Be; ०र्वाश्चैलत्तणस्सद० B, the last two om. निष्कस् । ४ Here and infra B Be U have sometimes विपर्यासाभ्यां; Be 11 T om. the word every time. ५ Thus here and infra M; मास दूति B Be U; मासानेति Be 11 T.

यवाग्रयणेनाथ चतुर्र्षु मासेषु पर्यवेतेषु संतन्वेष्ट्येष्ट्वा¹ वरुणप्रघा- सहविर्भरिष्ट्वा पौर्णमासवैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूते संतनीभ्यामेव प्रतिपद्यते । स एवमेव संतनीभ्या- महरहर्विपर्यासं यजमानो ऽपरांश्चतुरो मास एति काम- मिष्ट्वा कामं पशुबन्धेन कामँ श्यामाकाग्रयणेनाथ चतुर्र्षु मासेषु पर्यवेतेषु संतन्वेष्ट्येष्ट्वा साकमेधहविर्भरिष्ट्वा पौर्णमास- वैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूते संतनीभ्या- मेव प्रतिपद्यते । स एवमेव संतनीभ्यामहर्हविपर्यासं यजमानो ऽपरांश्चतुरो मास एति काममिष्ट्वा कामं पशुबन्धेन कामं व्रीह्याग्रयणेनाथ चतुर्र्षु मासेषु पर्यवेतेषु संतन्वेष्ट्येष्ट्वा शुनासी- रीयहविर्भरिष्ट्वा पौर्णमासवैमृधाभ्यामिष्ट्वा प्रसिद्धं निर्वर्तयते । ऽथ श्वो भूते संतनीभ्यामेव प्रतिपद्यते । स एवमेव संतनीभ्या- महरहर्विपर्यासं यजमानः सप्ताहान्येति काममिष्ट्वा कामं पशुबन्धेनाथाष्टमे ऽह्नीन्द्रतुरीयमाग्नेयमष्टाकपालं निर्वपति रौद्रं गावीधुकं चरुमैन्द्रं दधि वारुणं यवमयं चरुमन्वाहार्य- मासाद्य वह्नीं धेनुं ददाति ॥ ३ ॥ अथ तदानीमेव पञ्चेध्मीयेन प्रतिपद्यते । पञ्चधाङ्गारा- न्निरूह्य पञ्चेष्मान्ब्यादधाति पर्णमयं पुरस्तान्नैयग्रोधं दक्षिणत आश्वत्थं पश्चादौदुम्बरमुत्तरतः प्राचं मध्ये । ऽथैनानाज्येन व्याघारयति ये देवाः पुरःसदो ऽग्निनेत्रा रक्षोहणस्ते नः पान्तु

¹ Thus here and infra MT Be 11 ; संतन्वेष्ट्या B Bc.

An exact, line-by-line transcription of the Sanskrit text from the page:

ते नो ऽवन्तु तेभ्यो नमस्तेभ्यः स्वाहा ये देवा दक्षिणसदो ये देवाः पश्चात्सदो ये देवा उत्तरसदो ये देवा उपरिसद इत्य॑थोपवेषेणाङ्गारान्सम्मूहत सम्ूढꣳ रक्षः संदग्धꣳ रक्ष इद- महꣳ रक्षो ऽभिसंदहामीत्य॑थैनान्त्सुवाहुतिभिरभिजुहोत्यग्नये॑२ ५ रक्षोघ्ने स्वाहेति पञ्चभिर॑थ३ प्रष्टिवाहिनꣳ रथं ददात्य॑थ याचति पर्णमयꣳ स्रुवमपामार्गसक्तून्प्रतिवसनीयं वासो ऽन्त- र्भागारादेकोल्मुकमुदपात्रमित्येतत्समादायोदञ्चो निष्क्रम्य तां दिशं यन्ति यत्रास्य खरूतमिरिणꣳ स्फुटं भवति प्रदरो वा' तदेतदेकोल्मुकमुपसमाधाय संपरिस्तीर्य पर्णमयेन स्रुवेणापा- १० मार्गसक्त

मासाद्य¹ वत्सतरीं² ददात्य॑थ दशमे ऽह्न्युत्तराणि देविका- हवीग्ँषि निर्वपति सिनीवाल्यै चरुं कुह्वै चरुं धात्र एव³ पुरोडाशं द्वादशकपालमित्य॑न्वाहार्यमासाद्य⁴ वत्सतरं⁵ ददा- त्य॑थैकादशे ऽह्नि त्रिषंयुक्तैः प्रतिपद्यत आग्नावैष्णवं निर्वप- त्यैन्द्रावैष्णवमेकादशकपालं वैष्णवं त्रिकपालं । वामनमृषभं ५ वहिनं ददात्य॑थ द्वादशे ऽह्न्यग्नीषोमीयमेकादशकपालं निर्वप- तीन्द्रासोमीयमेकादशकपालग्ँ सौम्यं चरुं । बभ्रुं ददात्य॑थ त्रयोदशे ऽह्नि सोमापौष्णं चरुं निर्वपत्यैन्द्रापौष्णं चरुं पौष्णं चरुग्ँ । श्यामं ददात्य॑थ चतुर्दशे ऽह्नि वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपति । हिरण्यं ददात्य॑थ पञ्चदशे ऽह्नि वारुणं यवमयं १० चरुम॑श्वं ददाति । ॥ ४ ॥ प्रथमः ॥ अथैनमामावास्येन हविषेजानग्ँ रत्निनः पर्यवस्यन्ति⁶ दक्षिणतो वोदञ्चो पश्चाद्वा प्राञ्चस्तेषामवसितानां ब्रह्मैव दक्षि- णार्धो वापरार्धो वा भवति । स⁷ यत्किंच यज्ञपरिभोजनं⁸ ब्रह्मण एव⁹ तद्गृहे⁹ भवत्य॑थारण्योरग्नीन्समारोह्य ब्रह्मणो १५

१ इति om. T Be 11 U. २ •तरं Be 11 T. ३ om. B Be U; the word should be supplied, also Vol. i. p. 264, 4. ४ इति om. all the MSS. ५ •तरीं Be 11 T. ६ पर्युपविशंति B Be U. ७ om. Be 11 T. ८ •भाजनं B Be U. ९ Thus M Be 11 T; ह्वैत• B Be.

[ १२ । ५ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् ६१ (शीर्षके हस्तलिखितम्: राजसूयः) गृहानध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्य बार्हस्पत्यं चरुं निर्वपति ब्रह्मणो गृहे॑ शितिष्पृष्ठं ददात्य॑थारण्योरग्नीन्त्समारोह्य¹ स्वान्येवायतनान्यभिप्रव्रजति² । तं यन्तमनुमन्त्रयते ऽयं नो राजा वृत्रहा राजा भूत्वा वृत्रं वध्यादित्य॑थ स्वान्येवायतना- ५ न्यध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्येन्द्राय सुत्राम्णे पुरोडाशमेका- दशकपालं प्रतिनिर्वपत्य॑थास्यैतदहः³ श्वेतायै श्वेतवत्सायै पयो दोहयित्वा समातच्य निदधात्य॑थ श्वो भूते ऽरण्योरग्नीन्त्समारोह्य राजन्यस्य गृहानध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्यैन्द्रमेकादश- कपालꣳ राजन्यस्य गृहे॑ ऋषभं ददाति॑ तथारण्योरग्नी- १० न्समारोह्य स्वान्येवाम्यायतनान्यभिप्रव्रजति⁴ । तं तथैत⁵ यन्त- मनुमन्त्रयते॑ यस्ययस्य गृहे यजते ससो ऽनुमन्त्रयते ऽयं नो राजा वृत्रहा राजा भूत्वा वृत्रं वध्यादित्य॑थ स्वान्येवान्याय- तनान्यध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्येन्द्रायाꣳहोमुचे पुरोडाश- मेकादशकपालं प्रतिनिर्वपति॑ प्रज्ञातमेवास्यैतदहः श्वेतायै १५ श्वेतवत्सायै पयो दोहयित्वा समातच्यैव⁶ निदधात्य॑थ तृतीये ऽह्न्यादित्यं चरुं महिष्यै गृहे॑ धेनुं ददात्य॑थ चतुर्थे ऽह्नि भगाय चरुं वावातायै गृहे॑ विचित्तगर्भां षष्ठौहीं ददात्य॑थ पञ्चमे ऽह्नि

१ ॰रोह्य here and infra sometimes B Be U. २ ॰व्रजंति MT Be Be 11 ; ॰हति B. ३ प्रति om. MT Be 11 but cp. Āp. xviii. 10. 28. ४ एव after स्वानि om. MT Be 11 ; ॰व्रजति T Be 11. B ; ॰प्रजंति M Be. ५ Thus MUB Be ; एव om. Be 11 T. ६ सम् om. Be BU.

orस्वयंकृत? Look at स्वयंकृत: it ends with त, no o-matra visible, just स्वयंकृत. Wait, look between स्वयंकृतandदृति: There is ध्मा! Wait, is ध्मा दृतिorध्मादृति? There is a space: ध्मा दृति '`.

Let's check line 13: मथित आज्य आभृत्य पात्रे चतुःस्रक्तौ स्वयमवपन्नायै शाखायाै Wait, आभृत्य - is that आभृत्य or आभृते? It is आभृत्य! Wait, स्वयमवपन्नायै शाखायाै: Is it शाखायाै? Yes, two ai strokes on yā: शाखायाै.

Let's check line 14: कर्णाꣳश्चाकर्णाꣳश्च तण्डुलान्विचिनुयादित्यथ वै भवति स्वयं- Wait, कर्णाꣳश्चाकर्णाꣳश्च: Is that कर्णाꣳश्चाकर्णाꣳश्च or कर्णाꣳश्चाकणाꣳश्च? Look closely at the second word: चा क र्णा ꣳ

हितमन्तर्वेद्यासादयति'? Look at line 6: हितमन्तर्वेद्यासादयतिfollowed by a small symbol above, then a space, thenसमानं कर्मा प्रयाजेभ्यः'then a space, thenपञ्च. Wait, between हितमन्तर्वेद्यासादयतिandसमानं, is there a danda? Look at the vertical mark: it is a raised apostrophe '! Wait, and after प्रयाजेभ्यः? Also a raised apostrophe '`!

Line 7: प्रयाजानिष्टोदङ्ङुत्क्रम्य सꣳस्रावेण बार्हस्पत्यमभिघार्य मैत्र-

Line 8: मभिघारयति' बार्हस्पत्येन पूर्वेण प्रचरत्यथ मैत्रेण' बार्ह-

Line 9: स्पत्यस्य पूर्वस्य स्विष्टकृते ऽवद्यत्यथ मैत्रस्य' बार्हस्पत्यस्य पूर्व-

Line 10: १० स्येड़ामवद्यत्यथ मैत्रस्यान्वाहार्यमासाद्यैतामेव श्वेताꣳ श्येतवत्सां Wait, look at स्येडामवद्यत्यथ: Is that ड or ळ or ड़? It's डा with a dot below or nukta?

तस्य तया संपद्यते ' ऽथ प्रायणीयेन चरति ' प्रायणीयेन चरित्वा पदेन चरति ' पदेन चरित्वा रोहिते१ चर्मणि१ राजानं क्रीत्वोद्वाह्यातिथ्यं निर्वपत्यातिथ्येन प्रचर्याथान्वहमुपसद्भि- श्चरंत्याहवनीयं प्रणयत्याहवनीयं प्रणीय रथवाहने सदो- हविर्धाने संमिनोति ' रथवाहने सदोहविर्धाने संमित्याग्नी- ५ षोमौ प्रणयत्यग्नीषोमौ प्रणीय यूपस्यावृता यूपमुच्छ्रयति ' खर्वन्तं यूपमुत्सृज्याग्नीषोमीयं पशुमुपाकरोति ' तस्य प्रसिद्धं वपया चरित्वा वसतीवरीर्गृह्णात्यथ पशुपुरोडाशं निर्वपति ' तमनुवर्तन्ते ऽष्टौ देवसुवाग्ँ हवीग्ँष्यग्नये गृहपतय इत्येतानि ' तेषामुक्त्तं चरणं यथाग्नेर्विधायाग्नीडांन्ताः पुरोडाशाः संति- १०