भारतकोश
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished799 पृष्ठ

पृष्ठ 422, कुल 799 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 422

३६६ रसतरङ्गिणी भाग गला, कण्ठ, नासिका मुख आदि भाग में प्रकुपित कफ को शान्त करता है । बुद्धि, स्मृति तथा साहसहीन मनुष्यों के लिये, शिर में चक्कर आने से दुःखी मनुष्यों के लिये यह उत्तम औषधि है। निरन्तर अध्ययन-अध्यापन कार्य करने- वाले युवापुरुषों तथा बालकों के लिये रजतभस्म अत्यन्त उपयोगी औषधि है ॥ ५२, ५३ ॥ मृतरजतस्य मात्रानिरूपणम् रक्तिकायास्तुरीयांशाद्रक्तिकैकमितं परम् । मृतं तारं नियुञ्जीत बलकालाद्यपेक्षया ॥ ५४ ॥ मात्रानिरूपणं बलकालापेक्षया योग्यमेव ॥ ५४ ॥ भा.टी.—चौथाई गुञ्जा से लेकर १ गुञ्जा तक बल, काल के अनुसार रजत भस्म की मात्रा बतायी गयी है ॥ ५४ ॥ अस्य आमयिकः प्रयोगः यवानिकादेवपुष्पचूर्णेन रजतं मृतम् । शीलितं नाशयत्याशु कोष्ठवातं चिरोत्थितम् ॥५५॥ एलाचूर्णयुतं तारं सततं परिशीलितम् । अजीर्णरोगजनितं हृदयस्पन्दनं हरेत् ॥ ५६ ॥ एलासितोपलाचूर्णयुतं तारं तु शोलितम् । सूर्यापवर्तञ्च तथा निहन्त्यर्धावभेदकम् ॥ ५७ ॥ रससिन्दूरलोहाढ्यं सशिलाजतुताप्यकम् । शीलितं चन्द्रलोहं तु वरावार। विशेषतः ॥ ५८ ॥ वामडिम्बाशयोद्भूततीव्रवेदनयान्वितम् । गर्भाशयच्युतिं घोरां नाशयत्यविलम्बितम् ॥५६॥ द्वङ्गाभ्ररससिन्दूरसंयुक्तं चन्द्रलोहकम् । युक्तं बलावराक्वाथैस्तीव्ररुव्यथयान्वितम् ॥६०॥ वामडिम्बाशयोद्भूतव्यथया ह्युपलक्षितम् । विजिहन्ति विशेषेण त्वण्डाधारभवामयम् ॥ ६१ ॥ रससिन्दूर सौभाग्यसंयुक्तं चन्द्रलोहकम् । शीलितं रजनीवारा सप्ताहद्वितयोन्मितम् ॥६२॥ क्षतान्वितं चातिमात्रं पूनिस्रावसमायुतम् । गर्भाशयस्य संकोचं नाशयत्यविकल्पतः ॥ ६३ ॥ तारं सलोहं माक्षीकरससिन्दूरसंयुक्तम् ।