साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

भूमिका । ५७ मुसलचापबाणशूलशक्तिहलवन्धगर्भितैरष्टभिः श्लोकैर्दशारं महाचक्रमुत्पद्यते तन्निर्गतात्— 'शतानन्दापराख्येन भट्टवामकसूनुना । साधितं रुद्रटेनेदं सामाजा धीमतां हितम् ॥' इति श्लोकाज्जायते । शिशुपालवधादिविलक्षणोऽयं बन्धः कान्न चित्रयति । शृङ्गारतिलककर्त्ता रुद्र इति नतु रुद्रटः । उक्तं च तिलकान्ते रुद्रेण—'शृङ्गा- रतिलकविधिना पुनरपि रुद्रः प्रसादयति' इति । वक्रोक्तिजीवितकारः । वक्रोक्तिजीवितं नाम अलंकारसंदर्भ. । यस्य रचयिता आचार्यकुन्तकः । अस्यैव— 'संरम्भः करिकीटमेघशकलोद्देशेन सिंहस्य यः सर्वस्यैव स जातिमात्रनियतो हेवाकलेशः किल । इत्याशाद्विरदक्षयाम्बुदघटाबन्धेऽप्यसंरब्धवा- न्योऽसौ कुत्र चमत्कृतेरतिशयं यात्वम्बिकाकेसरी ॥' इति पद्यं व्यक्तिविवेके द्वितीयविमर्शे महिम्ना अनेकधा दूषयित्वा पर्यन्ते— 'काव्यकाञ्चनकषाभिमानिना कुन्तकेन निजकाव्यलक्ष्मणि । यस्य सर्वानरवद्यतोदिता श्लोक एष स निदर्शितो मया ॥' इत्युक्तम् ॥ वाचस्पतिमिश्रः । सर्वतन्त्रस्वतन्त्रप्रधियोऽयम् उद्योतकाराद् अधस्तनः उदयनाद् ऊर्ध्व-

शूलबन्धो यथा— मानुषो राजत स्वासूहोढकूतेशदेवताम् । तां सिपापासितां सिद्धाद्धसितां हि सतां स्तुहि ॥ ६ ॥ शक्तिबन्धो यथा— नाहिपारये रघेन्द्यानु सानु मानेयमप्र हि । हिमातद्वादिपासुं प कं कश्चिन्नमुच्यतम् ॥ ७ ॥ हलबन्धो यथा— मातङ्गानङ्गविधिनामुना पादं तमुद्यतम् । बहुदिवा सिरस्त्य सिद्धालाहन्ति रंहसा ॥ ८ ॥ एतैः पञ्चादिशूलेनगर्भितैरष्टभो महाचक्रबन्धो निष्पद्यते । शेषेण दिशन्ती प्रान्तश्लोके द्रष्टव्यानि ।

७६ साहित्यदर्पणे दना ... प्रतिदम् । इतश्च काश्मीरिक आनन्दकविर्निदर्श- र्शने—'···सितागमप्रसिद्धदर्शनिरतस्तदीक्षाक्षपितमलपटलः प्रकटितसत्सा- रित्सारस्वतो राजानककुलतिलको मम्मटनामा देशिकवरः···' इति निर्देशा- त्प्रतिपादितसमयभेदात् (१०७१) इति संवत् सिद्ध्यति । काव्यप्रकाश- कर्त्तुः प्रस्थानस्य (१२१६) इति संवत् पूर्वमुक्तम् । (१२१६-१०७ १४५ इति समयभेदम् । एतेन आचार्यमम्मटविषयेऽस्मदनुमानं साधूपप- दकं परीक्षणीयम् ॥ रुद्रटः । अयं च रुद्रटोऽपि महाकविर्वाक्पतिराजदेवात्प्राचीनः । यत — 'किं गौरि मां प्रति रुषा ननु गौरहं किं कुप्यामि कां प्रति मयीत्यनुमानतोऽहम्। जानन्नप्यन्यथयत्यनुमानत एव सत्य- मित्यं गिरेर्गिरिभुवः कुटिला जयन्ति ॥' इत्ययं श्लोको नामलीलाभरणे द्वितीयपरिच्छेदे उदाहृतम् । रुद्रटस्य श्लेषसम्बन्धे, 'अपरो वामनभट्टः, वेद नामेति गर्वं तत्यजेत् नेदं- ... ... ... लक्षणम् समुपन्यस्ये दर्शनीयबन्धका- ... प्रकाशन्ते । तत्र गद्यबन्धो यथा— नवजलधरसंकाशमुद्रितगगनहृदया । सचमत्कारा नित्यं नर्तितशिखण्डिश्रमा ॥ १ ॥ नवदूर्वादलं स्पृष्ट्वा श्रिया वाञ्चितमध्वपा । वन्येष्वप्येषु राजन्ती न मे दिष्ट्यादृशाद्विजा ॥ २ ॥ मुसलवन्धो यथा— सारसीयं सदाचारा मुग्धानङ्गं लसद्द्विजा । उल्लङ्घ्य पयोधरद्वन्द्वं शरीरं मादवी ॥ ३ ॥ चामरबन्धे यथा— सारसीयं सदाचारा मुग्धानङ्गप्रदा च धीः । धीरा संवीक्ष्य सच्छास्त्रात्पूर्विकं सन्मदास्पदम् ॥ ४ ॥ दण्डबन्धे यथा— सत्यसङ्गतां संवीक्ष्यं सदाङ्गं मङ्गदं ।

भूमिका । ७७ शुद्धश्चापदपदःशशिशकलचूडामणिरटभिः कीर्तिद्दष्टारं मलयसुगन्धे तन्निगात्— ‘शतानन्दापरारख्येन भट्टवामकटसूनुना । साधितं रुद्रटेनेदं सामाजा धीमतां हितम् ॥’ इति श्लोकाद्दश्यते । शिशुपालवधार्थावितलक्षणोऽयं ग्रन्थः यस्य टिप्पणी । शृङ्गारतिलकस्य च रुद्र इति ननु रुद्रटः । एष च पिशुनमते मौल—‘शतान- न्दोऽपरार्विख्या पुनरपि रुद्रः प्रमाद्यति’ इति । वक्रोक्तिजीवितकारः । वक्रोक्तिजीवितं नाम यस्यालङ्कारग्रन्थः । यस्य रचयिता राजानककुन्तक इति प्रसिद्ध— ‘संरम्भः करिणीतटोज्वलपयोध्वंसाभियोगोन्मुखः सद्यः केवलमेव यातिनमतांनित्यन्तो दैवाद्दृष्ट्वा दिनम् । इत्यामोहितहृदयप्रह्लादपदतादायैर्गुणानाङ्गणै- र्ग्योऽसौ हृद्य समग्रमेतदित्थं सावद्यविद्याने जनैः ॥’ इति वक्रोक्तिजीविते द्वितीयोन्मेषान्ते । यस्य तु— ‘काव्यस्यान्तश्चमत्कारकारिवैदग्ध्यभङ्गीभणितिरूपं वक्रोक्तिकथितं । यस्य सर्वोद्दलाङ्कारतोदिता ग्रन्थ एव स किञ्चिद् वो मया ।’ इत्यायुक्तम् । नवमपिशुनः । . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

The provided image is completely blank and contains no text. Please provide an image with visible text to transcribe.

साहित्यदर्पणे विशेषतोऽवलोकनार्हा विषयाः। प्रथमे परिच्छेदे-काव्यफलनिरूपणं वस्तुतो दर्शनार्हम् ( ३-६ पृ.)। काव्यस्वरूपनिर्वचनावसरे सर्वाणि प्रमाणवचनानि दर्शनार्हाणि ( ६-२० पृ.) तत्र ‘तद्दोषौ-’ इत्यादिकव्यप्रकाशकारोक्तकाव्यस्वरूपस्य खण्डनग्रन्थगतटिप्पण्यो दर्शनार्हा ॥ द्वितीये परिच्छेदे-अभिधा संकेत( ३३ पृ०)पदगता टिप्पणी दर्शनार्हा । इतरग्रन्थविशिष्टं लक्षणाभेदाना निरूपणं वस्तुतो नैयायिकानामपि दर्शनार्हम् ( ३७-५६ पृ ) । यद्यप्यत्र कतिपये भेदास्तत्र तत्र महाकाव्येष्वनवकाशतया मन्दप्रयोजनास्तथापि लक्षणाभेदव्युत्पादनाय त्वावश्यका एव ॥ तृतीये परिच्छेदे- 'विभावेन-’ ( ७२ पृ. ) कारिकागता टिप्पणी निपुणं विभावनीया । उत्तमादिस्वरूपजिज्ञासुभिर्नेत्रृलक्षणगतानि प्रायः सर्वाण्येव विशेषणानि निरीक्षणीयानि ( ९७-१०० पृ ) । पुरा भारतवर्षेऽन्त पुरसहायाः किंविधाः कल्पिता इति तत्त्वजिज्ञासुभिः 'वामन-’ ( १०३ पृ ) इत्यार्या समूललक्ष्यलक्षणा- न्वेषणपूर्वकं समाकलनीया । तत्र किरात-म्लेच्छ-आभीरशब्दगता विशेषा अप्युद्धेया. । साधारणस्त्रीलक्षण ( ११७ पृ. ) निरूपणे कलापदार्थाः प्राचीनरहस्य- वेदिनिरवश्यमनुसंधेया । स्वदारगुप्त्यर्थमनुरागेङ्गितानि ( १३९ पृ. ) दर्शनार्हाणि । तत्र शिल्पिन्याद्या अनिसंधायिका भवन्तीति वात्स्यायनसंमतिर्द्रष्टव्या ( १४१ पृ.) । यक्षादीनां स्वरुपाणि ( १६९ पृ.) काव्यप्रकाशाद्यपेक्षया स्फीतानि दर्शनार्हाणि ॥ चतुर्थे परिच्छेदे-ध्वनिगुणीभूतव्यङ्ग्याख्यकाव्यभेदप्रतिपादनं सुप्रतीतमेव । तत्र 'प्रधान-’ ( २४८ पृ ) पदनिष्टा टिप्पणी विलोकनीया ॥ पञ्चमे परिच्छेदे-व्यञ्नावृत्तेः स्थापनमितरग्रन्थापेक्षया स्फीतं प्राञ्जलं दर्शनार्हं चास्ते ॥ षष्ठे परिच्छेदे-सर्वोऽपि विषयप्रपञ्चो वस्तुतो दर्शनयोग्यः । किंबहुना, यथात्र नाटकादीना दशरूपकाणा नाटिकादीनामष्टादशोपरूपकाणां तद्गतविशेषजा- तानामन्येषा चोच्चावचानां विषयाणां विशदरूपेण निरूपणं निपुणतमं प्राप्यते, न तथा दशरूपकादिषु । सांप्रतमुपलभ्यमानेषु नाट्यशास्त्रपुस्तकेषु तु बहुत्र न्यूनता प्रतीयते । यदि किमपि नाट्यशास्त्रस्याविकलं पुस्तकं लभ्येत तर्हि दर्पणोल्लिखितवि- षयजातानां परीक्षा मौलिकदृशनकाव्यान्यवेषणाय विधातुं पार्येत । सति कुड्ये चित्र- मिति न्यायात् । श्रीमता हॉल्ड्साहिबेन दशरूपकेण सह तदुपकारिणो येऽध्यायाः ( १९-२०।३४ ) मुद्रापितास्तेऽपि नाविक्कलाः ।

८० साहित्यदर्पणे तातपादो रामभजो बापुदेव इति त्रयी । त्रेतेव स्मर्यतां चेतो यया शास्त्रावगाहभूः ॥ गुणदोषानुपङ्गेण या प्रीतिः किं तयाधुना । ईशानः सर्वविद्यानां स मे स्वामी प्रसीदतु ॥ स ब्रह्मा स शिवः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट् । स एव विष्णुः स प्राणः स कालोऽग्निः स चन्द्रमाः ॥ जयपुरराजधानी ⁠} इत्याशास्ते वैक्रमाब्दाः १९७७ } श्रीदुर्गाप्रसादद्विवेदः ।

साहित्यदर्पणे विशेषतोऽवलोकनाही विषयाः । प्रथमे परिच्छेदे—काव्यफलानिरूपणं वस्तुतो दर्शनाहम् ( ३-६ पृ. ) । काव्यस्वरूपनिर्वचनवसरे सर्वाणि प्रमाणवचनानि दर्शनाहीणि ( ६-२० पृ. ) तत्र ‘तद्दोषौ-’ इत्यादिकाव्यप्रकाशकारोक्तकाव्यस्वरूपस्य खण्डनग्रन्थगताटिप्पण्यो दर्शनाहाः ॥ द्वितीये परिच्छेदे—अभिधा सङ्केत( ३३ पृ० )पदगता टिप्पणी दर्शनाहा । इतरग्रन्थद्विरिष्टं लक्षणाभेदाना निरूपणं वस्तुतो नैयायिकानामपि दर्शनाहम् ( ३७-५६ पृ ) । यद्यप्यत्र कतिपये भेदास्तत्र तत्र महाकाव्येष्वनवकाशतया मन्दप्रयोजनास्तथापि लक्षणाभेदव्युत्पादनाय त्तावश्यका एव ॥ तृतीये परिच्छेदे—'विभावेन-' ( ७२ पृ. ) इत्यारिकागता टिप्पणी निपुणं विभावनीया । उत्तमादिरूपपजितामुनिर्नैतॄलक्षणगतानि प्रायः सर्वाण्येव विशेषणानि निरीक्षणीयानि ( ९७-१०० पृ. ) । पुरा भारतवर्षेऽन्त.पुरसहायाः किंविधाः कल्पिता इति तत्त्वजिज्ञासुभि. ‘वामन-’ ( १०३ पृ. ) इत्यार्या समूललक्ष्यलक्षणा- न्वेषणपूर्वकं समाकलनीया । तत्र किरात-म्लेच्छ-आभीरशब्दगता विशेषा अप्युन्नेया । साधारणीलक्षण ( ११७ पृ. ) निरूपणे कलापदार्थाः प्राचीनरहस्य- वेदिनिरवश्यमनुसन्धेया. । स्वदारगुत्प्यर्थमनुरागेङ्गितानि ( १३९ पृ. ) दर्शनाहीणि । तत्र शिल्पिन्याद्या अनिष्टधायिका भवन्तीति वात्स्यायनसम्मतिर्दष्टव्या ( १४१ पृ. ) । शृङ्गारार्चेना स्वरूपाानि ( १६९ पृ. ) काव्यप्रकाशाद्यपेक्षया स्फीतानि दर्शनाहीणि ॥ चतुर्थे परिच्छेदे—ध्वनिगुणीभूतव्यङ्ग्याख्यकाव्यभेदप्रतिपादनं सुप्रतीतमेव । तत्र ‘प्रधान-’ ( २४८ पृ ) पदनिष्ठा टिप्पणी विलोकनीया ॥ पञ्चमे परिच्छेदे—व्यञ्जनावृत्ते. स्थापनमितरग्रन्थापेक्षया स्फीतं प्राञ्जलं दर्शनाहं चास्ते ॥ षष्ठे परिच्छेदे—सर्वोऽपि विषयप्रपञ्चो वस्तुतो दर्शनयोग्यः । किंबहुना, अथात्र नाटकारीना दशरूपकाणा नाटिकादीनामष्टादशोपरूपकाणां तद्गतविशेपजा- तानामम्येषां चोचावचानां विषयाणां विशदरूपेण निरूपणं निपुणतमं प्राप्यते, न तथा दशरूपकादिषु । सांप्रतमुपलभ्यमानेषु नाट्यशास्त्रपुस्तकेषु तु बहुत्र न्यूनता प्रतीयते । यदि किमपि नाट्यशास्त्रस्याविकलं पुस्तकं लभ्येत तर्हि दर्पगोल्लिखितवि- षयजातानां परीक्षा मौलिकदृश्यकाव्यान्यवेषणाय विधातुं पार्येत । सति कुड्ये चित्र- मिति न्यायात् । श्रीमन्ता हॉल्ल्साहिबेन दशरूपकेण सह तदुपकारिणो येऽध्यायाः ( १९-२०।३४ ) मुद्रापितास्तेऽपि नावियकूलाः ।

८० साहित्यदर्पणे तातपादो रामभजो बापुदेव इति त्रयी । त्रेतेव स्मर्यतां चेतो यया शास्त्रावगाहभूः ॥ गुणदोषानुपङ्गेन या प्रीतिः किं तयाधुना । ईशानः सर्वविद्यानां स मे स्वामी प्रसीदतु ॥ स ब्रह्मा स शिवः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट् । स एव विष्णुः स प्राणः स कालोऽग्निः स चन्द्रमाः। जयपुरराजधानी } इत्याशास्ते वैक्रमाब्दाः १९७७ } श्रीदुर्गाप्रसादद्विवेदः

साहित्यदर्पणे विशेषतोऽवलोकनार्हा विषयाः। प्रथमे परिच्छेदे—काव्यफलनिरूपणं वस्तुतो दर्शनार्हम् (३-६ पृ.)। काव्यस्वरूपनिर्वचनावसरे सर्वाणि प्रमाणवचनानि दर्शनार्हाणि (६-२० पृ.) तत्र ‘तद्दोषौ-’ इत्यादिकाव्यप्रकाशकारोक्तकाव्यस्वरूपस्य खण्डनग्रन्थगता टिप्पण्यो दर्शनार्हाः ॥ द्वितीये परिच्छेदे—अभिधा संकेत (३३ पृ.) पदगता टिप्पणी दर्शनार्हा । इतरग्रन्थविशिष्टं लक्षणाभेदानां निरूपणं वस्तुतो नैयायिकानामपि दर्शनार्हम् (३७-५६ पृ.) । यद्यप्यत्र कतिपये भेदास्तत्र तत्र महाकाव्येष्वनवकाशतया मन्दप्रयोजनास्तथापि लक्षणाभेदव्युत्पादनाय त्तावश्यका एव ॥ तृतीये परिच्छेदे—‘विभावेन-’ (७२ पृ.) कारिकागता टिप्पणी निपुणं विभावनीया । उत्तमादिखरूपजिज्ञासुभिर्नेतृलक्षणगतानि प्रायः सर्वाण्येव विशेषणानि निरीक्षणीयानि (९७-१०० पृ) । पुरा भारतवर्षेऽन्तःपुरसहायाः किग्विधाः कल्पिता इति तत्त्वजिज्ञासुभिः ‘वामन-’ (१०३ पृ.) इत्यार्या समूललक्ष्यलक्षणा- न्वेषणपूर्वकं समाकलनीया । तत्र किरात-म्लेच्छ-आभीरशब्दगता विशेषा अप्युन्नेया । साधारणीलक्षण (११७ पृ.) निरूपणे कलापदार्थाः प्राचीनरहस्य- वेदिनिरवद्यमनुसंधेयाः । स्वदारगुप्त्यर्थमनुरागेङ्गितानि (१३९ पृ.) दर्शनार्हाणि । तत्र शिल्पिन्याद्या संनिधायिका भवन्तीति वात्स्यायनसंमतिर्दृष्टव्या (१४१ पृ.)। शृङ्गारादीनां स्वरूपाणि (१६९ पृ.) काव्यप्रकाशाद्यपेक्षया स्फीतानि दर्शनार्हाणि ॥ चतुर्थे परिच्छेदे—ध्वनिगुणीभूतव्यङ्ग्याख्यकाव्यभेदप्रतिपादनं सुप्रतीतमेव । तत्र ‘प्रधान-’ (२४८ पृ ) पदनिष्ठा टिप्पणी विलोकनीया ॥ पञ्चमे परिच्छेदे—व्यञ्नावृत्तेः स्थापनमितरग्रन्थापेक्षया स्फीतं प्राञ्जलं दर्शनार्हं चास्ते ॥ षष्ठे परिच्छेदे—सर्वोऽपि विषयप्रपञ्चो वस्तुतो दर्शनयोग्यः । किंबहुना, यथात्र नाटकादीनां दशरूपकाणां नाटिकादीनामष्टादशोपरूपकाणां तद्गतविशेषज्ञा- पनान्मन्येषां चोच्चावचानां विषयाणां विशदरूपेण निरूपणं निपुणतमं प्राप्यते, न तथा दशरूपकादिषु । सांप्रतमुपलभ्यमानेषु नाट्यशास्त्रपुस्तकेषु तु बहुलं न्यूनता प्रतीयते । यदि किमपि नाट्यशास्त्रस्याविकलं पुस्तकं लभ्येत तर्हि दर्पोल्लिखितवि- षयजातानां परीक्षा मौलिकदृश्यकाव्यानवेषणाय विधातुं पार्येत । 'सति कुड्ये चित्र- मिति न्यायात् । धीमता हॉल्‌साहिबेन दशरूपकेण सह तदुपकारिणो येऽध्यायाः (१९-२०।३४) मुद्रापितास्तेऽपि नाविकालाः ।

८० साहित्यदर्पणे तातपादो रामभजो वापुदेव इति त्रयी । त्रेतेव स्मर्यतां चेतो यया शास्त्रावगाहभूः ॥ गुणदोषानुपङ्गेण या प्रीतिः किं तयाधुना । ईशानः सर्वविद्यानां स मे स्वामी प्रसीदतु ॥ सं ब्रह्मा स शिवः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट् । स एव विष्णुः स प्राणः स कालोऽग्निः स चन्द्रमाः ॥ जयपुरराजधानी } इत्याशास्ते वैक्रमाब्दाः १९७७ } श्रीदुर्गाप्रसादद्विवेदः ।

३ पृष्ठस्य पङ्क्तौ पृष्ठस्य दैन्यम् ... ... १४७ १२ भावपदनिरुक्तिः ... १६७ श्रमः ... ... १४८ ७ रसभेदाः ... ... १६८ मदः ... ... १४८ १४ तत्र, शृङ्गारः ... १६९ जडता ... ... १४९ ७ विप्रलम्भ } ... १६९ उग्रता ... ... १५० ३ सम्भोगः } मोहः ... ... १५० ११ विप्रलम्भस्वरूपम् १७० विबोध ... ... १५१ ३ विप्रलम्भभेदाः ... १७० स्वप्नः ... ... १५१ ११ तत्र, पूर्वरागः १७० अपस्मारः ... ... १५२ ८ कामदशाः ... १७१ गर्वः ... ... १५२ १३ तत्र, मरणे विशेषः १७३ मरणम् ... ... १५३ २ कामदशासु विशेष १७४ आलस्यम् ... ... १५३ ७ पूर्वरागभेदः ... १७४ अमर्ष ... ... १५४ ५ मान } ... .. १७४ १६ निद्रा ... ... १५४ ११ कोपः } अवहित्था ... ... १५५ २ ईर्ष्यामान ... १७६ ८ औत्सुक्यम् ... ... १५५ ८ मानभङ्गोपायाः ... १७७ ७ उन्माद ... ... १५६ २ प्रवासः ... ... १७७ १६ शङ्का ... ... १५७ २ दश कामदशा ... १७८ ४ स्मृति ... ... १५७ १० प्रवासभेदा ... १७८ १७ मतिः ... ... १५८ २ शापादिप्रलम्भ ... १८० ८ व्याधि ... ... १५८ ८ सम्भोग ... १८१ ६ त्रास ... ... १५८ १२ सम्भोगभेदाः ... १८२ ४ व्रीडा ... ... १५९ ५ हासः ... ... १८३ ३ हर्ष ... ... १६० ८ हास्यभेदा ... १८३ ८ असूया ... ... १६० ५ करुण ... ... १८४ ५ विषाद ... ... १६० ११ करुणविप्रलम्भाख्यानम् १८५ १३ धृतिः ... ... १६१ ६ रौद्रः ... ... १८६ ३ चपलता ... ... १६१ १४ रौद्रपरिहारस्य भेदाख्यानम् ग्लानि ... ... १६२ ८ वीर ... ... १८७ ३ चिन्ता ... ... १६२ १६ दानवीरः } ... १८७ ४ वितर्क ... ... १६३ ७ धर्मवीरः } संचारिभेदः ... १६४ ५ युद्धवीरः } ... १८७ १८ सात्त्विक ... ... १६५ ८ दयावीरः } सात्त्विकभेदाः ... १६५ = सात्त्विकभेदेषूदाहरणानि १६५ ७

२ पृष्ठस्य पङ्क्तौ | पृष्ठस्य पङ्क्तौ औदार्यम् ... ... १०७ २ | माधुर्यम् ... ... १३० नायिकाभेदाः ... ... १०७ ४ | प्रगल्भता ... ... १३० १४ स्वकी... ... ... १०७ ९ | औदार्यम् ... ... १३० १९ मुग्धा . . ... १०८ ३ | धैर्यम्... ... ... १३१ मध्या... ... ... ११० ४ | लीला... ... ... १३१ १४ प्रगल्भा ... १११ ३ | विलासः ... ... १३२ २ मध्या धीरा ⎫ | विच्छित्तिः ... ... १३२ १० मध्या धीराधीरा ⎬ ११३ ७ | विव्वोकः ... ... १३३ २ मध्याधीरा ⎭ | किलकिञ्चितम् ... १३३ ९ प्रगल्भा धीरा... ... ११४ ८ | मोट्टायितम् ... ... १३४ २ प्रगल्भा धीराधीरा ... ११४ १६ | कुट्टमितम् ... ... १३४ ८ प्रगल्भाधीरा ... ... ११५ ४ | विभ्रमः ... ... १३४ १४ भेदाख्यानम् ... ... ११५ ७ | ललितम् . ... १३५ परकीया ... ... ११६ २ | मदः ... ... ... १३५ ११ कन्या... ... ... ११६ ११ | विहृतम् ... ... १३६ ४ वेश्या .. ... ११७ ३ | तपनम् ... ... १३६ ८ भेदाख्यानम् ... ... १२० २ | मौग्ध्यम् ... ... १३७ २ स्वाधीनभर्तृका ... ... १२० ७ | विक्षेपः ... १३७ खण्डिता ... . १२० १० | कुतूहलम् ... ... १३७ १३ अभिसारिका ... ... १२० १३ | हसितम् ... ... १३८ अभिसारिकाभेदाः ... १२१ ३ | चकितम् ... ... १३८ अभिसरणस्थानानि ... १२१ ११ | केलिः... ... १३८ १४ कलहान्तरिता ... ... १२२ ३ | मुग्धाकन्ययोरनुरागेङ्गितानि १३९ २ विप्रलब्धा ... ... १२२ १० | सर्वासामनुरागेङ्गितानि १३९ ६ प्रोषितभर्तृका... ... १२२ १५ | दूतः ... ... ... १४१ वासकसज्जा ... ... १२३ ६ | दूतीगुणाः ... ... १४२ ३ विरहोत्कण्ठिता ... १२३ १३ | प्रतिनायकः ... ... १४२ ८ भेदाख्यानम् ... १२४ ६ | उद्दीपनविभावाः ... १४२ १३ नायिकाऽलङ्काराः ... १२७ २ | अनुभावाः ... ... १४३ ८ तत्र, अङ्गजाः ... ... १२८ २ | सात्त्विकाः ... ... १४४ २ भाव ... १२८ ८ | तत्र, स्तम्भादयः ... १४४ ६ हेला ... १२८ १६ | तन्मूर्च्छना लक्षणानि १४४ १० शोभा ... १२९ ७ | व्यभिचारिणः ... ... १४६ ३ कान्तिः ... १२९ १२ | तत्र, निर्वेद ... ... १४६ १३ दीप्तिः ... १२९ १६ | धृतेः ... ... १६७ ३

३ पृष्ठस्य पक्तौ | पृष्ठस्य पक्तौ दैन्यम् ... ... १४७ १२ | भावपदनिरुक्तिः ... १६७ ६ श्रमः ... .. १४८ ७ | रसभेदाः ... ... १६८ ५ मदः ... ... १४८ १४ | तत्र, शृङ्गारः ... १६९ २ जडता ... ... १४९ ७ | विप्रलम्भ } ... १६९ १५ उग्रता ... ... १५० ३ | संभोगः } मोहः ... ... १५० ११ | विप्रलम्भरूपम् १७० २ विबोधः ... ... १५१ ३ | विप्रलम्भभेदाः ... १७० ४ स्वप्नः .. ... १५१ ११ | तत्र, पूर्वरागः १७० ६ अपस्मारः ... १५२ ८ | कामदशाः ... १७१ ४ गर्वः ... १५२ १३ | तत्र, मरणे विशेषः १७३ २ मरणम् ... १५३ २ | कामदशासु विशेषः १७४ ६ आलस्यम्... १५३ ७ | पूर्वरागभेदः ... १७४ ९ अमर्षः ... १५४ ५ | मानः } ... १७४ १६ निद्रा ... ... १५४ ११ | कोपः } अवहित्था ... १५५ २ | ईर्ष्यामानः ... १७६ ८ औत्सुक्यम् ... १५५ ८ | मानभङ्गोपायाः ... १७७ ७ उन्मादः ... . १५६ २ | प्रवासः ... १७७ १६ शङ्का ... ... १५७ २ | दश कामदशाः ... १७८ ४ स्मृतिः ... ... १५७ १० | प्रवासभेदा ... १७८ १७ मतिः ... ... १५८ २ | करुणविप्रलम्भ ... १८० ८ व्याधिः ... ... १५८ ८ | संभोगः ... . १८१ ६ त्रासः ... ... १५८ १२ | संभोगभेदाः ... .. १८२ ४ व्रीडा ... ... १५९ ५ | हास्यः ... ... १८३ २ हर्षः ... ... १५९ ८ | हास्यभेदाः .. .. १८३ ८ असूया ... ... १६० ५ | करुणः ... ... १८४ १५ विषादः ... ... १६० ११ | करुणविप्रलम्भात्करणस्य भे- धृतिः ... ... १६१ ६ | दाख्यानम् ... १८४ १३ चपलता ... ... १६१ १४ | रौद्रः ... १८६ २ ग्लानिः ... १६२ ८ | युद्धवीरात्करणस्य भेदाख्या- चिन्ता ... ... १६२ १६ | नम् ... ... १८७ २ वितर्कः ... ... १६३ ५ | वीरः ... ... १८७ ४ संचारिभावः ... ... १६४ ५ | दानवीरः } स्थायिभावः ... ... १६४ ९ | धर्मवीरः } ... ... १८७ १० स्थायिभावभेदाः ... १६५ २ | युद्धवीरः } स्थायिभावभेदलक्षणानि १६५ ५ | दयावीरः }

पृष्ठस्य पङ्क्तौ | पृष्ठस्य पङ्क्तौ औदार्यम् ... ... १०७ २ | माधुर्यम् ... ... १३० ४ नायिकाभेदाः ... १०७ ४ | प्रगल्भता ... ... १३० ११ स्वस्त्री... ... १०७ ९ | औदार्यम् ... ... १३० १६ मुग्धा... ... १०८ ३ | धैर्यम्... ... १३१ ४ मध्या... ... ११० ४ | लीला... . ... १३१ ११ प्रगल्भा ... १११ ३ | विलासः ... ... १३२ २ मध्या धीरा | विच्छित्ति ... ... १३२ १० मध्या धीराधीरा } ११३ ७ | विव्वोकः ... ... १३३ २ मध्याधीरा | किलकिञ्चितम् ... १३३ ९ प्रगल्भा धीरा... ... ११४ ८ | मोट्टायितम् ... ... १३४ २ प्रगल्भा धीराधीरा ... ११४ १६ | कुट्टमितम् ... ... १३४ ८ प्रगल्भाधीरा ... ११५ ४ | विभ्रमः ... ... १३४ १६ भेदाख्यानम् ... ... ११५ ७ | ललितम् ... ... १३५ २ कुलटा ... ... ११६ २ | मदः ... ... १३५ ११ धन्या... ... ११६ ११ | विहृतम् ... ... १३६ ४ वेश्या... ... ११७ ३ | तपनम् ... . ... १३६ ९ भेदाख्यानम् ... ... १२० २ | मौग्ध्यम् ... ... १३७ २ स्वाधीनभर्तृका ... १२० ७ | विक्षेप ... ... १३७ ८ खण्डिता ... . १२० १० | कुतूहलम् ... ... १३७ १४ अभिसारिका ... ... १२० १३ | हसितम् ... ... १३८ २ अभिसारिकाभेदाः ... १२१ ३ | चकितम् ... ... १३८ ९ अभिसार्याख्यानानि ... १२१ ११ | केलिः... ... १३८ १४ कलहान्तरिता ... १२२ ३ | मुग्धाऽन्ययोरनुरागोद्भितानि १३९ २ विप्रलब्धा ... ... १२२ १० | सर्वासामनुरागोद्भिन्नानि १३९ ९ प्रोषितभर्तृका... ... १२२ १५ | दूतः ... ... ... १४१ २ वासकसज्जा ... ... १२३ ६ | दूतीगुणाः ... ... १४२ ३ विरहोत्कण्ठिता ... १२३ १३ | प्रतिनायकः ... ... १४३ ८ भेदाख्यानम् ... ... १२४ ६ | उद्दीपनविभावाः ... १४२ १३ नायिकाऽलङ्काराः ... १२७ २ | अनुभावाः ... ... १४३ ८ रूपं, तेजः ... .. १२८ २ | सात्त्विकाः ... ... १४४ २ दीप्तिः ... .. १२८ ८ | तत्र, स्तम्भादयः ... १८४ ५ कान्तिः ... १२८ १६ | स्तम्भादीनां लक्षणानि १४४ १० शोभा ... ... १२९ ५ | व्यभिचारिणः ... ... १४६ २ कान्तिः ... .. १२९ १२ | तत्र, निर्वेदः ... ... १४६ १२ दीप्तिः ... ... १२९ १६ | आवेगः ... ... १४७ ३

३ पृष्ठस्य पङ्क्तौ | पृष्ठस्य पङ्क्तौ दैन्यम् ... १४७ १२ | भावपदनिरुक्तिः .. १६७ ६ श्रमः ... १४८ ७ | रसभेदाः ... ... १६८ ५ मदः ... १४८ १४ | तत्र, शृङ्गारः ... ... १६९ २ जडता ... १४९ ७ | विप्रलम्भ } ... १६९ १५ उग्रता ... १५० ३ | सम्भोग } मोह ... १५० ११ | विप्रलम्भस्वरूपम् १७० २ विबोधः ... १५१ ३ | विप्रलम्भभेदाः ... १७० ४ स्वप्नः ... १५१ ११ | तत्र, पूर्वराग १७० ६ अपस्मार ... १५२ ८ | कामदशाः ... १७१ ४ गर्वः ... १५२ १३ | तत्र, मरणे विशेष .. १७३ २ मरणम् ... १५३ २ | कामदशामु विशेषः १७४ ६ आलस्यम् ... १५३ ७ | पूर्वरागभेदः ... १७४ ९ अमर्ष ... १५४ ५ | मान } ... .. १७४ १६ निद्रा ... १५४ ११ | कोपः } अवहित्था ... १५५ २ | ईर्ष्यामान ... १७६ ८ औत्सुक्यम् ... १५५ ८ | मानभङ्गोपाया ... १७७ ७ उन्माद ... १५६ २ | प्रवासः ... १७७ १६ शङ्का ... १५७ २ | दश कामदशाः ... १७८ ४ स्मृति ... १५७ १० | प्रवासभेदा ... १७८ १७ मतिः ... १५८ २ | करुणविप्रलम्भ ... १८० ८ व्याधि ... १५८ ८ | रसोक्ति ... १८१ ६ त्रास ... १५८ १२ | रसोक्तिभेदाः .. १८२ ४ व्रीडा ... १५९ ५ | हास्य ... ... १८३ ३ हर्ष ... १५९ ८ | हास्यभेदाः ... १८४ ८ असूया ... १६० ७ | हास्य ... १८४ १० विषाद ... १६० ११ | करुणविप्रलम्भस्वरूपस्य भे- धृति ... १६१ ६ | दाभेदवर्णनम् .. १८५ १३ चपलता ... १६१ १४ | रौद्रः .. ... १८६ २ ग्लानि ... १६२ ८ | शृङ्गाररसस्य भेदास्त- चिन्ता ... १६३ २२ | त्रत्य ... ... १८७ - वितर्क ... १६३ ७ | दीप्त ... ... १८७ ५ अथ रसनिरूपणम् ... १६४ ५ | इत्येतेषां रसनिरूपणम् ... १६४ ५ | पूर्वोक्तेषु रसविशेषनिदर्शनम् ... १६७ ५ | षड्दीप्ताः ... ... १८७ १८ रसनिदर्शनोदाहरणानि ... १६७ ७ | इत्येवंरूपाः

२ पृष्ठस्य पङ्क्तौ | पृष्ठस्य पङ्क्तौ औदार्यम् ... . १०७ २ | माधुर्यम् .. ... १३० ४ नायिकाभेदाः ... १०७ ४ | प्रगल्भता .. ... १३० ११ स्वस्त्री .. . १०७ ९ | औदार्यम् ... ... १३० १८ मुग्धा . . ... १०८ ३ | धैर्यम् ... . १३१ ४ मध्या... . ११० ४ | लीला ... १३१ ११ प्रगल्भा ... १११ ३ | विलास ... १३२ २ मध्या धीरा ⎫ | विच्छित्ति .. ... १३२ १० मध्या धीराधीरा ⎬ ११३ ७ | विव्वोक १३३ २ मध्याधीरा ⎭ | किलकिञ्चितम् .. १३३ ९ प्रगल्भा धीरा ... ११४ ८ | मोहायितम् .. . १३४ ३ प्रगल्भा धीराधीरा ... ११४ १६ | कुट्टमितम् ... १३४ ८ प्रगल्भाधीरा . .. ११५ ४ | विभ्रम .. १३४ १४ भेदाख्यानम् . ११५ ७ | ललितम् १३५ कुलटा . ... ११६ २ | मद ... ... १३५ ११ कन्या... ... ११६ ११ | विहृतम् १३६ ४ वेश्या .. ... ११७ ३ | तपनम् १३६ ९ भेदाख्यानम् . १२० २ | मौग्ध्यम् १३७ २ स्वाधीनभर्तृका . १२० ७ | विक्षेप १३७ ८ खण्डिता ... १२० १० | कुतूहलम् १३७ १४ अभिसारिका . १२० १३ | हसितम् .. . १३८ अभिसारिकाभेदा ... १२१ ३ | चकितम् . १३८ अभिसारस्थानानि . १२१ ११ | केलि . ... १३८ १४ कलहान्तरिता ... १२२ ३ | मुग्धाकन्ययोरनुरागेङ्गितानि १३९ १ विप्रलब्धा ... . १२२ १० | सर्वामामसुरागेङ्गितानि १३९ ८ प्रोषितभर्तृका १२२ १५ | दूत्य १४१ ६ वासकसज्जा ... १२३ २ | दूतीगुणा . ... १४२ ३ विरहोत्कण्ठिता १२३ १३ | प्रतिनायकः .. १४२ ८ भेदाख्यानम् ... १२८ २ | उद्दीपनविभावा १४३ ११ नायिकालङ्कारा १२८ २ | अनुभावा १४३ ८ तत्र, भाव . १२८ २ | सात्त्विका १४४ २ हाव १२८ ८ | तत्र, स्तम्भादय . १८४ ७ हेला .. १२८ १६ | स्तम्भादीना लक्षणानि १४४ १० शोभा .. १२९ ५ | व्यभिचारिण ... . १४६ ३ कान्तिः १२९ १२ | तत्र, निर्वेद ... १४६ १२ दीप्तिः . १२९ १६ | आवेग ... ... १४७ २

३ पृष्ठस्य पङ्क्तौ | पृष्ठस्य पङ्क्तौ दैन्यम् ... ... १४७ १२ | भावपदनिरुक्तिः ... १६७ ३ श्रमः ... . . १४८ ७ | रसभेदाः ... ... १६८ ५ मदः ... ... १४८ १४ | तत्र, शृङ्गारः... ... १६९ २ जडता . ... १४९ ७ | विप्रलम्भ } उग्रता ... ... १५० ३ | संभोगः } .. १६९ १५ मोहः ... ... १५० ११ | विप्रलम्भस्वरूपम् १७० २ विबोधः ... १५१ ३ | विप्रलम्भभेदाः ... १७० ४ स्वप्नः ... ... १५१ ११ | तत्र, पूर्वराग १७० ६ अपस्मार . १५२ ८ | कामदशा ... १७१ ४ गर्वः ... १५२ १३ | तत्र, मरणे विशेषः ... १७३ २ मरणम् ... १५३ २ | कामदशासु विशेष १७४ ६ आलस्यम्... ... १५३ ७ | पूर्वरागभेदः ... १७४ ९ अमर्ष ... १५४ ५ | मान } निद्रा ... १५४ ११ | कोपः } ... ... १७४ १६ अवहित्था . . १५५ २ | ईर्ष्यामानः १७६ ८ औत्सुक्यम् ... १५५ ८ | मानभङ्गोपायाः ... १७७ ७ उन्माद ... . १५६ २ | प्रवासः ... . १७७ १६ शङ्का ... . १५७ २ | दश कामदशाः ... १७८ ४ स्मृति ... १५७ १० | प्रवासभेदाः . . १७८ १७ मतिः . ... १५८ २ | करुणविप्रलम्भ ... १८० ८ व्याधि ... १५८ ८ | संभोगः ... १८१ ६ त्रास ... १५८ १२ | संभोगभेदः ... १८२ ४ व्रीडा ... ... १५९ ५ | हास्य ... ... १८३ ३ हर्ष . ... १५९ ८ | हास्यभेदः ... १८३ ८ धृतिः ... ... १६० ५ | हास्य ... . १८४ ५ विषाद . ... १६० ११ | तत्र द्विविधस्याप्यस्य भे- ... ... १६१ ६ | दाष्टकम् .. १८५ १२ ... ... १६१ १४ | रौद्रः ... ... १८६ २ ... ... १६३ ८ | युद्धवीरादयश्चत्वारः ... . १६३ १६ | वीरभेद- ... ... १६३ ५ | गा ... ... १८७ २ ... ... १६४ ५ | वीरः ... ... १८७ ४ ... ... १६५ ५ | दानवीरः } ... ... १६५ ५ | धर्मवीरः } ... ... १६५ ५ | युद्धवीरः } ... १८७ १६ ... ... १६५ ५ | दयावीरः }

३ पृष्ठम् पङ्क्तौ | पृष्ठस्य पङ्क्तौ दैन्यम् ... ... १४७ १२ | भावपदनिरुक्तिः ... ... १६७ श्रमः ... ... १४८ ७ | रसभेदाः ... ... १६- ७ मदः ... ... १४८ १४ | तत्र, शृङ्गार.... ... ... १६९ २ जडता ... ... १४९ ७ | विप्रलम्भ } ... ... १६९ १५ उग्रता ... ... १५० ३ | सम्भोग } मोह ... ... १५० ११ | विप्रलम्भस्वरूपम् ... १७० २ विबोधः ... ... १५१ ३ | विप्रलम्भभेदाः ... १७० ४ स्वप्नः ... ... १५१ ११ | तत्र, पूर्वराग ... १७० ६ अपस्मार ... ... १५२ ८ | कामदशा ... १७१ ४ गर्वः ... ... १५३ १३ | तत्र, मरणे विशेष ... १७३ २ मरणम् ... ... १५३ २ | कामदशासु विशेष ... १७४ ६ आलस्यम्... ... १५३ ७ | पूर्वरागभेदः ... १७४ ८ अमर्ष ... ... १५४ ७ | मानः } ... १७४ १६ निद्रा ... ... १५४ ११ | कोप } अवहित्था ... १५५ २ | ईर्ष्यामान ... १७६ ८ औत्सुक्यम् ... ... १५५ ८ | मानसंशमोपायाः ... १७७ ७ उन्माद ... ... १५६ २ | प्रवासः ... ... १७७ १६ शङ्का ... ... १५७ २ | दश कामदशाः ... १७८ ४ स्मृति ... ... १५७ १० | प्रवासभेदाः ... १७८ १७ मतिः ... ... १५८ २ | करुणविप्रलम्भः ... १८० ८ व्याधि ... ... १५८ ८ | सम्भोग ... १८१ ३ त्रास ... ... १५८ १२ | सम्भोगभेदाः ... १८२ ४ व्रीड़ा ... ... १५९ ५ | हास्य ... ... १८३ २ धृतिः ... ... १६० ८ | हास्यभेदः ... १८३ ८ असूया ... ... १६० ७ | हास्य ... १८४ ५ विषाद ... ... १६० ११ | षड्भेदानामुदाहरणानि... धृतिः ... ... १६१ ३ | हास्यरसम् ... १८५ १२ चपलता ... ... १६१ १४ | करुणः ... १८६ २ मति ... ... १६२ ८ | करुणरसस्य विशेषतः वितर्क ... ... १६३ १६ | शृङ्गारे ... १८७ २ विषाद ... ... १६३ ७ | रौद्र ... १८७ ४ भावसन्धिः... ... १६४ ५ | सम्प्रहार भावशबलता ... ... १६५ ५ | धर्मवीर भावशान्तिः ... ... १६५ ९ | युद्धवीर ... १८७ १६ भावप्रशमनम् ... १६६ ७ | दानवीर

यहाँ पृष्ठ की सामग्री का लिप्यन्तरण प्रस्तुत है:

[वाम स्तम्भ / Left Column]

पृष्ठस्य पङ्कौ भयानक १८९ १४ बीभत्स . ... १९० ९ अद्भुत . . ... १९१ ४ शान्त ... १९२ ४ दयावीराच्छान्तस्य भेदा- ख्यानम् ... १९३ २ शान्तस्य रसत्वस्थापनम् १९३ ११ वत्सल १९४ १४ रसानां मिथो विरोधाख्यानम् १९५ १५ भाव . ... १९७ ३ रसाभासभावाभासौ ... १९९ १० अनौचित्यदर्शनम् ... १९९ १८ भावशान्त्यादि ... २०२ १२ चतुर्थपरिच्छेदे— काव्यभेदौ ... ... २०६ ३ अभिधामूलध्वनि } लक्षणामूलध्वनि } . २०७ ३ लक्षणामूलध्वनेर्भेदौ . २०८ २ अभिधामूलध्वनेर्भेदौ .. २१० १२ संलक्ष्यक्रमव्यङ्ग्यस्य ध्वने- स्त्रैविध्यम् . ... २११ १० शब्दशक्त्युद्भवव्यङ्ग्यस्य द्वैविध्यम् ... २१२ ५ अर्थशक्त्युद्भवव्यङ्ग्यस्य द्वादशभेदाः २१४ ९ शब्दार्थशक्त्युद्भवव्यङ्ग्यस्यै- कविधत्वाख्यानम् २२० ४ ध्वनेरष्टादशविधत्वनिरू- पणम् ... ... २२१ ३ अर्थशक्त्युद्भवध्वने प्रब- न्धेऽतिदेशः ... २२९ ७ पदांशादिष्वसंलक्ष्यक्रमव्यङ्ग्य- स्याख्यानम् ... २३१ १ तन्निभेदाख्यानम् ... २३३ ८ ... २३८ २

[दक्षिण स्तम्भ / Right Column]

पृष्ठस्य पङ्क्तौ गुणीभूतव्यङ्ग्यस्य भेदनि- रूपणम् ... २३८ ४ पञ्चमपरिच्छेदे— व्यञ्जनास्वरूपम् २५१ ३ अभिधातो व्यञ्जनाया पा- र्थक्ये हेतवः . २५७ ५ अभिधालक्षणयो रसादिप्रति- पादनेऽसमर्थत्वनिरूपणम् २६० ३ रसादिव्यङ्ग्यास्थानेऽनुमान- स्याक्षमत्वप्रतिपादनम् २६२ १ व्यञ्जनोपसंहार ... २७१ ४ षष्ठपरिच्छेदे— काव्यस्य दृश्यश्रव्यभेदौ २७२ १ रूपकसंज्ञाकारणम् . . २७२ अभिनय ... २७२ १ रूपकभेदाः २७३ उपरूपकभेदाः २७३ नाटकलक्षणम् ... २७३ १ अङ्कलक्षणम् २७५ गर्भाङ्कलक्षणम् ... २७६ नाटकरचनापरिपाटी.. २७६ पूर्वरङ्ग २७६ नान्द्या आवश्यकत्वम् २७७ नान्दीस्वरूपम् २७८ नान्द्यनन्तरमितिकर्तव्यता २८२ भारतीवृत्ति . २८३ भारतीवृत्तेरङ्गानि २८३ आमुख (प्रस्तावना) २८३ प्रस्तावनाभेदाः . . २८४ उद्घात(त)क . . २८४ कथोद्घात . . २८५ प्रयोगातिशय . . २८६ प्रवर्तकम् ... ... २८७ अवगलितम् ... ... २८७ नखकुट्टभित्तिनिरूपणम् २८७