उपदेशसाहस्री (श्रीमच्छङ्करभगवत्पाद विरचिता - 'हृदयस्पर्शिनी' हिन्दी टीका सहित)
Upadesha Sahasri with Hridayasparshini Hindi Commentary
आदि शङ्कराचार्य / पं. गजानन शास्त्री मुसलगांवकर द्वारा
स्रोत: महेश अनुसन्धान संस्थान माउंट आबू · महेश अनुसन्धान संस्थान (उद्गम)
श्लोकानुक्रमणी ३३३ न हि दीपान्तरापेक्षा १६४ प्रकृतिप्रत्ययार्थौ यो २०१ न हि सिद्धस्य कर्तव्यं २५२ प्रज्ञाप्राणानुकार्यात्मा ८६ न हीह लाभोऽभ्यधिकः १४७ प्रतिबन्धविहीनत्वात् २२० नात्माभासत्वसिद्धिश्चेत् २२४ प्रतिलोममिदं सर्वं २१६ नाद्राक्षमहमित्यस्मिन् २१७ प्रतिषिद्धेदंमंशो ज्ञः ६१ नानयोर्ह्याश्रयत्वं च २०२ प्रतिषेद्धुमशक्यत्वात् १६ नान्यदन्यद्द्भवेद्यस्मात् ९५ प्रत्यक्षमनुमानं च २३६ नान्येन ज्योतिषा कार्यं ११२ प्रत्यक्षादीनि बाधेरन् २४७ नाप्यतो भावशब्देन २०२ प्रत्यगात्मन आत्मत्वं २४८ नामजात्यादयो यद्वत् २३६ प्रत्ययी प्रत्ययश्चैव २२१ नामरूपक्रियाभ्योऽन्यो ५१ प्रत्ययायस्तु तस्यैव १४ नामादिभ्यः परे भूम्नि १७३ प्रथमं ग्रहणं सिद्धिः २२७ नाहोरात्रे यथा सूर्ये ११५ प्रधानस्य च पारार्थ्यं १३६ नित्यमुक्तः सदेवास्मि १८३ प्रबोधरूपं मनसो ९३ नित्यमुक्तत्वविज्ञानं २४८ प्रबोधेन यथा स्वप्नं २४९ निमीलोन्मीलने स्थाने १२१ प्रमथ्य वज्रोपम १८३ नित्यमुक्तस्य शुद्धस्य ६५ प्रयुज्य तृष्णाज्वर २६० नियोगोऽप्रतिपन्नतवात् १८६ प्रशान्तचित्ताय १४६ निर्गुणं निष्क्रियं नित्यं १७९ प्रसन्ने विमले व्योम्नि ८५ निर्दुःखवाचिना योगात् २४२ प्रसिद्धिमंढलोकस्य २०५ निर्दुःखोऽतीतदेहेषु १८८ प्रागेवैतद्विधेः कर्म १६५ निर्दुःखो निष्क्रियोऽकामः २५३ प्राणाद्येवं त्रिकं हित्वा १७० निवृत्ता सा कथं भूयः ११ प्राप्तश्चेत्प्रतिषिध्येत १९० निश्चयार्था भवेद्बुद्धि ११८ प्रामाण्येऽपि स्मृतेः २२९ नेति नेतीति देहादीन् १० फलान्तं चानुभूतं यत् ९६ नेति नेत्यादिशास्त्रेभ्यः १७५ फले च हेतौ च ३५ नैककारकसाध्यत्वात् १३ बन्धं मोक्षं च सर्वं १७९ नैतदेवं रहस्यानां १८७ बाध्यते प्रत्ययेनेह २४० नैतद्देयमशान्ताय १८१ बाह्याकारवतो ज्ञसेः १२७ नैवं स्वप्ने पृथक्सिद्धिः २२४ बिलासर्पस्य निर्याणे ११३ नौस्थस्य प्रातिलोम्येन २५ बीजं चैकं यथा भिन्नं १५९ पदवाक्यप्रमाणज्ञैः १४८ बुद्धिस्थश्चलतीवात्मा २४ परलोकभयं यस्य ८४ बुद्धीनां विषयो दुःखं २५१ परस्य देहे न यथा १४६ बुद्धेः कर्तृत्वमध्यक्ष्य २०६ पारगस्तु यथा नद्याः ७८ बुद्धेस्तु प्रत्ययास्तस्मात् २०८ पार्थिवः कठिनो धातुः ११७ बुद्धौ चेत्तत्कृतः कश्चित् २२३ पुत्रदुःखं यथाध्यस्तं १८९ बुद्धौ दृश्यं भवेद्बुद्धौ ३२ पूर्वा स्यात्प्रत्ययव्याप्तिः २३८ बुद्धयर्थान्याहरेतानि ११८ पूर्वदेहपरित्यागे १६५ बुद्ध्यादीनामनात्मत्वं ७७ पूर्वबुद्धिमबाधित्वा १७ बुद्ध्यादौ सत्युपाधौ ८५ पूर्वोक्तं यत्तमोबीजं १७१ बुद्ध्यारूढं सदा सर्वं दृश्यते ३० पृष्टमाकांक्षितं वाच्यं २५४ बुद्ध्यारूढं सदा सर्वं सा २१६ प्रकाशस्थं यथा देहं ५६ बुभुत्सोर्यदि चान्यत्र २०
३३४ उपदेश-साहस्री बोधस्यात्मस्वरूपत्वात् १४२ मोक्षोऽवस्थान्तरं यस्य १३३ बोधात्मज्योतिषा दीप्ता १४२ य आत्मा नेति नेतीति ७८ बौद्धैस्तु प्रत्ययैरेवं २०७ यतश्च नित्योऽहमतो २६२ ब्रह्मा दाशरथेर्यद्वत् २१८ यतो न चान्यः पर २६१ ब्रह्माद्याः स्थावरान्ता ये ३७ यतोभूत्वा भवेद्याच्च ११३ ब्रह्मास्मीति च विज्ञेयं २५७ यत्कामस्तत्क्रतुर्भूत्वा १६६ भवाभवत्वं तु न २६७ यत्र यस्यावभासस्तु २०६ भानोर्बिम्बं यथा चौष्ण्यं १६२ यत्स्थस्तापो रवेर्देहे ६० भारूपत्वाद्यथा भानोः १७४ यथात्मबुद्धिचाराणां ३० भिक्षामटन् यथा स्वप्ने ७४ यथानुभूयते तृप्तिः २५० भिद्यते हृदयग्रन्थिः ११६ यथान्यत्वेऽपि तादात्म्यं ८३ भूतदोषैः सदाऽस्पृष्टं ३७ यथा विद्या तथा कर्म ७ भूतिर्येषां क्रिया सैव २३३ यथा विशुद्धं गगनं ९२ भेदाभावेऽप्यभावस्य २३५ यथा सर्वान्तरं व्योम ६४ भेदोऽभेदस्तथा चैको ७२ यथा ह्यन्यशरीरेषु १०० मंच्चैतन्यावभास्यत्वम् ३८ यथेष्टाचरणप्राप्तिः २५७ मणौ प्रकाशयते यद्वत् ३१ यथोक्तं ब्रह्म यो वेद ११५ मदन्यः सर्वभूतेषु ७० यदद्वयं ज्ञानमतीव ४७ मनसश्चेन्द्रियाणां च १५७ यदा नित्येषु वाक्येषु २४५ मनोबुद्धीन्द्रियाणां च १०६ यदाभासेन संन्यासः २२५ मनोवृत्तं मनश्चैव ५० यदायं कल्पयेद्भेदं १५५ ममात्मास्य त आत्मेति ७२ यदाहंकर्तुरात्मत्वं २०४ ममाहंकारयत्नेच्छाः ८२ यदेव दृश्यते लोके ५६ ममाहं चेत्यतोऽविद्या १६६ यद्धर्मा यः पदार्थो १२२ ममाहमित्येतदपोह्य ११६ यद्येवं नान्यदृश्यास्ते २०९ ममेदं द्वयमप्येतत् २१६ यद्वाक्सूर्यांशुसंपात १४९ ममेदं प्रत्ययो ज्ञेयौ २१५ यन्मनास्तन्मयोऽन्यत्वे १०१ ममेदमित्थं च तथे ४७ यस्माद्भीताः प्रवर्तन्ते १७२ महाराजादयो लोका ५४ यस्मिन् देवाश्च वेदाश्च ८९ माधुर्यादि च यत्कार्यं १९८ या तु स्यान्मानसी ६६ मानसे तु गृहे व्यक्तः १०५ या माहारजनाद्यास्ता ५२ मानस्र्यस्तद्वदन्यस्य ६७ यावान् स्यादिदमंशो यः २८ मायाहस्तिनमारुह्य १५९ युगपत्समवेतत्वं १३८ मिथश्च भिन्ना यदि २६४ येन वेत्ति स वेदः स्यात् १५४ मिथ्याध्यासनिषेधार्थं २० येन स्वप्नगतो वक्ति १५४ मुखादन्यो मुखाभासः १९४ येनात्मना विलीयन्ते १८३ मुखेन व्यपदेशात्स १९६ येनाधिगम्यतेऽभावः १३० मूढया मूढ इत्येवं ६८ यो वेदालुप्तदृष्टित्वं ६१ मूत्राशङ्को यथोदङ्को २४ योऽहंकर्तारमात्मानं ८२ मूषासिक्तं यथा ताम्रं ७५ यो हि यस्मात् २५८ मृषाध्यासस्तु यत्र स्यात् १२९ रज्जुसर्पो यथा रज्ज्वा १९९ मोक्षस्तन्नाश एव स्यात् १४३ रहस्यं सर्ववेदानां १८१
गद्यभाग ३: परिसंख्यानप्रकरणम्
श्लोकानुक्रमणी ३३५ रागद्वेषक्षयाभावे ६ व्यक्तिः स्यादप्रकाशस्य ११२ राजवत् साक्षिमात्रत्वात् १७९ व्यंजकत्वं तदेवास्या ७६ राहोः प्रागेव वस्तुत्वं १९७ व्यंजकस्तु यथाऽऽलोकः ११९ रूपवत्त्वाद्यसत्त्वान्न ३९ व्यंजको वा यथाऽऽलोको ७५ रूपसंस्कारतुल्याधी १०१ व्यवधानाद्धि पारोक्ष्यं १६४ रूपस्मृत्यन्धकारार्थाः ११० व्यस्तं नाहं समस्तं वा १०४ रूपादीनां यथान्यः स्यात् २३६ व्यापकं सर्वतो व्योम १०९ वाक्यार्थप्रत्ययी कश्चित् १८७ व्याप्तुमिष्टं च यत्कर्त्तुः २३० वाक्यार्थो व्यज्यते चैवं २४६ व्योमवत् सर्वभूतस्थो ५१ वाक्ये तत्त्वमसीत्यस्मिन् २४९ व्रणस्नाय्वोरभावेन १०० वाक्यं हि श्रूयमाणानां २४५ शक्त्यलोपात्सुषुप्ते ज्ञः १६३ वाचारंभणमात्रत्वात् १७३ शब्दादीनामभावश्च ६८ वाचारंभणशास्त्राच्च १३१ शब्दाद्वाऽनुमितेर्वापि २३० वाच्यभेदात्तु तद्भेदः १५१ शब्दानांमयथार्थत्वे २०४ वाथ्वादीनां यथोत्पत्तेः ३७ शब्देनैव प्रमाणेन २२७ वासुदेवो यथाऽश्वत्थे १०० शरीरबुद्धीन्द्रिय ४३ विकल्पना चाप्यभवे २६५ शरीरबुद्ध्योर्यदि ९१ विकल्पनाच्चापि २६७ शरीरेन्द्रियसंधातः ११९ विकल्पना वापि तथा २६३ शान्तं प्राज्ञं तथा मुक्तं १६८ विकल्पोऽद्भवतोऽसत्त्वं १३१ शान्तेशचायतनसिद्धत्वात् १२८ विकारित्वमशुद्धत्वं ३१ शारीरादि तपः कुर्यात् १५७ विक्षेपो नास्ति तस्मान्मे ६९ शारीरा पृथिवी तावत् १६ विज्ञातुनैव विज्ञाता ६१ शास्त्रप्रामाण्यतो ज्ञेया १८४ विज्ञातेर्यस्तु विज्ञाता ५९ शास्त्रयुक्तिविहीनत्वात् १४४ विदिताविदिताभ्यां ११५ शास्त्रस्यानतिशक्यत्वात् १७४ विद्यया तारिताः स्मो यैः १८२ शास्त्राद्ब्रह्मास्मि नान्योऽहं २५७ विद्यायाः प्रतिकूलं हि ८ शास्त्रानर्थक्यमेव स्यात् १४२ विद्याऽविद्ये श्रुतिप्रोक्ते १५६ शिरोदुःखादिनात्मानं १२० विद्यैवाऽज्ञानहानाय ६ शून्यताऽपि न युक्तैवं १२२ विमथ्य वेदोदधितः २७१ श्रद्धाभक्ती पुरस्कृत्य १४४ विमुच्य मायामय ३३ श्रुतमात्रेण चेन्न स्यात् २१९ विराड्वैश्वानरो बाह्य १७३ श्रुतानुमानजन्मानौ १८७ विरुद्धत्वदतः शक्यं ९ श्रुतेः स्वात्मनि नाशङ्का २५५ विविच्य्मास्मात् स्वमात्मानं ११० श्रोतुः स्यादुपदेशश्चेत् २२३ विवेकात्मधिया दुःखं २४१ श्रोतृश्रोतव्ययोर्भेदी २५२ विशुद्धिश्चात एवास्य १३२ षडूर्गिमालाभ्यतिवृत्त २६१ विशेषणमिदं सर्वं २८ संकल्पाध्यवसायौ १२५ विशेषो मुक्तबद्धानां १३६ संघातो वाऽस्मि भूतानां १०३ विषयग्रहणं यस्य २३८ संनिधौ सर्वदा तस्य १९२ विषयत्वं विकारित्वं १६४ सम्बन्धग्रहणं शास्त्रात् २१२ विषया वासना वापि १०६ सम्बन्धानुपपत्तेश्च १३७ वेदान्तवाक्यपुष्पेभ्यो २५९ संभाव्यो गोचरे शब्दः १९१ वेदार्थो निश्चितो ह्येष ७३
३३६ उपदेश-साहस्री
संयोगस्याप्यनित्यत्वात् १३३ सिद्धादेवाहमित्यस्मात् १८४ संवादमेतं यदि ३५ सिद्धिः स्यात्स्वात्मलाभश्चेत् २३१ संसारिणां कथा त्वास्तां १९६ सिद्धे दुःखित्व इष्टं २४१ संसारी च स इत्येक १९४ सिद्धो मोक्षस्त्वमित्येतत् २५२ संसारो वस्तुसंस्तेषां २०० सिद्धो मोक्षोऽहमित्येवं २५२ सकामः सक्रियोः सिद्ध २५३ सुखादेनर्तिमधर्मत्वं १३९ सकृदुक्तं न गृह्णाति १८६ सुषुप्तजाग्रत्स्वपत्तश्च ४२ स गुरुस्तारयेद्युक्तं १६८ सुषुप्तवज्जाग्रति ४७ स चोक्तस्तन्निभत्वं प्राक् २३७ सुषुप्त्याख्यं तमोऽज्ञानं १५८ सत्तामात्रे प्रकाशस्य ११३ सूक्ष्मताव्यापिते ज्ञेये ३६ सत्यं ज्ञानमनन्तं च १७२ सूक्ष्मैकागोचरेभ्यश्च १४१ सत्यमेवमनामार्यं २५० सेतुं सर्वव्यवस्थानां १७७ सदभ्युपेतं भवतोप २६५ सेत्स्यतीत्येव चेत्तत्स्यात् २५१ सदसत्सदसच्चेति १३० सोऽध्यासो नेतीति १९० सदसीति फलं चोक्त्वा १८८ सोपाधिश्चैवमात्मोक्तो १०७ सदस्मीति च विज्ञानं १७७ स्थानावच्छेददृष्टिः १२५ सदस्मीति धियोऽभावे २१५ स्थावरं जंगमं चैव ८१ सदस्मीति प्रमाणोत्था १८५ स्थितो दीपो यथाऽयत्नः ११९ सदा च भूतेषु समोऽहं ४५ स्पष्टत्वं कर्मकर्त्रादेः २३२ सदा च भूतेषु समोऽस्मि ३४ स्मरतो दृश्यते दृष्टं ९६ सदेरूपनिपूर्वस्य १५ स्यान्मालाऽपरिहार्या तु १४० सदेव त्वमसीत्युक्ते १८६ स्वप्नः सत्यो यथाऽऽबोधात् ५० सदेवेत्यादिवाक्येभ्यः २४९ स्वप्नस्मृत्योर्घटादेर्हि ७४ सद्ब्रह्माहं करोमीति १८४ स्वप्ने तद्वत्प्रबोधे यो १५५ सबाह्याभ्यन्तरे शुद्धे ७७ स्वप्ने दुःख्यहमध्यासं २४८ स बाह्याभ्यन्तरोऽजीर्णो १६४ स्वभावशुद्धे गगने ९४ स भयादभयं प्राप्तः २५७ स्वयं ज्योतिर्न हि द्रष्टुः २१८ समं तु तस्मात्सततं २७० स्वयं लब्धस्वभावत्वात् १५० समस्तं सर्वगं शान्तं १११ स्वयंवैद्यत्वपर्यायः २५० समाधिर्वाऽसमाधिर्वा ६९ स्वयमेवावभास्यन्ते २०८ समापय्य क्रियाः सर्वा २ स्वरूपं चात्मनो ज्ञानं २०६ समाप्तेस्तर्हि दुःखस्य २४८ स्वरूपत्वान्न सर्वस्य १३४ सम्यक् संशयमिथ्योक्ताः २२६ स्वरूपस्यानिमित्तत्वात् १३३ सर्वज्ञोऽप्यत् एव १०७ स्वरूपाव्यवधानाभ्यां १११ सर्वप्रत्ययसाक्षित्वात् १०३ स्वलक्षणावधिनशः २३४ सर्वप्रत्ययसाक्षी ज्ञः १११ स्वसाक्षिकं ज्ञानं १४५ सर्वमात्मेति वाक्यार्थे २५६ स्वाकारान्यावभासं १२६ सर्वमूर्तिवियुक्तं यत् ७१ स्वात्मबुद्धिमपेक्ष्यासौ ९७ सर्वस्यात्माऽहमेवेति १७५ स्वार्थस्य ह्यप्रहाणेन २४३ सर्वेषां मनसो वृत्तं ५० हन्त तर्हि न मुख्यार्थो २०४ साक्षादेव स विज्ञेयः १६१ हित्वा जात्यादिसम्बन्धान् १७७ सादित्यं हि जगत्प्राणः ७९ हूयन्ते तु हवींषीति १०५
This page is blank and contains no text to transcribe.
इस पृष्ठ/छवि पर कोई पाठ (text) उपलब्ध नहीं है। यह एक सादा/रिक्त जिल्द (book cover) का पृष्ठ है।