विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० । तृ० खं० ॥४६८॥ । अ० ३५१

नस, अग्निप्रोग, अभयपरिसंख्यान, युगादि, युगमध्य, युगनिधन, अखण्डले, प्राचीनगर्भ, कौशिक, पुरुहूत, पुरूहूत, विश्वहूत, विश्वहूत, विश्वरूप, अनन्तगते, अनन्तभोग, अनन्त, अनादिमध्य, अव्यक्तनिधन, व्रतवास, समुद्राधिवास, समवास, यशोवास, लक्ष्म्यावास, कीर्त्यावास, कन्यावास, श्रीवास, श्रीनिवास, सर्ववास, वासुदेव, सर्वच्छन्दोग, हरिश्य, हयमेध, यज्ञभागहर, वरप्रद, यम, नियम, महानियम, कृच्छ्रातिकृच्छ्र, महाकृच्छ्र, सर्वकृच्छ्र, नियमधर, निवृत्तधर्म, प्रवचनगते, प्रवृत्तवेदक्रिय, अज, सर्वगत, सर्वदर्शिन, अग्राह्य, अचर, महाविभूते, महात्म्यशरीर, पवित्र, महापवित्र, हिरण्मय, बृहत्, अप्रतर्क्य, अविज्ञेय, ब्रह्मन्निधे, प्रजासर्गकर, अजानिनचकर, महामायाधर, चित्रशिखण्ड, वरप्रद, पुरोडाशभागहर, गताध्वग, छिन्नतृष्ण, सर्वतो निर्वृत, ब्रह्मरूप, ब्रह्मचर, ब्राह्मणप्रिय, विश्वमूर्ते, महामूर्ते, बान्धव, भक्तवत्सले, ब्रह्मण्यदेव, भक्तोऽहं त्वां दिदृक्षुस्तेकान्तदर्शनायैत्यं नमः ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे श्वेतद्वीपे श्रीनारदस्तोत्रवर्णनो नाम पञ्चाशदधिकत्रिशततमोऽध्यायः ॥ ३५० ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ स ददर्श तदा विष्णुं विश्वरूपधरं हरिम् ॥ युक्तं वर्णैः शुक्लरक्तैः पीतरक्तसितासितैः ॥ १ ॥ क्वचिन्मेचकसंयुतैः क्वचिन्मेचकरञ्जितैः ॥ क्वचिच्छशांकसंकाशं क्वचिद्विद्रुमसंनिभम् ॥ २ ॥ क्वचिन्नरकतप्रख्यं पद्मरागनिनं क्वचित् ॥ क्वचित्कनकसंकाशं क्वचिन्नोत्पलप्रभम् ॥ ३ ॥ क्वचित्पाटालपुष्पाभं क्वचिद्भस्मासनिभम् ॥ कुंकुमाक्षोदसंकाशं हारिद्राक्षोदसंनिभम् ॥ ४ ॥ क्वचिद्वैडूर्यपत्रप्रख्यमिन्द्रनीलनिभं क्वचित् ॥ अनिर्देश्यानि वर्णानि तथा बिभ्रत्क्वचित्क्वचित् ॥ ५ ॥ नानाविधानां सत्त्वानां वदनानि बहूनि च ॥ ब्रह्मशंकराशक्राणां यमस्य वरुणस्य च ॥ ६ ॥ धनदस्य हुताशस्य वायोर्निरृतितस्तथा ॥ ब्रह्माणाञ्च ऋक्षाणां रुद्राणां वसुभिः सह ॥ ७ ॥ आदित्यानां समर्थानां भृगूणां च तथा द्विज ॥ तथैवाङ्गिरसां राजन्साध्यानामश्विभिः सह ॥ ८ ॥ दैत्यानामथ नागानां गन्धर्वाप्सरसाम् ॥ पितृपन्नगयक्षाणां तथा च पिशिताशिनाम् ॥ ९ ॥ मनुष्यहयनागानां गजाश्वमृगपक्षिणाम् ॥ द्वीपिणां शार्दूलासिंहानां सर्वेषां प्राणिनामथ ॥ १० ॥ कानिचित्तस्य सौम्यानि कानिचिद्विषणानि च ॥ ददर्श तस्य वक्राणि शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ११ ॥ वक्रेषु तस्य रौद्रेषु प्राणिंसंधान्यनेकशः ॥ ददर्श सर्वतश्चामीन्ग्रस्यमानांश्च विष्णुना ॥ १२ ॥ सौम्यम्यस्तस्य वक्रेभ्यो निर्गच्छंस्त्यस्तथा प्रजाः ॥ बाहूश्च विविधांस्तस्य स ददर्शार्थ नारदः ॥ १३ ॥ हस्तैश्च विविधाकारानानायुधसमन्वितान् ॥ युक्तान्नानाविधैर्भाण्डैरगुवैश्च सहस्रशः ॥ १४ ॥ शङ्खकुन्देंदुवद्वदातैमसतुकृष्णाञ्जनानिगिभिः ॥ केचिच्च कलशं घण्टां शङ्खषोप्पलादिभिः ॥ १५ ॥ ॥४६८॥

केचित्खड्गदाचक्रचर्मशूलपरश्वधैः ॥ केचित्पाशमहादण्डकृपाणशरा कार्मुकैः ॥ १६ ॥ केचिच्छुशुण्डीलगुडशक्तिवज्राश्मपट्टिशैः ॥ वीज-
पूर्णाक्षमालाश्च पूर्णपात्रेस्तथा परैः ॥ १७ ॥ एवं नानाविधैर्भाण्डैः करांस्तस्य समन्वितान् ॥ असंख्येयान्महातेजा ददर्श मुनिसत्तमः ॥ १८ ॥
वृत्तशास्त्राविनिर्दिष्टो वृत्तकर्माण चाप्यथ ॥ शिरांसि दृष्ट्वो हस्तांस्तस्य देवस्य दृष्टवान् ॥ १९ ॥ त्रैलोक्यं च तथा काये सकलं मुनिसत्तमः ॥
देवदानवगन्धर्वयक्षोरगराक्षसम् ॥ २० ॥ द्वीपाम्भोधिनिलोकेक्ष पातालैश्चैव संयुतम् ॥ जगत्समग्रं देवस्य दृष्ट्वन्दृष्टवान्मुनिः ॥ २१ ॥
स दृष्ट्वा परमं रूपं भीतो दृष्ट्व विस्मितः ॥ पपात पादयोस्तस्य शिरसा साश्रुलोचनः ॥ २२ ॥ स्तोत्रेण चैव तुष्टाव पूर्वोक्तेन जनार्दनम् ॥
तमुवाच ततो देवः प्रसन्नतृप्तिसत्तमम् ॥ २३ ॥ ॥ श्रीभगवानुवाच ॥ ॥ उत्तिष्ठ भवेधर्मज्ञ वरं वृणु यथेप्सितम् ॥ ॥ श्रीनारद उवाच ॥
॥ नित्यमेकान्तिके देव भक्तिर्भवतु सा त्वयि ॥ नान्यं वरं कामयामि नराणामिदमुत्तमम् ॥ २४ ॥ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ॥ तमुवाच ततो
देवः प्रणतातिहरो हरिः ॥ एतन्निसर्गसिद्धं ते येन त्वं दृष्टवान्मम ॥ २५ ॥ विश्वरूपमिदं ब्रह्मन्ब्रह्मज्ञेयं तथा त्वया ॥ तपस्तप्तं यतो विप्र ममापि
च ततस्तव ॥ २६ ॥ रूपमेतत्तमास्थाय रूपं स्वं द्विज दर्शितम् ॥ इच्छारूपणाहं कुर्यां शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २७ ॥ त्रैलोक्ये यानि
रूपाणि देवादीनां द्विजोत्तम ॥ ममैव तानि जानीहि मत्तोऽन्यन्नास्ति किञ्चन ॥ २८ ॥ अहं भूतं च भव्यं च वर्तमानमहं तथा ॥ स्थावरं
जङ्गमं चैव सर्वमेवास्मि नारद ॥ २९ ॥ सञ्चाऽसञ्चाहमेवात्र तत्त्वमेतद्ब्रवीमि ते ॥ अशब्दमस्पर्श मस्पर्शगन्ध रूपविवर्जितम् ॥ ३० ॥ सर्वगं मां
विजानीहि परमार्थेन नारद ॥ यः करिष्यति मे स्तोत्रं स्तोत्रेण त्वत्कृतेन तु ॥ ३१ ॥ तस्य कामान्प्रिवास्यामि ये दिव्या ये च मानुषाः ॥
श्वेतद्वीपे गतिस्तस्य मृतस्य च भविष्यति ॥ ३२ ॥ श्वेतद्वीपमवाप्यापि नरः स्वस्थो भविष्यति ॥ वराहस्यास्य कल्पस्य यावत्कालोऽवशि-
ष्यते ॥ ३३ ॥ वाराहे तु गते कल्पे ततो मात्स्यो भविष्यति ॥ देवकार्याणि कार्याणि सुबहूनि यतस्त्वया ॥ ३४ ॥ प्रादुर्भावगतश्चाहमनुशास्य-
स्तथा त्वया ॥ प्रादुर्भावाणि मे ब्रह्मञ्छ्रौष्यसितानि सहस्रशः ॥ ३५ ॥ भविष्यन्ति तथान्यानि तत्र मे शृणु कानि चित् ॥ अहमेकार्णवे लोके
शेषपर्यङ्कशायिनः ॥ ३६ ॥ लक्ष्मीरूद्रसहायस्तिष्ठामि यदा सुतः पितामहः ॥ अहं मत्स्यस्तथा कूर्मो हंसोहमाप नारद ॥ ३७ ॥ क्रौड्रेण मया
विप्र वञ्चिता दैत्यदानवाः ॥ मयाश्वशिरसा वेदा दानवेभ्यस्तथा हृताः ॥ ३८ ॥ वाराहेण मया भूत्वा वसुंधयं समुद्धृता ॥ वाराहेण मया दैत्याः
पातालतलगा हताः ॥ ३९ ॥ त्वराहेण निहतो हिरण्याक्षो बलोत्कटः ॥ दानवाश्च हता युद्धे नरनारायणात्मना ॥ ४० ॥ लोकांतरे तथा मार्गे
हरिः कृष्णस्तथाप्यहम् ॥ नारसिंहेन रूपेण हिरण्यकशिपुर्हतः ॥ ४१ ॥ वामनेन मया भूत्वा बलिस्त्रिभुवनं हृतम् ॥ त्रिभिः क्रमैः पुरा ब्रह्मन्द्

७९

वानां हितकाम्यया ॥ ४२ ॥ वाडवोऽहं समुद्रस्थः पिबामि सलिलं सदा ॥ पृथ्वी वसुमती ब्रह्मन्पुथुना च मया कृता ॥ ४३ ॥ कपिलेन मया दुग्धा दग्धव्याः सगरात्मजाः ॥ दत्तात्रेयेण वसुधा देवा द्विजगणाः पुनः ॥ ४४ ॥ जामदग्न्येन रामेण लघ्वी वसुमती कृता ॥ त्रिःसप्त कृत्वः कर्तव्या क्षत्रभारप्रपीडिता ॥ ४५ ॥ दत्त्वा चतुर्धा पुत्रांश्च मया दशरथस्य च ॥ रामेण रावणवधः कर्तव्यो जनतासुखम् ॥ ४६ ॥ कार्यं गन्धर्वनिधनं तथैव भरतात्मना ॥ मेघनादवधः कार्यों लक्ष्मणेन तथा मया ॥४७॥ शत्रुघ्नेन च कर्त्तव्यो लवणस्य वधस्तथा॥ मया वाल्मी किना कार्यं काव्यं रामायणं तथा ॥४८॥ व्यासेन वेदा वक्तव्या आख्यानं भारतं महत् ॥ मया ब्राह्मणशार्दूल तथा द्वैपायनात्मना॥४९॥पाण्डोः पुत्रत्वमासाद्य पञ्चधा च तथा मया ॥ द्विधा च वसुदेवस्य लघ्वी कार्या वसुन्धरा ॥५०॥ नरलोके निहन्तव्या दैत्या मातृपरूपिणः ॥ बलभद्रेण च मया हन्तव्या यौष्ठिकादयः ॥ ५१ ॥ मया कृष्णेन हन्तव्याः कंसपूर्वा महाबलाः ॥ प्रद्युम्नेन निहन्तव्यः शम्बरश्च महाबलः ॥ ५२ ॥ हन्तव्याश्चानिरुद्धेन दैत्याः शतसहस्रशः ॥ सर्वेन युगधानेन मया भूत्वा तथैव च ॥५३॥ मया बुद्धेन वक्तव्या धर्माः कलियुगे पुनः ॥ हन्तव्या म्लेच्छराजानस्तथा विष्णुयशसात्मना ॥५४॥ ममांशेन विजानन्ति पृथिव्यां चक्रवर्त्तिनः ॥ ऋषयश्च तथा ज्ञेया ममैवांशसमुद्भवाः ॥५५॥ यद्यद्धि भूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव च ॥ तत्तदेवावगच्छेस्त्वं मम तेजोंशसम्भवम् ॥ ५६ ॥ अथ वा बहुनैतेन किं ज्ञानेन तवानघ ॥ विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेनस्थितो जगत् ॥ ५७॥ तद्गच्छ मानसीं सिद्धिः सदा तेऽस्तु द्विजोत्तम ॥ कल्पावसानमासाद्य मच्छरीरं प्रवेक्ष्यसि ॥ ५८ ॥ एता वदुक्त्वा वचनं तत्रैवान्तरधीयत ॥ भगवान्द्वारकेशेके पूजां तद्देशवासिनाम् ॥५९॥ तैश्च संपूजितो विप्रस्तानप्रणम्य यतव्रतः ॥ आजगाम ततः शीघ्रं नरनारायणाश्रमम् ॥ ६० ॥ पाद्यार्घ्याद्युपतस्तत्र स तयोर्मुनिपूज्योः ॥ ताभ्यां संपूजितो विप्रस्तत्रोवास तदाश्रम ॥ ६१ ॥ ततः कदाचित्तं विप्रमृचुस्तौ तपोधनौ ॥ आवाभ्यां त्वं तथा दृष्टः श्वेतद्वीपात्तडेऽच्युतः ॥ ६२ ॥ समीपं देवदेवस्य तदहस्त्वेथथासुखम् ॥ लोकैस्मिन्मुनि शार्दूल नास्ति धन्यतरस्त्वया ॥ ६३ ॥ दृष्टवानसि यद्ब्रह्मन्विश्वेश्वरं हरिम् ॥ त्रैलोक्यसारं विश्वेशं प्रणतार्तिविनाशनम् ॥ ६४ ॥ यतस्त्वं तुग्रहस्तेन कृतो देवेन विष्णुना ॥ ततो गुह्यं निबोधेमं तत्पूजाविधिसुत्तमम् ॥ ६५ ॥ सर्वकर्मकरं दिव्यं सकलार्थप्रदं शिवम् ॥ नाभक्त्याय च तद्देयं तया ब्राह्मणसत्तम ॥६६॥ एकान्तभावोपगतं जनार्दनं नरस्तु सम्पूज्य तथा विधानतः ॥ प्रयाति तद्धाममनुत्तमं शिवं न यत्र गत्वा विनि व र्त्तते पुनः ॥ ६७॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेय वज्रसंवादे विश्वरूपाख्यानं नामैकपञ्चाशदुत्तरेदिशततमोऽध्यायः॥३५१॥नरनारा यणावूचतुः ॥ आदावेव सरःसरित्प्रस्रवणसमीपगृहोपवनपर्वतमस्तकानामन्यतमे हृद्ये देशे सुसमे मनोहरं हस्तमात्रं मण्डलकमुपकल्पयेत् ॥

तत्र मध्येडष्टपत्रं पद्मालिखेत् ततस्तूदाहृतचतुरस्रतया चतुर्द्वारेलेखया विभजेत् । ततः पद्मकर्णिकामध्ये श्वेतं शतपत्रं पद्मं ध्यायेत् । तत्कर्णिकोप- र्युर्कमण्डलम् तदुपरि चन्द्रमण्डलम् तदुपरि अग्निमण्डलम् तन्मध्ये परमं पुरुषम् अशरीरम् अगन्धम् अरसम् अरूपम् अस्पर्शम् अशब्दम् सर्व्वगं प्लुतान्तम् ॐकारं विन्यसेत् । कमलपूर्व्वदले अकारं वासुदेवं न्यसेत् श्वेतवर्णं ध्यायेत् दक्षिणे आकारं संकर्षणं विन्यसेत् पद्मनाभं तं च ध्यायेत् पश्चिमे दले ओङ्कारं प्रद्युम्नं विन्यसेत् पीतवर्णं च ध्यायेत् ॥ उत्तरे दले अकारमनिरुद्धं विन्यसेत् कृष्णवर्णञ्च ध्यायेत् ॥ ऐशाने दले तदिति ब्रह्माणं विन्यसेत् पद्मनाभं ध्यायेत् ॥ सूर्य्यकोटिसमं ध्यायेत् ॥ वायव्यदले वराहं विन्यसेत् । भित्राञ्जनसमं ध्यायेत् ॥ पूर्व्वद्वारे ॐकं टैं एता न्यक्षराणि वैनतेयं विन्यसेत्। हेमवर्णं च ध्यायेत्।॥ दक्षिणे द्वारे तेजोरथन्तरचक्रं सुदर्शनं विन्यसेत् । वज्रनाभं सहस्रारं सूर्य्यकोटिसमप्रभं ध्यायेत् ॥ पश्चिद्वारे शार्ङ्गं विन्यसेत् । इन्द्रचापनिभं ध्यायेत् ॥ स्वं ढैं हैं यैं उत्तरे द्वारे अनिरुद्धं न्यस्येत् । सर्व्ववर्णं ध्यायेत् । वं खं क्षैं क्षैं विदिक्षु पाञ्चजन्यं शंखं न्यसेत् । शशाङ्कवर्णं ध्यायेत् ॥ घं दें हैं भैं श्रियं पद्मं दक्षिणतो न्यसेत् । शुक्लां ध्यायेत् ॥ गैं दें वैं पश्चिमान्तरतः पुष्टिं न्यसेत् । श्वेतां ध्याये त् । हैं सें पुरतो वनमालां न्यसेत् । हैं सें बहुवर्णां ध्यायेत् ॥ ॐ चित्तैशान्त्यां नन्दकं न्यसेत् । आकाशवर्णं ध्यायेत् ॥ ॐमित्याग्नेय्यां वर्णं न्यसेत् । बहुवर्णं ध्यायेत् ॥ ॐ झें लें श्रीवत्सं न्यसेत् । शुक्लां ध्यायेत्॥ॐ छैं दें वायव्ये कौस्तुभं न्यसेत् आदित्यं दीप्तं ध्यायेत्॥ ततो मंडले बाह्यार्थ्या यथास्वदिशमोङ्कारोङ्कारी दिक्पती शक्राग्नी यमनैर्ऋतवरुणपवनकुबेरैशान्यां न्यसेत् । यथोक्तरूपं ध्यायेत् ॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवायेत्यन्तेन द्वादशाक्षरेण कर्णिकामध्ये पुरुषमाद्यञ्चापाद्य। आचमनोपनालेपनपुष्पधूपवस्त्रधूपनैवेद्यफलमूल्याणि निवेदयेत् ॥ ॐनमो नारायणायत्यथ वाष्टाक्षरेण मन्त्रण । “ॐ जितन्तं पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन ॥ नमस्तेस्तु हृषीकेश महापुरुष पूर्व्वज ॥” इत्य नेन मंत्रेण पुरुषसूक्तेन वा । अथान्यान्दलानिग्विद्वान्द्वान्थ्याभिहितैर्मन्त्रैः पृथक्पृथगर्चयेद् ॥ अनेन विधिना यस्तु विष्णुमभ्यर्चयेन्नरः । सर्व्वान्कामांश्चयदर्थीन्तत्क्रतुफलो हि जायते ॥ १ ॥ कृत्वा व्याधिं व्याधितं भक्षयति न करोति न तदाप्नोति इदं त्वन्य त् । धन्यं यशस्यं पुण्यं च पवित्रं पापनाशनम् ॥ आरोग्यं धनधान्यवर्द्धनं शत्रुघ्नं वशीकरणं यः पुरुषोक्तेन विधिना सतत द्देवमभ्यर्चयति सम्पत्ति जनयति अथ वा तस्य न रोचते तदा श्वेतद्वीपमवाप्य अर्कमण्डलं भित्त्वा निष्प्रणद्धि प्रथमसंकर्षणेणा न्प्राप्नोति सुदेवत्वमवाप्य निष्कलत्वमाप्नोति ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृ० ष० मा० व० सं० नारायणपूजनप्रकारवर्णनो नाम द्विप ञ्चाशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः ॥ ३५२ ॥ ॥ छ ॥ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ॥ एतद्धि नारदः श्रुत्वा नरनारायणेरितम् ॥ अनेनैव विद्या

नेन सततं मधुसूदनम् ॥ १ ॥ पूजयामास धर्मात्मा तद्गतेनान्तरात्मना ॥ ततः पुंसवने भगवान् नारदस्य महात्मनः ॥ २ ॥ प्रत्यक्षतः पुनश्चैतं नारदं वाक्यमब्रवीत् ॥ गच्छ नारद भद्रं ते लोकांश्चर यथेप्सितान् ॥ ३॥ दर्शनं ते वरं दास्यामि कालेकाले यथेप्सिते ॥ अनुग्रहमिदं प्राप्य देशेष्वात्य- रुषोत्तमात् ॥ ४॥ चचार नारदो लोकान्त्रिंत्यं संत्यज्यनह्वरिम् ॥ विश्वरूपमिदं दृष्टं नारदेन महात्मना ॥ ५ ॥ प्रह्लादेन पुनस्तेन नरकेसरिरूपिणः ॥ तथा चामृतकार्दद्दे तेनैव च महात्मना ॥ ६ ॥ ब्रह्मणा च पुरा दृष्टं त्रैलोक्याक्रमणे पुनः ॥ पश्चिमे सागरे दृष्टं दशग्रीवेण रक्षसा ॥ ७ ॥ कृष्णावतारे दूत्येन गतस्य मधुविद्विषः ॥ धृतराष्ट्रसभामध्ये ऋषिभिश्च परीक्षितः ॥ ८ ॥ महाभारतसंग्रामे दृष्टवानर्जुनस्तथा ॥ बन्धुनाशभयोद्विग्नो यत्र तेन प्रबोधितः ॥ ९॥ निवृत्ते भारते युद्धे गच्छन्तो द्वारकां पुनः ॥ मार्गागतेन तद्दृष्टमुत्तंकेन महात्मना ॥ १० ॥ त्रैलोक्यानाथो गोविन्दः सततं भक्तवत्सलः ॥ तस्य कर्माणि यो नित्यं पुरुषः परिकीर्तयेत् ॥ ११ ॥ शृणुयाद्वा महीपाल शुचिस्तद्गतमानसः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम् ॥ १२ ॥ एवं स राजन्द्धिजवर्यमुख्यः संभाप्तवान्देववरात्प्रसादम् ॥ भक्तिप्रकर्षेणचप्रसादात्तस्माद्विकामाम्नुरुषा लभेते ॥ १३ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृ० खं० मार्कण्डेयवज्रसंवादे नारदप्रसादो नाम त्रिपञ्चाशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः ॥ ३५३ ॥

॥ वज्र उवाच ॥ ॥ माहात्म्यं देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः ॥ तन्तिं विमृते तस्मान्माहात्म्यमपरं वद ॥ १ ॥ तस्यैव देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः ॥ रक्षांयुक्तं पवित्रं च लोकैश्चाप्यश्रुतम्भवम् ॥ २ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ॥ एकान्तभावोपगतः कश्चिदासी द्विजोत्तमः ॥ ३ ॥ सात्वतो गौतमश्रेष्ठो विष्वक्सेन इति श्रुतः ॥ पञ्चकालविधानज्ञः पाञ्चरात्रविधानवित् ॥ ४ ॥ सततं पूजयामास देवदेवं जनार्दनम् ॥ कृष्णायतनपूजांच स बभ्राम वसुन्धराम् ॥ ५ ॥ आसासाद कदाचित्तु पर्वतं गह्वरं महत् ॥ यत्र माहेश्वरः सर्वो जनो यद्रुजो बहु ॥ ६ ॥ स तत्र निर्झरे स्नात्वा पूजयामास केशवम् ॥ वेद्यां प्रकल्पितायां तु भोगैः सन्निहितैः प्रसूनैः ॥ ७ ॥ तस्मात्तु गह्वरात्कश्चिद्विनिष्क्रम्य यदृच्छया ॥ निबद्धखड्‌गैर्बह्वभिः पुरुषैश्चापपाणिभिः ॥ ८ ॥ सहितस्ते ददर्शार्थं पूजयन्तं जनार्दनम् ॥ तस्य गत्वा समीपे तु आप्तस्वामिकुमारकः ॥ ९ ॥ तमुवाच त्वमम्यर्थ्य देवकर्म कुरुष्व मे ॥ शिरोरुग्गदितास्तातं स्नातुं शक्नोमि नाद्य वै ॥ १०॥ देवकर्मयशश्चिन्तिं तात पूजय शङ्करम् ॥ देवनायतनं गत्वा यत्र तात प्रतिष्ठितम् ॥ ११ ॥ लिङ्गमस्ति सुरेशस्य महादेवस्य निर्मितम् ॥ एतदुक्तं प्रत्युवाच वयमर्कांचिनः श्रुताः ॥ १२ ॥ चतुरात्मा हरिः पूज्यः प्रादुर्भावगतोऽथ वा ॥ पूजयाम्यथ नैवान्यं तस्मात्तं गच्छ मा चिरम् ॥ १३ ॥ एवमुक्तः कुमारस्तु खङ्‌गमाकृष्य सत्त्वरम् ॥ तमुवाच वदा विप्रं त्वां वधिष्ये न संशयः ॥ १४ ॥ यदि लिङ्गार्चनं गत्वा न

करोषि हि दुर्मते ॥ शङ्करादधिको देवो न ह्येकोऽस्ति नराधम ॥ १५॥ खङ्गेन पातयिष्यामि भवच्छीर्षमसंशयम् ॥ एवमुक्तः स तेनाथ प्राणरक्षापरायणः ॥ १६ ॥ बहिर्गच्छामि तत्रेति तेन सार्धं तदा ययौ ॥ दृष्ट्वा च लिङ्गं देवस्य चिन्तयामास धर्मवित् ॥ १७ ॥ विष्णुः सर्वगतो देवः सर्वोत्मा मधुसूदनः ॥ तस्य रौद्रेण भावेन महादेवः प्रतिष्ठितः ॥ १८ ॥ तस्य वै रौद्रभावेन नरसिंहस्तथा प्रभुः ॥ लिङ्गस्मिन्पूजयिष्यामि नरसिंहवपुर्धरम् ॥ देवदेवं महात्मानं तेन नित्यं सुरार्चनात् ॥ १९ ॥ प्रत्यपायो न भविता प्राणात्राणमभीप्सितः ॥ ततः स देवदेवेशं नरसिंहवपुर्धरम् ॥ २० ॥ मनसा तु तदा ध्यात्वा पूजयामास लिङ्गम ॥ नमोस्तु ते नृसिंहाय वदन्नेव कृताञ्जलिः ॥ २१ ॥ नमोस्तु नरसिंहाय श्रुत्वा तस्मात्सुभाषितम् ॥ आमेशानन्ददः क्रुद्धः खड्गमाकृष्य सत्वरम् ॥ २२ ॥ प्रहारमुद्यतो दातुं तस्य विप्रस्य धीमतः ॥ लिङ्गं भित्त्वा ततो देवो नरसिंहवपुर्धरः ॥ २३ ॥ समुत्थाय ततः क्रोधाद् ग्रामस्वामिकुमारकम् ॥ ददाह भगवाञ्छीघ्रं नेत्रवह्निना ॥ २४ ॥ तस्य सात्वतमुख्यस्य दिव्यं चक्षुर्ददौ ततः ॥ दृदृशं येन वेशेन नरसिंहवपुर्धरम् ॥ २५ ॥ दृष्ट्वा स्तोत्रेण तुष्टाव तदा तस्य जनार्दनः ॥ स्तोत्रस्य तु वरं प्रादान्तन्मे निगदतः शृणु ॥ २६ ॥ रक्षोघ्नं पापनाशनं भूतवेतालनाशनम् ॥ यो जपेत्तत्सदैवास्तु मङ्गल्यं श्रीविवर्धनम् ॥ २७ ॥ नारसिंहेषु लोकेषु मोदते सहितो मया ॥ यावत्कल्पायुषं तु ततो मामन्वेष्युपैष्यसि ॥ २८ ॥ एतावदुक्त्वा सहसा तु तेन तत्रैव देवप्रवरो महात्मा ॥ अपश्यतां यादववंशमुख्य जगाम शीघ्रं नरसिंहसूनुः ॥ २९ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे लिङ्गोस्फोटननसिंहदर्शनवर्णनो नाम चतुःपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ ३५४ ॥ ॥ छ ॥

वज्र उवाच ॥ सात्वतेन स्तुतो येन स्तोत्रेण मधुसूदनः ॥ तन्मे स्तोत्रं समाचक्ष्व सर्वकल्मषनाशनम् ॥ १ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ शृणु स्तोत्रमिदं वज्र लिङ्गास्फोटामिति श्रुतम् ॥ सर्वपापप्रशमनं माङ्गल्यं श्रीविवर्धनम् ॥ २ ॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमो नरसिंहायादिदेवाय सर्वलोकपरमाय नारायणाय नित्यसन्निहितसंत्राशक्तिकबलीयतेजोविभवाय महारजतपर्वतप्रकाशवपुषे वृहत्केसरसटाय शिवप्रदेणाशम्भु व्रतताभ्ररुचितविस्फूर्जितप्रभोमहमेवर्णाय प्रप्रञ्जनबवाषापनयनाननिमितोत्पन्नभ्रुकुटिटिलललाटाय शतह्रदावर्तततादिक्षिप्यमाणेक्षणयुगलाय ज्वलदनललोलपिङ्गुवृत्तदंष्ट्राशाय स्फुटविचितट्यमनेसहपुरविभीषणप्राणवंशाय स्फुरत्पूणोर्भिमयकपोलदेशपाश्वींय बालचन्द्राकारोष्ठपुट विनिर्गतभ्राजमानातिदीक्षातिसतमहेमदंष्ट्रसर्वव्याप्तमागमक्षमाशनसहलावपातंडुदवातर्जितातिभीमनिनादाय मुहुर्मुहुर्व्यात्तभीमाभैभवदनदेश्यमानशुद्धिशिखरदशनपंक्तितागराविभास्वरसन्ध्यात्तुरीजनतभरुयलोप्रकाशवपुषे ताळुलेललिहिलातभ्रात्स्वरसमायुक्तचित्तमंवांसकूं

वि० ध० ॥४७९॥

तृ० खं० अ० ३६५

टस्कन्धमध्यदेशसुप्रतिष्ठितपीनवृत्तचारुकम्बुग्रीवाय श्रीवत्सांकितालङ्कृतमहावक्षस्थलाय विविधरुचिरपरमसुगन्धिपुष्पकृतपुष्पग्रथितप्रलम्बमा- लाधराय मरुतादित्यमचलालोलविजयोन्नासमुद्गतबाहुप्रकोष्ठकरतलकरजोन्नताग्रोन्नतहस्ताय हिरण्यकशिपुरुधिरपानसुतीक्ष्णवज्रायुधाय परम- पीतकौशेयवस्त्रबद्धकृद्व्यापिकाराय वज्रसंहतोग्रतप्तसुवर्णसुश्लिष्टसंनिकटस्फूरुजानुमहाप्ररुपनरसिंहविदेवाय स्थिरसमुपक्रमेतिकचितप्रसृतस्तन्वा काग्रुदगुलफसिन्ध्महाबाहुकेवमहाजवाय चरणविक्रमप्रभावक्रम्यमानामृतधिवीतलाय श्रीवृक्षशंखचक्रगदासिनंदकध्वजौंकुशरथपतत्रपक्षारिशक मत्स्यकूर्मवीचीपद्मचन्द्रांकवृषभाश्वगजस्थरपरमगुरूपपरमस्मेरव्योमकेूटध्यायन् तमुद्मेन्दुवसुसुरुदितस्याध्यायिमकद्रूपंसंतनुस्तन्वान्तिचिन्तयन्तिचिन्तितिसु खप्रसन्नचरणाय भगवन्नमस्ते त्वमागच्छागच्छ भगवन्नात्मबलवीर्यतेजोगुणाणामविक्रमांसांयोण्याध्यात्म्यापिवन्निशौचधर्ममाहात्म्यान्विताविभोवितोति ष्ठ परमदेव सर्वगात्राण्यभिवृन्वन्त्सर्वपापान्पपामुञ्जय विप्रनाशाग्विद्यानां विप्रनाशाय विद्यानां परमपुरुष परममाङ्गल्य भक्तवत्सल भक्तानुग्र हायामभयप्रदाय तद्धलास्त्यमनामयनुत्तमं निःश्रेयसं तद्भगवान्वन्दतां निरस्य पाप्मानं निरस्य कल्मषं शश्वच्छान्तिसम्पन्नय श्रेय उपनय स्वस्तिसुपनय आशिषसुपनय ब्रह्म प्रपद्ये त्वां विष्णो भगवन्पुण्डरीकाक्ष ज्ञानैश्वर्यशक्तिबलेतेजोगुणात्मक परमपुरुष परमम्प्रकृष्य परानाम ह्यशिरः आदिवराह नरसिंह वामन त्रिविक्रम राम राम वासुदेव सङ्कर्षण प्रद्युम्नानिरुद्ध पुरुष सत्याच्युत वासुदेव आदिमध्यानिधनकंचौचित चे ष्टात्ममायाहोरगरात्र्यतिर्माऽब्रहुक्लृग्ग्वासः सुपर्ण तालमकरध्वजपरमाविद्याकमेकलाभ स्वस्त्यस्यम मृत्वं स्वस्ति प्रजाभ्यः ॥ त्वमेव मंत्रं त्वं रक्षा त्व मौषधमनुत्तमम् ॥ त्रिविधादपि दुःस्वान्मां प्रत्रोदय जगत्पते ॥ १ ॥ ब्रह्मन्नपश्ये त्वां विष्णो शरणागतवत्सल ॥ तदा शुद्धो महामतिर्भवद्दुःख विनिर्गतः ॥ २ ॥ इत्युक्तः स च राजेन्द्र ऋषिणा दिव्यचक्षुषा ॥ नमस्कृत्य ऋषेः पादौ सगणः सह राजभिः ॥ प्रदक्षिणमुपाकृत्य प्रविवेशा पुरं स्वकम् ॥ ३ ॥ ऋषयस्तेऽप्यनुज्ञाता मार्कण्डेयेन धीमता ॥ नमस्कृत्य हरिं देवं स्वाश्रमं जग्मिरे तदा ॥ ४ ॥ राजापि वज्रो धर्मात्मा मार्कण्डेयेन भाषितम् ॥ पुराणं चिन्तयन्नित्यं नारायणपरायणः ॥ राज्यं च प्राशशन्नित्यं प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ ५ ॥ इति श्रीविष्णुमहापुराणे द्वितीयभागे श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे श्रीनरसिंहस्तोत्रवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः ॥ ३६५ ॥

॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरं समाप्तम् ॥ ॥ समाप्तं चेदं विष्णुमहापुराणम् ॥

इदं पुस्तकं खेमराज-श्रीकृष्णदासश्रेष्ठिना मुंबय्यां (खेतवाडी ७ वीं गली खम्बाटा लेन) स्वकीये "श्रीवेङ्कटेश्वर" (स्टीम्) मुद्राद्यन्त्रालये मुद्रयित्वा प्रकाशितम् ॥ संवत् १९६९, शके १८३४। पुस्तक मिलनेका ठिकाना--खेमराज श्रीकृष्णदास, "श्रीवेङ्कटेश्वर" स्टीम प्रेस-बम्बई.

॥४७९॥

The provided image is completely blank and contains no text to transcribe.

The provided image appears to be completely blank and contains no text to transcribe. Please upload an image with visible content.

The provided image is completely blank and contains no text to transcribe.

॥ अथ श्रीविष्णुमहापुराणे २ भागे विष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डप्रारम्भः ॥

The provided image is completely blank and contains no text to transcribe.

The provided image is completely blank and contains no text to transcribe. Please upload a clear image of the page containing the text you would like transcribed.

The provided image is completely blank and does not contain any text to transcribe.

॥ अथ श्रीविष्णुमहापुराणे २ भागे विष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डप्रारम्भः ॥

The provided image appears to be completely blank and contains no text to transcribe.