भारतकोश
संग्रह पर लौटें

१०८ उपनिषद् (ब्रह्मविद्या खण्ड - भाग १)

108 Upanishads Part 1 - Brahmavidya Khand

पण्डित श्रीराम शर्मा आचार्य द्वारा

स्रोत: संस्कृति संस्थान बरेली · संस्कृति संस्थान बरेली (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished414 पृष्ठ

४०२ मन्त्रानुक्रमणिका मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण अलाभे न विषादी ना०परि० ५.३३ अहंकारो ममत्वं च ना०परि० ४.६ अल्पमूत्रपुरीषश्च यो०त० ५७ अहं ब्रह्मेति अध्या० ५० अल्पमृष्टाशनाभ्यां जा०द० १.१९ अहं ब्रह्मेति नियतम् पैङ्ग० ४.२५ 'अल्पाहारो यदि यो०त० १२४ अहं मनुष्यः अव० २० अवधूतः संन्या० २.२९ अहं ममेति मैत्रे० २.८ अवधूतस्त्वनियमः ना०परि० ५.१७ अहमस्मि परश्चास्मि मैत्रे० ३.१ अवबोधैकरसोऽहं आ०बो० २.४ अहमेवाक्षरं ब्रह्म ना०परि० ३.२० अवष्टभ्य धराम् शाण्डि० १.३.१० अहमेवास्मि मैत्रे० ३.२ अवस्थात्रितयातीतम् पं०ब्र० १८ अहिंसा नियमैष्वेका यो०त० २९ अवायुरप्यनाकाशो ब्र०वि० ८६ अहिंसा सत्यमस्तेय.....अक्रोधो शारी० ८ अविचारकृतो बन्धो पैङ्ग० २.१८ अहिंसा सत्यमस्तेय....अनौद्धत्य ना०परि० ४.१० अविद्याकार्यहीनो ब्र०वि० ९० अहिंसा सत्यमस्तेय ब्रह्मचर्यं जा०द० १.६ अव्यक्तलिङ्ग ..... ना०परि० ५.५० अहेयमनुपादेयम् मैत्रे० १.१४ अव्यक्तलेशाज्ञान .... पैङ्ग० २.९ अहो ज्ञानमहो अव० ३५ अशब्दमस्पर्शमरूपम् पैङ्ग० ३.१२ अहो पुण्यमहो अव० ३४ अशब्दोऽहम् ब्र०वि० ८२ आकाशधारणात्तस्य यो०त० १०२ अशरीरं शरीरेषु ना०परि०९.१७ आकाशवत्कल्पविदूरगः कुण्डि० १६ अशरीरं शरीरेषु महान्तं जा०द० ४.६२ आकाशवत् सूक्ष्मशरीरः पैङ्ग० ४.१८ अशुभाशुभ संकल्पः संन्या० २.६५ आकाशवद्वायुसंज्ञस्तु कं०रु० १८ अष्टाक्षर समायुक्तम् पं०ब्र० १४ आकाशांशस्तथा जा०द० ८.५ असङ्गोऽहमनङ्गोऽहम् अध्या० ६९ आकाशे वायुमारोप्य यो०त० ९९ असत्कल्पो विकल्पोऽयम् अध्या० २२ आकुञ्चनेन शाण्डि० १.७.३६ ख असत्यत्वेन आत्म० ५ आगच्छ गच्छ ना०परि० ४.७ असद्वा इदमग्र सुबा० ३.१ आचिनोति हि द्वय० ३ असंशयवताम् मैत्रे० २.१६ आजानोः पायुपर्यन्तम् यो०त० ८८ असावादित्यो म०वा० आज्यं रुधिरमिव संन्या० २.९७ अस्तेयं नाम शाण्डि० १.१.७ आतिथ्य श्राद्धयज्ञेषु ना०परि० ६.७ अस्ति चर्म नाडी... शारी० ५ आतुरकालः ना०परि० ३.५ अस्थिस्थूणं ना०परि० ३.४६ आतुरकुटीचकयोः ना०परि० ५.२२ अस्थिस्नाय्वादिरूपोऽयम् कं०रु० २१ आंतुरेऽपि क्रमे वापि ना०परि० ३.७ अस्नेहो गुरुशुश्रूषा ना०परि० ४.११ आंतुरेऽपि च संन्यासे ना०परि० ३.६ अस्मिन् ब्रह्मपुरे पं०ब्र० ४० आतुरो जीवति ना०परि० ५.१८ अस्यैव जपकोट्यां हंस० १६ आतुरो जीवति ..शूद्रस्त्री संन्या० २.७४ अहं कर्त्ताऽस्म्यहं शारी० १० आत्मतापरते संन्या० २.६६ अहङ्कारग्रहान्मुक्तः अध्या० ११ आत्मतीर्थम् जा०द० ४.५० अहंकारमेवाप्येति सुबा० ९.१३ आत्मनेऽस्तु संन्या० २.४७ अहंकारसुतम् मैत्रे० २.१२ आत्मन्यनात्मभावेन जा०द० १.१२ अहंकारादिदेहान्तम् आ०बो० २.३० आत्मन्यात्मानमिडया शाण्डि० १.७.४८ अहंकारोऽध्यात्मम सबा० ५.८ आत्मवत् सर्वभूतानि ना०परि० ४.२१

मन्त्रानुक्रमणिका [L1_right] ४०३


मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
आत्मविद्यातपोमूलंना०परि० ९.१३आस्यनासिकयोःजा०द० ४.२६
आत्मसंज्ञः शिवःआत्मो० १-ङआस्यनासिका ...शाण्डि० १.४.१३
आत्मस्वरूप ...जा०द० ६.५०आस्येन तुसंन्या० २.९६
आत्मानमन्विच्छेत्ना०परि० ३.९२आस्येन तु यदाहारंना०परि० ५.३८
आत्मानमपि दृष्ट्वाआ०बो० २.१८आहारस्य च भागौसंन्या० २.७७
आत्मानमरणिम्ब्रह्म० १८आहिताग्निविरक्त.....ना०परि० ३.१०
आत्मानमरणिं कृत्वाकैव० ११आहृदयाद्भ्रुवोर्मध्यम्यो०त० ९५
आत्मानमात्मनाब्र०वि० २९इच्छाद्वेषसमुत्थेनसंन्या० २.४६
आत्मानं चेद्शाट्या० २४इडया ...निरोधयेत्जा०द० ६.२७
आत्मानं रथिनम्पैङ्ग० ४.३इडया प्राणमाकृष्यजा०द० ५.७
आत्मानं सच्चिदानन्दम्जा०द० ९.५इडया वायुमारोप्ययो०त० ४१
आत्मा सर्वगतोऽच्छेद्योजा०द० १.८इडया वेदतत्त्वज्ञस्तथाजा०द० ६.२८
आत्मेन्द्रियमनोयुक्तम्पैङ्ग० ४.५इडया ....स्थितम्जा०द० ६.३
आदावग्रिमण्डलंमं०ब्रा० २.१.५इडा तु सव्यनासान्तम्जा०द० ४.१९
आदित्यवर्णम्म०वा० ८इडादिमार्गद्वयंशाण्डि० १.७.३६-ङ
आदित्या रुद्रासुबा० ६.३इडापिङ्गलयोर्मध्येशाण्डि० १.७.४१
आदिमध्यान्तहीनोब्र०वि० ९१इडायाः कुण्डली ...जा०द० ४.४६
आदौ विनायकम्शाण्डि० १.५.२इतस्ततश्चाल्यमानोआत्म० १८
आनन्दत्वान्नआ०बो० २.३१इति य इदमधीतेअव० ३६
आनन्दबुद्धिपूर्णस्यआ०बो० २.२१इत्थं वाक्यैस्तथाऽर्थ०अध्या० ३३
आनन्दमन्तर्निजम्मैत्रे० १.१६इत्यनेन मन्त्रेणाग्निम्ना०परि० ३.७९
आनन्दयतिकं०रु० ३०इत्युक्तस्तान्सना०परि० १.२
आनन्दामृतरूपोब्र०वि० ९२इत्येतद्ब्रह्मपं०ब्र० २९
आनन्दाविर्भवोजा०द० ६.३५इत्येवं चिन्तयन्भिक्षुःसंन्या० २.७३
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठंअव० १०इत्येषां त्रिविधोब्र०वि० ५२
आभूमध्यात्तुयो०त० ९८इत्यों सत्यमित्युपनिषद्शाण्डि० ३.२.१५
आरब्धकर्मणिअव० २१इदं ज्ञानमिदं ज्ञेयम्पैङ्ग० ४.२२
आरभ्य चासनंजा०द० ५.५इदं मृष्टमिदम्ना०परि० ३.६३
आरम्भश्च घटश्चैवयो०त० २०इदं यज्ञोपवीतम्ब्रह्म० १५
आरुणिः प्रजापतेआरु० १इदं यज्ञोपवीतं तुप०ब्र० १७
आरूढपतितापत्यम्संन्या० २.५इन्द्रवज्रमितिक्षुरि० १३
आलम्बनतया भातिअध्या० ३१इन्द्रियाणां निरोधेनना०परि० ३.४५
आशाम्बरोयाज्ञ० ९इन्द्रियाणां प्रसंगेनना०परि० ३.३६
आशाम्बरो न नमस्कारोप०हं० ४इन्द्रियाणिपैङ्ग० ४.४
आशीर्युक्तानि कर्माणिना०परि०५.४७इह तेनाप्यज्ञानेनस्व० १ ख
आश्रयाश्रयहीनोऽस्मिमैत्रे० ३.९ईशः पञ्चीकृत ...पैङ्ग० ३.६
आसनं पात्रलोपश्चसंन्या० २.९८ईशाज्ञया मायोपाधिर ...पैङ्ग०२.८
आसनं विजितंजा०द० ३.१३ईशाज्ञया विराजोपैङ्ग० २.६
आसां मुख्यतमजा०द० ४.९ईशाज्ञया सूत्रात्मापैङ्ग० २.७

४०४ मन्त्रानुक्रमणिका मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण | मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण ईशाधिष्ठितावरण | पैङ्ग० १.५ | ऋतुक्षौरं कुटी .... | ना०परि० ७.४ ईशानं परमम् | पं०ब्र०१९ | ऋतुरास्म्यार्तवो | कौ०ब्रा० १.६ ईशानोऽस्मि | ब्र०वि० ९३ | ऋतुसन्धौ मुण्डयेत् | शाट्या० २२ ईश्वरत्वमवाप्नोति | ब्र०वि० २५ | एक एव चरेन्नित्यम् | ना०परि० ३.५३ ईश्वरो जीवकलया | याज्ञ० १३ | एक एव हि | ब्र०बि० १२ ईहानीहामयैरन्तर्या | संन्या० २.४५ | एक एवात्मा | ब्र०बि० ११ ईहितानीहितैः | संन्या० २.६७ | एक तत्त्वदृढाभ्यासात् | शाण्डि० १.७.२८ उक्तविकल्पं | मं०ब्रा० १.४.२ | एकं पादम् | शाण्डि० १.३.४ उक्थं ब्रह्मेति ह स्माह | कौ०ब्रा० ६ | एकमेवाद्वितीयम् | मैत्रे० २.१५ उच्चैर्जपश्व | जा०द० २.१६ | एकरात्रं .... नगरे | ना०परि० ४.१४ उच्चैर्जपादुप्रांशुश्च | जा०द० २.१५ | 'एकरात्रं ... पत्तने | ना०परि० ४.२० उड्ड्यानाख्यो हि | यो०त० १२० | एकवारं प्रतिदिनम् | यो०त० ६८ उत्तमा तत्त्वचिन्तैव | मैत्रे० २.२१ | एकवासा ... चरेत् | ना०परि० ४.१७ उत्तरं त्वमनस्कम् | मं०ब्रा० १.३.४ | एकवासा-संवसेत् | ना०परि० ३.३१ उत्थानं च | जा०द० ६.४४ | एकशूरेन्महीमेतां | ना०परि० ५.५२ उत्पत्तिस्थितिं | यो०त० १८ | एकसंख्याविहीनोऽस्मि | मैत्रे० ३.७ उदान ऊर्ध्वगमनं | जा०द० ४.३२ | एकाकी चिन्तयेद्ब्रह्म | ना०परि० ३.६० उदान संज्ञो | जा०द० ४.२९ | एकाकी निःस्पृहस्तिष्ठेन्न | ना०परि० ३.५९ उद्गारादिगुणः | जा०द० ४.३३ | एकात्मके परे | अध्या० २५ उद्गीथमेतत्परमं तु | ना०परि० ९.७ | एकान्त ध्यानयोगाच्च | शाण्डि० १.७.२९ उद्भूतोऽस्मि | संन्या० २.४८ | एकात्रं मदमात्सर्यम् | संन्या० २.१०४ उन्मीलित .... | शारी० १५ | एकीभूतः सुषुप्तस्थः | ना०परि० ८.१५ उपस्थमेवाप्येति | सुबा० ९.२० | एकेन लोहमणिना | पं०ब्र० ३६ उपस्थानेन | संन्या० २.८७ | एकेनैवस्तु पिण्डेन | पं०ब्र० ३५ उपस्थोऽध्यात्मम् | सुबा० ५.१४ | एको देवः सर्वभूतेषु | ब्रह्म० १६ उपाधिनाशाद्ब्रह्मैव | आत्म० २१ | एकोनविंशति मुखः | ना०परि० ८.१५ उभयमपि मनोयुक्तम् | मं०ब्रा० १.३.२ | एकोभिक्षुर्यथोक्तम् | ना०परि० ३.५६ उल्काहस्तो यथा | ब्र०वि० ३६ | एको वशी | ब्रह्म० १७ ऊर्णनाभिर्यथा | ब्रह्म० २० | एकोऽहमविकलोऽहम् | आ०बो० २.६ ऊर्ध्वनालमधोबिन्दु | यो०त० १३८ | एतच्चतुष्टयम् | ना०परि० ४.४ ऊर्ध्वपुण्ड्रं कुटी ... | ना०परि० ७.३ | एतज्ज्ञेयं नित्यमेव | ना०परि० ९.१२ ऊर्ध्वाम्नायः | निर्वा० १२-२४ | एतत्तु परमम् | ब्र०वि० ४५ ऊर्ध्वरेतम् | जा०द० ९.२ | एतद्वै ब्रह्म दीप्यते | कौ०ब्रा० २.१३ ऊर्ध्वं सात्त्विको | शारी० १२ | एतद्वै सत्येन | सुबा० ३.३ ऊर्वोरुपरि विप्रेन्द्र | जा०द० ३.५ | एतन्निर्वाणदर्शनं | निर्वा० ६१ ऊर्वोर्मध्ये | क्षुरि० १४ | एतस्माज्जायते प्राणो | कैव० १५ ऋग्वेदो गार्हपत्यम् च पृथिवी | ब्र०वि० ४ | एतस्मिन्वसते | ब्र०वि १९ ऋग्वेदो गार्हपत्यम् च मन्त्राः | पं०ब्र० ६ | एतां विद्याम् | सुबा० ७.२ ऋजुकायः | यो० त० ३६ | एतां विद्यामपात्तरतमाय | अध्या० ७१

मन्त्रानुक्रमणिका ४०५ मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण | मन्त्र प्रतीक | उपनिषद् विवरण एतानि सर्वथा | यो० त० ५८ | ऐक्यस्थानन्द | ना० परि० ८.१० एते गुणाः प्रवर्तन्ते | ब्र० वि० ५८ | ऐहिकामुष्मिकप्राप्तिसिद्धये | अध० १२ एते च नियमाः | जा० द० २.२ | ओं तस्य निश्चिन्तनम् | आ० पू० १ एते विघ्नाः | यो० त० ७६ | ओं भूः स्वाहेति | संन्या० २.८ एतेषां ...तत्त्वतः | गो० त० २८ | ओं सत्यमित्युपनिषत् | पैङ्ग० ४.३२ एतेषां....समासतः | यो० त० २१ | ओत्रातुजात्रनुज्ञाए.... | ना० परि० ८.२० एभिः क्रमैस्तथाऽऽनैश्च | शाण्डि० १.७.३६-क | ओमिति ब्रह्म। ओमित्येक.. | ना० परि० ८.२ एवं कृत्वा हृदये | हंस० १३ | ओमित्येकाक्षरम् | ब्र० वि० २ एवं च धारणाः | यो० त० १०३ | ओमित्येव | शाण्डि० १.७.३४ एवं चिरसमाधि .. | मं० ब्रा० ५.१.९ | कटिसूत्रं च कौपीनम् | ना० परि० ३.९१ एवं ज्ञानेन्द्रियाणां | यो० त० ७२ | कति वर्णाः | पं० ब्र० २ एवं तत्तल्लक्ष्यदर्शनात् | मं० ब्रा० ४.१.४ | कत्थनं कुत्सनम् | संन्या० २.१०५ एवं त्रिपुट्याम् | मं० ब्रा० २.३.१ | कदोपशान्तमन्मने | संन्या० २.६८ एवं द्वारेषु सर्वेषु | यो० त० १४१ | कनीयांसि भवेत् | शाण्डि० १.७.३ एवं नाडीस्थानम् | शाण्डि० १.४.१४ | कपालं वृक्षमूलानि | ना० परि० ३.५४ एवं भवेत्तदवस्था | यो० त० ८० | करणोपरमे जाग्रत् | पैङ्ग० २.१२ एवं मासत्रयाभ्यासात्नाडी | यो० त० ४४ | कर्तृत्वमद्य | आ० म्बो० २.२१ एवं मुमुक्षुः सर्वदा | ना० परि० ७.११ | कर्पूरमनले | शाण्डि० १.७.२१ एवं यः सततम् | शाण्डि० ३.२.१४ | कर्मणा बध्यते | संन्या० २.११७ एवं विदित्वा | कैव० २४ | कर्मण्यधिकृता ....ब्राह्मणादयः | ब्रह्म० १३ एवं शुभाशुभैर्भावैः | क्षुरि० २० | कर्मण्यधिकृता ये तु | ना० परि० ३.८८ एवं षण्मासाभ्यासत्सत्वं | शाण्डि० १.७.४७ | कर्मण्यधिकृता...लौकिकेऽपि | पं० ब्र० १४ एवं स एव | मं० ब्रा० २.४.३ | कर्मत्यागान्न | मैत्रे० २.१७ एवं सम्भ्यसेन्नित्यम् | जा० द० ६.१० | कर्मसंन्यासोऽपि | ना० परि० ५.८-९ एवं सहजानन्दे | मं० ब्रा० २.१.८ | कर्मेन्द्रियाणि | पैङ्ग० २.१६ एवं सूक्ष्माङ्गानि | मं० ब्रा० १.१.११ | कल्पसूत्रे तथा | जा० द० २.१२ एवं हंसवशान्मनो | हंस० १५ | कविं पुराणं पुरुषोत्तमोत्तमम् | ना० परि० ९.१९ एवमन्तर्लक्ष्यदर्शनेन | मं० ब्रा० १.४.४ | कांस्यघण्टानिनादस्तु | ब्र० वि० १२ एवमभ्यस्ततस्तस्य | जा० द० ६.४३ | कामं कामयते यावद् | ना० परि० ८.१४ एवमभ्यासयुक्तस्य | जा० द० ९.६ | कामक्रोधभयम् | यो० त० १२ एवमभ्यासी तन्मयो | मं० ब्रा० १.२.१४ | कामः क्रोधस्तथा | ना० परि० ३.३३ एवममनस्काभ्यासैनैव | मं० ब्रा० ५.१.८ | कामक्रोधौ तथा | ना० परि० ५.५९ एवमुक्त्वा | पं० ब्र० ३३ | कामनाम्ना किरातेन | याज्ञ० २० एवमुक्त्वा स भगवान् | जा० द० १०.१३ | काम्यानि | जा० द० ७.५ एवमेतान् लोकान् | सुबा० १०.२ | कायिकादिविमुक्तोऽस्मि | मैत्रे० ३.२२ एष सर्वज्ञ एष | सुबा० ५.१५ | कायेन मनसा वाचा | जा० द० १.१७ एष सर्वेश्वरश्चैष | ना० परि० ८.१७ | कायेन वाचा | जा० द० १.१३ एषोऽसौ परमहंसो | हंस० ७ | कालत्रयमुपेक्ष्या | संन्या० २.४३ एषो ह देवः | अथर्व० ५ | कालमेव प्रतीक्षेत | ना० परि० ३.६१

४०६ मन्त्रानुक्रमणिका

मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
कालः स्वभावोना०परि० ९.२क्षरं प्रधानममृताक्षरम्ना०परि० ९.१०
कालान्तरोपभोगार्थम्संन्या० २.१०१क्षिप्तोऽवमानितोऽसद्भिःना०परि० ५.५४
काषायवासाः सततंना०परि० ५.६१क्षीणेन्द्रियमनोवृत्तिःना०परि० ३.७५
किं तत्त्वं को जीवःजाबालि० २क्षुरिकां संप्रवक्ष्यामिक्षुरि० १
किं वा दुःखमनुःकुण्डि० ८खमध्ये कुरुशाण्डि० १.७.१९
किं हेयं किमुपादेयंअध्या० ६७खल्वहं ब्रह्मसूत्रम्आरु० ३
कुटीचक ...अधिकारःना०परि० ७.८खेगतिस्तस्ययो०त० ७५
कुटीचक..देवार्चनम्ना०परि० ७.७गच्छंस्तिष्ठन्नुपविशञ्छयानोकुण्डि० २८
कुटीचक...प्रणवःना०परि० ७.९गत्वा योगस्ययो०त० १२२
कुटीचकबहूदकहंसानाम्ना०परि० ५.१९गर्जति गायतिसुबा० ६.६
कुटीचक... श्रवणम्ना०परि० ७.१०गवामनेकवर्णानाम्ब्र०बि० १९
कुटीचकस्यैकात्रम्ना०परि० ७.५गान्धारायाःजा०द० ४.१७
कुटीचकः शिखाना०परि० ५.१३; संन्या० २.२४गुदमवष्टभ्याधारात्हंस० ६
गुदाद्द्व्यङ्गुलादूर्ध्वम्शाण्डि० १.४.५
कुटीचका नामभिक्षु० २गुरुणा चोपदिष्टोऽपिजा०द० २.११
कुटुम्बं पुत्रदारांश्चना०परि० ३.३२गुरुभक्तिसमायुक्तःद्वय० २
कुण्डिकां चमसम्कं०रु० ५गुरुभक्तिः सत्यमार्गा..मं०ब्रा० १.१.४
कुरुक्षेत्रम्जा०द० ४.४९गुरुरेव परः कामःद्वय० ६
कुहोः क्षुद्देवताजा०द० ४.३८गुरुरेव परं ब्रह्मद्वय० ५
कूटान्ता हंस एवब्र०वि० ६३गुरुरेव परो धर्मोशाट्या० ३९
कूर्पराग्रे मुनिश्रेष्ठजा०द० ३.१०गुरुरेव हरिःब्र०वि० ३१
कूर्मोऽज्ञानीवक्षुरि० ३गुरुशिष्यादिभेदेनआत्मो० ३
कृतकृत्यतयाअव० २९गुरूणां च हितेना०परि० ६.३०
कृत्स्नमेतच्चित्रम्अव० ८गुल्फौ तुजा०द० ३.७
कृशत्वं च शरीरस्ययो०त० ४६गुल्फौ तु वृषणस्याधःशाण्डि० १.३.८; जा०द० ३.६-१
के पशव इतिजाबालि० १२
केवलोऽहं कविःब्र०वि० ९४गुशब्दस्त्वन्धकारःद्वय० ४
केशकज्जलधारिण्योयाज्ञ० १८गुहां प्रवेष्टुमिच्छामिकुण्डि० ९
को जीवति नरो जातुकं०रु० २९गुहाद्गुह्यम०वा० २
को वा मोक्षःजा०द० २.४गृहस्था अपिआश्र० २
कौपीनयुगलम्ना०परि० ३.२८गृहस्थो ब्रह्मचारी...अलौकिकाआरु० २
क्रमेण लभते ज्ञानम्यो०त० २२गृहस्थो ब्रह्मचारी...भिक्षुकःब्र०वि० ४९
क्रमेण सर्वमभ्यस्यना०परि० ५.५गोत्रादिचरणम्संन्या० २.१०८
क्रमेण सर्वमभ्यस्य..देहमात्रासंन्या० २.२१गोधूममुद्गशाल्यन्नम्यो०त० ४९
क्रियानाशाद्भवेच्चिन्तानाशोअध्या० १२गोवालसदृशम्अव० ५
क्रुध्यन्तं नना०परि० ३.४३गोप्याद्गोप्यतरम्पं०ब्र० ५
क्व गतं केनअध्या० ६६ग्रन्थमभ्यस्य मेधावीब्र०बि० १८
क्व शरीरं अशेषाणांना०परि० ४.२६ग्रस्त इच्युच्यतेआत्म० १६
क्षणात्तु किञ्चिदधिकम्यो०त० १२५ग्रामादग्रिमाहृत्ययाज्ञ०३, जाबा० ४.३

मन्त्रानुक्रमणिका ४०७

मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
ग्रामान्ते निर्जनेना०परि० ४.१६चैत्यवर्जित ....संन्या० २.३७
ग्राह्यग्राहकसंबंधेसंन्या० २.५८छिन्देन्नाडीशतम्क्षुरि० १९
घटमध्ये यथा दीपोयो०त० १४२छिन्द्यते ध्यानयोगेनक्षुरि० १८
घटवद्विविधाकारम्ब्र०बि० १४छेदन चालनदोहैःशाण्डि० १.७.४२ ख
घटसंवृतमाकाशम्ब्र०बि० १३जगज्जीवनम्संन्या० २.१६
घटाकाशं महाकाशःअध्या० ७जगत्तावदिदम्संन्या० २.३०
घटाकाशमिवात्मानम्पैङ्ग ४.२०जगद्रूपतयाप्येतद्ब्रह्मैवआत्म० २
घृतमिव पयसिब्र०बि० २०जडया कर्णशष्कुल्यासंन्या० २.३१
घृतं श्मश्रुत्रसद्दशम्संन्या० २.९३जन्मपल्वलमत्सयानाम्याज्ञ० २१
घृतसूपानिसंन्या० २.९५जपस्तु द्विविधःजा० द० २.१३
चक्री लिङ्गी च पाषण्डीना०परि० ३.४जरामरणरोगादिब्र०वि० २४
चक्षुरादीन्द्रियैर्दृष्टिंजा०द० १.९जरायुजाण्डजादीनाम्ना०परि० ५.५८
चक्षुश्च द्रष्टव्यम्सुबा० ६.२जराशोक समाविष्टम्ना०परि० ३.४७
चतुरङ्गुलमायामविस्तारम्जा०द०४.४जलेन श्रमजातेनशाण्डि० १.७.४
चतुर्थश्चतुरात्मापिना०परि० ८.१९जले वापिकुण्डि० २४
चतुर्विंशतिरव्यक्तम्शारी० २०जाग्रति प्रवृत्तोमं०ब्रा० २.४.२
चतुष्कला समायुक्तोब्र०वि० १८जाग्रत्स्वप्न..तुरीया..शारी० १४
चत्वारिंशत्संस्कार ....संन्या० २.१जाग्रत्स्वप्न ...मूर्छापैङ्ग० २.१५
चरेन्माधूकराम्संन्या० २.८९जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादिकैव० १७
चर्मखण्डं द्विधा ...ना०परि० ४.२९जाग्रन्निन्द्रान्तःमं०ब्रा० २.३.२
चलनदृष्ट्यामं०ब्रा० १.२.९जातं मृतमिदम्मैत्रे० २.४
चित्तमध्यात्मम्सुबा० ५.९जातस्य ग्रहरोगारियाज्ञ० २५
चित्तमन्तर्गतम्जा०द० ४.५४जानु प्रदक्षिणीकृत्ययो०त० ४०
चित्तमूलो विकल्पोऽयम्अध्या० २६जान्वन्तम्जा०द० ८.४
चित्तमेव हिमैत्रे० १.९जायन्ते योगिनोयो०त० ४५
चित्तमेव हि संसारःशाट्या०३जायाभ्रातृसुतादीनाम्ना०परि० ४.९
चित्तमेवाप्येतिसुबा० ९.१४जिह्वया ...जिह्वामूलेजा०द० ६.२६
चित्तशुद्धिःना०परि० ५.६२जिह्वया.... पिबेत्स्रततम्जा०द० ६.२५
चित्तशुद्धिकरम्मैत्रे० २.९जिह्वया यद्रसम्यो०त० ७१
चित्तस्य हि प्रसादेनमैत्रे० १.१०जिह्वया वायुम्शाण्डि० १.७.१३-४
चित्तादिसर्वहीनोऽस्मिमैत्रे० ३.१०जिह्वाऽध्यात्मम्सुबा० ५.४
चित्तैककरणापैङ्ग० २.१३जिह्वामेवाप्येतिसुबा० ९.४
चित्रो ह वैकौ०ब्रा० १.१जीर्ण कौपीनवासाःना०परि० ६.२८
चिदात्मनि सदानन्देअध्या० ९जीवति वागपेतोकौ०ब्रा० ३.३
चिदानन्दोऽस्म्यहम्ब्र०वि० ९५जीवतो यस्यअध्या० १६
चिदिहास्तीतियाज्ञ० ३२जीवदवस्था प्रथमम्ना०परि० ६.४
चिरकालम्शाण्डि० १.७.३५जीवन्मुक्तः स विज्ञेयःपैङ्ग० ३.११
चुबुकं हृदियो०त० ११३जीवः पञ्चविंशकःमं०ब्रा० १.४.३
चेतनं चित्तरिक्तम्संन्या० २.६१जीवाः पशवःजाबालि० १३

४०८ मन्त्रानुक्रमणिका

मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण

ज्ञाज्ञौ द्वावजावीशानीशा .... ना०परि० ९.९ ततः शुष्कवृक्ष... मं० ब्रा० ३.१.४ ज्ञातं येन निजम् यो०त० १७ ततः संवत्सरस्यान्ते ना०परि० ६.३२ ज्ञात्वा देवं मुच्यते ना०परि० ९.११ ततो जलाद्भयम् यो०त० ९१ ज्ञात्वा स्वम् अध्या० २ ततोऽधिकतराभ्यासाद् यो०त० ५३ ज्ञात्वैवं मनोदण्डम् ना०परि० ५.६६ ततोऽपि धारणाद्वायोः यो०त० ५२ ज्ञानं शरीरं वैराग्यम् ना०परि० ६.२ ततो भवेद्वटावस्था यो०त० ६५ ज्ञान दण्डो धृतो ना०परि० ५.२९ ततो भवेद्राजयोगो यो०त० १२९ ज्ञाननेत्रं समादाय ब्र०बि० २१ ततो भेदाभावात् मं०ब्रा० २.३.५ ज्ञानयज्ञः स विज्ञेयः शाट्या० १७ ततो रक्तोत्पलाभासम् क्षुरि० १० ज्ञानयोगनिधिम् शाण्डि० ३.२.१३ ततो रहस्युपाविष्टः यो०त० ६३ ज्ञानयोगपराणाय जा०द० ४.५६ ततो विज्ञान आत्मा कं०रु० २३ ज्ञानशिखा ज्ञाननिष्ठा ना०परि० ३.८६ तत्कुर्यादविचारेण ब्र०वि० २८ ज्ञानशिखिनो ज्ञाननिष्ठा ब्रह्म० ११ तत्त्वज्ञानं गुहायाम् स्व०१-ग ज्ञानशिखिनो.. ज्ञानमीरितम् प०ब्र० १२ तत्त्वमसीत्यहम् पैङ्ग० ३.४ ज्ञानशौचं जा०द० १.२२ तत्त्वमार्गे यथा यो०त० १३१ ज्ञानसंहार .... पं०ब्र० १२ तत्प्रकारः कथमिति जाबालि० १८ ज्ञान स्वरूपम् जा०द० ६.४९ तत्र-तत्र परंब्रह्म पैङ्ग० ४.२८ ज्ञानाम्मृतरसो जा०द० ६.४८ तत्र देवास्त्रयः ब्र०वि० ३ ज्ञानाम्मृतेन तृप्तस्य जा०द० १.२३ तत्र नाडी सुषुम्ना क्षुरि० ८ ज्ञानेनाज्ञानकार्यस्य अध्या० ५९ तत्र परमहंसा याज्ञ० ६ ज्ञानोदयात्पुरा० अध्या० ५३ तत्र परमहंसा नाम जाबा० ६.१ ज्ञेयं सर्वप्रतीतम् शाण्डि० १.७.१२ तत्र पारोक्ष्यशबलः पैङ्ग० ३.३ ज्ञेयवस्तु शाण्डि० १.७.२३ तत्र प्रथमो जीवो व०सू० ३ ज्वराः सर्वे शाण्डि० १.७.५१ तत्र सुषुम्ना शाण्डि० १.४.१० ज्वलिता अतिदूरेऽपि, याज्ञ० १९ तत्सर्वम् शाण्डि० ७.४ तं दृष्ट्वा शान्तमनसम् ना०परि० ४.३६ तत्सूत्रं विदितम् प०ब्र० ८ तं पञ्चशतान्यप्सरसाम् कौ०ब्रा० १.४ तथा चरेत वै योगी ना०परि० ५.५७ तं पश्चाद्दिग्बलिम् पैङ्ग० ४.८ तथाऽज्ञानावृतो आ०बो० २.२७ होवाचाजातशत्रुः कौ०ब्रा० ४.१९ तथानन्दमयश्चापि कं०रु० २६ तच्चानन्दसमुद्रमग्ना मं०ब्रा० २.५.३ तथाप्यानन्दभुक् ना०परि० ८.१६ तच्छिह्नानि आदौ मं०ब्रा० २.१.१० तथाभ्रान्तैर्द्विधा जा०द० १०.४ तज्ज्ञानप्लवाधिरूढेन मं०ब्रा० २.१.३ तथा मनोमयो कं० रु० २५ तज्ज्ञानम् जाबा० १६ तथाऽस्थूलमनाकाशम् जा०द० ९.४ तत उ ह बालाकि कौ०ब्रा० ४.१८ तथेति मण्डलपुरुषः मं०ब्रा० ३.१.२ ततः कण्ठान्तरे क्षुरि० १५ तथैव ब्रह्मविच्छ्रेष्ठः आत्म० २२ ततः कृशवपुः शाण्डि० १.७.१३-६ तथैव विद्वात्रमते निर्ममो आत्म० ११ ततः पवित्रम् पैङ्ग० ४.१७ तथैवोपाधिविलये आत्मो० २३ ततः प्राणमयो कं०रु० २२ तदण्डं सम्भवत्तत् सुबा० १.३ ततः शरीरे लघु शाण्डि० १.५.४ तदधिकारी न भवेद्यदि प०प० ३ ख

मन्त्रानुक्रमणिका ४०९

मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण

तदनुनित्यशुद्धः मं०ब्रा० ३.१.६ तपः सन्तोषमास्तिक्यम् जा०द० २.१ तदन्त्यं विषुवं जा०द० ४.४५ तपसा प्राप्यते मैत्रे० १.६ तदपेक्षया इन्द्रादयः मं०ब्रा० २.५.४ तपेद्वर्षसहस्राणि पैङ्ग० ४.२१ तदभ्यासात् मं०ब्रा० २.१.९ तपो विजितचित्तस्तु क्षुरि० २१ तदभ्यासेन कुण्डि० १८ तमसः साक्ष्यहम् ब्र०वि० ९६ तदलक्षणम् ना०परि० ८.२३ तमादि मध्यान्त ... कैव० ७ तदाकाराकारी मं०ब्रा० १.२.१२ तमाराध्य जगन्नाथम् यो०त० ३ तदाद्यं विषुवम् जा०द० ४.४४ तमुवाच हृषीकेशो यो०त० ४ तदानीमात्मगोचरा वृत्तयः पैङ्ग० ३.५ तमेकस्मिन् त्रिवृतं ना०परि० ९.४ तदा पश्चिमाभिमुखप्रकाशः मं०ब्रा० २.२.१ तमेतमात्मानम् कौ०ब्रा० ४.२० तदा विवेकवैराग्यम् यो०त० १३० तमेव धीरो विज्ञाय शाट्या० २५ तदाहुः किं तदासीत् सुबा० १.१ तमेवात्मानम् ना०परि० ८.७ तदुत्तरायणम् जा०द० ४.४१ तमो हि शारीरं प्रपञ्चं म०वा० ४ तदुपायं लक्ष्यत्रय मं०ब्रा० १.२.५ तयोर्मध्ये वरम् क्षुरि० १७ तदु होवाच मं०ब्रा० २.१.२ तर्जन्यग्रोन्मीलित ... मं०ब्रा० १.२.७ तदेके प्राजापत्यामेवेष्टिम् याज्ञ० २ तर्हि कर्म ब्राह्मणः व०सू० ७ तदेतद्द्विजाय ब्राह्मणः ना०परि० ३.१० तर्हि को वा ब्राह्मणो व०सू०९ तदेवं ज्ञात्वा स्वरूपं ना०परि० ५.२४ तर्हि जातिर्ब्राह्मणः व०सू० ५ तदेव कृतकृत्यत्वम् अव० १३ तर्हि ज्ञानं ब्राह्मणः व०सू० ६ तदेव निष्कलं ब्रह्म ब्र०बि० ८ तर्हि देहो ब्राह्मणः व०सू० ४ तद्दर्शने तिस्रो मं०ब्रा० २.१.६ तर्हि धार्मिको ब्राह्मणः व०सू० ८ तद्धेके प्राजापत्यामेवेष्टिं जाबा० ४.२ तल्लक्ष्यं नासाग्रं मं०ब्रा० २.१.७ तद्वित्त्वा कण्ठमायाति क्षुरि० ११ तल्लयं परिपूर्णं मं०ब्रा० ५.१.३ तद्यथेति। दुष्टमदनाभाव ... ना०परि० ५.३ तल्लयाच्छुद्धाद्वैत ... मं०ब्रा० ५.१.६ तद्यथेति दृष्टानुश्रविक ... संन्या० २.१९ तस्मात्खेचरी शाण्डि०१.७.१७-१ तद्योगं च द्विधा मं०ब्रा० १.३.१ तस्मात्तमः संजायते सुबा० १.२ तद्रूपवशगा नार्यः यो०त० ६१ तस्मात्फलविशुद्धाङ्गी कुण्डि० ६ तद्रूपेण सदा पं०ब्र० ३८ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मुनेऽहिंसा जा०द० १.२५ तद्वद् ब्रह्मविदोऽप्यस्य आत्म० ८ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन..मोक्षापेक्षी प०ब्र० १९ तद्द्वांशकुरादि मं०ब्रा० २.४.६ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ..योगमेव यो०त० ८१ तद्विद्याविषयम् कं०रु० १४ तस्मादद्वैतमेवास्ति जा०द० १०.३ तद्विप्रासो विपन्यवो पैङ्ग० ४.३१ तस्मादन्यगता वर्णा ना०परि० ६.१८ तद्विष्णोः परमम् पैङ्ग० ४.३० तस्मादलिङ्गो धर्मज्ञो ना०परि० ४.३४ तन्तुपञ्जरमध्यस्थ शाण्डि० १.४.७ तस्मादेतन्मनः कं०रु० ३७ तन्निरासस्तु मं०ब्रा० १.२.२ तस्माद्दोष विनाशार्थं यो०त० १४ तन्मध्ये जा०द० ४.५ तस्मान्मनो विलीने हंस० २१ तन्मध्ये जगल्लीनं मं०ब्रा० २.१.४ तस्मिन्निरोधिते शाण्डि० १.७.२५ तन्मध्ये नाभिः शाण्डि० १.४.६ तस्मिन् मरुशुक्तिकास्थाणुः पैङ्ग० १.३ तपः सन्तोष.... शाण्डि० १.२.१ तस्मै नमो पं०ब्र०३

४१० मन्त्रानुक्रमणिका

मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
तस्मै स होवाच पिताकैव० २तेषु प्राणादयःजा०द० ४.२५
तस्य दास्यं सदाब्र०वि २७त्यक्तसङ्गो जितक्रोधोना०परि० ६.५
तस्य न कर्मलेपःमं०ब्रा० २.२.३त्यक्त्वा लोकांश्चना०परि० ४.१
तस्य निश्चिन्तामं०ब्रा० २.२.५त्यक्त्वा विष्णोर्लिङ्गम्शाट्या० १९
. तस्य प्रियम्अव० ४त्यक्त्वा सर्वाश्रमान्धीरोशाट्या० ३०
तस्य ब्रह्मा बिभेतिसुबा० १.५त्यज धर्ममधर्मम्संन्या० २.१७
तस्य शिष्यो भुविकरःजा०द० १.१त्रयोऽग्नयश्चयो० त० १३५
तस्याह्वयाहंस० ८त्रिकोणं मनुजानाम्जा०द० ४.२
यस्यै तस्य भवतौसुबा० २.२त्रिचतुर्वासरम्जा०द० ५.१०
तानि सर्वाणि सूक्ष्माणिकं०ह० १९त्रिचतुस्त्रिचतुःशाण्डि० १.५.३
ताभ्यां निर्वि चिकित्सोऽर्थेअध्या० ३४त्रिदण्डं कमण्डलुम्जा०द० ६.२
तारं ज्योतिर्मयिशाण्डि० १.७.१७त्रिदण्डं वैष्णवम्शाट्या० १०
तार संधभात्शाण्डि० १.७.५२त्रिदण्डमुपवीतं चशाट्या० ७
तालुमूलगताम्शाण्डि० १.७.३०त्रिपुण्ड्रं भस्मनाजाबालि० २२
तावदेव निरोद्धव्यम्ब्र०वि० ५त्रियक्षं वरदं रुद्रम्यो०त० ९३
तितिक्षाज्ञान...ना०परि० ५.२७त्रिशङ्कुवज्रोकारम्ब्र०वि० ७४
तिलमध्ये यथायो०त० १३७त्रिंशत्परांस्त्विहेशत्शाट्या० ३४
तिलेषु च यथाब्र०वि० ३५त्रिषवणस्नानम्ना०परि० ७.२
तिलेषु तैलम्ब्रह्म० १९त्रिषु धामसु यद्भोग्यम्कैव० १८
तिष्ठतो व्रजतो वापिना०परि० ३.३६त्रिसन्ध्यं शक्तितःशाण्डि० १३
तिष्ठन्ति परितस्तस्याःजा०द० ४.६त्वक् चर्ममांस ...आत्मो० १-ख
तीर्थानि तोयपूर्णानिजा०द० ४.५२त्वगध्यात्मम्सुबा० ५.५
तीर्थे दानेजा०द० ४.५७त्वङ्मांसरक्तमज्जास्थियाज्ञ० १५
तीर्थे श्वपचगृहेपैङ्ग० ४.७त्वङ्मांसरुधिर ...ना०परि० ४.२५
तुरीयमक्षरमिति ज्ञात्वाना०परि० ५.२६त्वचमेश्राप्येतिसुबा० ९.५
तुरीयातीतो गोमुखःना०परि० ५.१६त्वचा क्षणविनाशिन्यासंन्या० २.३२
तुरीयातीतो गोमुखबुल्यासंन्या० २.२८त्वमेवाहं नमं०ब्रा० ३.२.२
तुल्यातुत्याविहीनोऽस्मिमैत्रे० ३ ६दक्षिणं सव्यगुल्फेनशाण्डि० १.३.५
तृष्णाक्रोधोऽकृतम्ना०परि० ४.५दक्षिणायनमित्युक्तम्जा०द० ४.४२
तृष्णारज्जुगणम्संन्या० २.५४दक्षिणेतरपादम्जा०द० ३.६
तृष्णा लज्जायो०त० १३दक्षिणेऽपिजा०द० ३.४
तेजसोव तमो यत्रअध्या० २४दग्धस्य दहनम्पैङ्ग० ४.१०
ते ध्यान योगानुगताना०परि० १.३दण्डं तु वैष्णवम्संन्या० २.१३
तेन सर्वमिदम्यो०त० १३६दण्डभिक्षां च यःना०परि० ६.११
तेनेदं निष्कलम्ब्र०वि०१७दण्डातद्येोत्तुसंन्या० २.१५
तेनेहूता स नतेब्र०वि० ५४दत्तात्रेयो महायोगीजा०द० १.१
ते वर्णात्मकाःशाण्डि० १.६.२दम्भाहंकारनिर्मुक्ताना०परि० ३.३५
तेषां मुक्तिकरम्यो०त० ५दर्भाभिः प्रणवैःशाट्या० १४

मन्त्रानुक्रमणिका ४१९ मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण दशलक्षणकम् ना०परि० ३.२३ धन्योऽहं...तृप्तेर्में अव० ३३ दारमहत्य कुण्डि० २ धन्योऽहं ...दुःखम् अव० ३१ दिनद्वादशकेनैव यो०त० १०६ धन्योऽहं नित्यम् अव० ३० दिने दिने च यो०त० ३४ धन्योऽहं ...सम्पन्नम् अव० ३२ दिवं जाग्रन्नकम् ना०परि० ६.३ धर्ममेघमिमं प्राहुः अध्या० ३८ दिवा न पूजयेद्विष्णुम् शाण्डि० १.७.३८ धाता पुरस्ताद् म०वा० ९ दीपाकारं महादेवम् ब्र०वि० २३ धातुबद्धं महारोगम् मैत्रे० २.५ दीर्घप्रणव संधानम् यो०त० २७ धातुस्त्रीलौल्यकादीनि यो०त० ३१ दूरयात्राम् ना०परि० ३.७२ धामत्रयनियन्तारम् पं०ब्र० १३ दृश्यं तं दिव्यरूपेण ब्र०वि० ७८ धारयित्वा यथाशक्ति यो०त० ३९ दृश्यदर्शनयोर्लीनम् संन्या० २.३४ धारयेत्तपञ्च यो०त० ८७ देवार्चनस्नानशौच... अव० २७ धारयेत्पञ्च घटिका वह्निनासौ यो०त० ९४ देवा ह वै भगवन्तम् कं०रु० १ धारयेत्पञ्च घटिका वायु यो०त० ९७ देवा ह वै स्वर्गम् अथ० १ धारयेत्पूरितम् जा०द० ६.८ देशकालविमुक्तोऽस्मि मैत्रे० ३.१९ धारयेद्बुद्धिमाश्रित्यम् जा०द० ८.८ देहमध्यम् जा०द० ४.३ धारयेन्मनसा शाण्डि० १.७.४४-क देहमध्ये शिखिस्थानम् शाण्डि० १.४.४ धृतिः क्षमा ना०परि० ३.२४ देहश्चोत्तिष्ठते जा०द० ६.१८ धैर्यकन्था निर्वा० २५-३६ देहस्थः सकलो ब्र०वि० ३३ ध्यातृध्याने परित्यज्य अध्या० ३५ देहस्य पञ्चदोषा भवन्ति मं०ब्रा० १.२.१ ध्यात्वा मध्यस्थ पैङ्ग० ३.९ देहातीतं तु तम् ब्र०वि० ४३ ध्यायेत् इडया शाण्डि० १.६.५ देहावभासकः साक्षी आ०बो० २.१९ ध्यान विस्मृतिः मं०ब्रा० १.१.१० देहे ज्ञानेन पैङ्ग० ४.१६ न कर्मणा न प्रजया अव० ६ देहेन्द्रियेष्वहंभावः अध्या० ४५ न कर्मणा न प्रजया..चान्येनापि कं०रु० १३ देहेस्वात्ममतिम जा०द० ७.१३ न कर्मणा न प्रजया..धनेन कैव० ३ दैन्यभावात् संन्या० २.११३ न किंचिदत्र पश्यामि अध्या० ६८ दैवेन नीयते देहो आत्म० १९ न कुर्यान्न वदेत् ना०परि० ५.५१ द्रव्यार्थमन्न वस्त्रार्थं मैत्रे० २.२० नक्ताद्वरश्रोपवासः संन्या० २.८० द्रष्टारश्चैत् कल्पयन्तु अव० १७ नगरं नहिः कर्तव्यं ना०परि० ३.५७ द्रष्टदर्शन दृश्या० अध्या० २३ न च विद्या न चाविद्या आत्म० ४ द्रष्टदर्शनदृश्यानि मैत्रे० २.२९ न जगत्सर्वद्रष्टास्मि मैत्रे० ३.१४ द्वादशाङ्गुल पर्यन्ते शाण्डि० १.७.३२ न जातु कामः ना०परि० ३.३७ द्वाविमौ न विरज्येते ना०परि० ६.३४ नटादि प्रेक्षणं द्यूतम् ना०परि० ३.६९ द्विरात्रं न वसेद्ग्रामे ना०परि० ४.१५ न तच्छब्दः न किं शब्दः स्व० १-घ द्विसप्तति सहस्राणि ब्र०वि० ११ न तत्र देवा ब्रह्म० ३ द्वे जानुनी तथोरुभ्यां क्षुरि० ७ न तस्य दुर्लभम् यो०त० ५१ द्वे विद्ये वेदितव्ये ब्र०बि० १७ न तस्य विद्यते ना०परि० ४.३० द्वौ क्रमौ चित्तनाशस्य शाण्डि० १.७.२४ न तीर्थसेवी नित्यम् ना०परि० ३.७३ धनवृद्धा वयोवृद्धा ... मैत्रे० २.२४ न त्यजेच्चेद्यतिर्मुत्को मैत्रे० २.२३

४१२ मन्त्रानुक्रमणिका

मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
न दण्डं न शिखाम्प०हं० २नाडीभ्याम्शाण्डि० १.७.४९
न दण्डधारणेन नना०परि० ५.२८नाडी शुद्धिमवाप्नोतिजा०द० ५.११
न दर्शयेच्चयो०त० ५६नात्मनो बोधरूपस्यना०परि० ६.१५
नदीपुलिनशायी स्याद्देवाश्वागारेषुकुण्डि० ११नात्यर्थं सुखदुःखाम्याम्कं० रु० ८
न देशं नापि कालम्आत्म० ७नात्युच्छ्रितम्यो०त० ३५
न नभो घटयोगेनअध्या० ५२नादाभिव्यक्तिरित्येतत्जा०द० ५.१२
न नाशयेद्बुधोना०परि० ६.४०नानात्मभेदहीनोऽस्मिमैत्रे० ३.८
न निरोधो न चोत्पत्तिःअव० ११नाना मार्गैस्तुयो०त०६
न निरोधो न ...बद्धोब्र०बि० १०नानोपनिषदभ्यासःशाट्या० १६
न निरोधो न ..साधकःआत्म० ३१नान्तः प्रज्ञं न बहिः प्रज्ञम्ना०परि० ९.२२
न पाणिपादचपलोयाज्ञ० २७नापुत्राय प्रदातव्यम्ब्र०वि० ४७
न पुण्यपापेकैव० २३नापृष्टः कस्यचिद्संन्या० २.१२१
न प्रत्यग्ब्रह्मणोर्भेदम्अध्या० ४६नाभिकन्दादधःजा०द० ४.११
नभस्थं निष्कलम्ब्र०वि० २०नाभिकन्देजा०द० ७.१२
नमस्तुभ्यं परेशायसंन्य० २.४९नाभिकन्दे समौब्र०वि० २२
न मे देहेनकुण्डि० १५नाभिदेशात्समाकृष्यजा०द० ७.७
न मे भोग स्थितौसंन्या० २.५१नाभिस्थाने स्थितम्ब्र०वि० १५
नमोऽस्तु ममयाज्ञ० ३०नाभेस्तिर्यगधोर्ध्वम्शाण्डि० १.४.८
न रात्रौ न चना०परि० ४.१९नामगोत्रादिना०परि० ४.२
नवचक्रं षडाधारंमं०ब्रा० ४.१.५नामादिभ्यः परेयाज्ञ० १२
नवद्वारमलस्रावम्मैत्रे० २.६नारायणाद्द्वासुबा० १२.१
नवमं परित्यज्यहंस० १७नारायणोऽहम्कुण्डि० १७
न वाचं विजिज्ञासीतकौ०ब्रा० ३.८नार्चनं पितृकार्यंना०परि० ६.३८
न वायु स्पर्शदोषेणसंन्या० २.९०नाविरतो दुश्चरितान्ना०परि० ९.२१
न विधिर्न निषेधश्चना०परि० ६.१९नावृतिर्ब्रह्मणःआत्म० २८
न शिष्याननुबघ्नीतना०परि० ५.४९नावेदविन्मनुतेशाट्या० ४
नष्टे पापेजा०द० ६.४६नाशौचं नाग्निकार्यम्पैङ्ग० ४.९
न सन्ति ममआ०बो० २.२५नासच्छास्त्रेषुना०परि० ५.४८
न सन्त्रासन्नप०ब्र०४नासया गन्धजडयासंन्या० २.३५
न संभाषेत्स्त्रियम्ना०परि० ४.३नासाग्रे अच्युतम्ब्र०वि० ४२
न साक्षिणंकुण्डि० २३नासाग्रे वायुविजयम्शाण्डि० १.७.४४-ख
न सूक्ष्मप्रज्ञमत्यन्तम्ना०परि० ८.२२नासाग्रे शशिभृद्जा०द ० ५.६
न स्नानं न जपःना०परि० ६.३७नासाऽध्यात्मम्सुबा० ५.३
न स्पृशामिआ०बो० २.२८नासामेवाप्येतिसुबा० ९.३
न हि प्रज्ञाऽपेताकौ०ब्रा० ३.७नित्यतृप्तो ...आत्म० १३
न ह्यन्यतरतो रूपम्कौ०ब्रा० ३.९नित्यमभ्यासयुक्तस्ययो०त० १२३
नागः कूर्मश्चजा०द० ४.२४नित्यः शुद्धोमैत्रे० १.१५
नागादिवायवःजा०द० ४.३०नित्यः सर्वगतोजा०द० १०.२
नाडीपुञ्जम्जा०द० ४.६१नित्यानुभवरूपस्यअव० २४

मन्त्रानुक्रमणिका ४१३ मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण नित्योऽहम् ब्र०वि० ९७ नैवाददीत पाथेयम् संन्या० २.१११ निद्राभयसरीसृपं मं०ब्रा० १.२.३ नैवाप्रज्ञं ना०परि० ८.२२ निद्राया लोकवार्तायाः अध्या० ५ नैवेह किंचनाग्र सुबा० ६.१ निद्रालस्ये शारी० ११ नैषोऽन्धकारोऽयमात्मा म०वा० ५ निपीड्य सीवनीम् जा०द० ३.८ न्यायार्जितधनं श्रान्ते जा०द० २.७ निमीलनादि जा०द० ४.३४ पञ्चकर्मेन्द्रियैर्युक्ताः ब्र०वि० ६७ नियमः स्वान्त ... निर्वा० ४८-६० पञ्चकृत्य नियन्तारं पं०ब्र० २१ निराशध्यान ... संन्या० २.६९ पञ्चज्ञानेन्द्रियैर्युक्ताः ब्र०वि० ६८ निरवधिनिज बोधोऽहम् आ०बो० २.७ पञ्चधा वर्तमानम् पं०ब्र० २७ निरस्तविषयासङ्गम् ब्र०बि० ४ पञ्चपाद्ब्रह्मणो प०ब्र० ५ निरुध्य पूरयेत् यो०त० ३७ पञ्चब्रह्मामिदम् पं०ब्र० २६ निरुध्य वायुना जा०द० ६.४२ पञ्चब्रह्मात्म ... पं०ब्र० २३ निर्गुणं निष्क्रियम् अध्या० ६३ पञ्चब्रह्मात्मकम् पं०ब्र० २८ निर्द्वन्द्वो नित्य .... ना०परि० ४.१३ पञ्चब्रह्मात्मिकीम् पं०ब्र० ३२ निर्ममो निरहङ्कारो निरपेक्षो ना०परि० ३.७६ पञ्चब्रह्मोप० पं०ब्र० २२ निर्ममो निरहङ्कारःसर्वसङ्ग ना०परि० ६.२३ पञ्चमे स्रवते हंस० १९ निर्ममोऽमननः संन्या० २.३६ पञ्चयज्ञा वेदशिरः शाट्या० १२ निर्मानश्वानहंकारो ना०परि० ५.४४ पञ्चसप्तगृहाणाम् संन्या० २.७९ निर्भावं निरहंकारम् संन्या० २.५३ पञ्चस्रोतोऽम्बुं ना०परि० ९.५ निर्भेदं परमाद्वैतम् कं०रु० ३१ पञ्चाक्षरमयम् पं०ब्र० ३० निर्विकल्पमनन्तं च ब्र०बि० ९ पञ्चावस्थाः जाग्रत्स्वप्न .. मं०ब्रा० २.४.१ निर्विकल्पा च चिन्मात्रा अध्या० ४४ पञ्चाशत् स्वर .. पं०ब्र० १६ निर्विकारो नित्यपूतो ब्र०वि०९८ पञ्चाशद्वर्ण ... पं०ब्र० ८ निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो आ०बो०२.१२ पञ्चीकृतमहाभूत ... पैङ्ग० ३.७ निष्कलं निर्मलम् यो०त० ८ पञ्चैतास्तु यतेर्मात्रास्ता शाट्या० ८ निष्कलः सकलो ब्र०वि० ३८ पदं तदनुयातोऽस्मि संन्या० २.७१ निष्कले निष्क्रिये आत्म० ३० पद्मसूत्र निभा ब्र०वि० १० निष्क्रम्य वनमास्थाय ना०परि० ५.४२ पद्माद्यासनस्थः शाण्डि० १.६.३ निष्क्रियोऽस्मि कुण्डि० २५ पद्मासनस्थ ... यो०त० ५५ निःस्तुतिर्निर्नमत्कारो ना०परि० ६.४२ पद्मासनस्थितो यो०त० ५४ निस्त्रैगुण्यपदोऽहं आ०बो० २.५ पयः स्रावानन्तरं मं०ब्रा० ३.१.५ निहितं ब्रह्म कं०रु० १५ परतत्त्वं विजानाति ना०परि० ६.१४ नीरुजश्च युवा संन्या० २.११२ परब्रह्मणि लीयेत यो०त० १०८ नेत्ररोगा जा०द० ६.३१ परमहंसः शिखा ..करपात्र्येक संन्या० २.२७ नेत्रस्थं जागरितम् ब्रह्म०२१, परमहंसः शिखा ...करात्रा ना०परि० ५.१५ ना०परि० ५.२५ परमहंसादित्रयाणाम् ना०परि० ५.२० नैव चिन्त्यं न ब्र०बि० ६ परमात्मदृष्ट्या मं०ब्रा० ३.१.३ नैवमात्मा प्रवचन ... सुबा० ९.१६ परमात्मनि यो रक्तो ना०परि० ३.१८ नैव सव्यापसव्येन संन्या० २.८१ परमात्मपदम् यो०त० ९

४१४ मन्त्रानुक्रमणिका

मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
परमानन्दपूर्णोऽहम्अव० १४पुनश्च जन्मान्तर कर्मकैव० १४
परम्ब्रह्मानुसंदध्यात्ना०परि० ८.९पुनः स ....कथम्जाबालि० ८
परस्त्रीपुरपराङ्मुखःयाज्ञ० ७पुनः स ....कुतस्त्वयाजाबालि० ४
परहंसाश्रमस्थोना०परि० ४.२४पुनः स .. तदुपासन ...जाबालि० ९
परामृतोऽस्म्यहम्ब्र०वि० १००पुनः स ...तेनाथजाबालि० ६
परिपूर्णपराकाशमग्रमनाःमं०ब्रा० ३.२.१पुनः स ... तेनेशानादितिजाबालि० ७
परिपूर्णमनाद्यन्तम्अध्या० ६१पुनः स ... भगवन्जाबालि० १०
परिव्राजका अपिआश्र० ४पुनः स ...विभूतिजाबालि० १७
परिव्राज्यं गृहीत्वाशाट्या० ३१पुनः स ...षडाननादितिजाबालि० ५
परेणैवात्मनश्चापिना०परि० ३.२पुनः स ...सद्योजात ...जाबालि० १९
पर्वताग्रे नदीतीरेजा०द० ५.४पुनस्तज्ज्ञान ...जा०द० ६.३८
पवित्रं स्नानशाटीम्...अतोऽतिकुण्डि० १०पुनस्तस्येतिपिङ्गलयायो०त० ३८
पवित्रं स्नानशाटीं ..वेदांश्चकं०रु० ६पुरुष एवेदम्सुबा० ६.७
पश्यन्ति देहिवन्मूढाःआत्म० १७पुरुषः परमात्माऽहम्ब्र०वि०९९
पांसुना च प्रतिच्छन्नना०परि० ५.४०पुष्पवत्सकलम्ब्र०वि० ३७
पाणिपात्रश्चरन्योगीना०परि० ५.३६पूजितो वन्दितश्चैवना०परि० ३.१९
पात्री दण्डी युग ...शाट्या० २०पूरककुम्भक ...मं०ब्रा० १.१.६
पादमेवाप्येतिसुबा० ९.८पूरकान्तेशाण्डि० १.७.११
पादसयोपरिक्षुरि० १२पूरयेत्सर्वमात्मानम्क्षुरि० ४
पादाङ्गुष्ठगुल्फ ...शाण्डि० १.८.२पूरयेदनिलम्जा०द० ७.११
पादादिजानुपर्यन्तम्यो०त० ८५पूरितं धारयेत्जा०द० ६.४
पादावध्यात्मम्सुबा० ५.१२पूर्वभागेजा० द० ४.१८
पायुमेवाप्येतिसुबा० ९.९पूर्वभागे ह्यधोलिङ्गमब्र०वि० ८०
पायुरध्यात्मम्सुबा० ५.१३पूर्वं चोभयमुच्चार्यब्र०वि० ५६
पारिव्राज्यं गृहीत्वाशाट्या० ३१पूर्वं पूर्वम्जा०द० ६.१५
पार्थिवे वायुमारोप्ययो०त० ८६पूर्वं यः कथितोयो०त० ६७
पाष्णिं वामस्ययो०त० ११२पूर्ववद्विद्वत्संन्यासीना०परि० ४.३८
पावनी परमोदारासंन्या० २.६०पूषाधिदेवताजा०द० ४.३६
पाशं छित्त्वाक्षुरि० २२पूषा यशस्विनीजा०द० ४.१५
पाषाण लोहमणिमैत्रे० २.२६पूषा वामाक्षिपर्यन्ताजा०द० ४.२०
पिङ्गलायांजाबा० ४.४०पृथिवी वा अन्नम्सुबा० १४.१
पितामहं पुनः पप्रच्छना०परि० ३.८०पृष्ठमध्यस्थिते नाड्याजा०द० ४.१०
पुण्यायतनचारीना०परि० ५.४५प्रकाशयन्तमन्तः स्थम्पैङ्ग० ३.१०
पुत्रे मित्रे कलत्रेजा०द० १.१६प्रगलितनिजमायोऽहम्आ०बो० २.१
पुनः पिङ्गलयापूर्वमात्रैःजा०द० ६.७प्रज्ञया वाचम्कौ०ब्रा० ३.६
पुनः पिङ्गलयापूर्य वह्निजा०द० ५.९प्रज्ञातोऽहम्ब्र०वि० १०१
पुनःपुनः सर्वा ...मं०ब्रा० २.३.७प्रणवेनजा०द० ६.४१
पुनर्जन्म निवृत्त्यर्थम्प०ब्र० ७प्रतर्दनो ह वैकौ०ब्रा० ३.१
पुनर्यतिविशेषःना०परि०५.२१प्रतिगृह्य यतिश्चैतान्संन्या० २.११५

मन्त्रानुक्रमणिका ४१५

मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
प्रतिग्रहं नना०परि० ४.८प्राणे गते यथाना०परि० ३.२७
प्रतिष्ठा सूकरीविष्ठाना०परि० ५.३०प्राणे गलित संवित्तौशाण्डि० १.७.३१
प्रत्यगभिन्नपरोऽहम्आ०बो० २.२प्राणे बाह्यानिलम्जा०द० ८.२
प्रत्यगात्मतयाकं०रु० ४१प्राणो ब्रह्मेति.. कौषीतकिःकौ०ब्रा० २.१ .
प्रत्यगात्मानम्कं०रु०१६प्राणे ब्रह्मेति... पैङ्ग्यःकौ०ब्रा० २.२
प्रत्यगानन्दम्आ०बो० १.१प्रातः काले चसंन्या० २.८५
प्रत्यगेकरसम्अध्या० ६२प्रातर्मध्यन्दिनेशाण्डि० १.७.२
प्रत्याहारःजा०द० ७.९प्रातर्मध्यंदिने सायंम्यो०त० ४३
प्रत्याहारः समाख्यातःजा०द० ७.१४प्रातः स्नानोपवास ...यो०त० ४८
प्रत्याहारोजा०द० ७.३प्राप्य चान्तेना०परि ६.३१
प्रत्याहारो धारणायो०त० २५प्रारब्धं सिद्धयतिअध्या० ५६
प्रथमाभ्यासकालेयो०त० ३०प्रारब्धकर्मपैङ्ग० ४.६
प्रथमे चिञ्चिणीगात्रम्हंस० १८प्रारब्धकल्पनाप्यस्यअध्या० ५७
प्रदातव्यमिदम्ब्र०वि० ४८प्रियाप्रियेआत्म० १५
प्रपञ्चमखिलम्संन्या० २.११९प्रियेषु स्वेषुना०परि० ३.५१
प्रपञ्चाधाररूपेणआ०बो० २.१३प्रोवाच तस्मैपं०ब्र० ४
प्रमाता च प्रमाणम्कं०रु० ४२बन्धमुद्रा कृता येनब्र०वि० ६९
प्रमादिनो बहिश्चित्तयाज्ञ० ११बन्धो जालंधराख्योऽयंयो०त० ११९
प्रमादो ब्रह्मनिष्ठायाम्अध्या० १४बलादाहरणंजा०द० ७.२
प्रलपन्विसृजन्संन्या० २.६३बहिरन्तश्च सर्वत्रना०परि० ५.६३
प्रवृत्तिर्द्विविधासंन्या० २.१२०बहिरन्तश्रोपवीतीप०ब्र० १८
प्रवृत्तिलक्षणं कर्मना०परि० ३.१६बहिः प्रपञ्च ....प०ब्र० २०
प्रसत्रं सामवेद.....पं०ब्र० ११बहिर्लक्ष्यंमं०ब्रा० १.२.८
प्रस्वेदजनकोजा०द० ६.१४बहिः सूत्रम् त्यजेद्विद्वा० ब्रह्म०९ना०परि ० ३.८४ ;
प्राणदेवताश्चत्वारःप०ब्र० २बहिः सूत्रम् त्यजेद्विप्रोप०ब्र० १०
प्राणयात्रा निमित्तं चना०परि० ५.३५बहिस्तीर्थात्परम्जा०द० ४.५३
प्राणश्चित्तेनजा०द० ६.१७बहूदकः शिखासंन्या० २.२५
प्राणसंयमनेनैवजा०द० ६.१२बाल्येन निष्ठासेत्सुबा० १३.१
प्राणान्संधारयेत्क्षुरि० ५बाल्येनैव हिशाट्या० २६
प्राणापानयोरैक्यंमं०ब्रा० २.२.२बाह्य चिन्ताशाण्डि० १.७.२०
प्राणापानसमानोशाण्डि० १.४.१२बाह्यं प्राणंजा०द० ६.२२
प्राणापानसमायोगःशाण्डि० १.६.१बाह्यात् प्राणंशाण्डि० १.७.४३
प्राणायामं ततःयो०त० ३२बिन्दुनादसमायुक्तम्जा०द० ५.८
प्राणायामक्रमम्जा०द० ६.१बुद्धिकर्मेन्द्रिय ...शारी० १६
प्राणायामसुतीक्ष्णेनक्षुरि० २४बुद्धिमेवाप्येतिसुबा० ९.१२
प्राणायामस्तथाजा०द० १.५बुद्धिरध्यात्मम्सुबा० ५.७
प्राणायामेनजा०द० ६.१६बुद्धेरेव गुणावेतौआत्म०२९
प्राणायामैकनिष्ठस्यजा०द० ६.२०बुद्धोऽहम् .ब्र०वि० १०२
प्राणिनां देहमध्येब्र०वि० ६०

४१६ मन्त्रानुक्रमणिका मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण बुद्बुदादिविकारा० आ०बो० २.१५ भावाभावविहीनोऽस्मि मैत्रे० ३.५ बुधो बालकवत् ना०परि० ५.५३ भिक्षाटनसमुद्योगेनाद्येन संन्या० २.८६ बृहद्रथो वै नाम मैत्रे० १.१ भिक्षादिवैदलम् कुण्डि० १३ बृहस्पतिरुवाच जाबा० १.१ भिक्षार्थमटनम् ना०परि० ३.६५ ब्रह्मक्षत्रिय वैश्यशूद्रा व०सू० २ भूतं भव्यं भविष्यत् ना०परि० ८.६ ब्रह्मचर्यं समाप्य .... संन्या० २.२२ भूतानां त्रयमप्येतत् ना०परि० ८.१८ ब्रह्मचर्यं समाप्य गृही ना०परि० ५.६ भूमिरापोऽनलो यो०त० ८४ ब्रह्मचर्याश्रमे क्षीणे कुण्डि० १ भूस्तेआदिर्मध्यम् अथ० ३ ब्रह्मचर्येण कं०रु० ९ भेदः सर्वत्र पं०ब्र०३९ ब्रह्मचर्येण संन्यस्य ना०परि० ५.७ भैक्षाशनं च मौनित्वम् ना०परि० ५.६० ब्रह्मचारी वेदमधीत्य कं०रु० ३ भैक्षेण वर्तयेन्नित्यं संन्या० २.७८ ब्रह्मणः प्रलयेनापि यो०त० १०४ भ्रमन्तो योनि जन्मानि यो०त० १३४ ब्रह्मणो हृदयस्थानम् ब्र०वि० ४१ भ्रष्टबीजोपमा संन्या० २.५९ ब्रह्मण्येव विलीनात्मा अध्या० ४३ भ्रूमध्यदृष्टिरप्येषा यो०त० ११८ ब्रह्मण्यो देवकीपुत्रो आ०बो० १.३ भ्रूमध्ये शाण्डि० १.७.३३ ब्रह्मभावं प्रपद्यैष आत्म० २५ भ्रूमध्ये सच्चिदानन्द ... मं०ब्रा० १.२.४ ब्रह्मभावे मनश्रारम् जा०द० १.१४ भ्रूयुगमध्यबिले मं०ब्रा० १.३.३ ब्रह्मभूतात्मनः कं०रु० १७ मकारं तु जा०द० ६.९ ब्रह्मरन्ध्रं गते जा०द० ६.३६ मकारस्त्वग्निसंकाशो ब्र०वि० ८ ब्रह्मविज्ञानलाभाय ना०परि० ६.२६ मकारे च ध्रुवोर्मध्ये ब्र०वि० ७० ब्रह्मव्यतिरिक्तम् ना०परि० ५.११ मकारे लभते यो०त० १३९ ब्रह्मस्थाने तु नादः ब्र०वि० ७६ मकारे संस्थितो ब्र०वि० ७२ ब्रह्महत्याश्वमेधाद्यैः ब्र०वि० ५१ मञ्चकं शुक्लवस्त्रं च ना०परि० ३.७१ ब्रह्माण्डस्योदरे कं०रु० २० मध्यदेशे परम् ब्र०वि० ६६ ब्रह्मादिलोक-पर्यन्ताद्विरक्त्या जा०द० २.६ मध्यलक्ष्यं तु मं०ब्रा० १.२.११ ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तम् अध्या० १९ मध्यस्थ कुण्डलिनी शाण्डि० १.४.९ ब्रह्मानन्दे निमग्नस्य आ०बो० २.१७ मन एव मनुष्याणाम् ब्र०बि०२, शाट्या० १ ब्रह्मामृतम् मैत्रे० २.३ मन एव आप्येति सुबा० ९.११ ब्राह्मणोऽस्य मुखम् सुबा० १.६ मनः संकल्प रहित ... संन्या० २.८४ भगन्दरं च जा०द० ६.४५ मनसा मनसि संन्या० २.५२ भगवञ्छरीरमिदम् मैत्रे० १.३ मनसा वाथ ना०परि० ३.११ भगवन् कथमयज्ञोपवीत .. प०प० ५ मनुष्यो वापि यक्षो यो०त० ११० भगवन् ब्रह्मप्रणवः प०प० ४ मनोऽध्यात्मम् सुबा० ५.६ भगवन्ब्रूहि मे योगम् जा०द० १.३ मनोनिरोधिनी निर्वा० ३७-४८ भगवन् सर्व धर्मज्ञ हंस० १ मनोऽप्यन्यत्र ब्र०वि० ४४ भवन्ति सुखिनो कं०रु० ३४ मनोबुद्धिः शारी० ४ भस्मोद्धूलित ... शाण्डि० ३.२.१२ मनोबुद्धिरहंकारः शारी० १७ भावतीर्थं परम् जा०द० ४.५१ मनो हि द्विविधम् ब्र०बि० १ भावयन्मनसा ना०परि० ५.६५ ममेति बध्यते पैङ्ग० ४.२६

मन्त्रानुक्रमणिका | ४१७

मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
मयैव चेतनेनेमेसंन्या० २.३८मौनं योगासनम्ना०परि० ४.२३
मयैवैताःसंन्या० २.३९यं यं वापिना०परि० ५.२३
मय्येव सकलं जातम्कैव० १९य इदमथर्वशिरोअथ० ७
मरुदभ्यसनम्शाण्डि० १.७.३७य एको देवःशाण्डि० २.५
मलं संवेद्यमुत्सृज्यसंन्या० २.६४य एतदथर्वशिरोम० वा० १२
महामुद्रा महाबन्धोयो०त० २६य एतदुपनिषदम्पैङ्ग० ४.२९
मासपाञ्चालिकायास्तुयाज्ञ० १४य एवं निर्बीजम्सुबा० ९.१५
मांसासृक्पूयविण्मूत्रना०परि० ४.२७य एवं विदित्वाना०परि० ९.१४
मांसासृक्पूयविण्मूत्रस्नायुना०परि० ३.४८यजुर्वेदोऽन्तरिक्षम्ब्र०वि० ५
माता पिता भ्रातासुबा० ६.४यज्ञेन यज्ञमयजन्तम०वा० १०
मातापित्रोर्मलोद्भूतम्अध्या० ६यज्ञोपवीतम्ब्रह्म० ५
मातृसूतक संबन्धम्मैत्रे० २.७यतीनां तदुपादेयम्याज्ञ० ३३
माद्यति प्रमदाम्ना०परि० ६.३५यतेः संव्यवहारायसंन्या० २.१००
माधूकराम् ....संन्या० २.८३यतो निर्विषयस्यास्यब्र०बि० ३
मानापमानहीनोऽस्मिमैत्रे० ३.४यतो वाचो निवर्तन्ते....बुधःब्रह्म० २२
मा भव ग्राह्य भावात्मामैत्रे० २.२८यतो वाचो निवर्तन्ते... भावतःकं०रु० ३६
मायया मोहिताःपं०ब्र० २४यतो वाचो निवर्तन्ते .. यत्केवलंशाण्डि० २.४
मायामात्रविकास ...आ०बो० २.२०यत्किंचिदपि हीनोऽस्मिमैत्रे० ३.१७
मायाविद्ये विहायैवअध्या० ३२यत्तत् तत्पुरुषम्पं०ब्र० १५
मायोपाधिर्जगद्योनिःअध्या० ३०यत्परं ब्रह्म सर्वात्माकैव० १६
मायोपाधिविनिर्मुक्तम्कं०रु० ४३यत्र ज्योतिरजस्रम्आ०बो० १.८
मारुतं मरुतां स्थानेयो०त० ९६यत्र यत्र मृतो ज्ञानीपैङ्ग० ४.१९
मारुते मध्यसंचारेशाण्डि० १.७.१०यत्र लोका न लोकाब्रह्म० २
मा शोचीरात्मविज्ञानीशाण्डि० २.६यत्र सुप्ता जनाःयाज्ञ० ३१
माषमात्रम्कुण्डि० १९यत्रास्तमितशायीना०परि० ५.४१
माषापूपादिसंन्या० २.९४यत्रैष जगदाभासोअध्या० १०
मासमात्रम्जा०द० ६.२९यत्सत्यं विज्ञानम्शाण्डि० ३.१.४
मासमेकम्शाण्डि० १.७.५०यथा जले जलम्पैङ्ग० ४.१५
मिताहारोशाण्डि० १.१.१३यथा जातरूपधरायाज्ञ० ८
मित्रादिषु समोना०परि० ६.२९यथा जातरूपधरोजाबा० ६.३
मुदितामुदिताख्योऽस्मिमैत्रे० ३.१६यथोनिरिन्धनोमैत्रे० १.७
मुनिः कौपीनवासाःना०परि० ४.३१यथा निर्वाणकालेक्षुरि० २३
मुमुक्षुः परहंसाख्याःना०परि० ६.२५यथाऽपकृष्टम्अध्या० १५
मूलाधारादारभ्यमं०ब्रा० १.२.६यथा मूढो यथायो०त० ७७
मृता मोहमयीमैत्रे० २.१३यथा रज्जौ निष्क्रियायाम्आत्म० २७
मृद्वार्बलाबूफलीपर्णपात्रम्शाट्या० २१यथा रविः सर्वरसान्अव० ९
मेढ्रादुपरि निक्षिप्यजा०द० ३.९यथावद्वायुचेष्टाम्जा०द० ४.१२
मेरुशृङ्गतटोल्लासिगंगायाज्ञ० १६यथा वा चित्त ...यो०त० ७३
मोक्षदस्तु परम्ब्र०वि० ५३यथा सिंहोशाण्डि० १.७.६

४१८ मन्त्रानुक्रमणिका

मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
यथेष्टधारणात्शाण्डि० १.७.८यस्मिन्विलीयतेब्रह्मवि० १३
यथेष्टधारणाद्वायोःयो०त० ५०यस्मिन्शान्तिःना०परि० ३.२१
यथेष्टमेवयो०त० १११यस्य देवे परा भक्तिःशाट्य० ४०
यथैवायमन्वन्तोना०परि० ६.८यस्य नाहंकृतोसंख्या० २.५५
यद् तु विदितम्ना०परि० ३.१७यस्य वर्णाश्रमाचारोना०परि० ६.१६
यदा न कुरुतेना०परि० ३.२२यस्य वाङ्मनसी शुद्धेना०परि० ३.३१
यदा पश्यतिजा०द० १०.१२यस्य श्रवणपं०ब्र० ३४
यदा पिङ्गलयाजा०द० ४.४७यस्य संकल्पनाशःमं०ब्रा० २.३.६
यदा मनसि चैतन्यंजा०द० १०.९यस्य स्त्री तस्ययाज्ञ० २३
यदा मनसि वैराग्यम्मैत्रे० २.११यस्यैतानि सुगुप्तानिना०परि० ३.१४
यदा भवसि संजातंना०परि० ३.१२यास्येवम्जा०द० १०.८
यदा यात्युन्मनोभावःपैङ्ग० ४.२७यस्सकृदुच्चारणःद्वयो० ७
यदा सर्वाणि....स्माद्भिस्योजा०द० १०.११याज्ञवल्क्यो महाद्युतिःमं०ब्रा० ३.१.१
यदा सर्वाणि .....स्वात्मन्येवजा०द० १०.१०याज्ञवल्क्यो ह वैमं०ब्रा० १.१.१
यदिदं ब्रह्मपुच्छाख्यम्कंठ० २७यात्रमात्रं तु योयो०त० १२६
यदि वा कुरुतेना०परि० ३.२९यावच्चोपाधिपैङ्ग० ४.११
यदॄच्छालाभतोजा०द० २.५यावद्वा शक्यतेजा०द० ६.५
यदच्छोपगतंयो०त० ७०याऽस्य प्रथमा रेखाजापालि० २१
यद्युत्तरोत्तरभावेअध्या० २९युक्ते युक्तम्शाण्डि० १.७.७
यत्र सन्तं न चासन्तम्ना०परि० ४.३३युञ्जन्न परदायादियज्ञा० २६
यन्मनसित्रजगत्मं०ब्रा० ५.१.५ये च संतानजासंन्या० २.११
यन्मायया मोहित०मैत्रे० २.२५येऽत्राधिकारिणोअव० १६
यः पिता स पुनःयो०त० १३३येन केन प्रकारेणजा०द० ३.१२
यमनियमयुतःशाण्डि० १.५.१येन केन चात्मनेनशाण्डि० १.३.१३
यमनियमासनाभ्यास ...शाण्डि० १.३.१५येन प्रकाशतेपं०ब्र० २५
यमाद्यष्टाङ्गसंयुक्तःजा०द० ५.३येन भूधरसिद्धियो०त० ५९
यमेवैष विद्यात्तुचिम् ..शाट्य० ३७येन मार्गेणशाण्डि० १.७.३६-ग
यः शास्त्रद्रियधर्षेतकैव० २५येन सम्यक्परिज्ञायसांख्या० २.५७
यः शरीरेन्द्रियादिभ्योना०परि० ६.१३येन सर्वमिदम्पं०ब्र०९, ब्रह्म० ८
यशस्विन्याजा०द० ४.३७येन सर्वमिदम्ना०परि० ३.८३
यशस्विन्याः कुहोर्मध्येजा०द० ४.१६येन सर्वमिदं प्रोतम्ब्रह्म० ८
यः शृणोति सकृदपिमैत्रे० ३.२५येनार्थवानि तं किम्आत्म० १०
यस्तु द्वादशसाहस्रम्संन्या० २.१२३येनानृतं सर्वमिदम्ना०परि० ९.२०
यस्माज्जातोयो०त० १३२येनासनं विजितम्शाण्डि० १.३.१४
यस्मात्सर्वमभूतोतिशाण्डि० ३.२.४योगतत्त्वं प्रवक्ष्यामियो०त० १
यस्मात् सुदुर्धरम्शाण्डि० ३.२.८योगध्यानं सदाब्र०वि० ५१
योगयज्ञाः सर्वेऽताःमं०ब्रा०
यस्मिन् गृहे विशेषेणना०परि० ६.१२योगे कुम्भकनाम्न्याथयो०त० ६१
यस्मिन्निदमोतम्शाण्डि० २.३योगी हि ज्ञानहीनस्तुयो०त० १५

मन्त्रानुक्रमणिका ४९९

मन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरणमन्त्र प्रतीकउपनिषद् विवरण
योगो हि बहुधायो०त० १९वर्णं रक्तम्पं०ब्र० १७
योऽग्रौ रुद्रोअथ० ६वर्णाश्रमं सावयवंमैत्रे० १.१८
योऽतीत्य स्वाश्रमान्ना०परि० ६.१७वर्णाश्रमाचारयुतामैत्रे० १.१७
योनिं वामेनशाण्डि० १.३.७वर्षाभ्योऽन्यत्रसंन्या० २.९९
योऽन्तः शीतलयासंन्या० २.५६वह्निस्त्रिकोणम्यो०त० ९५
यो भवेत्पूर्वसंन्यासीयाज्ञ० १०वाक्पाणिपाद...शारी० ३
योऽयमन्त्रमयःकं०रु० २४वाक्यमप्रतिबद्धंअध्या० ४०
यो विलङ्घ्याश्रामान्वर्णान्अव० ३वाक्सिद्धिः कामरूपत्वयो०त० ७४
यो वै रुद्रः स भगवान्अथ० २वागध्यात्मम्सुबा० ५.१०
रथ्यायां बहुवस्त्राणिसंन्या० २.११८वागेवास्याकौ०ब्रा० ३.५
रसनाद्वायुमाकृष्यशाण्डि० १.७.४५वाग्दण्डः कर्मदण्डश्चना०परि० ६.९
रसना पीड्यमानेयम्ब्र०वि० ७३वाग्दण्डे मौनम्संन्या० २.११६
रागं द्वेषं मदम्ना०परि० ३.७०वाचमेवाप्येतिसुबा० ९.६
राग द्वेष वियुक्तात्माना०परि० ३.३४वाचिकोपांशुरुच्चैश्चजा०द० २.१४
रागाद्यपेतम्जा०द० २.८वातजाः पित्तजाजा०द० ६.३०
रागाद्यसंभवेजा०द० ६.५१वानप्रस्थगृहस्थाभ्यांना०परि० ५.४६
राजवार्तादिना०परि० ३.५८वानप्रस्था अपिआश्रमो० ३
रिपौ बद्धे स्वदेहेयाज्ञ० २८वामदेवम्पं०ब्र० १०
रुद्रग्रन्थिर्भ्रुवोर्मध्येब्र०वि० ७१वामपादपाष्णिंशाण्डि० १.७.४२-घ
रेचयेत्पिङ्गलानाड्यायो०त०४२वामपादमूलेनशाण्डि० १.७.४२-ग
लक्ष्यालक्ष्य विहीनोमैत्रे० ३.१३वामाङ्गेनयो०त० ११४
लक्ष्येऽन्तर्बाह्यायांमं०ब्रा० १.३.५वामांसदक्षकट्यन्तम्प०ब्र० १५
लब्धात्मा जिह्वयासंन्या० २.३३वायुना गतिमावृत्ययो०त० ११६
लभते योगयुक्तात्मायो०त० १४०वायुनां सह चित्तम्यो०त०८३
लभ्यते यदियो०त० १२७वायुपरिचितोयो०त०८२
लययोगश्चित्तलयःयो०त० २३वायुभक्षोऽम्बुभक्षोकुण्डि० ४
लवणं सर्षपम्यो०त०४७वारिवत्स्फुरितंयो०त० १०
लिङ्गदेहगताआ०बो० २.२४वायुस्तेजस्तथाब्र०वि० १४
लिङ्गे सत्यपिना०परि० ४.३२वारुणे वायुमारोप्ययो०त० ८९
लीनवृत्तेरनु०अध्या० ४२वासनानुदयो भोग्येअध्या० ४१
लोकत्रयेऽपि कर्तव्यम्जा०द० १.२४विक्षेपो नास्तिअव० २३
लोकवद्धार्ययाऽऽसक्तोकुण्डि० ७विचार्य सर्वधर्मेषुहंस० २
लोकानुवर्तनं त्यक्त्वाअध्या० ३विचित्रा शक्तयःसंन्या० २.४२
वक्रेण सीत्कारशाण्डि० १.७.१३-३विजानाति तदा तस्यकं०रु० ३३
वज्र सूचीं प्रवक्ष्यामिव०सू० १विज्ञात ब्रह्मतत्त्वस्यअध्या० ४८
वत्सराद्ब्रह्मविद्वान्स्यात्जा०द० ६.११विज्ञानोऽस्मिमैत्रे० ३.३
वमनाहारवद्यस्यमैत्रे० २.१८विज्ञेयोऽक्षर तन्मात्रोपैङ्ग० ४.२३
वर्जयित्वायो०त० ६२विदित्वा स्वात्मरूपेणकं०रु० ३९
वर्णत्रयात्मकाःजा०द० ६.२विद्याभ्यासे प्रमादोसंन्या० २.१०३

६२० मन्त्रानुक्रमणिका मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण विद्वान्स्वदेश .. मैत्रे० २.११ वेदतत्त्वार्थं विहितम् क्षुरि० २ विधिवत्प्राण.... शाण्डि० १.७.९ वेदलौकिक मार्गेषु जा०द० २.१० विधूमे च प्रशान्ताग्नौ ना०परि० ६.१० वेदशास्त्राणि ब्र०वि० ३० विधूमे सन्नमूसले संन्या० २.९१ वेदादेव विनिर्मोक्षः जा०द० १.१८ विध्युक्तकर्मसंक्षेपात्संन्यास ... ना०परि० ३.९ वेदान्त विज्ञान ... कैव० ४ विना प्रमाणं सुष्ठुत्वम् आत्मो० ६ वेदान्ताभ्यास निरतः ना०परि० ६.२७ विनायकं जा०द० ६.४० वेदैरनेकैरहमेव वेद्यो कैव० २२ विनियोगान्नप्रवक्ष्यामि जा०द० ६.२१ वेदोक्तेन ...कृच्छ्र .... जा०द० २.३ विपरीतं ब्रह्मचर्यम् कं०रु० ११ वेदोक्तेन ..विना जा०द० १.७ विपर्यस्तो निदिध्यासे अव० १९ वेद्योऽहमागमान्तैरा० आ०बो० २.८ विभक्तो ह्ययमादेशो ना०परि० ८.२१ वैराग्य संन्यासी संन्या० २.१८ विभेदजनके जा०द० ४.६३ वैराग्यस्य फलम् अध्या० २८ विमुक्तोऽहम् ब्र०वि० १०३ व्यवहारो लौकिको अव० २५ विरक्तः प्रव्रजेद्धीमान्सरक्तस्तु ना०परि० ३.१३ व्याघ्र बुद्ध्या अध्या० ५४ विरक्तस्य तु जा०द० ६.४७ व्यात्तवक्त्रो शाण्डि० १.३.६ विरज्य सर्वभूतेभ्यः ना०परि० ६.२० व्यानः श्रोत्राक्षिमध्ये जा०द० ४.२८ विरलत्वं व्यवहृतेरिष्टम् अव० २२ व्यावृत्तानि परम् कं०रु० ३८ विराट् प्रणवः ना०परि० ८.३ व्रतं नाम शाण्डि० १.२.११ विविक्तदेशे च कैव० ५ व्रतयज्ञतप ... संन्या० २.७ विविदिषासंन्यासी ना०परि० ४.३९ शक्तिमध्ये मनः शाण्डि० १.७.१८ विवेकयुक्तबुद्ध्याऽहम् आ०बो० २.११ शङ्खिनी नाम जा०द० ४.२२ विशीर्णान्यमलान्येव ना०परि० ३.३० शतं कुलानां प्रथमम् शाट्या० ३३ विश्वजित्प्रथमः पादः ना०परि० ८.१२ शनैः पिङ्गलया जा०द० ६.६ विश्वाधिकोऽहम् ब्र० वि० १०४ शब्दकाललयेन मं०ब्रा० २.२.४ विश्वाय कुण्डि० १४ शब्दमायावृतो यावत् ब्र०बि० १५ विश्वोदराभिधा जा०द० ४.२३ शब्दस्पर्शरूप .... शारी० ६ विश्वोदराभिधायास्तु जा०द० ४.३९ शब्दस्पर्शश्च शारी० १९ विषं चैवायुधम् संन्या० २.१०७ शब्दस्पर्शादयो मैत्रे० १.५ विषयव्यावर्तन ... मं०ब्रा० १.१.८ शब्दाक्षरं परम् ब्र०बि० १६ विषयानन्दवाञ्छा आ०बो० १६ शरीरं तावदेव जा०द० ४.१ विषयी विषयासक्तो ब्र०वि० ५० शरीरस्थं प्राणम् शाण्डि० १.४.३ विषयेभ्य इन्द्रियार्थेभ्यो मं०ब्रा० १.१.७ शरीरान्तर्गताः शाण्डि० १.३.१२ विषुवायन कालेषु जा०द० ४.५५ शरीर्यप्यशरीरेषु आत्म० १४ विष्ठितो मूत्रितो ना०परि० ५.५५ शाटीद्वयम् ना०परि० ७.६ विष्णुं ध्यायतु अव० २८ शाण्डिल्यो ह वा शाण्डि० १.१.१ विष्णुर्नाम महायोगी यो०त० २ शास्त्रज्ञानात्पापपुण्य . संन्या० २.२० विष्णुलिङ्गं द्विधा शाट्या० ९ शास्त्रज्ञानात्पापपुण्यलोक ना०परि० ५.४ वीराध्वाने वानाशके जाबा० ५.२ शिखाज्ञानमयी ब्रह्म० १४ वृत्तयस्तु तदानीन्यमप्यज्ञाता अध्या० ३६ शिखा ज्ञानमयी ना०परि० ३.८९

मन्त्रानुक्रमणिका ४२१ मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण मन्त्र प्रतीक उपनिषद् विवरण शिखा ज्ञानमयी यस्य शाट्या० १८ संधिंश्च विग्रहो संन्या० २.१०६ शिखा तु दीप .... ब्र०वि० ९ संन्यस्तमिति शाट्या० ३५ शिरोमध्यगते जा०द० ६.३७ संन्यस्याग्निम् कं०रु० ४ शिरोरोगा जा०द० ६.३२ संन्यासभेदैराचारभेदः ना०परि० ५.२ शिव एव स्वयं आत्मो० २० संन्यासं पातयेद्यस्तु संन्या० २.३ शिवमात्मनि जा०द० ४.५९ संन्यासः षड्विधो...कुटीचको ना०परि० ५.१२ शिष्याणाम् संन्या० २.१०२ संन्यासिनम् संन्या० २.९ शिष्याश्च यो०त० ७८ संन्यासे निश्चयम् संन्या० २.२ शीतोष्णाहार ... मं०ब्रा० १.१.३ संपीड्य सीविनीम् शाण्डि० १.३.९ शीर्षोपरि मं०ब्रा० १.२.१० सम्पूर्णकुम्भवद्वायोर्धारणम् जा०द० ६.१३ शुचौ देशे सदा ना०परि० ४.१८ संप्रत्यवसितानाम् संन्या० २.६ शुद्धज्ञानामृतम् ब्र०वि० ४६ संभाषणं सह ना०परि० ६.३६ शुद्धमानसः पैङ्ग० ४.१२ संभूतैर्वायु कुण्डि० २१ शुद्ध स्फटिकसंकाश धृत.. यो०त० १०० संमाननं परां हानिं ना०परि० ५.५६ शुद्धस्फटिक संकाशम् यो०त० ९० संमानाद्ब्राह्मणो ना०परि० ३.४० शुद्धोऽहमद्वयोऽहम् आ०बो० २.९ संयुक्तमेकताम् आत्म० २४ शुद्धोऽहमान्तरोऽहम् आ०बो० २.१० संयुक्तमेतत्क्षरम् ना०परि० ९.८ शून्येष्वाववकाशेषु ना०परि० ६.६ संविभज्य कुण्डि० ३ शृण्वन्त्वज्ञाततत्त्वास्ते अव० १८ संशान्तसर्वसंकल्पा मैत्रे० २.३० शोकमोह विनिर्मुक्तम् आ०बो० १.५ संसारदोषदृष्ट्यैव ना०परि० ६.२८ श्मशानेषु दिगन्तेषु याज्ञ० १७ संसारमेव निःसारम् ना०परि० ३.१५ श्रद्धालर्मुक्तिमार्गेषु ना०परि० ६.२१ स आगच्छतीत्यम् कौ०ब्रा० १.५ श्री पर्वतं शिरः स्थाने जा०द० ४.४८ स एतं देवयानं कौ०ब्रा० १.३ श्रुत्या यदुक्तम् ब्र०वि० ३२ स एतेन प्रज्ञेनात्मना आ०बो० १.७ श्रुत्वा स्पृष्ट्वा च ना०परि० ३.३८ स एव माया कैव० १२ श्रोत्रमध्यात्मम् सुबा० ५.२ स एव लययोगः यो०त० २४ श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी शारी० १८ स एव संसारतारणाय मं०ब्रा० २.४.४ श्रोत्रमेवाप्येति सुबा० ९.२ स एव सर्वम् कैव० ९ श्रोत्रादीनि शारी० २ स एष जगतः कं०रु० १२ श्रोत्रियान्नम् संन्या० २.८२ सकले सकलो ब्र०वि० ३९ षट्संख्यया अहोरात्र हंस० ११ सकारं च हकारम् ब्र०वि० १६ षड्विकारविहीनोऽस्मि मैत्रे० ३.१८ स खल्वेवं यो आरु० ५ षण्ढोऽथ विकलोऽप्यन्धो ना०परि० ३.३ सखा मा गोपायेति संन्या० २.१२ षष्टिं कुलान्यतीतानि संन्या० २.१० सगुणं ध्यानमेतत् यो०त० १०५ संकल्पपादपम् संन्या० २.७० सच्चिदानन्दमात्रोऽहम् ब्र०वि० १०९ संकल्पादिकं मं०ब्रा० २.४.५ स तं होवाच साधु जाबालि० ३ संकल्पोऽध्यवसायश्च कं०रु० १० स तज्ज्ञो बालोन्मत्त .... मं०ब्रा० ५.१.७ संत्यजेत्सर्वकर्माणि ना०परि० ६.३९ स तमुवाच यथा जाबालि० १५ संदिग्धः सर्वभूतानां ना०परि० ४.३५ स तेन पृष्टः सर्वम् जाबालि० ११