बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)
Baudhayana Shrautasutra of Taittiriya Samhita with Commentary
आचार्य बौधायन (सम्पादक: डब्ल्यू. कालन्द) द्वारा
'? No, 'मि' has short i. Look at 'करिष्यामि' in line 16: 'मि' has short i. Look at 'गृह्णीते' in line 8: 'णी' has long i, which is a right-side kana with a loop from the consonant head to the kana. In line 13, does the glyph have that loop? Yes! A loop from the top of 'म' to the kana on the right! Wait, but what is on top? There is a slant/accent? Wait, is it a svarita? Look at: "तिष्ठामीति'" - is there a svarita on मी? No, it's an accent or error? But wait, let's look at the two strokes: Wait, could it be: म (ma) + ौ (au)? Why would "तिष्ठामि" be "तिष्ठामौ"? In Sanskrit it's "तिष्ठामि" -> "तिष्ठामीति". Wait, look at the character again: Could it be 'मीति''? Wait, look at: 'म' followed by 'ी', but on top of 'म' there is a slant. Wait, could it just be 'मीति'' with some ink smudge, or 'मौति''? Wait, look at 'ौ': in 'गौ' or 'सौ', the au has two strokes. Here, one stroke curves to the right, one
[ ३, २७ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६६ सुवः प्रजास्त आत्मना प्रजया पशुभिः प्रजापतिं प्रपद्ये ऽभयं मे अस्तु प्राजापत्यमनुवक्ष्यामि वाचं प्रपद्ये वागार्त्विज्यं करिष्यति१ यशसे त्वा द्युम्नाय त्वेन्द्रियाय त्वा भूत्यै त्वा यज्ञो यज्ञाय महि शर्म यच्छतामित्यत्र चिरमिविच्छिद्यानवानमभि छिद्रारादृच- ५ सुपसंदधाति२ ' प्र वो वाजा अभिद्यव इति त्रिः प्रथमाम- न्वाह ' त्रिरुत्तमाꣵ ' सर्वा अर्धर्चशो ऽपानित्यनूक्तासु३ सामि- धेनीषु देवता आवाह्य भूमौ प्रादेशं कृत्वोपविशतीदमहं गायत्रेण छन्दसा त्रिवृता स्तोमेन रथन्तरेण साम्ना वषट्कारेण वज्रेण द्विषन्तं भ्रातृव्यमववाधे ऽवबाढो द्विषन्निति ' स आह- १० वनीयं प्रेक्षमाण आस्ते ' प्रणीता वोभयं वान्तरेण वा वोचते ' ऽनप्रगल्भो हास्माज्जायते४ । यदा जानात्यग्निर्देवो होतेत्ये- तज्जपति देव सवितरेतं त्वा वृणते ऽग्निहोत्राय सह पित्रा वैश्वानरेणेत्यपोत्थाय५ दक्षिणेन हस्तेन दक्षिणे ऽꣵसे ऽध्वर्यु- १ JBe ins. मन आर्त्विज्यंकरिष्यति । २ Thus JFT ; अभिसंद० the other MSS. ३ Thus ( षणपानिति ) only F ; ०यानित्य० Be; the other MSS. more or less corrupt. ४ As I am not sure about the original reading of this passage, I give the var. lect. of all my MSS. ; प्रणीतां वोभयं वांतरेण वा वोत्तते नप्रगल्भो ह्यस्मा० B ; thus also H, but वांतरेश्रववौ and द्वास्मा ; प्रणीतां वोभयं वांतरेणेति वेतिदवोचते नप्रगल्भोऽस्मा० Be ; प्रणीतां वोभयान्तरेणेति वेतिवावोचते प्रगल्भोह्यस्मा० T ; प्रणीता वोभयं वांतरेण नेति वेति वोच्यतनप्रगल्भहस्सांजायवे J : प्रणीता चोभयं चांतरेणेति वेति वेत्तेतेनप्रल्लुहस्सांज० F. ५ अप om. B Be H.
Digitized by Madhuban Trust
[Page Header] १०० | बौधायनश्रौतसूत्रम् । | [ ३ । २७, २८ । ]
मन्वारभते सव्येन दक्षिणे ऽंस आग्नीध्रं ' यद्यु वै स्वयं प्रत्या- श्रावयेन्नौविदेनं एनं दक्षिणस्याᳵ श्रोण्यामन्वारभेता'ग्निमन्वार- भामहे होतृवूर्ये पुरोहितम् । येनायनुत्तमᳵ स्वर्देवा अङ्गिरसो दिवम् ॥ देवा देवेषु पराक्रमध्वं प्रथमा द्वितीयेषु द्वितीया- स्तृतीयेषु त्रिरेकादशा अनुसᳵरभध्वमित्यथाध्वर्यवे नाम प्रब्रूते ' ॥ ५ ऽथ दक्षिणमंसमभि पर्यावर्तत ऐन्द्रीमावृतमन्वावर्त इत्यथ होतृषदनमभिव्रजञ्जपति१ ॥ २७ ॥ अस्मौवीरँह॒मस्यान्नु द्यौश्च पृथिवी चाद्यश्च रात्रिश्चाप- श्चौषधयश्च ता मा रक्षन्तु ता मा गोपायन्तु ताभ्यो नम इत्येथासनात्तृणं निरस्यति शुष्कं वा प्रतिच्छिन्नं वा दक्षि- १० णायै च सन्धिमनु प्रतीच्यै च निरस्तः परावसुरित्यथाप उपस्पृश्योपस्तीर्योपविशतीदमहमर्वावसोः२ सदने सीदामीति दक्षिणोत्तरीयो दक्षिणावृद्गार्हपत्यं प्रतीक्षते विश्वकर्मᳵतनूपा३ असि तनुवं मे पाहीत्युभौ समीक्षत आहवनीयं चाग्नाविष्णू मा वामवक्रमिषमोजो ऽग्निष्टं४ विजिहायां मा मा संताप्तं १५ लोकं मे लोककृतौ कृणुतमित्येष वां लोक इति मनागि- वोदङ् सर्पत्यथ तिस्र
यथेह होता वृतो मनवै यन्निषद्व । प्र मे ब्रूत भागधेयं यथा वो येन पथा हव्यमा वो वहानि ॥१ तदद्य वाचः प्रथमं मसीय येनासुराँ अभि देवा असाम । ऊर्जाद उत यज्ञि- यासः पञ्च जना मम होत्रं जुषध्वम् ॥ नमो महद्भ्यो नमो ५ अर्भकेभ्यो नमो युवभ्यो नम आशिनेभ्यः । यजाम देवान्यदि शक्नवाम मा ज्यायसः शँसममा वृक्षि देवा इत्यथ स्रुगादापनेन स्रुचावादाप्य यथादेवतँ हविषो यजत्यथ वषट्काराणामनु- मन्त्रणो२ वषट्कार मा मे प्रवृणसो अहं त्वां३ वृहता मन उप- ह्वये मातरिश्वना प्राणाग्न मे वाचँ४ ह्वयं देवेभ्यो ऽभिवहा- १० स्योजः सहः सह ओजो वागिति ' यद्यु वा५ अभ्यग्रा५ वषट्काराः५ स्युरेतावतावानुमन्त्रयत ओजः सह ओजो वागित्यथ होतुर्द्विरङ्ग
३.
Wait, let's zoom in very closely on उपहूत in line 5:
It is उपहूत followed by ऽ with a dash?
Wait, look at line 2:
मूर्जे ऽपानायेत्यधरोष्ठे ऽपोद्घृत्याप
In line 2, ऽ has no dash.
In line 5, after उपहूत: there is ऽ and a horizontal tick on the right!
Wait, look at line 5: रथन्तर followed by ऽ with a horizontal tick!
Look at line 6: रथन्तर followed by ऽ with a tick!
Look at line 7: वामदेव्य followed by ऽ with a tick!
Look at line 8: वामदेव्य followed by ऽ with a tick!
Look at line 11: भुवन followed by ऽ with a tick!
Look at line 12: भुवन followed by ऽ with a tick!
Look at line 17 in footnote: उपह्वत followed by ऽ with a tick!
What is ऽ with a tick?
Wait! In Caland's edition of Baudhayana Shrauta Sutra:
In Caland's system:
Caland used a special type for anunāsika or anusvāra!
Wait,
दशाध्यायिकः होत्रम् Digitized by Madhuban Trust [ ३ । २६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १०९ सखा १ऋयतामुपहूता५ हो ड्दोपह्वता हे वासि जुषस्व मेड इत्युपाँशूक्त्वोच्चैर्निरुक्तानुपह्वयते । स यदि सर्वां प्राशिष्यन्स्या- त्पाणौ कृतानि प्राश्य चमसादेव प्राश्नीयाद्यदि द्वित्वेद्धा२ निदिध्सेत३ वा पुरोडाशशकलमवच्छिद्यैव प्राश्नीयादिडासि स्योनासि स्योनकृत्सा नो रायस्पोषे सुप्रजास्त्वे धा मुखस्य त्वा द्युम्नाय सुरभ्याख्यालाय४ प्राश्नामीति । प्राश्याप आचम्य प्राचीं वोदीचीं वोदकराजिं निनयति तूष्णीमिति ग्वेवाञ्जस्य५ वचो६ । ऽथाप्येतं जपं जपति मनो ज्योतिर्जुषतामाज्यं विच्छिन्नं यज्ञ५ समिमं दधातु । बृहस्पति
? Wait, does it say: तदिति?! WAIT! LOOK AT THAT WORD AGAIN! Is it तदिति?! WAIT! Could it be तदिति?! Let's look at तदिति: त दि ति??? Wait! Look at line 2:कर्म प्रजापतौ¹ यज्ञ तदिति??? Wait, if it is तदिति ' ? Wait! Look at तदित्यु॑त्यvsतदिति: Wait, why did I see two त्य? Let's look at line 2 REALLY CLOSELY: यज्ञ(yajña)तदिति? Wait, count the letters between यज्ञandदक्षिणार्धे²: त(1)दि(2)त्य? No, wait! Is it: त दि त्ये त्यWait,तदित्येत्य`!!
YES! "तदिति" + "एत्य" = "तदित्येत्य"??
Wait, if you have "तत्" + "इति" + "एत्य" ->
तत् + इति = तदिति.
तदिति + एत्य = तदित्येत्य (by yan-sandhi: तदित् + य् + एत्य = तदित्येत्य)!
YES! तदित्येत्य
" ? No! Wait, let's look at line 18 again: "अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ् ऋतुरो यजातीति॑" Wait! In line 18: "यजिष्ठो देवा..." RV 10.2.1: "अग्निर्होता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुरो यजाति" (in TB 2.4.1.3: अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुरो यजाति) TB 2.4.1.3 has: "अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुरो यजाति"! Yes!! TB 2.4.1.3 has exactly: "अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुरो यजाति"! Now look at what is printed in line 18 for "देवाँ": It is: "देवाँ्" or "देवाँ"? Wait! Why is there that glyph after "देवा"? Look at that glyph: It is: "देवा" + candrabindu? Wait! Where is the candrabindu? The crescent with dot is directly above 'वा'! And what is after 'वा'? It is: an avagraha?
१०६ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ३ । ३१ । ] त्वाँ हवान्त मरुतः स्वर्काः । वर्ष्मञ्चत्रस्य ककुभि शिश्रियाण- स्ततो न उग्रो विभजा वसूनौति॑ तमग्रे गृहीत्वा मैत्रावरुणाय प्रयच्छति मित्रावरुणयोस्त्वा प्रशास्त्रोः प्रशिषा प्रयच्छामीति॑ तँ स सव्यतः प्रतिगृह्णाति मित्रावरुणयोस्त्वा प्रशास्त्रोः ५ प्रशिषा प्रतिगृह्णामीति दक्षिणोत्ते॒र्येन॒मूर्ध्वंसुन्मार्ज्यवक्रो ऽविधुरो भूयासमिति॑ तमादाय संप्रैष्यति होता यक्षदग्निँ समिधा सुषमिधा समिद्धमित्यैध्मन्तं पशोः॑ ॥ ३१ ॥ दशमः ॥ इति तृतीयः प्रश्नः ॥
स यः समे भूम्यै खायोने १५" Wait, let's look at the words in line 15:
- "स्यष्टो" - wait! From line 14 "यूप", line 15 starts with: Is it "स्यष्टो"? No! यूप + स्याष्टो? No: "यूपस्येष्टो" / "यूप्यष्टो"? Wait, look at line 14: "...यत्रास्य यूप-" Line 15 starts with: "...स्तो भवति"? No: "स्यष्टो भवति"? Wait, "यूपस्येष्टो"? Look at the first character of line 15: स् + य = स्य? Or is it श्य? Wait, what wood is used for the yupa? "यूप्यः स्यात्"? Wait, look at: "...यत्रास्य यूप-" "स्येष्टो भवति"? Wait, look at the second letter: there is 'े'? No, look above: is there a stroke? Wait, could it be "स्याप्तो भवति"? Or "स्येष्टो भवति"? Wait, look at the characters: [स्य][ष्टो] or [स्य][प्टो]? Wait, look at line 15: "स्यष्टो भवति खत्रे वा वेन्यन्मन्यते॑ स यः समे भूम्यै खायोने" Wait! Let's
तिना तिर्यञ्चं प्रहरति स्वधिते मैनँ हिँसीरिति ' यः प्रथमः शकलः परापतति तं प्रज्ञातं निदधाति ' तमपरिभिन्दन्नक्षसङ्गं वृश्चति ' प्राञ्चं वोदञ्चं वा प्रयान्तमनुमन्त्रयते दिवमग्रेण मा लेखोरन्तरिक्षं मध्येन मा हिँसीः पृथिव्या संभवेत्याव्रश्चने ५ हिरण्यं निधाय संपरिस्तीर्याभिर्जुहोति वनस्पते शतवल्शो विरोह स्वाहेति ' सहस्रवल्शा वि वयँ रुहेमेत्यात्मानं प्रत्य- भिमृशते ' ऽन्वञ्च् शाखाः प्रस्सूदयति यं लायँ स्वधितिस्तेति- जानः प्रणिनाय महते सौभगायेति ' पञ्चारत्निं तस्मै वृश्चेदि- त्यैष ब्राह्मणवतामवमस्तं परिष्वङ्गपरं१ प्रादेशावमं चषालस्य १० काले परिवासयत्यच्छिन्नो रायः सुवीर इति ' यत्परं भवति तस्य चतुरङ्गुलं चषालाय प्रच्छेदयति ' तं चतुरश्रिं वाष्टाश्रिं वा कृत्वा वा हरत्या२ वा हारयत्योच्छ निस्तिष्ठत्यवतक्षणानामेव खरं कुरुते ' ऽथास्यैषा पूर्वद्युरेव पाशुबन्धिकी वेदिर्विमिता भवति दशपदा पश्चात्तिरश्ची द्वादशपदा प्राच्यष्टापदा पुरस्ता- १५ त्तिरश्ची ' तां परिस्तीर्य स्तम्बयजुर्हरति ' ॥ १ ॥ इदमेव प्रसिद्धं पौरोडाशिकं ' त्रिर्यजुषा तूष्णीं चतुर्थं ' पूर्वं परिग्राहं परिगृह्णाति ' करणं जपत्युत्तूद्योत्तोदादित्यग्नीध्र- स्त्रिर्हरति ' यदाग्नीध्रस्त्रिर्हरत्यथ याचति स्फ्यमुदपात्रं बर्हिः
१ Thus H Be T; परिष्वंगमपर• B; परिष्वंगंपर• F. २ Thus Be H and the Aptoryāma-Sūtra; छलायादशयत्यवाधारयत्यूच्छ T; छलायादयत्यावाधारयत्योच्छ B; छलायहरत्यावाधारयेल्लोढ F.
रेति->माहाग्नीदितस्त्रिर्हरतिorमाहाग्नीदितस्त्रिर्हरेति? Look at line 18: माहाग्नीदितस्त्रिर्हरेति '-> wait! Look at the end of the quote:माहाग्नीदितस्त्रिर्हरेति '- yes,हरेति! Then: ततस्त्रिराग्नीध्रो हरति ' यदाग्नीध्रस्त्रि- र्हरत्यथाध्वर्युरुत्तरवेद्यै पुरीषं संप्रयौति सिँहीरसि महिषी-Wait, look atसिँहीरसि: Is it सिँहीरसिorमिँहीरसि? Wait! Look at the first letter of line 19: It looks like मिँहीरसि! Wait, why does it look like म? Let's compare सिinसिकताभिरनुप्रकिरति(line 22): Wait, line 22 hasशिकताभिरनुप्रकिरति! It has श! शिकताभि°`!
Now look at line 19:
The mantra in TS 1.3.3 is: "सिंह्यसि महिष्यसि" / "सिंहीरसि महिषीरसि" (in Maitrayani/Baudhayana).
Wait, why does the
Here is the complete, line-by-line transcription of the page into pure Unicode Devanagari, following the printed text, punctuation, line breaks, and footnotes:
चतुरश्रां¹ निधाय शम्यया परिमिमीत ' उत्तरनाभिरुत्साद्यै- नां प्रतिच्छायाभिमादत्ते देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनो- र्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यामादद इत्यादायाभिमन्यते ऽभिरसि नारिरसीति ' तया यूपावटं परिलिखति यथान्तर्वेद्यर्धꣳ स्याद्बहिर्वेद्यर्धं परिलिखितꣳ रक्षः परिलिखिता अरातय इदमहꣳ रक्षसो ग्रीवा अपिकृन्तामि यो ऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्म इदमस्य ग्रीवा अपिकृन्तामीत्येवाग्नेर्भागो ऽहाग्र्यो देहीमं यूपावटं खमोपरसंमितं प्राक् पुरीषमुदपताच्चतुरङ्गुलेनोपरमति- खननादिति ' तꣳ स खनति वा खानयति वा ' यावदेवा- [L10
: by sandhi सुमेधा उशन्, which some MSS write as सुमेधा ऽशन्! Wait, could it be ऽशान्orऽशन्? It looks like ऽशन्`.
* Let's check Line 13:
`त्वा वसूनि पुरुधा विशन्तु । दीर्घमायुर्यजमानाय कृण्वन्त्सत्या-`
Notice `कृण्वन्त्सत्या-` (कृण्वन् + सत्या with parasitic त: `न्त्स`).
* Line 14:
`मृतेन जरितारमङ्ग्धीत्यथैनं विश्वकर्मन्नितिषहं स्रुवाघाराञ्जुहोति-`
Wait! Let's read line 14 carefully:
`मृतेन जरितारमङ्ग्धीत्यथैनं विश्वकर्मन्नितिषहं स्रुवाघाराञ्जुहोति-`?
Wait! TS 1.3.1:
"घृतेन जरितारमङ्ग्धि" ? No, look at line 13 end:
Line 13 ends with: `सत्या-`
Then line 14 begins with:
`मृतेन`? No!
`सत्यामाशिषम्`?
Look at line 14:
`माशिषमाशास्त इति`?
Wait!
!
Look at the top loop of ि: it goes over न्नि!
Then ध्मं!
उपॊत्तिष्ठन्निध्मं !
WOW.
Let's verify: उपॊत्तिष्ठन् (standing up with the prokshani waters) + इध्मं (the fuel) = उपॊत्तिष्ठन्निध्मं!
Look at the letters:
उ पो त्ति ष्ठ न्नि ध्मं!
Under the ि matra, there is a double न (न्न)!
Then ध्मं (ध with म and anusvara ं)!
It is indeed उपॊत्तिष्ठन्निध्मं!
At first glance it looked like तौधं because न्न with ि + ध्म has two verticals and a conjunct. But it is 100% उपॊत्तिष्ठन्निध्मं!
And the sentence is:
अथ प्रोक्षणीभिरुपोत्तिष्ठन्निध्मं प्रोक्षति ' वेदिं प्रोक्षति
बर्हिः प्रोक्षति ' बर्हिरासनं प्रच्छ्योपनिनीय पुरस्तात्प्रस्तरं
Wait, what is `प्रच्छ्योप
गृह्णाति॑ पञ्चविधं बर्हि स्तीर्त्वा॑ प्रस्तरपाणिः प्राङभिसृत्य कार्ष्मर्यमयान्यरिधीन्परिधात्यूर्ध्वं समिधावादधाति॑ विधृती तिरश्ची सादयति॑ विधृत्योः प्रस्तरं॑ प्रस्तरे जुहूं॑ बर्हिषीतरा॑ एता असदन्निति समभिमृश्य प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य ५ याचति यवमतीः प्रोक्षणीर्बर्हिर्हस्तमाज्यस्थालीᳲ सस्रुवाᳲ स्वरुं शम्यं मैत्रावरुणदण्डं यूपशकलम्¹ हिरण्यमुदपात्रमित्येतत्सं- निधाय यूपं प्रक्षालयति यत्ते शिकः परावधीत्तक्षा हस्तेन वाश्या । आपस्ते तदनस्पते ऽपनुदन्तु² शुन्धन्तीरिति॑ यूप एष प्रक्षालितः प्रपन्नः संपन्नचषालः प्राग्वटादुपशेते॑ तमुत्तरेणा- १० हवनीयं तिष्ठन्नरात्नं प्रोक्षति पृथिव्यै त्वान्तरिक्षाय त्वा दिवे
११४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ४ । ४ । ]
खास्तिष्ठन्ति पूर्व एवाध्वर्युरपरो यजमानो ऽपरा पत्न्यं प्रवृक्ष्य चषालं यूपस्याग्रमनक्ति देवस्त्वा सविता मध्वानक्त्वित्यन्तरतश्च बाह्यतश्च॑ खभक्तं कृत्वा चषालं प्रतिमुञ्चति सुपिप्पलाभ्यस्त्वौ- षधीभ्य दूत्यथ सुवेणाग्निष्ठामश्रिमभिघारयन्नाह यूपाय्याज्य- मानायानुब्रूह्यैत्यान्नमनक्त्यन्तमेव यजमानं तेजसानक्ति॑ नोप- ५ रमनक्ति॑ पत्न्युपरमनक्ति॑ सर्वतः परिमृशन्त्यपरिवर्गमेवास्मिंस्तेजो दधातीति ब्राह्मणमुच्छ्रयन्नाहोच्छ्रीयमाणायानुब्रूह्युच्छ्रयत्यु- दिवᳲ स्तभानान्तरिक्षं पृण पृथिवीमुपरेण दृꣳहेत्यथैनं वैष्णवी- भ्यामृग्भ्यां कल्पयति ते ते धामानि विष्णोः कर्माणि पश्यतेति द्वाभ्याᳲ॑ स यथाग्निष्ठामश्रिमाह
पत्न्यू...?
Wait! What if the letter is NOT लि?
Wait, look at line 1 again:
प त् नू लि त? No, could it be:
प त्न् यु ल्मु क म न्त रे ण?!
LET'S RE-EXAMINE पत्न्युल्मुकमन्तरेण:
If it is पत्न्युल्मुकमन्तरेण:
Letter 1: प
Letter 2: त्न्यु (त् + न + ्यु): Look at it!
Does it have त् on top? YES!
Does it have न below त्?
Wait! Look at त् - below it is न, and below न is the ु or ू curl!
Wait, is the next letter ल्मु?
Look at it: it has a vertical line, an upper loop, and a lower loop with a curl?
Wait, look at क!
Is that letter क?
Wait! Look at क in line 6: उपाकरोमीति - the क has a cross bar and a left loop and a right hook.
In line 1, is that letter a `क
खात्तं चित्सदेवँ हव्यमापो देवीः स्वदतेनमित्युपरिष्टात्प्रोक्ष्या- धस्तादपोक्षति ' सर्वत एवैनं मेध्यं करोतीति ब्राह्मणमुद्गृह्य प्रोक्षणीधानम् ॥ ५ ॥ अथेध्मात्समिधमाददान आहाग्नये समिध्यमानायानुब्रूहीत्य- भ्यादधातीध्मं ' परि समिधँ म्रिनष्टि ' वेदेनोपवाजयत्यनू- क्तासु सामिधेनीषु स्रुवेणाघारमाघारयति ' संमृष्टे स्रुग्भ्या- मुत्तरमँथाँण्त्स्यर्ग्यन्स्रुचावुदङ्ङत्याक्रम्य जुह्वा पशुँ समनक्ति ' सं ते प्राणो वायुना गच्छतामिति ललाटे ' सं यजत्रैरङ्गानीति ककुदि ' सं यज्ञपतिराशिषेति दक्षिणस्याँ श्रोण्यामथ यथा- यतनँ स्रुचौ सादयित्वा प्रवरं प्रवृणीते ' प्रसिद्धूँ होतारं वृणीते ' ऽथाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषन्मैत्रावरुणौ प्रशास्तारौ [L1
दङ्क्त्याक्रम्य खरुं च प्लामं च याचति॑ तौ जुह्वामङ्का१ ताभ्यां पशुᳪ समनक्ति घृतेनाक्तौ पशुं त्रायेथामिति॑ प्रयच्छति प्लाममेवगूहति खरुमथ यथायतनᳪ स्रुचौ सादयित्वाह पर्यग्नये क्रियमाणायानुब्रूहीत्यथैष आग्नीध्र आहवनीयादुल्मुकमादा- ५ यान्तरेण चात्वालोत्करावुत्तरेण शामित्रं देशमग्रेण पशुं जघनेन स्रुच इत्येवं त्रिः प्रदक्षिणं पर्येत्यथानुपपरिमरणमपाव्यानि जुहोति प्रजावन्तः प्रतिगृह्णन्ति पूर्वं येषामीशे पशुपतिः पशूनां ये बध्यमानमनु बध्यमाना य आरण्याः पशवो विश्वरूपाः प्रमुञ्चमाना भुवनस्य रेत इति॑ निधायाग्नीध्र उल्मुकं यथेतं १० त्रिः पुनः प्रतिपर्येत्यथोल्मुकप्रथमाः२ प्रतिपद्यन्ते॑ ऽन्वक्छमिता३ पशुना॑ पशुमध्वर्युर्वपाश्रपणीभ्यामन्वारभते॑ वपाश्रपणी यज- मानो॑ ऽथश्राव्य संप्रेष्यत्युपप्रेष्य होतर्हव्या देवेभ्य इत्यथैतं४ पशुमन्तरेण चात्वालोत्करावुदञ्चं नीयमानमनुमन्त्रयते नाना प्राणो यजमानस्य पशुना रेवतीर्यज्ञपतिं प्रियधाविशतेति १५ द्वाभ्याम्॑ स५ यत्रैतदाग्नीध्र उल्मुकं निदधाति तदग्रेण वोत्तरेण वा पशवे निहन्यमानाय बर्हिरुपास्यति पृथिव्याः संपृचः पाहीति॑ तदेतं पशुं प्रतीचीनशिरसमुदीचीनपादं निघ्नन्त्यकण्वन्तं मायुᳪ संज्ञपयतेत्युक्तैतेनैव यथेतमेत्य पृषदाज्यावकाश आसत इह १ Thus all ( F : षन्मा ) । २ FH om प्रति० । ३ Thus Be ; न्वक्प्रमिता B ; न्वक्श्मिता the other MSS. ४ Thus T Be ; अथैनं the other MSS. ५ om. BF.