बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

सं सृजति..." In Baudhayana: "...शर्कराभिरवाञ्जनपिष्टाभिरजलोमैः"? Wait, look at the letters: श र्के रा भि र then वा then ञ्ज? Look at it: it has ञ्ज (ña-ja), with a loop: ञ्ज or प्सु? Wait, look at पिष्टाभिरजलोमैः: पि ष्टा भि र ज लो मैः Before पिष्टाभि: Is it अवाञ्जन? Let's zoom into line 2: शर्कराभिर then वा (or दा?) then ञ्ज (or ङ्क?) then न? Wait! In Sanskrit: "अवाञ्जन"? No, what about "अवाप्सु"? Wait! Let's check Caland's edition of Baudhayana Srauta Sutra, volume 2, page 5: Text: athainam aśmakapālaiḥ śarkarābhir avāñjanapiṣṭābhir ajalomaiḥ kṛṣṇājinalomair iti saṁsṛjati IT IS INDEED avāñjanapiṣṭābhir! That is `अवाञ्

orर्? Wait! In Shrautasutra, the fire/shed is शालामुखीय! Is it शालामुखीयबिलमिवावटं? Wait, look at शालामुख: The next letter has: a loop with a tail? That is रु? Wait, could it be उरुबिलमिवावटं? शालामुखादुरुबिलमिवावटं! Look at line 9: शालामुखादुरुबिलमिवावटं! YES! श ा ल ा मु ख ा दु रु बि ल मि वा व टं! Look closely: श ा ल ा मु ख ा(ख with aa-matra)दु(da with u-matra)रु(ra with u-matra)बि ल मि वा व टं शालामुखादुरुबिलमिवावटं`! "शालामुखात् उरुबिलम् इव अवटं खानयति" - brilliant!

Line 10: खानयत्यदितिस्त्वा देवी विश्वदेव्यावती पृथिव्याः सधस्थे ऽङ्गिर- १० The १० at the end is line number 10. Wait, सधस्थे or सधस्थे? स ध स्थे - yes.

Line 11: `स्व

[ १० । ७, ८ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ७

पश्चाज्जनयन्त्वित्युत्तरतो ऽथैनाः परिददाति मित्रेतामुखां पचेषा मा भेद्येतां ते परिददाम्यभित्या इति ' ता अह्ना वा रात्र्या वा पच्यन्ते ' यदि प्रातरुपोषति सायमुपैति यदि सायं प्रात- र्वासु पकासूपकल्पयते गोपयश्छागपयो धृष्टिमश्ममृदां दाव्- शतँ संदंशं खारीँ शिक्यं कृष्णाजिनमित्येतत्समादायाभ्यै- त्याभीमां महिना दिवं मित्रो बभूव सप्रथाः । उत श्रवसा पृथिवीम् ॥ मित्रस्य चर्षणीधृतः श्रवो देवस्य सानसिम् । द्युम्नं चित्रश्रवस्तममित्य'थ धृष्टिमादाय मुखाया उखाया अङ्गारानु- दपति देवस्त्वा सवितोद्वपतु सुपाणिः स्वङ्गुरिः । सुवाहुरुत शक्त्येत्येनामुच्छ्रयत्युत्तिष्ठ बृहती भवोर्ध्वा तिष्ठ ध्रुवा त्वमि

'दौ'! And the next letter: 'य' with what? 'न्' + 'न' = 'न्न'? Wait, 'दौर्यन्न'? 'दौयन्न'? Wait, is it 'दौचर्म'? 'दौश्चर्म'? Wait, look at line 8: Letter 1: 'दौ' (dau) Letter 2: 'य' (ya) - wait, or 'श्च'? No, it has a loop: 'य' or 'थ'? Letter 3: 'न्न' (nna)? Wait, what is "दौर्यन्न" or "दौयन्न"? Wait, could it be "दौश्चर्म"? No, there's no 'र' or 'म'. Wait, look at: 'दौ' - wait, is it 'दौ'? Let's look at the letter after 'दौ': It has a loop on the left, goes down, goes up, then attaches to... wait, is it 'य' or 'घ्' or 'ध'? Wait, could it be "दौहित्र"? No. Let's look at the letter again: 'दौ' 'य' 'न्न' ? Wait, what if it's "दौश्चर्म"? No. Let's look at: "दौयन्न ऋषभं पचन्ते" - wait, could it be a participle? Like "ददत्"? "दौहन्"? Wait

[ १० । ६, २० । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६ माषाग्रपर्णशाखां मृत्पिण्डमुदपात्रमुल्कुषीर्¹ सप्तधा वितृक्षां वल्मीकवपाᳲ संदᳲशमित्येतत्समादाय पशुशीर्षाण्यभ्येति । दक्षिणत एतत्पुरुषशिर उपशेते ऽथेतराण्यथ प्राचीनावैतं कृत्वा सप्तभिर्माषैः पुरुषशिरः परिकीर्य चिरपल्लवैः पर्णशाखया ५ परिकर्षति ॥ ६ ॥ अह॒रहर्नयमानो गामश्वं पुरुषं जगत् । वैवस्वतो न तृप्यति पञ्चभिर्मानवैर्यम इत्यप॒रैः सप्तभिः परिकीर्यैव परिकर्षति वैवस्वते विविच्यन्ते यमे राजनि ते जनाः । ये चेह सत्य- नेच्छन्ते य उ चानृतवादिन इत्यप॒रैः सप्तभिः परिकीर्यैव १० परिकर्षति ते राजन्निह विविच्यन्ते ऽथा॑ यन्ति त्वामुप । देवाᳲस्य ये नमस्यन्ति ब्राह्मणाᳲस्वापचित्यतीत्यादत्ते दक्षि- णेन वल्मीकवपाᳲ सव्येन संदᳲशेन पुरुषशिरः ˈ प्रा॒णैः प्राणा॒- न्संनिधायाशये वल्मीकवपां निदधात्यथैतत्पुरुषशिरो ऽभ्युद्यो- त्कृष्य² प्रक्षाळ्य मृदाभिलिम्पत्यनभिलिम्पन्नान्येतराणि चये- १ Thus (उल्कुषीर् or ॰षीं) Tr Be H Bu U Bhav. (MS. Burnell), Ms and Msc (both the Burnell MS. and the MS. of Tübingen); उल्कषीं Bhav. (Cidambara MS.); उल्कषिं B; M उल्कुषीं or उल्कृषीं । According to the Bhāṣya it is: सुसंबद्धा ह्येषैका; Msc.: उल्का ह्येषैः समाबद्धा दीर्घकारोल्बुषौ भवेदिति गोपालः । २ Thus U (pr. m.) Bhav.; भ्युद्योत्कृष्य Tr; भ्युत्कृष्य Be U₁ (sec. m); भ्युत्कृष्य B Ms; भ्युद्ध्य only M; Bu is corr. and in H this whole chapter is missing. 2

षैव निस्तिष्ठन्त्यभ्युत्कुष्यैव¹ प्रक्षाल्य मृदाभिलिम्पन्त्यनभिलिम्पन्तः प्राणानथैनान्यद्भिः प्रोक्षणतो² निदधाति ' तान्या काक्षा- त्परिशेरे³ ॥ १० ॥ अथ पशोः सामिधेनीकल्पः ' प्र वो वाजा अभिद्यव इत्ये- कादश ' समास्त्वाग्न ऋतवो वर्धयन्विति दश ' तासां ज्योति- ५ ष्मतीमपोद्धृत्य नव धाय्यालोके दधात्यथ पृथुपाजवतौ धाय्ये दधात्यथ युञ्जा हि देवहूतमानित्येतां दधाति ' ताः परा- चोरनूच्यमानाश्चतुर्विꣳशतिः संपद्यन्ते ' ज्योतिष्मतीं त्वेवोत्तमा- मन्वाहौथ हिरण्यगर्भः समवर्तताग्र इत्याघारमाघारयत्यथात आप्रीणामेव मीमाꣳसोर्ध्वा अस्य समिधो भवन्तीति द्वादश ' १० तासां तानूनपातीमपोद्धृत्य नराशꣳसौ वसिष्ठानां

भिपर्यग्निकृतान्युत्तरे शालाखण्डे शिक्येष्वासञ्जयत्ये..." Wait, what if it's "एतत्सर्पिर्गिर स्कन्धया" or something? Wait! Look at the font in Caland: Caland uses: त् स र्पि गि र Wait, could that be त्सर्षिगिर? No, that's definitely र्पि. Wait, could it be त्सपिरि? Wait, look at the letter between र्पि and र: It has a top bar, a vertical down, a curve: गि! Wait, why would it be गि? Could the word be सर्पिगिर? Wait, what about सर्पिर्गिर? Look at the top of गि: is there a repha? No, the repha is on र्पि. Wait, is there an anusvara? Look at line 10: १० त्सर्पिगिर स्कन्धया विग्रथ्य शिक्यपाशे प्रग्रथ्नाति ' तान्या Wait, look at the word after it: Is it स्कन्धया? Let's look at स्कन्धया: Letter 1: `

त्येकसराभिः फलकाभिस्तीर्णा मृदावलिप्ता¹ षडुद्यामं द्वादशो- द्यामं वा मौञ्जꣳ शिक्यं मुञ्जकुलायं कुसुकमाज्यसंयुक्तं वैक- ङ्कतौ च शामीमयौ च समिधौ सप्तौदुम्बरीः समिधस्तिस्रो नानावृक्ष्या एकविꣳशतिर्निर्बाधꣳ रुक्मं ' प्रज्ञाता आग्निष्टो- मिकाः संभारा ' जुष्टे देवयजने शाला कारिता भवत्यथैनं ५ तीर्थादानीय पवयित्वा त्रिहविषमग्निदीक्षणीयामिष्टिं निर्वप- त्याग्नावैष्णवमेकादशकपालमदित्यै घृते चरुं वैश्वानरं द्वादश- कपालमिति ' तस्यै तावन्त्युत्सीदन्ति यावन्ति दीक्षणीयाया ' अथाध्वर्युः प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य पत्नीं संयाज्य प्राडेत्य ध्रुवामाप्याय्याज्यस्थाल्यां प्रत्यवनीयाज्यस्थाल्याः स्रुवेणोपघात- १० मग्निदीक्षा जुहोति ॥ १२ ॥ आकूतिमग्निं प्रयुजꣳ स्वाहा मनो मेधामग्निं प्रयुजꣳ स्वाहा चित्तं विज्ञातमग्निं प्रयुजꣳ स्वाहा वाचो विधृतिमग्निं प्रयुजꣳ स्वाहा प्रजापतये मनवे स्वाहाग्नये वैश्वानराय स्वाहे- त्यथ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वाज्यस्य पूर्णाꣳ स्रुचौदुम्बरीं १५ जुहोति विश्वे देवस्य नेतुर्मर्ती वृणीत सख्यं विश्वे राय इषु- ध्यसि द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहेत्यथैतत्पूर्णापात्रमन्तर्वेदि निनय- त्यथाग्रेणाहवनीयं पर्याहृत्य यजमानाय प्रयच्छत्यथ मुख्या- १ Thus MH Bhav.; मृदाभिलि• B Be U Ms. Msc. २ Thus M Tr Be Bu U Ms; the other MSS. षोड्रू• ; but cp. TS. vi. 1.2.4.

मुखां याचति । तस्याङ् प्रहृत्याण्डान्पूतितृणानीति संप्रकीर्या- ज्यस्रुवं प्रत्यस्याहवनीयस्यान्तेष्वङ्गारेषु प्रवृणक्ति मा सु भित्था दृग्ँहस्वेति द्वाभ्यामैनां परिददाति मित्रैतामुखां तप॑सा मा भेत् । एतां ते परिददाम्यभित्त्या इत्य॑थ वै भवति यदि भिद्येत तैरेव कपालैः सग्ँसृजेदिति । सा यदि भिद्यत¹ एतान्येव¹ कपालान्यवाक्ष्णं पिष्ट्वा यैषा मृत्प्रायश्चित्ताय परिगृहीता तया सग्ँसृज्य कृत्वा पक्त्वाच्छृद्य निदध्यात्यथान्यां प्रवृणक्त्य॑थ वै भव- त्यभरीषादन्नकामस्यावदध्यादित्य॑थ वै भवति यं कामयेत यजमानं भ्रातृव्यमस्मै जनयेयमित्यन्यतस्तस्यावदध्यादित्य॑थ वै भवति यो गतश्रीः स्यान्मथित्वा तस्यावदध्यादित्य॑थ वै भवति यो भूतिकामः स्या

यदग्ने यानि कानि च यदत्त्युपजिह्निका रात्रिञ्चराचिम- प्रयावं नाभा पृथिव्या याः सेना अभीवरीरित्यूचेन पञ्चर्चेन राक्षोध्नेनोपतिष्ठते कृणुष्व पाजः प्रसितिं न पृथ्वीमित्यथ तिस्रो नानावृक्ष्याः समिधो ऽभ्यज्यादधाति दंष्ट्राभ्यां मलिम्लूनित्य- भ्यर्च्य ये जनेषु मलिम्लव इति वैकङ्कतीं यो ऽस्मभ्यमरा- तीयादिति शमीमयीमथ संस्रितं से ब्रह्मद्वेषां वाङ्ग अति- रमित्युत्तमे औदुम्बरी वाचयन्नेवाभ्यादधात्यथ कृष्णाजिने यजमानं वाचयति ' मुष्टी चैव न करोति वाचं च न यच्छ- त्यैतामासन्दीं युक्तशिक्यपात्रां जघनेनाहवनीयं निदधाति ' तस्यामिण्ड्वाभ्यां परिगृह्योख्यमासादयति ॥ १४ ॥ मातेव पुत्रं पृथिवी पुरीष्यमग्निं स्वे योनौ बिभर्तूखा । तां विश्वैर्देवैऋतुभिः संविदानः प्रजापतिर्विश्वकर्मा युनक्ती- त्यासीन उत्तरनिर्बाधᳵ रुक्मं प्रतिमुञ्चते दृशानो रुक्म इत्यथ शिक्यपात्रं प्रतिमुञ्चते विश्वा रूपाणि प्रतिमुञ्चते कवि- र्नक्तोषासेति द्वाभ्यां ' तूष्णीं कृष्णाजिनमुत्तरमथैनमवेक्षते सुपर्णो ऽसि गरुत्मान्त्रिवृत्ते शिरो गायत्रं चक्षु स्तोम आत्मा साम ते तनूर्वामदेव्यं बृहद्रथन्तरे पक्षौ यज्ञायज्ञियं¹ पुच्छं छन्दांस्यङ्गानि धिष्ण्याः शफा यजूंषि नामेत्यथैनमुद्गृह्णाति सुपर्णो ऽसि गरुत्मान्दिवं गच्छ सुवः पतेति ' पुरस्तादेवास्थैते

१ यज्ञायज्ञीयं Tr H ; M abbreviates.

दीर्घाः शिक्यपाशाः १ कारिता भवन्ति ' सो २ ऽत्र १ वैव १ सति २ क्रमते ऽपि वैनमुपोद्यच्छते ॥ १५ ॥ विष्णोः क्रमो ऽस्यभिमातिहा गायत्रं छन्द आरोह पृथिवीमनुविक्रमस्व निर्भक्तः स यं द्विष्म इति चतसृभिरनु- च्छन्दसं ' तृतीये चतुर्थमनुवर्तयति ' न चतुर्थाय प्रक्रामति ' नाहवनीयमुपायेत्येयाक्रन्ददित्यामन्वाह्वाय दक्षिणमंसमभि पर्यावर्तते ऽग्ने ऽभ्यावर्त्तिन्नग्ने अङ्गिरः पुनरूर्जा सह रय्येति चतसृभिरथोदङ् पर्यावृत्य कृष्णाजिनमुन्मुच्य शिक्यपाश- मुन्मुञ्चत उद॒त्तमं वरुण पाशमस्मदित्थैनमाहृत्या त्वाहार्ष- मग्ने वृहन्नुषसामूर्ध्वो अस्थादिति द्वाभ्यामेवं यं कामयेत राजन्यᳪ राष्ट्रᳪ स्यादिति तं मनसा ध्यायेद्राष्ट्रमेव भवतीति ब्राह्मणमयैनं यथादृतं प्रतिपर्यावृत्यान्तर्वेद्यासादयति सीद त्वं मातुरस्या उपस्थ इति चतसृभिः सहस्रसाभिरथ सुष्टी च करोति वाचं च यच्छत्यथास्मै व्रतं प्रदास्यन्नन्नपतीयᳪ समि- धमभ्यादधाति वा जपति वाजपते ऽन्नस्य नो देहीत्यथोख्य- मुपसमिन्द्धे येन देवा ज्योतिषोर्ध्वा उदायन्निति ' सं याव- त्कृत्वो ऽस्मै व्रतं प्रदास्यन्भवत्येवमेवान्नपतीयᳪ समिधमभ्या- दधाति वा जपति वैवमुख्यमुपसमिन्द्धे ' ऽथ प्रातरुदित

१ Thus M Tr Be BHU (sec. m.); • पादाः Ms. U (pr. m.) Bhav. २ Thus M (only सती) Be BHU Bu Ms. Bhav. (one MS.) ; सोचैव- वसति Tr Bhav. (another MS.) Keś. ; according to Msc. the words are : सो ऽत्र वा एव सति (sc. उख्ये) ।

has NO horizontal bar! It is श or स? Wait, let's look at: स in सीद (line 10): standard स. स in मातुरस्या: standard स. Now look at सꣳशाभि॰: it has श! No, wait, does it have ꣳ? Let's look at line 11: चतसृभिः then: स then: ꣳ? No, wait! Is that सꣳशामिः? Wait, what is the word? Let's search: सीद त्वं मातुरस्या उपस्थ इति चतसृभिः In Taittiriya Samhita 4.2.1: "सीद त्वं मातुरस्या उपस्थे..." (actually TS 4.2.1.2 or 4.1.10): TS 4.1.10.3: "सीद त्वं मातुरस्या उपस्थेऽन्तर्मह्या ऋत्यास्याम् । अर्चिर्मदस्मा अनु संविशङ्क्ष्व..." How many verses? Four verses! What are they called? "संशाभिः" or "शंसाभिः" or "सꣳस्थाभिः"?

ा" or "अपरिमिता"? Look at 'अपरिमित्ता': it has double त्त (a horizontal bar crossing the stem): "अपरिमित्ता" or "अपरिमिता"? Wait, in line 12: "अपरिमित्ता" - yes, it looks like त्त! Wait, then "अपस्या": अ - प - स्या (apasyāḥ). Then: "नैर्ऋतीः" (nai-rṛ-tīḥ) -> नै - र्ऋ - तीः. Then: "कृष्णास्तिस्रस्तुष-" (kṛṣṇāstisrastuṣa-)

Line 13: "पक्का भस्म पुरीषमूषान्सिकता इत्येथोपवसथीये ऽह्न्देवेयजन-" Wait: "पक्का भस्म पुरीषमूषान्सिकता इत्येथोपवसथीये ऽह्न्देवेयजन-" Look at "इत्येथोपवसथीये": Is it "इत्येथोपवसथीये" or "इत्यथो॑पवसथीये"? Notice the vertical tick above थ: "इत्यथो॑पवसथीये"! Wait, in "ऽह्न्देवेयजन-": ऽहन् (ऽहन्) + देवेयजन-? Wait, is it "ऽह्न्देवेयजन-" or "ऽह्न्वेवेयजन-" or "ऽहन्दे

पुरीषमसीति पूरीषꣳ / पुरीषꣳ: Wait, in L16: ग्नेर्भस्मासीति भस्माग्नेः पूरीषमसीति पुरीषꣳ: Look at: "भस्माग्नेः पुरीषमसीति पुरीषꣳ" - Wait, is the first one 'पूरीषमसीति' or 'पुरीषमसीति'? Let's look at the u-matra on the first 'पु': It curves down and left, like short u (ु): 'पुरीषमसीति'. Wait, look at 'पुरीषꣳ': it also has short u (ु): 'पुरीषꣳ'. So both are 'पुरीषमसीति पुरीषꣳ'.

L17: नमसि कामधरणमित्यूषान्मयि ते कामधरणं भूयादिति

L18: सिकता॑ अथैनान्संप्रौति सं या वः प्रियास्तनुवः सं प्रिया

L19: हृदयानि वः । आत्मा वो अस्तु संप्रियः संप्रिचास्तनुवो ममे-

L20: त्य॑थैनान्कल्पयति कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्तामाप ओषधीः ।

L21:

दधाति चित स्थ परिचित ऊर्ध्वचितः श्रयध्वं तया देवत- याङ्गिरस्वद्भ्रुवाः सीदतेत्येतानुव्यूहत्याप्यायस्वेति गायत्र्या ब्राह्म- णस्य सं ते पयाꣳसीति त्रिष्टुभा राजन्यस्य १ यथासुष्ठु यथाशर्कर- मनुव्यूहति १ तस्मिꣳस्तस्रः प्राचीर्याजुषीरुपदधाति ॥ २० ॥ ५ अयꣳ सो अग्निरस्ये दिवो अर्णमच्छा जिगास्यग्ने यत्ते दिवि वर्चः पृथिव्यां पुरीष्यासो अग्नय इति १ द्वे पुरस्तात्स- मीची इडामग्न इति दक्षिणांमयं ते योनिर्ऋत्विय इत्युत्तरां १ द्वे पश्चात्समीची चिदसीति दक्षिणां परिचिदसीत्युत्तरामथैनं प्रदक्षिणं त्रयोदशभिर्लोकंपृणाभिः परिचिनोति लोकं पृण १० छिद्रं पृणाथो सीद शिवा त्वम् । इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिरस्मि- न्योनावषीषदन्निति १ तयादैवतं करोति तया देवतयाङ्गिर- [L

२० बौधायनश्रौतसूत्रम्। [ १० । २२ । ]

मातेव पुत्रं पृथिवी पुरीष्यमग्निꣳ स्वे योनावभारुखा । तां विश्वैर्देवैर्ऋतुभिः संविदानः प्रजापतिर्विश्वकर्मा विमुञ्च- त्विति ' तां नावेक्षेतेत्याहुः शुश्वत्येव हि भवतीति ' तस्या- मन्यत्रावेक्षमाणो¹ दधिद्रप्साग्रास्त्यमुं² ते शुचि दधामीति वा तूष्णीं वायेनाꣳ सिकताभिः पूरयित्वा दध्नोपरिष्टात्सं- ५ च्छाद्योत्तरे शालाखण्डे निदधात्येवमेव द्वितीयां पूरयत्येवं तृतीयां ' ता आ कालात्परिशेरे ' ऽथ वैश्वानर्या शिक्यमादत्ते यदस्य पारे रजसः शुक्रं ज्योतिरजायत । तन्न पर्षदति द्विष इत्य'थ याचति नैर्ऋतीः कृष्णास्तिस्रस्तुषपक्का आसन्दीꣳ³ रुक्मस्य प्रबन्धनमुदपात्रमित्येतत्समादाय दक्षिणया द्वारोप- १० निष्क्रम्य तां दिशं यन्ति यत्रास्य स्वकृतमिरिणꣳ श्लक्ष्णं भवति प्रदरो वा ' तदेतत्पराचीनपाशꣳ शिक्यं न्यस्यत्यग्ने४ वैश्वानर स्वाहेति ' शिक्यपाशमनु पराचीर्नैर्ऋतीरुपदधाति नमः सु ते निर्ऋते विश्वरूपे यत्ते देवी निर्ऋतिराबबन्ध यस्यास्ते अस्याः क्रूर आसञ्जुहोमीत्यु'पासत्यासन्दीꣳ रुक्मस्य प्रबन्धनमथोप- १५ तिष्ठते ऽसुन्वन्तमयजमानमिच्छ देवीमहं निर्ऋतिं वन्दमान इति द्वाभ्याम'थापो व्यतिषिच्य परास्य पात्रमनवेक्षमाणा

१ ॰षन्यचैवावेक्ष॰ Bhav.; ॰षन्यत्रेवेक्ष॰ Tr. २ ॰द्रप्सान् U (sec. m.) Ms, Dvaidha and probably also M; द्रपं Be H Tr U (pr. m.). Bhav., Keś. ३ M ins., perhaps rightly : शिक्यं । ४ Thus Tr Bu U (sec. m.) Ms Bhav.; निरस्यति MHB Be U (pr. m.)

अग्निचयनम् [ १० । २२, २३ । ] २१ आयन्ति ' हस्तपादान्प्रक्षाल्यैतेनैव यथेतमित्य गार्हपत्यमुपतिष्ठन्ते निवेशनः संगमनो वसूनामित्याहवनीयमु हैक उपतिष्ठन्ते ऽयमितो ऽधि गार्हपत्यो भविष्यतीति ' ॥ २२ ॥ षष्ठः ॥ अथ प्रायणीयेन चरति ' प्रायणीयेन चरित्वा पदेन ५ चरति ' पदेन चरित्वा राजानं क्रीत्वोद्यातिथ्यं निर्वपत्या॑ति- थ्येन प्रचर्य प्रथमाभ्यां प्रवर्गापसद्भ्यां प्रचरत्य॑थोपनिष्क्रम्य¹ संप्रैष- माह सुब्रह्मण्य सुब्रह्मण्यामाह्वय चित्वन्व्रतं प्रयच्छतेत्या॑ह्वयति सुब्रह्मण्यः सुब्रह्मण्यां ' चित्वन्व्रतं प्रयच्छति ' स पुच्छादेवाग्रे चतुरः प्रतीचः प्रक्रमान्प्रक्रामति दक्षिणा पञ्चमं ' तत्स्फ्यं १० निदधाति ' स उपरवाणां कालो ' ऽथ महावेद्या उत्तरा- दंसीयाच्छङ्कोर्विद्यन्नेन द्वादश प्रतीचः प्रक्रमान्प्रक्रामत्युदञ्चं त्रयोदशं ' तदाग्नीध्र उपसीदति ' स उत्करस्य कालो ' ऽथो- परवाणां कालात्स्तम्बयजुर्हरत्येतदेव प्रसिद्धं पौरोडाशिकं चित्र्यजुषा तूष्णीं चतुर्थ ' पूर्वं परिग्राहं परिगृह्णाति ' करणं १५ जपत्युद्धन्त्युद्धतादाग्नीध्रस्त्रिर्हरति ' यदाग्नीध्रस्त्रिर्हरत्यथाग्रेण शालां तिष्ठन्संप्रैषमाह वेदिकारा वेदिं कल्पयतेति ' यथा- संप्रैषं ते कुर्वन्त्यथ कार्ष्णाजिन्योरुपानह उपमुञ्चन्ते चिते त्वेत्य- ध्वर्युराचिते त्वेति प्रतिप्रस्थाता मनश्चिते त्वेति ब्रह्मा तपश्चिते त्वेति यजमानश्चिते त्वा चिते त्वेत्येव वा सर्वे ' ऽपि वा २० तूष्णीमेवाथ याचति धनुर्बाणवच्चतुरो ऽश्मन ऐन्द्रीमिष्टकां विभक्तिमुदपात्रं दर्भस्तम्बं दूर्वामाज्यस्थालीꣳ सस्रुवामित्येत- १ The clause अथोपनिष्क्रम्य...प्रयच्छति is not found in M Tr H.

१२ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १० । २३, २४ । ] त्तमादायोत्तरे श्रोण्यन्ते सꣳसादयन्त्यथ१ द्वाभ्यामात्मन्यग्निं गृह्णीते मयि गृह्णाम्यग्रे अग्निं यो नो अग्निरिति' स्वयं चितिं जपति यास्ते अग्ने समिधो यानि धामेति' श्वेतमश्वमभि- मृशन्नन्तःशर्करामिमामुपदधाति प्रजापतिस्त्वा सादयतु तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेत्यादत्ते धनुर्बाणवच्चतुरो ऽश्मन २ ५ इत्येतत्समादाय जघनेन दक्षिणेनाग्निं परीत्याग्रेण यूपा- वटीयश् शङ्कुं तिष्ठन्ननुरधिज्यं कृत्वायतान्तःशर्करामिषुं निहन्ति ॥ २३ ॥ इन्द्रस्य वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नस्तनूपा नः प्रतिशृण इत्योष्टह्या- श्मानमुपदधाति यो नः पुरस्तादघायुरभिदासत्येतद् वो ऽश्मान- १० न्वञ्चलित्यथ दक्षिणस्य पक्षस्य दक्षिणे पक्षोपप्लव३ आयतान्तः- शर्करामिषुं निहन्योष्टह्याश्मानमुपदधाति४ यो नो दक्षिणत इत्यथ पुच्छस्यापरे पुच्छोपप्लव३ आयतान्तःशर्करामिषुं निह- न्योष्टह्याश्मानमुपदधाति यो नः पश्चादित्यथोत्तरस्य पक्षस्यो- त्तरे पक्षोपप्लव३ आयतान्तःशर्करामिषुं निहन्योष्टह्याश्मानमुप- १५

१ Thus (plural) Tr U Be B Ms (sc. परिकर्मिणः according to Msc); •सादयत्यथ MH. २ Thus M Tr Be Ms; ष्वाश्मन्न० H; ष्वाशंन० B. ३ Instead of उपप्लव (cf. Sulba-sūtra 6, where, however, the var. r. उपशय and उपप्लुष, cp. Lāṭy. I. 5.7, Drāhy. II. 1.10, are found) the MSS. have mostly उपणव or उपन्नव । ४ Here Bu breaks off; here and infra M Tr U (pr. m.) every time निहन्यादष्टा० ।

[ १० । २४, २५ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २३ दधाति यो न उत्तरत इति॑ दिक्षूपदधातीति ब्राह्मणं॑ तयादेवतं कृत्वा सूददोहसः१ करोत्यथैतामैन्द्रीमिष्टकामाक्रमणं प्रत्युपदधाति स दू॑ पाहि य ऋजीषी तरु॑त्रो यः शिप्रवा- न्वृषभो यो म॑तीनाम् । यो गोत्रभिद्वज्रभृद्यो हरिष्ठाः स ५ इन्द्र चित्राँ अभितृ॑न्धि वाजानिति॑ तयादेवतं कृत्वा सूद- दोहसं करोत्यथ२ दक्षिणतो विभक्तिमुपदधात्यग्न आयाहि वीतय इति॑ तयादेवतं कृत्वा सूददोहसं करोत्यथाधिद्रुत्य स्वयमातृण्णायैँ शङ्कुमुद्बृह्योदपात्रमुपनिनय दर्भस्तम्बमुप- दधाति वाक्त्वा समुद्र उपदधात्विति वा तूष्णीं वोथैनꣳ स्रुवा- १० हुतिभिरभिजुहोति सजूरब्दो द्यावाभिरिति पञ्चभिरथ दूर्वा- मुपदधात्यायने ते परायणे

Digitized by Madhuban Trust ९९ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १० । २३, २४ । ] त्त्वमादायोत्तरे श्रोण्यन्ते सꣳसादयन्त्यथ१ द्वाभ्यामात्मन्यग्निं गृह्णीते मयि गृह्णाम्यग्रे अग्निं यो नो अग्निरिति ' स्वयंचितिं जपति यास्ते अग्ने समिधो यानि धामेति ' श्वेतमश्वमभि- मृशन्तःशर्करमिमामुपदधाति प्रजापतिस्त्वा सादयतु तया देवतया ऽङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेत्य॑थादत्ते धनुर्वाणवच्चतुरो ऽश्मन २ ५ इत्येतत्स मादाय जघनेन दक्षिणेनाग्निं परीत्याग्रेण यूपा- वटीयꣳ शङ्कुं तिष्ठन्ननुरधिज्यं कृत्वायत्यान्तःशर्करमिषुं निहन्ति ॥ २३ ॥ इन्द्रस्य वज्रो ऽसि वार्त्रघ्नस्तनूपा नः प्रतिस्रश इत्योष्ट्र्या- श्मानमुपदधाति यो नः पुरस्तादघायुरभिदासत्येतꣳ सो ऽश्मान- १० मृच्छत्वित्य॑थ दक्षिणस्य पक्षस्य दक्षिणे पक्षोपप्लव ३ आयत्यान्तः- शर्करमिषुं निहन्योष्ट्रह्याश्मानमुपदधाति ४ यो नो दक्षिणत इत्य॑थ पुच्छस्यापरे पुच्छोपप्लव ३ आयत्यान्तःशर्करमिषुं निह- न्याष्ट्रह्याश्मानमुपदधाति यो नः पश्चादित्य॑थोत्तरस्य पक्षस्यो- त्तरे पक्षोपप्लव ३ आयत्यान्तःशर्करमिषुं निहन्योष्ट्रह्याश्मानमुप- १५

१ Thus (plural) Tr U Be B Ms (sc. परिकर्म्मिणः according to Msc) ; •सादयत्यथ MH. २ Thus M Tr Be Ms ; ऽश्वाश्मन्• H ; ऽश्वाश्मं• B. ३ Instead of उपप्लव (cf. Sulba-sūtra 6, where, however, the var. r. उपसद्य and उपसृद्य, cp. Lāṭy. I. 5.7, Drāhy. II. 1.10, are found) the MSS. have mostly उपप्य or उपह्वय । ४ Here Bu breaks off ; here and infra M Tr U (pr. m.) every time निहत्याष्ट्रह्य• । CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband