पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

११२४ द्वितीयःपरिशिष्टः ॥ उ ॥ उपादानकारणं द्विविधं परिणाम्युपादानं विवर्तोपा- दानं चेति, ब्रह्म विवर्तोपादानकारणं न परिणाम्युपादा- नकारणम् ॥ २-१-२७. ( ८ ) प्र ॥ विवर्तोपादानकारणं कीदृशम् ? उ ॥ रज्जौ सर्पभ्रमे रज्जुः सर्पस्य कारणं इति यत् तादृशं विवर्तोपादानकारणम् ॥ ( ९ ) प्र ॥ सर्परज्जुदृष्टान्ते सर्पः यथा मिथ्या तथा जगदपि मिथ्या किम् ? उ ॥ मिथ्यैव, न सत्यं, तर्हि स्वप्नदृष्टकल्पितपदार्थ इव जगत् केवलं मिथ्या ? न, यत स्वप्ने दृष्टं तत् स्मृतमात्रं यत् जा- गरे दृष्टं तत् उपलब्धं, अतः स्वप्नकाले दृष्टपदार्थ इव के- वलं मिथ्या न, ब्रह्म विना सत्पदार्थ एव नास्ति अतः ज- गत् सत्यमिति वक्तुमपि न शक्यते॥ २-२-२९, १-४-२३. ( १० ) प्र ॥ जगत् केवलं मिथ्या न केवलं सत्यं न इति चेत् किमि- ति मन्तव्यम् ? उ ॥ व्यवहारे सत्यं पारमार्थिकदशायां असत्यं इति मन्तव्यं स्वप्ने दृष्टपदार्थाः स्वप्नान्तपर्यन्तं यथा सत्याः तथा स- र्वं ब्रह्म इति ज्ञानात्पूर्वं जगत् सत्यं अनन्तरं मिथ्या इति मन्तव्यम् ॥ २-१-१४. ( ११ ) प्र ॥ ब्रह्मणः अन्यस्य वस्तुनः अभावे जगत् ब्रह्म कथं सृजति ? उ ॥ अविद्याकल्पिते प्रपञ्चस्य बीजभूते अनिर्वचनीये नामरू- पे स्तः ते ब्रह्म प्रकटीकरोति, तदेव सृष्टिः॥ २-१-१४, १-४-१५. ( १२ ) प्र ॥ नामरूपाभ्यां ईश्वरः अन्यो वा अनन्यो वा ? उ ॥ अन्यः ॥ २-१-१४. ( १३ ) प्र ॥ जगत्सृष्ट्या ब्रह्मणः किं प्रयोजनम् ? उ ॥ प्रयोजनं नास्ति लीलया सृष्टिं करोति ॥ २-१-३३.

द्वितीयः परिशिष्टः ॥ ११२६ (१४) प्र ॥ ब्रह्म कांश्चित् जनान् दुःखभाजः करोति कांश्चित् जना न् सुखभाजः करोति तस्य कारणं किम् ? उ ॥ जीवानां अनादिकर्म कारणम् ॥ २-१-३४, २-१-३५. (१५) प्र ॥ यः इदं इदमिति जानाति स जीवोऽपि जगदिव मिथ्या किम् ? उ ॥ न, जीवः ब्रह्मैव, तथाऽपि मायाकल्पितदेहेन्द्रियोपाधि वशात् तस्य भेदव्यपदेशः ॥ १-२-२०, १-४-२२. (१६) प्र ॥ ब्रह्मणः उपाधिः कथं आगतः ? उ ॥ उपाधिः अनादिः ॥ २-१-१४. १७) प्र ॥ जीवः ब्रह्मणः अभिन्नश्चेत् शास्त्रे विधिनिषेधयोः किं प्रयोजनम् ? उ ॥ यथा स्वप्नदृष्टपदार्थाः स्वप्नान्तपर्यन्तं सत्याः अनन्तरं मिथ्या, तथा यावत्पर्यन्तं अहमेव ब्रह्म इति ज्ञानं जीव स्य न सम्भवति तावत्पर्यन्तं जीवभेदादिकं सत्यं भेद सत्यताज्ञानात् तावत्पर्यन्तं जीवः शास्त्रोक्तप्रकारेण क र्म कुर्यात् एव । व्यवहारकाले विधिनिषेधयोः प्रयोज नं अस्ति ॥ २-३-४८, २-१-१४. (१८) प्र ॥ जीवानां देहसम्बन्धरूपसंसारात् मुक्तिः अस्ति वा ? उ ॥ अस्ति, अहं ब्रह्मैव इति ज्ञानं यदा सम्भवति तदा मु क्तिः ॥ १-१-१९, ३-३-३२, ४-३-१४. (१९) प्र ॥ कर्मणां प्रयोजनं नास्ति किम् ? उ ॥ प्रयोजनं अस्ति, कर्म परम्परया ज्ञानसाधकम् ॥ ४-१- १६, १८,३-४-२७. (२०) प्र ॥ ज्ञानानन्तरं पूर्वकृतं कर्म किं भवति ? उ ॥ सुकर्म सुहृदं प्राप्नोति, दुष्कर्म द्वेषिणं प्राप्नोति । प्रार

११२६ द्वितीयः परिशिष्टः ॥ ब्धकर्म अनुभवेनैव नश्यति अनुभवानन्तरं ब्रह्मज्ञानी ब्रह्म प्राप्नोति ॥ ४-१-१५, ३-३-२६. (२१) प्र ॥ काम्यकर्मापि ज्ञानसाधनं किम् ? उ ॥ न ॥ ४-१-१७. (२२) प्र ॥ जीवः कर्ता वा ? उ ॥ यथा तक्षा यावत् उपकरणवान् तावत् कर्ता भवति, स्वगृहप्राप्त्यनन्तरं निर्व्यापारः सुखी च भवति, तथा जीवः यावत् अविद्यासम्बन्धी तावत् कर्ता, अनन्तरं न ॥ २-३-४०. (२३) प्र ॥ जीवानां कर्तृत्वं भगवदधीनं वा न वा ? उ ॥ भगवदधीनमेव, पूर्वकर्मानुसारेण परमात्मा जीवैः क- र्म कारयति मोक्षोऽपि भगवदनुग्रहादेव ॥ २-३-४२. (२४) प्र ॥ ब्रह्मणः जीवस्य एकत्वे उपास्योपासकभावः कथम् ? उ ॥ ब्रह्म द्विरूपं, एकं नामरूपविकारभेदोपाधिविशिष्टं अ- न्यत् तद्विपरीतं जीवस्य अविद्यावस्थायां नामरूपवि- शिष्टस्य ब्रह्मणः उपास्योपासकादिलक्षणव्यवहारः ॥ १-१-१२, ४-३-१४. (२५) प्र ॥ ब्रह्म सगुणत्वनिर्गुणत्वभेदेन द्विरूपं इति भवद्भिः उ- क्तं । तत् द्विरूपं कालभेदेन वा एककाले वा ? उ ॥ एककाले द्वे रूपे स्तः ॥ (२६) प्र ॥ उपासना कथं कार्या ? उ ॥ ब्रह्म मम आत्मा इति उपासना कार्या ॥ ४-१-३. (२७) प्र ॥ ज्ञानानन्तरं ब्रह्म विना किमपि नास्ति खलु अतः वेदोऽ- पि मिथ्या वा ?

द्वितीयः परिशिष्टः ॥ ११२७ उ ॥ ज्ञानानन्तरं मिथ्यैव ॥ ४-१-३. (२८) प्र ॥ मिथ्यारूपवेदोक्तोपासनेन सत्यज्ञानं कथं भवति ? उ ॥ स्वप्नं असत्यमपि स्वप्नदर्शनेन जाग्रति सत्यफलप्राप्तिः यथा सम्भवति तथा वेदोक्तोपासनया यथार्थज्ञानं स- म्भवति । यः स्वप्ने कृष्णं कृष्णदन्तं पुरुषं पश्यति स एनं हन्ति यः स्वप्नेषु स्त्रियं पश्यति स समृद्धिं प्राप्नो- ति इत्यादिश्रुतिवचनात् असत्येन कारणेन सत्यफलं स- म्भवतीति सिद्धम् ॥ २-१-१४. (२९) प्र ॥ मायाविशिष्टस्य सगुणब्रह्मणः उपासना केवलं ज्ञान- साधनमेव वा सा अन्यफलमपि ददाति वा ? उ ॥ सगुणोपासना उपासकस्य जीवस्य सङ्कल्पमात्रेण स- र्वापेक्षितप्राप्तिरूपजगदैश्वर्यं ददाति ॥ ४-३-१४. (३०) प्र ॥ सुकर्मिणां मरणात्परं का गतिः ? उ ॥ धूमादिमार्गेण चन्द्रलोकं गत्वा तत्र भोगाननुभूय कर्म- शेषेण इमं लोकं पुनरागच्छन्ति कर्मानुसारेण जन्म प्रा- प्नुवन्ति ॥ ३-१-८. (३१) प्र ॥ दुष्कर्मिणां अकर्मिणां च का गतिः ? उ ॥ ते यमलोकं गच्छन्ति तत्र दुःखं अनुभूय इमं लोकं पु- नः प्रविशन्ति ॥ ३-१-१३, १४. (३२) प्र ॥ निर्गुणोपासकानां का गतिः ? उ ॥ गम्याभावात् तेषां गतिः नास्ति । ज्ञानात् ब्रह्मत्वमेव सिध्यति ॥ ४-३-१४. (३३) प्र ॥ सगुणोपासकानां का गतिः ? उ ॥ अर्चिरादिमार्गेण चतुर्मुखब्रह्म प्राप्नुवन्ति तल्लोकप्रळ

११२८ द्वितीयः परिशिष्टः ॥ यत्काले तत्रोत्पन्नसम्यग्ज्ञानवन्तः ब्रह्मणा सह विष्णुप दं प्राप्नुवन्ति ॥ ४-३-१. ( ३४ ) प्र ॥ सगुणोपासकानां ब्रह्मलोकप्राप्त्यनन्तरं पुनरावृत्तिः अ- स्ति वा ? उ ॥ न, सगुणशरणानां अपि क्रमेण निर्वाणं अस्ति अतः पुनरावृत्तिर्नास्ति ॥ ४-४-२२. —:*:— ☞ ए, महादेवशास्त्री.

॥ तृतीयः परिशिष्टः ॥ ——————✻—————— ॥ भगवद्रामानुजभाष्यानुसारिसिद्धान्तसंग्रहः ॥ —————:✲:————— ( १ ) प्र ॥ जगत्कारणं किम् ? उ ॥ यत् जगदिति व्यवह्रियते तत् स्थूलचिदचिद्विशिष्टं ब्र- ह्म । तस्य कारणं सूक्ष्मचिदचिद्विशिष्टं ब्रह्म ॥ १-१-१० ( २ ) प्र ॥ विशेषणीभूतस्य चिदचिद्रूपजगतः कारणं किम् ? उ ॥ ब्रह्मैव ॥ ( ३ ) प्र ॥ ब्रह्म निमित्तकारणं वा उपादानकारणं वा ? उ ॥ उभयं च ॥ ( ४ ) प्र ॥ संकल्पद्वारा ब्रह्म निमित्तकारणं भवतु । उपादानकार- णं कथं भवति ? उ ॥ चिदचितोः अपृथक्सिद्धाधारत्वात् तादृशचिदचिद्वै- शिष्ट्यरूपकार्यकारणावस्थायोगात् उपादानकारणं भ- वति ॥ १-१-१० ( ५ ) प्र ॥ ब्रह्म किंलक्षणकम् ? उ ॥ ब्रह्म निखिलजगज्जन्मादिकारणं निरस्तनिखिलदोषं समस्तकल्याणगुणाकरं सत्यं ज्ञानमनन्तं सर्वात्मक- मनवधिकातिशयानन्दं च ॥ १-१-१,२० ३-२-११. ( ६ ) प्र ॥ ब्रह्मणस्सर्वात्मकत्वे सर्वदोषास्पदत्वमपरित्याज्यमिति कथं तस्य निरस्तनिखिलदोषता ? उ ॥ सर्वात्मकत्वं हि न सर्वाभिन्नत्वं । किन्तु सर्वान्तर्यामि- त्वं यदेवसर्वशरीरत्वमित्युच्यते । यथा च सर्वव्यापि- नोऽपि वाय्वादेः न व्याप्यगतदोषास्पदता । यथा वा शरीरगतैर्दोषैः शारीरश्चेतनो नस्पृश्यते तथा सर्वान्त- र्याम्यपि ब्रह्म निरस्तनिखिलदोषमेव ॥ ३-२-११. १४२

११३० तृतीयः परिशिष्टः ॥ ( ७ ) प्र ॥ ब्रह्म चैतन्यस्वरूपं वा चैतन्यगुणकं वा ? उ ॥ चैतन्यगुणकं चैतन्यस्वरूपं च ॥ ३-२-१६. ( ८ ) प्र ॥ ब्रह्म कथं ज्ञातव्यम् ? उ ॥ शास्त्रात् ॥ ( ९ ) प्र ॥ ब्रह्मणः सर्वचिदचित्कारणत्वे स्वप्नपदार्थानां अपि ब्रह्मैव कारणं किम् ? उ ॥ ब्रह्मैव ॥ ३-२-१. ( १० ) प्र ॥ स्वप्नपदार्थाः मिथ्या न किम् ? उ ॥ न । किंतु तत्तत्कालावसायिनः तत्तत्पुरुषमात्रानुभा- व्याः ईश्वरसृष्टाः सत्या एव ॥ १-१-१०. ( ११ ) प्र ॥ सृष्ट्या परमात्मनः प्रयोजनं किम् ? उ ॥ लीलैव ॥ २-१-३३. ( १२ ) प्र ॥ जीवाः परमात्मनः भिन्ना वा अभिन्ना वा ? उ ॥ भिन्ना एव ॥ २-१-२२. ( १३ ) प्र ॥ जीवः अणुर्वा व्यापको वा

तृतीयः परिशिष्टः ॥ ११३१ (१७) प्र ॥ जीवः परतन्त्रकर्ता चेत् विधिनिषेधशास्त्रस्य निष्प्र- योजनत्वं नापतति किम् ? उ ॥ शास्त्रं हि इदं कार्यं इति इदं अकार्यं इति ज्ञानाय प्र- वृत्तम् । जीवः शास्त्रानुसारेण अनुष्ठाने अननुष्ठाने च स्वतन्त्रः अतः विधिनिषेधशास्त्रं सप्रयोजनम् । शास्त्रा- र्थोऽनुष्ठानप्रवृत्त्यनन्तरं भगवत्प्रेरणं विना कार्यं न निष्प- द्यते । अतः जीवः परतन्त्रकर्ता ॥ २-३-४१. (१८) प्र ॥ जीवानां भूतसम्बन्धः देहान्ते निवर्तते वा न वा ? उ ॥ मुक्तिपर्यन्तं न निवर्तते । कर्मानुसारेण भूयोभूयः जन्मा- न्तरं प्राप्नुवन्ति ॥ ३-१-१. (१९) प्र ॥ जीवानां जन्मान्तरादिक्लेशात् कथं मुक्तिः ? उ ॥ भगवदुपासनातः प्रीतः परमात्मा मुक्तिं ददाति ॥ ३- ४-१, १-१०. (२०) प्र ॥ कर्मउपासकेनाप्यनुष्ठेयं किम् ? उ ॥ कर्म उपासनायाः अङ्गम् । अतः अवश्यं अनुष्ठेयम् ॥ ३-४-२६. (२१) प्र ॥ उपासना का ? उ ॥ उपासना अविच्छिन्नस्मृतिसन्ततिरूपा ध्यानवेदनभ- क्तिज्ञानादिशब्दवाच्या संस्कारपरिपाकसमासादित विशदत मप्रत्यक्षाकारा ॥ ३-४-२६. (२२) प्र ॥ उपास्यं ब्रह्म उपासितुः अन्यत्वेन उपास्यं किं उत आत्मत्वेन ? उ ॥ जीवः शरीरस्य यथा आत्मा तथा स्वस्यापि परब्रह्म आत्मेति उपासीत ॥ ४-१-३.

११३२ तृतीयः परिशिष्टः ॥ (२३) प्र ॥ ऐहिकमामुष्मिकं च फलं किं कर्मभिरेव तैरतैः साक्षात् भवति ? उ ॥ न। तेन तेन कर्मणा प्रीतः परमात्मा तत्तत्फलं ददा- ति ॥३-२-३७. (२४) प्र ॥ वेदोक्तकर्माधिकारिणः के ? उ ॥ वेदोक्तानि कर्माणि द्विविधानि साधारणानि असाधा- रणानि चेति। तत्र साधारणानि यानि अग्निविद्यानपे- क्षाणि सत्यवदनाहिंसादीनि तेषु सर्वेषामेवाधिकारः। यानि तु असाधारणानि अग्निविद्यासापेक्षाणि तेषु अ- धिकारिणः ब्रह्मक्षत्रियवैश्या एव। शूद्राणां तु तत्राधि- कारो नास्ति। अतः ब्रह्मविद्यायां अपि नाधिकारः ॥ १-३-३३. (२५) प्र ॥ तर्हि त्रैवर्णिकेतरेषां मुक्तिनास्ति किम् ? उ ॥ तेषामपि भागवतधर्मनिष्ठत्वे स्वानुरूपेण भगवत्ससा- राधनेन भवति मुक्तिः ॥ २-२-४२. (२६) प्र ॥ मुक्तिस्वरूपं किम् ? उ ॥ सकलकर्मनिवृत्तिपूर्वकपरमात्मानुभवः मुक्तिः ॥ १- २-१२. (२७) प्र ॥ जीवः परमात्मानं पृथक्भूतं अनुभवति उत अपृथ- क्भूतं अनुभवति ? उ ॥ तच्छरीरतया अविभागेन अहं ब्रह्म अस्मि इत्यनुभव- ति ॥ ४-४-४. (२८) प्र ॥ मुक्तः सदेहस्सन् अनुभवति वा विदेहस्सन् अनुभव- ति वा ? उ ॥ यथेच्छं उभयविधस्सन् अनुभवति ॥ ४-४-१२.

(wait, is there a space between(and२९? It's ( २९ )or(२९)? Let's check spacing: ( २९ )has a slight space:( २९ )or(२९). In Devanagari it's usually written (२९)or( २९ ). Let's look: ( २९ )- there is space inside parentheses:( २९ )or(२९). In line 30: ( ३० ), line 31: ( ३१ ), line 32: ( ३२ ), line 33: ( ३३ )). Line 2 of page text: ( २९ ) प्र ॥ मुक्तस्य परब्रह्मणा परमसाम्यश्रवणात् सर्वप्रकारेणापि Line 3: साम्यं भवति किम्(wait, is that a question mark? It looks likeकिम्followed by a faint dot. But let's check: in all other questions there is?. In 29, it looks like either किम्orकिम् ?. Let's check the very right edge: there is a tiny speck, maybe किम्). Line 4: उ ॥ मुक्तस्य जगत्स्रष्टृत्वं विना ब्रह्म

॥ चतुर्थः परिशिष्टः ॥ —— ॥ शाङ्कररामानुजयोः भाष्यप्रकारेण पूर्वपक्षसूत्राणि ॥ —::— सूत्रसङ्ख्या. अ. पा. †शं. §रा. ‡म. सूत्राणि. १ ३ ३१ ३० ३१ मध्वादिष्वसम्भवादनाधिका } रामानुजीये पूर्वप- रं जैमिनिः ॥ } क्षसूत्राणि शाङ्करे ३२ ३१ ३२ ज्योतिषि भावाच्च ॥ } सिद्धान्तसूत्राणि २ १ ४ ४ ४ न विलक्षणत्वादस्य तथात्वं च शब्दात् ॥ ५ ५ ६ अभिमानिव्यपदेशस्तु विशे- षानुगतिभ्याम् ॥ ८ ८ ९ अपीतौ तद्वत्प्रसङ्गादसमञ्ज- सम् ॥ २१ २१ २२ इतरव्यपदेशाद्धिताकरणादि- दोषप्रसक्तिः ॥ २६ २६ २७ कृत्स्नप्रसक्तिर्निरवयवत्वश- ब्दकोपो वा ॥ ३२ ३२ ३३ न प्रयोजनवत्त्वात् ॥ ˙ २ २ ४२ ३९ ४२ उत्पत्त्यसम्भवात् ॥ } रामानुजीये पू० ४३ ४० ४३ न च कर्तुः करणम् ॥ } शाङ्करे सि० २ ३ १ १ १ न वियदश्रुतेः ॥ २ २ २ अस्ति तु ॥ शां० पू० रा० सि० ३ ३ ३ गौण्यसम्भवात् ॥ ४ ३ ४ शब्दाच्च ॥ गौण्यसम्भवाच्छब्दाच्च ॥ इ- ति रामानुजः ।

† शङ्करभाष्यप्रकारेण ॥ § रामानुजभाष्यप्रकारेण ॥ ‡ मध्वभाष्यप्रकारेण ॥

पूर्वपक्षसूत्राणि ॥ ११३५ सूत्रसङ्ख्या. अ. पा. †शं$रा‡ म. सूत्राणि. २ ३ ५ ४ ५ स्याच्चैकस्य ब्रह्मशब्दवत् ॥ स्याच्चैकस्यापि ब्रह्मशब्दवत्॥ इति शङ्करः । १० १० १० तेजोऽतस्तथा ह्याह ॥ ┐ ११ ११ ११ आपः ॥ │ १२ १२ १२ पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरा │ १३ दिभ्यः ॥ इति मध्वः । │ रामानुजीये पूर्वप- पृथिव्यधिकाररूपशब्दान्तरे ┤ क्षः शाङ्करे सि- भ्यः ॥ इति शङ्करः । │ द्धान्तः पृथिवी ॥ इति रामानुजः । │ अधिकाररूपशब्दान्तरेभ्यः॥ │ इति रामानुजः । ┘ १९ २० २० उत्क्रान्तिगत्यागतीनाम् ॥ ┐ २० २१ २१ स्वात्मना चोत्तरयोः ॥ │ २१ २२ २२ नाणुरतच्छ्रुतेरिति चेन्नेतरा │ शाङ्करे पूर्वपक्षः धिकारात् ॥ ┤ रामानुजीये सि- २२ २३ २३ स्वशब्दोन्मानाभ्यां च ॥ │ द्धान्तः २३ २४ २४ अविरोधश्चन्दनवत् ॥ │ २४ २५ २५ अवस्थितिवैशेष्यादिति चेन्ना │ भ्युपगमाद्धृदि हि ॥ ┘ २५ २६ २६ गुणाद्वालोकवत् ॥ ┐ २६ २७ २७ व्यतिरेको गन्धवत् ॥ │ शाङ्करे पूर्वपक्षसू- २७ तथा च दर्शयति ॥ │ त्राणि रामानुजीये व्यतिरेकोगन्धवत्तथा च द- ┤ सिद्धान्तसूत्राणि र्शयति॥ इति मध्वरामानुजौ │ २८ २८ २८ पृथगुपदेशात् ॥ ┘ २ ४ ५ ४ ६ सप्तगतेर्विशेषितत्वाच्च ॥

११३६ शङ्कररामानुजयोः भाष्यप्रकारेण । सूत्रसङ्ख्या. अ. पा. †शं §रा ‡ म. सूत्राणि. ३ १ ९ ९ १० चरणादिति चेन्न तदुपलक्ष- ⎱ णार्थेति कार्ष्णाजिनिः ⎪ चरणादिति चेन्नोपलक्षणार्थे ⎬ रा० पू० शा० सि० ति कार्ष्णाजिनिः ॥ इति श- ⎪ ङ्करः ॥ ⎭ ३ १ १२ १२ १३ अनिष्टादिकारिणामपि च भु- तम् ॥ ३ १ १३ १३ १४ संयमने त्वनुभूयेतरेषामारोहा- ⎱ वरोहौ तद्गतिदर्शनात् ॥ ⎪ १४ १४ १५ स्मरन्ति च ॥ ⎪ १५ १५ १६ अपि सप्त ॥ ⎪ रामानुजीये पूर्वप अपि च सप्त ॥ इति शङ्करः । ⎬ क्ष सूत्राणि शाङ्करे १६ १६ १७ तत्रापि च तद्व्यापारादवि- ⎪ सिद्धान्तसूत्राणि रोधः ॥ ⎪ तत्रापि तद्व्यापारादविरोधः । ⎪ इति रामानुजः ॥ ⎭ ३ २ १ १ १ सन्ध्ये सृष्टिराह हि ॥ २ २ २ निर्मातारं चैके पुत्रादयश्च ॥ १९ १९ १९ अम्बुवदग्रहणात्तु न तथात्वम् ॥ २७ २६ २८ उभयव्यपदेशात्त्वहिकुण्डल वत् ॥ २८ २७ २९ प्रकाशाश्रयवद्वा तेजस्त्वात् ॥ ३१ ३० ३२ परमतस्सेतून्मानसम्बन्धभेद व्यपदेशेभ्यः ॥ ४० ३९ ४१ धर्मं जैमिनिरत एव ॥ ३ ३ ६ ६ ७ अन्यथात्वं च शब्दादिति चे- ⎱ न्नाविशेषात् ॥ इति मध्वः ॥ ⎪ अन्यथात्वं शब्दादिति चेन्ना ⎬ रा० पू० शा० सि० विशेषात् ॥ ⎭

पूर्वपक्षसूत्राणि ॥ ११३७ सूत्रसङ्ख्या. अ. पा. †शं ⸸रा‡ म. सूत्राणि. ३ ३ २० २० २१ सम्बन्धादेवमन्यत्रापि ॥ २९ २९ ३० गतेरर्थवत्त्वमुभयथाऽन्यथा } रा० पू० शं० सि० हि विरोधः ॥ ४० ३९ ४१ आदरादलोपः ॥ शं० पू० रा० सि० ३ ३ ४५ ४४ ४६ पूर्वविकल्पः प्रकरणात्स्या- त्क्रियामानसवत् ॥ ४६ ४५ ४७ अतिदेशाच्च ॥ ३ ३ ५३ ५१ ५५ एक आत्मनश्शरीरे भावात् ॥ ६१ ५९ ६३ अङ्गेषु यथाऽऽश्रयभावः ॥ ६२ ६० ६४ शिष्टेश्च ॥ ६३ ६१ ६५ समाहारात् ॥ ६४ ६२ ६६ गुणसाधारण्यश्रुतेश्च ॥ ३ ४ २ २ २ शेषत्वात्पुरुषार्थवादो यथान्ये- ष्विति जैमिनिः ॥ ३ ३ ३ आचारदर्शनात् ॥ ४ ४ ४ तच्छ्रुतेः ॥ ५ ५ ५ समन्वारम्भणात् ॥ ६ ६ ६ तद्वतो विधानात् ॥ ७ ७ ७ नियमाच्च ॥ १८ १८ १८ परामर्शं जैमिनिरचोदना चा ┐ पवदति हि ॥ │ परामर्शं जैमिनिरचोदनाच्चा │ पवदति हि॥ इति रामानुजः ├ शं० पू० रा० सि० ४१ ४१ ४१ न चाधिकारिकमपि पतनानु- │ मानात्तदयोगात् ॥ ┘ ४४ ४४ ४४ स्वामिनः फलश्रुतेरित्यात्रेयः ४ २ १२ १२ १२ प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरात्॥ शं०पू०रा० सि० १४३

११३८ शंकररामानुजयोः भाष्यप्रकारेण । सूत्रसङ्ख्या. अ. पा. †शं§रा‡ म. सूत्राणि. प्रतिषेधादिति चेन्न शारीरा- त्स्पष्टो ह्येकेषाम् ॥ इति रा- मानुजः ॥ ४ ३ ७ ६ ७ कार्यं बादरिरस्य गत्युपपत्तेः॥ ┐ ८ ७ ८ विशेषितत्वाच्च ॥ │ ९ ८ ९ सामीप्यात्तुतद्व्यपदेशः॥ │ रा० पू० शं० सि० १० ९ १० कार्यात्यये तदध्यक्षेण सहातः │ परमभिधानात् ॥ │ ११ १० ११ स्मृतेश्च ॥ ┘ ४ ३ १२ ११ १२ परं जैमिनिर्मुख्यत्वात् ॥ १३ १२ १३ दर्शनाच्च ॥ ┐ १४ १३ १४ न च कार्ये प्रतिपत्त्यभिसन्धिः ॥ │ न च कार्ये प्रत्यभिसन्धिः ॥ इ │ रा० पू० शं० सि० ति रामानुजः ॥ ┘ ४ ४ ५ ५ ५ ब्राह्मेण जैमिनिरुपन्यासादिभ्यः ६ ६ ६ चितिमात्रेण तदात्मकत्वादि ┐ त्यौडुलोमिः ॥ │ चितितन्मात्रेणतदात्मकत्वा │ शं० सि० रा० पू० दित्यौडुलोमिः ॥ इति शंकर │ रामानुजौ ॥ ┘ १० १० १० अभावं बादरिराह ह्येवम् ॥ ११ ११ ११ भावं जैमिनिर्विकल्पाङ्गानात् ॥ भावं जैमिनिर्विकल्पामननात् ॥ इति शंकररामानुजौ ॥ ───※:※:※───

॥ पञ्चमपरिशिष्टः ॥ ॥ अधिकरणविभागः ॥ :—*—: सूत्रसङ्ख्य. | सूत्रसङ्ख्य. अ.पा.अधि .मध्वः. शङ्करः. रामा० | अ.पा.अधि.मध्वः. शङ्करः रामा० १ १ १ १ १ १ | १ ३ १२ ४१ ४० २ २ २ २ | १३ ४२ ४१ ३ ३ ३ ३ | १४ ४३ ४२-४३ ४ ४ ४ ४ | १ ४ १ १-९ १-७ १-७ ५ ५-११ ५-११ ५-१२ | २ १०-११ ८-१० ८-१० ६ १२-१९ १२-१९ १३-२० | ३ १२-१४ ११-१३ ११-१३ ७ २०-२१ २०-२१ २१-२२ | ४ १५ १४-१५ १४-१५ ८ २२ २२ २३ | ५ १६-२३ १६-१८ १६-१८ ९ २३ २३ २४ | ६ २४-२८ १९-२२ १९-२२ १० २४ २४-२७ २५-२८ | ७ २९ २३-२७ २३-२८ ११ २५-२७ २८-३१ २९-३२ | ८ २८ २९ १२ २८-३१ | २ १ १ १-३ १-२ १-२ १ २ १ १-८ १-८ १-८ | २ ४-५ ३ ३ २ ९-१० ९-१० ९-१२ | ३ ६-७ ४-११ ४-१२ ३ ११-१२ ११-१२ १३-१८ | ४ ८-१३ १२ १३ ४ १३-१७ १३-१७ १९-२१ | ५ १४ १३ १४ ५ १८-२० १८-२० २२-२४ | ६ १५-२१ १४-२० १५-२० ६ २१-२३ २१-२३ २५-३३ | ७ २२-२७ २१-२३ २१-२३ ७ २४-३२ २४-३२ | ८ २८-३२ २४-२५ २४-२५ १ ३ १ १-७ १-७ १-६ | ९ ३३-३४ २६-२९ २६-३१ २ ८-९ ८-९ ७-८ | १० ३५-३७ ३०-३१ ३२-३६ ३ १०-१२ १०-१२ ९-११ | ११ ३८ ३२-३३ ४ १३ १३ १२ | १२ ३४-३६ ५ १४-२१ १४-२१ १३-२२ | १३ ३७ ६ २२-२३ २२-२३ २३-२४ | २ २ १ १-४ १-१० १-९ ७ २४-२५ २४-२५ २५-२९ | २ ५ ११ १०-१६ ८ २६-३३ २६-३० ३०-३२ | ३ ६ १२-१७ १७-२६ ९ ३४-३८ ३१-३३ ३३-४१ | ४ ७-८ १८-२७ २७-२९ १० ३९ ३४-३८ ४२-४४ | ५ ९-१० २८-३२ ३० ११ ४० ३९ . | ६ ११-१७ ३३-३६ ३१-३४

११४० पञ्चमपरिशिष्टः ॥ सूत्रसङ्ख्य. | सूत्रसङ्ख्य. अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा० | अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा० २ २ ७ १८-२५ ३७-४१ ३५-३८ | २ ४ ७ ११-१२ १४-१६ १५-१६ ८ २६-२९ ४२-४५ ३९-४२ | ८ १३ १७-१९ १७-१९ ९ ३०-३२ | ९ १४ २०-२२ १० ३३-३६ | १० १५-१७ ११ ३७-४१ | ११ १८-२० १२ ४२-४५ | १२ २१ २ ३ १ १-७ १-७ १-९ | १३ २२-२३ २ ८ ८ १०-१७ | ३ १ १ १ १-७ १-७ ३ ९ ९ १८ | २ २ ८-११ ८-११ ४ १० १० १९-३२ | ३ ३ १२-२१ १२-२१ ५ ११ ११ ३३-३९ | ४ ४ २२ २२ ६ १२ १२ ४०-४१ | ५ ५ २३ २३ ७ १३ १३ ४२-५२ | ६ ६ २४-२७ २४-२७ ८ १४ १४ | ७ ७ ९ १५-१६ १५ | ८ ८ १० १७ १६ | ९ ९ ११ १८-१९ १७ | १० १०-१२ १२ २०-२६ १८ | ११ १३-१५ १३ २७ १९-३२ | १२ १६ १४ २८-२९ ३३-३९ | १३ १७ १५ ३० ४० | १४ १८ १६ ३१-३२ ४१-४२ | १५ १९-२३ १७ ३३-४२ ४३-५७ | १६ २४ १८ ४३-५० | १७ २५ १९ ५१-५३ | १८ २६-२७ २ ४ १ १-३ १-४ १-३ | १९ २८ २ ४ ५-६ ४-५ | २० २९ ३ ५ ७ ६-७ | ३ २ १ १-४ १-६ १-६ ४ ६-७ ८ ८-११ | २ ५ ७-८ ७-८ ५ ८ ९-१२ १२ | ३ ६ ९ ९ ६ ९-१० १३ १३-१४ | ४ ७ १० १०

पञ्चमपरिशिष्टः ॥ ११४१ सूत्रसङ्ख्य. | सूत्रसङ्ख्य. अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा० | अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा० ३ २ ५ ८ ११-२१ ११-२५ | ३ ३ १६ २६ २७-२८ ३८-४० ६ ९ २२-३० २६-२९ | १७ २७-२८ २९-३० ४१ ७ १० ३१-३७ ३०-३६ | १८ २९-३१ ३१ ४२ ८ ११-१३ ३८-४१ ३७-४० | १९ ३२ ३२ ४३ ९ १४-१७ | २० ३३-३४ ३३ ४४-५० १० १८ | २१ ३५-३७ ३४ ५१-५२ ११ १९ | २२ ३८ ३५-३६ ५३-५४ १२ २०-२१ | २३ ३९ ३७ ५५ १३ २२ | २४ ४०-४२ ३८ ५६ १४ २३-२७ | २५ ४३ ३९ ५७-५८ १५ २८-३१ | २६ ४४ ४०-४१ ५९-६४ १६ ३२-३४ | २७ ४५ ४२ १७ ३५-३६ | २८ ४६-४७ ४३ १८ ३७ | २९ ४८-४९ ४४-५२ १९ ३८ | ३० ५० ५३-५४ २० ३९-४२ | ३१ ५१ ५५-५६ ३ ३ १ १-५ १-४ १-५ | ३२ ५२ ५७ २ ६-९ ५ ६-९ | ३३ ५३ ५८ ३ १० ६-८ १० | ३४ ५४ ५९ ४ ११ ९ ११-१७ | ३५ ५५-५६ ६० ५ १२ १० १८ | ३६ ५७-५८ ६१-६६ ६ १३ ११-१३ १९ | ३७ ५९ ७ १४ १४-१५ २०-२२ | ३८ ६० ८ १५-१६ १६-१७ २३ | ३९ ६१ ९ १७ १८ २४ | ४० ६२ १० १८ १९ २५ | ४१ ६३-६६ ११ १९ २०-२२ २६ | ४२ ६७-६८ १२ २०-२१ २३ २७-३१ | ३ ४ १ १-९ १-१७ १-२० १३ २२-२३ २४ ३२ | २ १०-१२ १८-२० २१-२२ १४ २४ २५ ३३-३४ | ३ १३ २१-२२ २३-२४ १५ २५ २६ ३५-३७ | ४ १४-३३ २३-२४ २५

११४२ पञ्चमपरिशिष्टः ॥ सूत्रसङ्ख्य. | सूत्रसङ्ख्य. अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा. | अ.पा.अधि. मध्वः. शङ्करः. रामा० ३ ४ ५ ३४-४० २५ २६ | ४ २ २ ३ ३ ३ ६ ४१-४३ २६-२७ २७ | ३ ४ ४-६ ४ ७ ४४-४६ २८-३१ २८-३१ | ४ ५ ७ ५-६ ८ ४७-४८ ३२-३५ ३२-३५ | ५ ६ ८-११ ७-१३ ९ ४९ ३६-३९ ३६-३९ | ६ ७-१४ १२-१४ १४ १० ५० ४० ४०-४३ | ७ १५ १५ १५ ११ ५१ ४१-४२ ४४-४५ | ८ १६ १६ १६ १२ ४३ ४६-४८ | ९ १७-२१ १७ १७ १३ ४४-४६ ४९ | १० २२ १८-१९ १८ १४ ४७-४९ ५० | ११ २०-२१ १९-२० १५ ५० ५१ | ४ ३ १ १ १ १ १६ ५१ | २ २ २ २ १७ ५२ | ३ ३ ३ ३ ४ १ १ १-२ १-२ १-२ | ४ ४-५ ४-६ ४-५ २ ३ ३ ३ | ५ ६ ७-१४ ६-१५ ३ ४ ४ ४-५ | ६ ७-१६ १५-१६ ४ ५ ५ ६ | ४ ४ १ १ १-३ १-३ ५ ६ ६ ७-११ | २ २ ४ ४ ६ ७-११ ७-१० १२ | ३ ३ ५-७ ५-७ ७ १२ ११ १३ | ४ ४ ८-९ ८-९ ८ १३-१९ १२ १४ | ५ ५-७ १०-१४ १०-१६ ९ १३ १५ | ६ ८ १५-१६ १७-२२ १० १४ १६-१८ | ७ ९ १७-२२ ११ १५ १९ | ८ १०-१६ १२ १६-१७ | ९ १७-२० १३ १८ | १० २१-२२ १४ १९ | ११ २३ ४ २ १ १-२ १-२ १-२ |

॥ ग्रन्थोदाहृतप्रमाणाकराः ॥ —*—

[वामभागः / Left Column]

अग्निवेश्यश्रुतिः । अथकस्मा । ७०,६८०. अंशोह्येष । ६१८. नप्राणःकिश्चिदा । ६६१, १०२७. नित्यानन्दो । ६०१,६०२. नित्यःपरो । ५९६. प्राणादिद । ६५७. —— अथर्वशिरश्श्रुतिः । अथकस्मा । ५३३. —— अध्वर्यूणांश्रुतिः । यज्ञोविष्णु । १३९. —— अध्यात्मम् । ऋतेदेवान् । १०६३. गत्यनुस्मरणात् । १०५२. दर्शनेन । ८९७. दृष्ट्वैव । ८९४. देवानांभूति । ९६५. सत्याद्या । ८६९. हृदिस्थेनैव । १०४५. ज्ञानंचोपासनं । ८५९. —— आग्नेयपुराणम् । यथानदीनां । ८१९. यथाश्लेषो । १०१४. यस्यज्ञानंतस्य । ९५०. विधिशेषाणि । ८२२. —*— १४४

[दक्षिणभागः / Right Column]

आदित्यपुराणम् । बहुनात्रकिमुक्तेन । २३६, १०९८. —— आपस्तम्बश्रौतसूत्रम् । ८-१-१. अक्षय्यंहवै । ७०२. १०-२-१. ज्योतिष्टोमेन । ७२४. १०-२-८. सोमेन । ८२२. —— ॥ इंद्रद्युम्नशाखा ॥ अथयथैर्ऋन् । ९६९. एष उ३एव । १६४. —— ईशावास्योपनिषत् । २. कुर्वन्नेवेह । ९२२. ८. कविर्मनीषी । ४४१. १६. योसावसौ । १०६, १११०. १६. सोहमस्मि । १११०. —— उद्दालकश्रुतिः । सर्वैवाप्त । १०७९. सवाएष । १०८५. —*— ऋक्संहिता । १-१-१. अग्निमीळे । ३८२. १-२-१०. वायवायाहि । ३८२. १-१७-७. इंद्रावरुणवा । ३८. १-२२-२०. दिवीवचक्षुराततम् । ६५२. १-३५-१०. हयास्यमंघ्रि । १९५, १०७५.