बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

vi PREFACE. 10. Bu, the text of the cayana as given in an appendix after the above mentioned MS. (Burnell 55), comprising the text up to kh. 24, breaking off after the words: nihanty āvṛhyāśmānam upa. 11. Be 11, cp. Preface to Vol. i., p. x., No. 9: dvādaśāha (without gavām ayana), rājasūya, vājapeya. 12. T, cp. Preface to Vol. i., p. x., No. 12: rājasūya only. Of the rājasūya MSS. B Be and U agree mostly; on the other hand Be 11 and T go together. M is independent. 13. Be 8, cp. Preface to Vol. i., p. x., No. 10 (here cited as B 4) contains the iṣṭikalpa. 14. Be, a copy of the aupānuvākya praśna from Benares (Nāgarī, paper) on 14 foll., well-written but containing on the whole the same tradition as B and Be (115). 15. Be, a copy of the kāṭhakasūtra from Benares (see sūcipat- tra, p. 72, No. 10), paper, Nāgarī, 7 leaves. 16. Be (12), a copy of the atirātra from Benares (see sūcipat- tra, p. 72, No. 12), paper, Nāgarī, 3 leaves. 17. G, an original MS. of the aupānuvākya from Gwalior on paper in Nāgarī, procured on loan by Professor Bhandarkar. 18. T, a copy of the sautrāmaṇi in the collection of Sanskrit MSS. preserved at Tübingen (M.a. i., 317) Nāgarī, paper. 19. MS and MSc, text and commentary of the ekādaśinīsūtra contained in the MS. of the Mahāgnisarvasva, cp. supra No. 9. Other sources, which were of more or less help, are the Viva- raṇa of Bhavasvāmin up to the aupānuvākya, the Vivaraṇa of the atirātra, the aptoryāma and the sautrāmaṇi, and lastly the Prayogasāra of Keśavasvāmin on the contents of which cp. my paper on the Baudh.-sūtra, p. 15. My thanks are due, for procuring me the use of some of these MSS. and for taking pains in having copied others for me, to Dr. Thomas, Librarian-in-Chief of the India Office, to Professor Hultzsch, to Professor Bhandarkar at Bombay, to Mr. A. Venis at Benares, and to the British Government, which enabled me to collate some of the originals of the above mentioned manuscripts. W. CALAND. Utrecht, May 1906.

INDEX. ... Praśna X. Agnicayanam ... ... XI. Vājapeyaḥ ... ... XII. Rājasūyaḥ ... ... XIII. Iṣṭikalpaḥ ... ... XIV. Aupānuvākyam ... ,, XV. Aśvamedhaḥ ... ,, XVI. 1-12 (adhy. 1-3). Dvādaśāhaḥ ... ,, 13-23 ( ,, 4-6). Gavām ayanam ... ,, 24-fin. Ahīnāḥ ... ,, '24-27 ( .. 7). dvirātraḥ, trirātraḥ.... ,, 28 ⎫ catūrātraḥ ,, ⎪ pañcarātraḥ, sārasvatam aya- 29 ⎬ ( ,, 8). nam ,, 30 ⎪ munyayanam ... ,, 31 ⎭ saptarātra -daśarātraḥ ,, ⎫ ekādaśarātraḥ-trayodaśarā- ⎬ ( ,, 9). . traḥ ... ,, 32 ⎭ caturdaśarātraḥ-viṁśatirātraḥ ,, 33 ( .. 10). caturviṁśatirātraḥ-catustriṁ- śadrātraḥ ... ,, 34-35 ( ,, 11). ṣaṭtriṁśadrātraḥ-sahasrarā- traḥ ... ,, 36 ( ,, 12). Uttarā tatiḥ ... Praśnas XVII and XVIII. atirātraḥ ... ... Praśna XVII. 1-10 (adhy. 1). ekādaśinī ... ... ,, 11-16 ( ,, 2-3). punaścitiḥ ... ... ,, 17 ( ,, 4). sarpasattram ... ... ,, 18 ( ,, 5). viśvasṛjām sattram ... ,, 19 ( ,, 6). kuṇḍapāyinām ayanam ,, 20, 21 ( ,, 7). utsargiṇām ayanam ... ,, 22 ( ,, 8). tapaścitām ayanam ... ,, 23 ⎫ aharahaścayanam ... ,, 24 ⎪ upariṣṭānmāsam ... ,, 25 ⎬ ( ,, 9). purastānmāsam ... ,, 26 ⎪ brahmaṇo 'yanam ... ,, 27 ⎭ kāmyāś citayaḥ ... ,, 28-30 ( ,, 10) sautrāmaṇī ... ... ,, 31-38 ( ,, 11). samāvartanam ... ... ,, 39-44 ( ,, 12.13). naiṣṭyayanāni ... ... ,, 45-46 ( ,, 14). kāmyā darśapūrṇamāsāḥ ,, 47-54 ( ,, 15) cāturmāsyāḥ somāḥ ... ,, 55-58 ( ,, 16). jyotirayanam ... ... ,, 59-60 ( ,, 17). mahāyajñaḥ ... ... ,, 61-62 ( ,, 18). Ekāhāḥ ... ... XVIII. bṛhaspatisavaḥ ... ,, 1-2 ⎫ sthapatisavaḥ ... ,, 3 ⎬ ( ,, 1). sūtasavaḥ ... ... ,, 4 ⎭

Digitized by Madhuban Trust ii INDEX. somasavaḥ ... ... ... Praśna XVII, 5 (\Big}) (adhy. 2). pṛthisavaḥ ... ... ... " " 6 gosavaḥ ... ... ... " " 7 odanasavaḥ ... ... ... " " 8-10 ( " 3). pañcaśāradīyaḥ ... ... ... " " 11 (\Bigg}) ( " 4). agniṣṭut ... ... ... " " 12-13 indrastut ... ... ... " " 14 aptoryāmaḥ ... ... ... " " 15 mṛtyusavaḥ ... ... ... " " 16-19 ( " 5). sadyaskrī, anukrī, parikrī, atikrī ... ... ... " " 20-23 ( " 6). vrātyastomāḥ ... ... ... " " 24-26 (\Big}) ( " 7). bhāllavistomāḥ ... ... ... " " 27 upabavyaḥ ... ... ... " " 28 (\Bigg}) ( " 8). tīvrasomaḥ (\Big}) ... ... ... " " 29-30 vighanaḥ udbhid, valabhid " " 31 ṛtapeyaḥ, diśāṁ catuṣṭomaḥ, chandasām ekatrikaḥ, sto- mānām ekatrikaḥ, indrā- gnyo stomaḥ ... ... ... " " 32-35 ( " 9). śyenaḥ, iṣuḥ, indravajraḥ . ... " " 36 (\Bigg}) ( " 10). duraśaḥ, durṇāśaḥ, apacitiḥ, tviṣiḥ ... ... ... " " 37-39 ṛṣabhaḥ, vaniṣṭhusavaḥ, kā- nāndhayajñaḥ ... ... ... " " 40-41 (\Bigg}) ( " 11). manuyajñaḥ, vāca stomaḥ ... " " 42 yamastomaḥ ... ... ... " " 43 ṣaḍopaśadau paurūravasau, prājāpatyau, naidhruvasya kaśyapasya ... " " 44 (\Big{) ( " 12). punastoman ... ... ... " " 45-47 (\Big{) ( " 13). praṇodaḥ, vibādhaḥ, pratīno- daḥ, agner ativyādhaḥ, in- dravajraḥ, śunaskarṇayaj- ñaḥ, raśimarāyau, āñjanā- bhyañjanau, viṣūcīnaśālaḥ, sarvatomukhaḥ, sahasraśālaḥ ... " " 48-49 ( " 14). yamau stomau, agnyādityayo stomaḥ (?) ... ... ... " " 50 ( " 15). peyāni, diśāṁ stomaḥ, ṛtūnāṁ st., ṛṣīṇāṁ st., devatānām st., darśapūrṇamāsayor aya- nam ... ... ... " " 51-53 ( " 16). Kāṭhakam ... ... ... " XIX. sāvitraḥ ... ... ... " " 1-5 (adhy. 1-3). nāciketaḥ ... ... ... " " 6 ( " 4). brahmacit ... ... ... " " 7 ( " 5). samastaḥ ... ... ... " " 8 ( " 6). vaiśvasṛjaḥ ... ... ... " " 9 ( " 7). āruṇaketukaḥ ... ... ... " " 10 ( " 8). CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

्यासे"? No, "अन्त्यासे" (in the end/border). What is "गम्य"? No, could it be "शम्या"? Wait! Look at the first letter of that word! Is it 'ग' or 'श'? LOOK AT IT! It's 'श'!! Look at line 1: "शालां" -> no, line 1 has "रशने". Line 7 has "शालां". Look at "शालां": the first letter of "शालां" is 'शा'. Now look at the word after "शालां": It has 'श'! No, wait! Does it have a loop at top-left like 'श'? No, look at 'श' in "शर्करा" (line 4): round top loop. In this word in line 7: The letter has two vertical parts? Wait! It's "शम्यान्त्यासे"! A shamya-fall! A shamya-throw! "शम्याप्रासे"??? Wait! Is it "शम्याप्रासे"? Look at: Letter 1: श (sha) Letter 2: म्या (myaa) Letter 3: प्रा (praa) or न्त्या (ntyaa)? Wait! "शम्याप्रासे"! "śamyāprāse" - at the distance of a shamya-throw! YES! "शम्याप्रासे"! That is one of the most

वन्त्वे? Look at the letter: 'न्' + 'वे' = 'न्वे'? Wait, the mantra is: "प्रतूर्वन्नेह्यवक्रामन्..." (TS 4.1.2.e: "प्रतूर्वन्नेह्यवक्रामन् प्रत्नौकसा...") Wait, is it "प्रतूर्वन्ने-" or "प्रतूर्वन्त्वे-"? Look closely at the glyph: It has 'न्' followed by 'ने'? Wait, look at 'न्' - there is a loop, and then a vertical line with an 'े' above it: that's 'ने'! Wait, why does it have a bottom stroke? Wait, is it 'न्' + 'वे'? 'वे' has a loop. It looks like 'न्वे' or 'ने'! Wait, in TS 4.1.2.e: "प्र तूर्व॒न्नेह्यव॑ क्रामन्प्रत्नौकसा..." Yes! "प्रतूर्वन्नेहि"! ("प्रतूर्वन्" + "एहि" = "प्रतूर्वन्नेहि"). So it is definitely: "प्रतूर्वन्ने-"!

Line 9: ह्यवक्रामन्प्रत्नौरित्यन्वञ्चं गर्दभं पूष्णा सयुजा सह पृथिव्याः Wait, after "प्रत्नौ": Is it "प्रत्नौरिति" or "प्रत्नौकसौ"? TS

गृहीत्वा दक्षिणे ऽवान्तरशफे हिरण्यं निधाय संपरिस्तीर्याभि- जुहोति जिघर्म्यग्निं मनसा घृतेनेत्यपरं चतुर्गृहीतं गृहीत्वोत्तरे ऽवान्तरशफे हिरण्यं निधाय संपरिस्तीर्यैवाभिजुहोत्या त्वा जिघर्मि वचसा घृतेनेत्यपोद्धृत्य हिरण्यमभिमादाय पदं परि- ५ लिखति परि वाजपतिः कविः परि त्वाग्ने पुरं वयं त्वमग्ने द्युभिरिति तिसृभिः ।' खनति देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ज्योतिष्मन्तं त्वाग्ने सुप्रतीकमिति द्वाभ्या॑मथोत्तरतः पार्श्वतः संभाराणां प्राचीनाग्राणि तृणानि संस्तीर्य तेषूपरि कृष्णाजिनं प्राचीनग्रीवमुत्तरलोमोपस्तृणात्यपां पृष्ठमसीति पुष्करपर्ण- १० माह्ररति ।' तदुप॑रिष्टात्कृष्णाजिने निधायाथैनं संमृशति घर्म च ष्णः संवसायामिति द्वाभ्याम॑पोद्धृत्य पुष्करपर्णमष्टाभि- र्मृदँ हरति ॥ ३ ॥ पुरीष्यो ऽसि विश्वभरा इति ।' तासां चतस्रो गायत्र्यस- तिस्रस्त्रिष्टुभः ।' स पिण्डं पिण्डं वेवर्त्ता हरत्य॑पि वाष्टाभिरेकमेव १५ पिण्डँ हरत्य॑थैतमवटं¹ विश्वलोपेन पूरयित्वाद्भिरुपसृजति सं ते वायुर्मातरिश्वा दधात्तूत्तानायै हृदयं यदिदिक्षिप्तम् । देवानां यश्चरति प्राणथेन तस्मै च देवि वषडस्तु तुभ्यमित्य॑थोपरिष्टा- त्पुष्करपर्णं मृदि निधाय समुच्चित्य कृष्णाजिनस्यान्तान्योक्त्रे- णोपनह्यति सुजातो ज्योतिषा सह घर्म वरूथमासदः २० सुवः । वासो अग्ने विश्वरूपँ संव्ययस्व विभावसो इत्य॑थैन-

१ Thus only M Bhāv.; अथैतमवटं all the other MSS.

अपादायोपोत्तिष्ठत्युदु¹ तिष्ठ स्वध्वरोर्ध्व ऊ षु ण ऊतय इति द्वाभ्यामथैनमाहरति स जातो गर्भो असि रोदस्योरग्ने चारु- र्विभृत ओषधीषु । चित्रः शिशुः परि तमांस्यक्तून्प्र मातृभ्यो अधि कनिक्रदद्गा इत्यथैनं गर्दभ आसादयति स्थिरो भव वीड्वङ्ग आशुर्भव वाज्यर्वन् । पृथुर्भव सुषदस्त्वमग्नेः पुरीषवाहन ५ इत्यथैनमुपतिष्ठते शिवो भव प्रजाभ्यो मानुषीभ्यस्त्वमङ्गिरः । मा द्यावापृथिवी अभिशूशुचो मान्तरिक्षं मा वनस्पतीनित्यश्वं पूर्वं नयन्ति ' तमनुमन्त्रयते प्रैतु वाजी कनिक्रददित्ये'त्यश्वं गर्दभं नानदद्रासभः पत्वा । भरन्नग्निं पुरीष्यं मा पाद्यायुषः पुरा ॥ रासभो वां कनिक्रदत्सुयुक्तो वृषणा रथे । स वामग्निं १० पुरीष्यमाशुर्दूतो वहादितः ॥ वृ

सं सृजति..." In Baudhayana: "...शर्कराभिरवाञ्जनपिष्टाभिरजलोमैः"? Wait, look at the letters: श र्के रा भि र then वा then ञ्ज? Look at it: it has ञ्ज (ña-ja), with a loop: ञ्ज or प्सु? Wait, look at पिष्टाभिरजलोमैः: पि ष्टा भि र ज लो मैः Before पिष्टाभि: Is it अवाञ्जन? Let's zoom into line 2: शर्कराभिर then वा (or दा?) then ञ्ज (or ङ्क?) then न? Wait! In Sanskrit: "अवाञ्जन"? No, what about "अवाप्सु"? Wait! Let's check Caland's edition of Baudhayana Srauta Sutra, volume 2, page 5: Text: athainam aśmakapālaiḥ śarkarābhir avāñjanapiṣṭābhir ajalomaiḥ kṛṣṇājinalomair iti saṁsṛjati IT IS INDEED avāñjanapiṣṭābhir! That is `अवाञ्

orर्? Wait! In Shrautasutra, the fire/shed is शालामुखीय! Is it शालामुखीयबिलमिवावटं? Wait, look at शालामुख: The next letter has: a loop with a tail? That is रु? Wait, could it be उरुबिलमिवावटं? शालामुखादुरुबिलमिवावटं! Look at line 9: शालामुखादुरुबिलमिवावटं! YES! श ा ल ा मु ख ा दु रु बि ल मि वा व टं! Look closely: श ा ल ा मु ख ा(ख with aa-matra)दु(da with u-matra)रु(ra with u-matra)बि ल मि वा व टं शालामुखादुरुबिलमिवावटं`! "शालामुखात् उरुबिलम् इव अवटं खानयति" - brilliant!

Line 10: खानयत्यदितिस्त्वा देवी विश्वदेव्यावती पृथिव्याः सधस्थे ऽङ्गिर- १० The १० at the end is line number 10. Wait, सधस्थे or सधस्थे? स ध स्थे - yes.

Line 11: `स्व

[ १० । ७, ८ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ७

पश्चाज्जनयन्त्वित्युत्तरतो ऽथैनाः परिददाति मित्रेतामुखां पचेषा मा भेद्येतां ते परिददाम्यभित्या इति ' ता अह्ना वा रात्र्या वा पच्यन्ते ' यदि प्रातरुपोषति सायमुपैति यदि सायं प्रात- र्वासु पकासूपकल्पयते गोपयश्छागपयो धृष्टिमश्ममृदां दाव्- शतँ संदंशं खारीँ शिक्यं कृष्णाजिनमित्येतत्समादायाभ्यै- त्याभीमां महिना दिवं मित्रो बभूव सप्रथाः । उत श्रवसा पृथिवीम् ॥ मित्रस्य चर्षणीधृतः श्रवो देवस्य सानसिम् । द्युम्नं चित्रश्रवस्तममित्य'थ धृष्टिमादाय मुखाया उखाया अङ्गारानु- दपति देवस्त्वा सवितोद्वपतु सुपाणिः स्वङ्गुरिः । सुवाहुरुत शक्त्येत्येनामुच्छ्रयत्युत्तिष्ठ बृहती भवोर्ध्वा तिष्ठ ध्रुवा त्वमि

'दौ'! And the next letter: 'य' with what? 'न्' + 'न' = 'न्न'? Wait, 'दौर्यन्न'? 'दौयन्न'? Wait, is it 'दौचर्म'? 'दौश्चर्म'? Wait, look at line 8: Letter 1: 'दौ' (dau) Letter 2: 'य' (ya) - wait, or 'श्च'? No, it has a loop: 'य' or 'थ'? Letter 3: 'न्न' (nna)? Wait, what is "दौर्यन्न" or "दौयन्न"? Wait, could it be "दौश्चर्म"? No, there's no 'र' or 'म'. Wait, look at: 'दौ' - wait, is it 'दौ'? Let's look at the letter after 'दौ': It has a loop on the left, goes down, goes up, then attaches to... wait, is it 'य' or 'घ्' or 'ध'? Wait, could it be "दौहित्र"? No. Let's look at the letter again: 'दौ' 'य' 'न्न' ? Wait, what if it's "दौश्चर्म"? No. Let's look at: "दौयन्न ऋषभं पचन्ते" - wait, could it be a participle? Like "ददत्"? "दौहन्"? Wait

[ १० । ६, २० । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६ माषाग्रपर्णशाखां मृत्पिण्डमुदपात्रमुल्कुषीर्¹ सप्तधा वितृक्षां वल्मीकवपाᳲ संदᳲशमित्येतत्समादाय पशुशीर्षाण्यभ्येति । दक्षिणत एतत्पुरुषशिर उपशेते ऽथेतराण्यथ प्राचीनावैतं कृत्वा सप्तभिर्माषैः पुरुषशिरः परिकीर्य चिरपल्लवैः पर्णशाखया ५ परिकर्षति ॥ ६ ॥ अह॒रहर्नयमानो गामश्वं पुरुषं जगत् । वैवस्वतो न तृप्यति पञ्चभिर्मानवैर्यम इत्यप॒रैः सप्तभिः परिकीर्यैव परिकर्षति वैवस्वते विविच्यन्ते यमे राजनि ते जनाः । ये चेह सत्य- नेच्छन्ते य उ चानृतवादिन इत्यप॒रैः सप्तभिः परिकीर्यैव १० परिकर्षति ते राजन्निह विविच्यन्ते ऽथा॑ यन्ति त्वामुप । देवाᳲस्य ये नमस्यन्ति ब्राह्मणाᳲस्वापचित्यतीत्यादत्ते दक्षि- णेन वल्मीकवपाᳲ सव्येन संदᳲशेन पुरुषशिरः ˈ प्रा॒णैः प्राणा॒- न्संनिधायाशये वल्मीकवपां निदधात्यथैतत्पुरुषशिरो ऽभ्युद्यो- त्कृष्य² प्रक्षाळ्य मृदाभिलिम्पत्यनभिलिम्पन्नान्येतराणि चये- १ Thus (उल्कुषीर् or ॰षीं) Tr Be H Bu U Bhav. (MS. Burnell), Ms and Msc (both the Burnell MS. and the MS. of Tübingen); उल्कषीं Bhav. (Cidambara MS.); उल्कषिं B; M उल्कुषीं or उल्कृषीं । According to the Bhāṣya it is: सुसंबद्धा ह्येषैका; Msc.: उल्का ह्येषैः समाबद्धा दीर्घकारोल्बुषौ भवेदिति गोपालः । २ Thus U (pr. m.) Bhav.; भ्युद्योत्कृष्य Tr; भ्युत्कृष्य Be U₁ (sec. m); भ्युत्कृष्य B Ms; भ्युद्ध्य only M; Bu is corr. and in H this whole chapter is missing. 2

षैव निस्तिष्ठन्त्यभ्युत्कुष्यैव¹ प्रक्षाल्य मृदाभिलिम्पन्त्यनभिलिम्पन्तः प्राणानथैनान्यद्भिः प्रोक्षणतो² निदधाति ' तान्या काक्षा- त्परिशेरे³ ॥ १० ॥ अथ पशोः सामिधेनीकल्पः ' प्र वो वाजा अभिद्यव इत्ये- कादश ' समास्त्वाग्न ऋतवो वर्धयन्विति दश ' तासां ज्योति- ५ ष्मतीमपोद्धृत्य नव धाय्यालोके दधात्यथ पृथुपाजवतौ धाय्ये दधात्यथ युञ्जा हि देवहूतमानित्येतां दधाति ' ताः परा- चोरनूच्यमानाश्चतुर्विꣳशतिः संपद्यन्ते ' ज्योतिष्मतीं त्वेवोत्तमा- मन्वाहौथ हिरण्यगर्भः समवर्तताग्र इत्याघारमाघारयत्यथात आप्रीणामेव मीमाꣳसोर्ध्वा अस्य समिधो भवन्तीति द्वादश ' १० तासां तानूनपातीमपोद्धृत्य नराशꣳसौ वसिष्ठानां

भिपर्यग्निकृतान्युत्तरे शालाखण्डे शिक्येष्वासञ्जयत्ये..." Wait, what if it's "एतत्सर्पिर्गिर स्कन्धया" or something? Wait! Look at the font in Caland: Caland uses: त् स र्पि गि र Wait, could that be त्सर्षिगिर? No, that's definitely र्पि. Wait, could it be त्सपिरि? Wait, look at the letter between र्पि and र: It has a top bar, a vertical down, a curve: गि! Wait, why would it be गि? Could the word be सर्पिगिर? Wait, what about सर्पिर्गिर? Look at the top of गि: is there a repha? No, the repha is on र्पि. Wait, is there an anusvara? Look at line 10: १० त्सर्पिगिर स्कन्धया विग्रथ्य शिक्यपाशे प्रग्रथ्नाति ' तान्या Wait, look at the word after it: Is it स्कन्धया? Let's look at स्कन्धया: Letter 1: `

त्येकसराभिः फलकाभिस्तीर्णा मृदावलिप्ता¹ षडुद्यामं द्वादशो- द्यामं वा मौञ्जꣳ शिक्यं मुञ्जकुलायं कुसुकमाज्यसंयुक्तं वैक- ङ्कतौ च शामीमयौ च समिधौ सप्तौदुम्बरीः समिधस्तिस्रो नानावृक्ष्या एकविꣳशतिर्निर्बाधꣳ रुक्मं ' प्रज्ञाता आग्निष्टो- मिकाः संभारा ' जुष्टे देवयजने शाला कारिता भवत्यथैनं ५ तीर्थादानीय पवयित्वा त्रिहविषमग्निदीक्षणीयामिष्टिं निर्वप- त्याग्नावैष्णवमेकादशकपालमदित्यै घृते चरुं वैश्वानरं द्वादश- कपालमिति ' तस्यै तावन्त्युत्सीदन्ति यावन्ति दीक्षणीयाया ' अथाध्वर्युः प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य पत्नीं संयाज्य प्राडेत्य ध्रुवामाप्याय्याज्यस्थाल्यां प्रत्यवनीयाज्यस्थाल्याः स्रुवेणोपघात- १० मग्निदीक्षा जुहोति ॥ १२ ॥ आकूतिमग्निं प्रयुजꣳ स्वाहा मनो मेधामग्निं प्रयुजꣳ स्वाहा चित्तं विज्ञातमग्निं प्रयुजꣳ स्वाहा वाचो विधृतिमग्निं प्रयुजꣳ स्वाहा प्रजापतये मनवे स्वाहाग्नये वैश्वानराय स्वाहे- त्यथ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वाज्यस्य पूर्णाꣳ स्रुचौदुम्बरीं १५ जुहोति विश्वे देवस्य नेतुर्मर्ती वृणीत सख्यं विश्वे राय इषु- ध्यसि द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहेत्यथैतत्पूर्णापात्रमन्तर्वेदि निनय- त्यथाग्रेणाहवनीयं पर्याहृत्य यजमानाय प्रयच्छत्यथ मुख्या- १ Thus MH Bhav.; मृदाभिलि• B Be U Ms. Msc. २ Thus M Tr Be Bu U Ms; the other MSS. षोड्रू• ; but cp. TS. vi. 1.2.4.

मुखां याचति । तस्याङ् प्रहृत्याण्डान्पूतितृणानीति संप्रकीर्या- ज्यस्रुवं प्रत्यस्याहवनीयस्यान्तेष्वङ्गारेषु प्रवृणक्ति मा सु भित्था दृग्ँहस्वेति द्वाभ्यामैनां परिददाति मित्रैतामुखां तप॑सा मा भेत् । एतां ते परिददाम्यभित्त्या इत्य॑थ वै भवति यदि भिद्येत तैरेव कपालैः सग्ँसृजेदिति । सा यदि भिद्यत¹ एतान्येव¹ कपालान्यवाक्ष्णं पिष्ट्वा यैषा मृत्प्रायश्चित्ताय परिगृहीता तया सग्ँसृज्य कृत्वा पक्त्वाच्छृद्य निदध्यात्यथान्यां प्रवृणक्त्य॑थ वै भव- त्यभरीषादन्नकामस्यावदध्यादित्य॑थ वै भवति यं कामयेत यजमानं भ्रातृव्यमस्मै जनयेयमित्यन्यतस्तस्यावदध्यादित्य॑थ वै भवति यो गतश्रीः स्यान्मथित्वा तस्यावदध्यादित्य॑थ वै भवति यो भूतिकामः स्या

यदग्ने यानि कानि च यदत्त्युपजिह्निका रात्रिञ्चराचिम- प्रयावं नाभा पृथिव्या याः सेना अभीवरीरित्यूचेन पञ्चर्चेन राक्षोध्नेनोपतिष्ठते कृणुष्व पाजः प्रसितिं न पृथ्वीमित्यथ तिस्रो नानावृक्ष्याः समिधो ऽभ्यज्यादधाति दंष्ट्राभ्यां मलिम्लूनित्य- भ्यर्च्य ये जनेषु मलिम्लव इति वैकङ्कतीं यो ऽस्मभ्यमरा- तीयादिति शमीमयीमथ संस्रितं से ब्रह्मद्वेषां वाङ्ग अति- रमित्युत्तमे औदुम्बरी वाचयन्नेवाभ्यादधात्यथ कृष्णाजिने यजमानं वाचयति ' मुष्टी चैव न करोति वाचं च न यच्छ- त्यैतामासन्दीं युक्तशिक्यपात्रां जघनेनाहवनीयं निदधाति ' तस्यामिण्ड्वाभ्यां परिगृह्योख्यमासादयति ॥ १४ ॥ मातेव पुत्रं पृथिवी पुरीष्यमग्निं स्वे योनौ बिभर्तूखा । तां विश्वैर्देवैऋतुभिः संविदानः प्रजापतिर्विश्वकर्मा युनक्ती- त्यासीन उत्तरनिर्बाधᳵ रुक्मं प्रतिमुञ्चते दृशानो रुक्म इत्यथ शिक्यपात्रं प्रतिमुञ्चते विश्वा रूपाणि प्रतिमुञ्चते कवि- र्नक्तोषासेति द्वाभ्यां ' तूष्णीं कृष्णाजिनमुत्तरमथैनमवेक्षते सुपर्णो ऽसि गरुत्मान्त्रिवृत्ते शिरो गायत्रं चक्षु स्तोम आत्मा साम ते तनूर्वामदेव्यं बृहद्रथन्तरे पक्षौ यज्ञायज्ञियं¹ पुच्छं छन्दांस्यङ्गानि धिष्ण्याः शफा यजूंषि नामेत्यथैनमुद्गृह्णाति सुपर्णो ऽसि गरुत्मान्दिवं गच्छ सुवः पतेति ' पुरस्तादेवास्थैते

१ यज्ञायज्ञीयं Tr H ; M abbreviates.

दीर्घाः शिक्यपाशाः १ कारिता भवन्ति ' सो २ ऽत्र १ वैव १ सति २ क्रमते ऽपि वैनमुपोद्यच्छते ॥ १५ ॥ विष्णोः क्रमो ऽस्यभिमातिहा गायत्रं छन्द आरोह पृथिवीमनुविक्रमस्व निर्भक्तः स यं द्विष्म इति चतसृभिरनु- च्छन्दसं ' तृतीये चतुर्थमनुवर्तयति ' न चतुर्थाय प्रक्रामति ' नाहवनीयमुपायेत्येयाक्रन्ददित्यामन्वाह्वाय दक्षिणमंसमभि पर्यावर्तते ऽग्ने ऽभ्यावर्त्तिन्नग्ने अङ्गिरः पुनरूर्जा सह रय्येति चतसृभिरथोदङ् पर्यावृत्य कृष्णाजिनमुन्मुच्य शिक्यपाश- मुन्मुञ्चत उद॒त्तमं वरुण पाशमस्मदित्थैनमाहृत्या त्वाहार्ष- मग्ने वृहन्नुषसामूर्ध्वो अस्थादिति द्वाभ्यामेवं यं कामयेत राजन्यᳪ राष्ट्रᳪ स्यादिति तं मनसा ध्यायेद्राष्ट्रमेव भवतीति ब्राह्मणमयैनं यथादृतं प्रतिपर्यावृत्यान्तर्वेद्यासादयति सीद त्वं मातुरस्या उपस्थ इति चतसृभिः सहस्रसाभिरथ सुष्टी च करोति वाचं च यच्छत्यथास्मै व्रतं प्रदास्यन्नन्नपतीयᳪ समि- धमभ्यादधाति वा जपति वाजपते ऽन्नस्य नो देहीत्यथोख्य- मुपसमिन्द्धे येन देवा ज्योतिषोर्ध्वा उदायन्निति ' सं याव- त्कृत्वो ऽस्मै व्रतं प्रदास्यन्भवत्येवमेवान्नपतीयᳪ समिधमभ्या- दधाति वा जपति वैवमुख्यमुपसमिन्द्धे ' ऽथ प्रातरुदित

१ Thus M Tr Be BHU (sec. m.); • पादाः Ms. U (pr. m.) Bhav. २ Thus M (only सती) Be BHU Bu Ms. Bhav. (one MS.) ; सोचैव- वसति Tr Bhav. (another MS.) Keś. ; according to Msc. the words are : सो ऽत्र वा एव सति (sc. उख्ये) ।

has NO horizontal bar! It is श or स? Wait, let's look at: स in सीद (line 10): standard स. स in मातुरस्या: standard स. Now look at सꣳशाभि॰: it has श! No, wait, does it have ꣳ? Let's look at line 11: चतसृभिः then: स then: ꣳ? No, wait! Is that सꣳशामिः? Wait, what is the word? Let's search: सीद त्वं मातुरस्या उपस्थ इति चतसृभिः In Taittiriya Samhita 4.2.1: "सीद त्वं मातुरस्या उपस्थे..." (actually TS 4.2.1.2 or 4.1.10): TS 4.1.10.3: "सीद त्वं मातुरस्या उपस्थेऽन्तर्मह्या ऋत्यास्याम् । अर्चिर्मदस्मा अनु संविशङ्क्ष्व..." How many verses? Four verses! What are they called? "संशाभिः" or "शंसाभिः" or "सꣳस्थाभिः"?

ा" or "अपरिमिता"? Look at 'अपरिमित्ता': it has double त्त (a horizontal bar crossing the stem): "अपरिमित्ता" or "अपरिमिता"? Wait, in line 12: "अपरिमित्ता" - yes, it looks like त्त! Wait, then "अपस्या": अ - प - स्या (apasyāḥ). Then: "नैर्ऋतीः" (nai-rṛ-tīḥ) -> नै - र्ऋ - तीः. Then: "कृष्णास्तिस्रस्तुष-" (kṛṣṇāstisrastuṣa-)

Line 13: "पक्का भस्म पुरीषमूषान्सिकता इत्येथोपवसथीये ऽह्न्देवेयजन-" Wait: "पक्का भस्म पुरीषमूषान्सिकता इत्येथोपवसथीये ऽह्न्देवेयजन-" Look at "इत्येथोपवसथीये": Is it "इत्येथोपवसथीये" or "इत्यथो॑पवसथीये"? Notice the vertical tick above थ: "इत्यथो॑पवसथीये"! Wait, in "ऽह्न्देवेयजन-": ऽहन् (ऽहन्) + देवेयजन-? Wait, is it "ऽह्न्देवेयजन-" or "ऽह्न्वेवेयजन-" or "ऽहन्दे