बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

११४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १२ । १८ । ] आ दशम्यै संपादयेत्यति तग्ँ सृजन्त्य॑थ यो न संपादयति दीर्घवग्ग्रेण तमुपानुदन्ति॑ १ स य आह वैश्या मे माता सावित्रौति३ वाति तग्ँ सृजन्ति विप्रो विवाहान् गोप्तार दूति वदन्तो ' दशदशात्र चमसमभिसंजानत ' ऋजुधा प्रातःसवनग्ँ संतिष्ठते ' प्रसर्पन्ति माध्यंदिनाय सवनाय ' ५ प्रसिद्धो ऽभिषवः ' प्रसिद्धं ग्रहा गृह्यन्ते ' समानं कर्मा दाक्षिणेभ्यो ' दाक्षिणानि हुत्वा प्राकाशावध्वर्यवे ददाति स्रजमुद्गात्रे रुक्मग्ँ होत्रे ऽश्वं प्रस्तोतृप्रतिहर्तृभ्यां द्वादश षष्ठौ- हौर्ब्रह्मणे वशां मैत्रावरुणायानडुहं ब्राह्मणाच्छग्ँसिने वाससी नेष्टापोतृभ्याग्ँ स्थूरि यवाचितमच्छावाकायान्वाह्यमग्नीधे ' १० भार्

" (sutra ends) ' (Caland's sutra separator) "अथाय सात्यदूतानां हविर्भिर्यजते" (next sutra begins) In sandhi: पशुबन्धस्तु + अथाय = पशुबन्धस्त्वथाय! And Caland inserted his sutra separator ' inside the sandhi: "स्त्व'थाय" or "स्त्व॑थाय"! THAT IS GENIUS! That explains EVERYTHING:

1. Why line 14 ends with "पशुबन्ध-"
2. Why line 15 has "स्त्व" + ' + "थाय"!
3. Because the sandhi is "पशुबन्धस्तु" + "अथाय" = "पशुबन्धस्त्वथाय", but Caland marks the sutra boundary with ', so it is printed as: स्त्व'थाय or स्त्व॑थाय! Let's look at it: YES, it is स्त्व with ' and then थाय! Wait, let's check if the mark is a single quote: Yes, it is the same single quote ' that Caland puts everywhere to mark the end of a sutra! Look at line 1: इत्येके ' समानं Line 1: ऽवभृथ ' उदय- Line 2: उपाकरोति ' तस्यै Line 5: `यान्तः '

११९ | बौधायनश्रौतसूत्रम् । | [१२ । १६, २० ।] यः प्रतिगृह्णाति मित्रो स इति तं वेदा॑थ यो न प्रतिगृ- ह्णात्यमित्रो स इति तं वेदा॑थ पूर्वैः प्रयुजाग्ँ हविर्भैर्यजत ' आग्नेयमष्टाकपालं निर्वपति सौम्यं चरुग्ँ सावित्रं द्वादशकपालं बार्हस्पत्यं चरुं त्वाष्ट्रमष्टाकपालं वैश्वानरं द्वादशकपालमन्वा- हार्यमासाद्य दक्षिणाग्ँ रथवाहनवाहं १ ददात्य॑थ पौर्णमासवैमृ- ५ धाभ्यामिष्ट्वोत्तरैः प्रयुजाग्ँ हविर्भैर्यजते ' सारस्वतं चरुं निर्वपति पौष्णं चरुं मैत्रं चरुं वारुणं चरुं क्षैत्रपत्यं चरुमा- दित्यं चरुमन्वाहार्यमासाद्योत्तरग्ँ रथवाहनवाहं २ ददाति ' ॥ १६ ॥ अथैतद्द्वादशाहं व्रतं चरत्याङ्क्ते ३ ' न दतो धावते ' १० ऽभ्यङ्क्ते ' न प्रमन्दयते ' युध्यते युद्ध आगते ' ऽग्निहोत्रोच्छे- षणव्रतो वा ४ यजमानो भवति ' भक्तमु ५ पत्न्या आहरन्त्येता- श्वैतत्पुरस्तादेव जुष्टे देवयजने तिस्रः शालाः कारिता भवन्ति ' स दक्षिणार्थ्याग्ँ ६ शालामध्यवसाय मथित्वाग्नीन्वि- १ Thus Be BU; रथवाहनं MT Be 11, but cp. Āp. XVIII. 22. 6, 8. २ Thus again, Be BU; रथवाहं M; T Be 11 om. ३ These and the following words thus in M; चरत्याङते नदवेधा- वतेभ्यंक्तेनप्रम॑दयते Be BU; चरतिनाभ्यञ्जेनदतोधावतेभ्यंक्तेनप्रमनयते Be 11 T; Bhav. reads प्रस्कन्दयते explaining this word, as it seems, by न खट्वायां शेते न केशान्विलिखते । ४ वा Be 11 T; च Be BU; M om. ५ M om. च, but cp. vol. I. 67. 4. ६ दक्षिणां T Be 11.

[ १२ । २० । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ११७ धृत्य प्रतीचीनस्तोमाय केशवपनीयायातिरात्राय दीक्षते । तस्यापरिमिता दीक्षा द्वादशोपसदः । स तथा राजानं क्रीणाति यथा मन्यते पौर्णमास्यै मे यजनीये १ ऽहन्सुत्या संपत्स्यत इति । तस्य तथा संपद्यते । प्रसिद्धेन कर्मणोपवस- थादेत्यथ २ वसतीवरीः परिहृत्य पयाꣳसि विशिष्योपवसत्थे- थातो महारात्र एव बुध्यन्ते । प्रातराज्यानि गृहीत्वा राजा- नमुपावहृत्य प्रातरनुवाकमुपाकरोति । परिहिते प्रातरनुवाके ऽपो ऽच्छैत्यद्भिरुद्वैत्यतिरात्रं ३ ऋतुमुपैति । प्रसिद्धो ऽभिषवः । प्रसिद्धं ग्रहा गृह्यन्ते । समानं कर्मावभृथात्प्रसिद्धो ऽवभृथ । उदयनीययेष्ट्वा मैत्रावरुणीं वशामुपाकरोति । तस्यै प्रसिद्धं वपया चरित्वा दक्षिणे वेद्यन्ते यानि कानि च लोमानि ४ वापयते । संतिष्ठत एष प्रतीचीनस्तोमः केशवपनीयो ऽतिरात्रः सहस्रदक्षिण उदवसानीयान्तो । ऽथ मध्यमाꣳ शालामध्यव- साय मथित्वाग्नीन्विहृत्य व्युष्टये द्विरात्राय दीक्षते । तस्या- परिमिता दीक्षा द्वादशोपसदः । स तथा राजानं क्रीणाति यथा मन्यते द्विरात्रस्य मे ५ सतो ५ ऽमावास्याया ५ उपवसथीये ५ १ Thus U Be (sec. m.); यज्ञीये Be (pr. m.) B; यज्ञिये M; Bo 11 T om. the passage. २ ॰णौपवस॰ M Be. ३ Thus M Be 11 T; •द्भिरुदेत्यातिरात्रं Be BU. ४ तानि ins. M. ५ Thus T Be 11 (only ॰वास्यायै); मे before सतो om. M, but this MS.: मावास्यायै म उप॰; Be BU give मे before सतो and मा before उप॰, reading ॰वास्यायै।

Digitized by Madhuban Trust १९८ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १२ । २० । ] ऽहन्पूर्वमहः संपत्यत उत्तरस्मिन्नुत्तरमिति ' संतिष्ठते व्युष्टि- द्विरात्रो१ ' ऽथोत्तरार्ध्याङ्२ श्शालामध्यवसाय मथित्वाग्नीन्विहृ- त्योदयनीयायाग्निष्टोमाय दीक्षते ' तस्य तिस्रो दीक्षास्तिस्र उपसदः सप्तम्यां प्रसुतः ' संतिष्ठत एष उदयनीयो ऽग्निष्टोम- श्चतुष्टोमः सहस्रदक्षिण उदवसानीयान्तो३ ' ऽथ देविकाहवि- ५ र्भिर्यजते ' ऽथ त्रैधातवीयया यजते ' ऽथ सौत्रामण्या यजते ' संतिष्ठते राजसूयो ऽर्धसप्तदशैर्मासैः ' संतिष्ठते राजसूयः संतिष्ठते राजसूयः ' ॥ २० ॥ सप्तमः ॥ ॥ इति द्वादशः प्रश्नः ॥ १ Thus all; are we to correct व्युष्टिद्विरात्रो ?, cp. 117, 14. २ Thus BeBUM (sec. m.); चोत्तराङ् M (pr. m.) T Be 11 Karmāntasūtra. ३ उदयनीयांतो Be 11 T. CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

धाय्ये त्रिष्टुभौ६ संयाज्ये ' वार्त्रघ्नावाज्यभागौ - line 12:पूर्वपक्षे ' वृधन्वन्तावपरपक्ष इत्यौपमन्यवो ' यानि हवीꣲषि - line 13:कामेन वा दक्षिणया वा व्यपेतानि७ स्युर्नानाबर्हीꣲष्येव - Footnotes: - line 14:१ The text of this first adhyāya is given principally according - line 15:to M, in comparison with the vivaraṇa. All the other MSS. - line 16:except D, contain a highly corrupted tradition. I do not give all - line 17:their various readings, which are nearly ever so much corruptions. - line 18:२ Thus M and Bhav.; ॰मासिकाः संकाराः all the other MSS. - line 19:३ षंतमा M. - line 20:४ ॰तौर्यानि M. - line 21:५ कुर्याद् om. M. - line 22:६ Thus only D; M om.; त्रिष्टुभौ धाय्ये UB; त्रिष्टुभो धाय्ये Be; त्रिष्टुभ - line 23:

१२० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १३ । १, २ । ] तानि जानीयादोद्देगादेव दक्षिणाव्यपेतꣳ¹ समानबर्हिर्भवति यथा दिगामवेष्टिनेष्टेरुपाꣳशुयाजो ऽनुसमेति । यद्देवत्यꣳ हविस्तद्देवत्ये याज्यानुवाक्ये । पुरस्तात्स्विष्टकृत उपहोमा यामासूक्ता उपहोमा । वासोदक्षिणाः काम्या इष्टयो या अनादिष्टदक्षिणा । गोदक्षिणाः पशुबन्धो । नित्यो ऽन्वाहार्य ५ इति³ चा³ न्विमा³ इष्टयो³ व्याख्याताः । ॥ १ ॥ प्रथमः ॥ अथ वै भवत्यैन्द्राग्नमेकादशकपालं निर्वपेत्प्रजाकाम इति । तस्या एते भवत उभा वामिन्द्राग्नी अश्रवꣳ हीत्यैन्द्राग्नमेका- दशकपालं निर्वपेत्स्पर्धमानः क्षेत्रे वा सजातेषु वेति । तस्या एते भवत इन्द्राग्नी रोचना दिवः श्नथद्वृत्रमित्यैन्द्राग्नमेकाद

उपजुहोति"? Wait, look at that sign between वा and हु: It has a top dot and a bottom dot: like a visarga ः, but wait! Look closely at it: Is it a visarga? "सुवाःहुतिम्"? That makes no sense. Wait! Is it "स्रुवाहुतिम्"? Look at the sign: It is an avagraha: ऽ! Wait, look at the avagraha in line 5: ऽन्तिकात्. The avagraha in line 5 is: ऽ. In line 6: ऽग्ने. The avagraha is: ऽ. In line 15: between वा and हु, it is: Wait, it's NOT two dots! Look at it: Top curve, bottom curve: it's an avagraha: ऽ! Wait, but is there an anusvara on वा? Look: "स्रुवाऽहुतिम्" or "स्रुवाहुतिम्"? Wait, look at the letter 'स्रु': It has स, a stroke across for र (forming स्र), and an u-matra below (forming स्रु). Then वा (vā). Then ऽ (avagraha) or is it a ligature? Wait, what if it is "स्रुवाहुतिम्" with a broken type? Look at the mark: it is ऽ (avagraha)! Wait, why would

-like vertical with a loop on the left and a curve on the right! That is definitely the letter क! Wait, why would it be ङ्क? Wait, could it be पुरुषाङ्कतिर्ह्यस्य? Wait, let's search: does the word पुरुषाङ्कति exist? No, पुरुषाहुति! Wait, why would it be ङ्क then? Is it a typographical error in Caland's edition, where the typesetter misread हु as ङ्क? Yes! In Grantha script, हु and ङ्क can be confused, or in Devanagari manuscript हु (written with ह and ु) was misread by the compositor as ङ्क! Wait, look at line 2: is it ङ्क or हु? Let's zoom in to maximum: Left side has a loop, right side has a curve. It really looks like ङ्क! Wait, or is it हु where the hook of ु crosses? Regardless, let's see if it's पुरुषाङ्कतिर्ह्यस्य or पुरुषाहुतिर्ह्यस्य. Wait, look at प्रियतमोऽग्नये: Wait, look at प्रियतमोऽग्नये: Is it प्रियतमोऽग्नये or `प्रियतमा

[ १३ । ६, ७ । ]        बौधायनश्रौतसूत्रम् ।        इष्टिकल्पः १८३

अग्नये ऽन्नवते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यः कामयेता- न्नवान्त्स्यामिति । तस्या एते भवत उचान्नाय वशान्नाय वद्वा हि सूनो दूत्यग्नये ऽन्नादाय पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यः कामयेतान्नादः स्यामिति । तस्या एते भवतो ऽग्नये ऽन्नपतये ५ पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यः कामयेतान्नपतिः स्यामिति । तस्या एते भवतो ऽग्नये पवमानाय पुरोडाशमष्टाकपालं निर्व- पेदग्नये पावकायाग्नये शुचये ज्योगमयावीत्यैतयेष्ट्या यक्ष्य- माण उपकल्पयते हिरण्यं । तस्या एता भवन्त्यग्न आयूंषि पवसे ऽग्ने पवस्वाग्ने पावक स नः पावकाग्निः शुचित्रततम १० उदग्ने शुचयस्तवेत्यन्वाहार्यमासाद्य हिरण्यं ददात्यैतामेव निर्वपेच्छुचकाम इति । तस्या एता भवन्ति ।॥ ६ ॥ अग्नये पुत्रवते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेदिन्द्राय पुत्रिणे पुरोडाशमेकादशकपालं प्रजाकाम इति । तस्या एता भवन्ति यस्त्वा हृदा कीरिणा मन्यमानो यस्मै त्वꣳ सुकृते जातवेदस्खे १५ सुपुत्र प्रावन्न उक्थ्य उक्थे सोम इन्द्रं ममादेत्यग्नये रसवते ऽज- क्षीरे चरुं निर्वपेद्यः कामयेत रसवान्त्स्यामिति । तस्या एते भवतो ऽग्ने रसेनापो अन्वचारिषमित्यग्नये वसुमते पुरोडाश- मष्टाकपालं निर्वपेद्यः कामयेत वसुमान्त्स्यामिति । तस्या एते भवतो वसुर्वसुपतिस्त्वामग्ने वसुपतिं वसूनामित्यग्नये वाज- २० सृते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेत्सङ्ग्रामे संयत्त इति । तस्या एते भवतस्त्वामग्ने वाजसातममयं नो अग्निरित्यग्नये ऽग्निवते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यस्याग्नावग्निमभ्युद्धरेयुरिति । तस्या

[१२४] बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १३ । ७, ८ । ]

एते भवतो ऽग्निनाग्निः समिध्यते त्वं ह्यग्ने अग्निनेत्यग्नये ज्योतिष्मते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यस्याग्निरुद्धतो ऽहुते ऽग्निहोत्र उद्वायेदपर आदीप्यानुद्धृत्य दद्यादुत्सन्नतया न कार्यं ' यद्भागधेयमभि पूर्व उद्ध्रियते किमपरो ऽभ्युद्ध्रियेतेति ' तान्येवावक्षाणानि संनिधाय मन्थेदिति ' स तान्येवावक्षाणानि ५ संनिधाय मन्थतीतस्ततः प्रथमं जज्ञे अग्निः स्वाद्योनेरधि जात- वेदाः । स गायत्रिया त्रिष्टुभा जगत्या देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन्निति ' छन्दोभिरेवैन स्वाद्योनेः प्रजनयतीति ब्राह्मण- मग्नये ज्योतिष्मते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेदिति ' तस्या एते भवत उदग्ने शुचयस्तव वि ज्योतिषेति ' ॥ ७ ॥ १० तृतीयः ॥ अथ वै भवति वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेद्दारुणं चरुं दधिक्राव्णे चरुमभिप्रस्यमान इत्येतयेष्ट्या यक्ष्यमाण उपकल्प- यते हिरण्यं ' तस्या एता भवन्ति वैश्वानरो न ऊत्या त्वमग्ने शोचिषा शोशुचानो ऽव ते हेड उदुत्तमं दधिक्राव्णो अकारि- १५ षमिति दधिक्रा इत्यन्वाहार्यमासाद्य हिरण्यं ददात्येतामेव निर्वपेत्प्रजाकाम इति ' तस्या एते भवन्ति ' वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेत्पुत्रे जात इति ' तस्या एते भवतो वैश्वानरस्य दस्मनाभ्यो बृहज्जातो यदन्न इति ' वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेदमावास्यां वा पौर्णमासीं वातिपातयेति ' २० तस्या एते भवतो वैश्वानरो न ऊत्या पृष्टो दिवीत्याग्नेयमष्टा- कपालं निर्वपेद्वैश्वानरं द्वादशकपालमग्निमुद्वासयिष्यन्निति '

[ १३ । ८ - १० । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १२५ तस्या एता भवन्त्यग्निर्मूर्धा भुवो वैश्वानरो न ऊत्या त्वमग्ने शोचिषा शोशुचान इति॑ । वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेन्मा- रुतᳪ सप्तकपालं ग्रामकाम इत्यथ वै भवत्याहवनीये वैश्वा- नरमधिश्रयति गार्हपत्ये मारुतम॑नूचमान आसादयतीति॑ । ५ काले प्रत्यञ्चं वैश्वानरमासादयत्य॑नूचमानासु सामिधेनीषु मारुतं॑ । तस्य एता भवन्ति वैश्वानरो न ऊत्या पृष्टो दिवि मरुतो यद्ध वो दिवो या वः शर्मेति॑ ॥ ८ ॥ आदित्यं चरुं निर्वपेत्संग्राममुपप्रयास्यन्निति॑ । तस्या एते भवतो ऽदितिर्न उरुष्यतु महीम् पु मातरमिति॑ । वैश्वानरं १० द्वादशकपालं निर्वपेदायतनं गत्वेति॑ । तस्या एते भवतो वैश्वा- नरो न ऊत्यास्माकमग्ने मघवत्सु धारयेति॑ । वैश्वानरं द्वादश- कपालं निर्वपेद्दिधिषाणयोरन्नं जग्ध्वेति॑ । तस्या एते भवतो वैश्वानरो न ऊत्या त्वावानमिति॑ । वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्व- पेत्समानयोः पूर्वो ऽभिद्रुह्येति॑ । तस्या एते एव भवतो॑ । १५ वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेद्दिवं प्रतिगृह्येति॑ । तस्या एते भवतो वैश्वानरो न ऊत्या त्वमग्ने शोचिषा शोशुचान इति॑ । वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेदुभयादत्प्रतिगृह्याश्वं वा पुरुषं वेति॑ । तस्या एते एव भवतो॑ । वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्व- पेत्सनिमेष्यन्निति॑ । तस्या एते भवतो वैश्वानरो न ऊत्या २० वैश्वानरस्य सुमतौ स्यामेति॑ ॥ ९ ॥ अथ वै भवति यो वै संवत्सरं प्रयुज्य न विमुञ्चत्यप्रति- ष्ठानो वै स भवत्यैतमेव वैश्वानरं पुनरागत्य निर्वपेदिति॑ ।

स एतमेव वैश्वानरं पुनरागत्य निर्वपति ˈ यमेव प्रयुङ्क्ते तं भागधेन विसृजति प्रतिष्ठित्यै इति ब्राह्मणमेयं वे भवति यया रज्ग्वोत्तमां गामाजेत्तां भ्रातृव्याय प्रहिणुया- दिति ˈ स यया रज्ग्वोत्तमां गामाजति तां भ्रातृव्याय प्रहित्य भ्रातृव्यस्य गोष्ठे न्यस्यति ˈ निर्ऋतिमेवास्मै प्रहिणो- ५ तीति ब्राह्मणं ˈ तस्या एते भवतः ˈ ॥ १० ॥ चतुर्थः ॥ अथ वै भवत्यैन्द्रं चरुं निर्वपेत्पशुकाम इति ˈ तस्या एते भवत इन्द्रं वो विश्वतस्परीन्द्रं नर इतीˈन्द्रायेन्द्रियावते पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेत्पशुकाम इति ˈ तस्या एते भवत इन्द्रियाणि शतक्रतो ऽनु ते दायितीˈन्द्राय घर्मवते १० पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेद्ब्रह्मवर्चसकाम इति ˈ तस्या एते भवत आ यस्मि

इष्टिकल्पः

[ १३ । १२-१४ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १२७

पेद्यं मृधो ऽभि प्रवेपेरन्वास्त्राणि वाभि समियुरिति॑ तस्या एते भवतो वि न इन्द्र मृधो जहि मृगो न भीम इती॑- न्द्राय त्रात्रे पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेद्बद्धो वा परियत्तो वेति॑ तस्या एते भवतस्त्रातारमिन्द्रं मा ते अस्याᳵ सहसा- ५ वन्निती॑न्द्रायार्कायमेधवते पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेद्यं महायज्ञो नोपनमेदिति॑ तस्या एते भवतो ऽन्वस्मै रथं वृष्णो यत्त इति॑ ॥ १२ ॥ इन्द्रायान्वृजवे पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेद्ग्रामकाम इति॑ तस्या एते भवतो ऽन्वह मासा अनु ते दायीती॑न्द्राण्यै १० चरुं निर्वपेद्यस्य सेनामूर्छितेव स्यादित्यर्थ वै भवति बह्वब्जा- [L1

मेकादशकपालं निर्वपेदपरुद्धो वापुरुध्यमानो वेति । तस्या एते भवत इन्द्रः सुत्रामा तस्य वयग्ं सुमतौ यज्ञियस्येति । यो ऽलग्ं श्रियै सन्सदृङ् समानैः स्यात्स एतमैन्द्रमेकादश- कपालं निर्वपेदित्थं वै भवति रेवती पुरोऽनुवाक्या भवति शान्त्या अप्रदाहाय शक्वरी याज्येति । तस्या एते भवतो रेव- ५ तीर्नः प्र वो वाग्ने पुरोरथमिति ॥ १४ ॥ पञ्चमः ॥ अथ वै भवत्याग्नावैष्णवमेकादशकपालं निर्वपेदभिचरन्स- रस्वत्याज्यभागा स्याद्वार्हस्पत्यश्चरुरित्यंथ वै भवति प्रति वै परस्तादभिचरन्तमभिचरन्ति । द्वे द्वे पुरोऽनुवाक्ये कुर्यादति- प्रयुक्त्या इति । य द्विर्द्विः पुरोऽनुवाक्यामन्वाह । चिस्त्रिर्हवि- १० षामवद्यति । तस्या एता भवन्त्यग्नाविष्णू अग्नाविष्णू प्र णो देव्या नो दिवो बृहस्पत एवा पिच इत्येतैरेव यजेताभिचार्य- माण इति । तस्या एता एव भवन्त्यग्नावैष्णवमेकादशकपालं निर्वपेद्यं यज्ञो नोपनमेदिति । तस्या एते भवतो ऽग्ना- विष्णू अग्नाविष्णू इत्याग्नावैष्णवं घृते चरुं निर्वपेच्चक्षुष्काम १५ इति । तस्या एते एव भवतः ॥ १५ ॥ अथ वै भवतीन्द्रियं वै वीर्यं वृङ्क्ते भ्रातृव्यो यजमानो ऽयज- मानस्याध्वरकल्यां प्रतिनिर्वपेद्भ्रातृव्ये यजमाने । नास्येन्द्रियं वीर्यं वृङ्क्ते । पुरा वाचः प्रवदितोर्निर्वपेदिति । स पुरा वाचः प्रवदितोर्महारात्र उत्थायाग्नावैष्णवमष्टाकपालं निर्वपेत्प्रातः- २० सवनस्याकाले । सरस्वत्याज्यभागा स्याद्वार्हस्पत्यश्चरुरिति । तस्या एता भवन्त्यग्नाविष्णू अग्नाविष्णू प्र णो देव्या नो दिवो बृह-

or accent mark above 'त्य': It has a superscript vertical stroke! An udatta accent, or a footnote marker? Wait, there is a footnote: १ Thus M Be 8; यदि UD Be; B defect. And २ Thus M Be 8 UD; यज्ञत्यथ Be B. Aha! Look at footnote 2: २ Thus M Be 8 UD; यज्ञत्यथ Be B. Wait, footnote 1 is: १ Thus M Be 8; यदि UD Be; B defect. Where is marker 1? Marker 1 is: wait! Footnote 1 says "यदि UD Be; B defect." Wait, does marker 1 go with "वै"? Or "याजयत्य॑थ"? Look at the text: याजयत्य॑थ१ -> there is a superscript १ after थ! And above त्य, what is that? It's an accent stroke or footnote marker? It's an udatta stroke: त्य॑! Wait, but footnote 2 says: Thus M Be 8 UD; यज्ञत्यथ Be B. Wait, if footnote 2 is for याजयत्यथ, then where is footnote 2 in the text? Wait! Look closely at याजयत्य॑थ: Is that a २? Ah! याजयत्य॑थ२ or याजयत्यथ२! Wait, look at line 10: `१० या

सोमारौद्रं चरुं निर्वपेदभिचरन्निति॑ ' तस्य एते एव भवतः॑ ' सोमारौद्रं चरुं निर्वपेज्ज्योगामयावीत्येतैर्यैश्चा यक्ष्यमाण उपकल्पयते होतानड्वाहं¹ ' तस्य एते एव भवतो ' ऽन्वाहार्य- मासाद्य होतानड्वाहं ददाति ' सोमारौद्रं चरुं निर्वपेद्यः काम- येत खे ऽस्मा आयतने भ्रातृव्यं जनयेयमिति ' सो ऽपरचेन्- ५ मर्यादायामधवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्य सोमारौद्रं चरुं निर्व- पत्यर्धं वै भवति वेदिं परिगृह्णात्यर्धमुद्धन्यादर्धं नार्धं बर्हिष स्तृणीयादर्धं नार्धमिध्मास्याभ्यादध्यादर्धं न ' स्व एवास्मा आयतने भ्रातृव्यं जनयतीति ब्राह्मणं ' तस्य एते भवतः ' ॥ १८ ॥ षष्ठः ॥ अथ वै भवत्यैन्द्रमेकादशकपालं निर्वपेन्मारुतꣳ सप्तकपालं १० ग्रामकाम इत्य॑थ वै भवत्याहवनीय ऐन्द्रमधिश्रयति गार्हपत्ये मारुतमनूच्यमान आसादयतीति ' काले प्रत्यञ्चमैन्द्रमासादय- त्यनूच्यमानासु सामिधेनीषु मारुतं ' तस्य एता भवन्तीन्द्रं वो विश्वतस्परीन्द्रं नरो मरुतो यद्ध वो दिवो या वः शर्मे- त्येतामेव निर्वपेद्यः कामयेत क्षत्राय च विशे च समदं १५ दधामीत्यैन्द्रस्यावद्यन्ब्रूयादिन्द्रायानुब्रूहीतीन्द्रं वो विश्वतस्परी- त्यन्वाहौत्याक्रम्याश्राव्याह मरुतो यजेति ' या वः शर्मेति यजति ' मारुतस्यावद्यन्ब्रूयान्मरुद्भ्यो ऽनुब्रूहीति ' मरुतो यद्ध वो दिव इत्यन्वाहौत्याक्रम्याश्राव्याहेन्द्रं यजेतीन्द्रं नर इति यजति ' स्व एवैभ्यो भागधेये समदं दधाति वितृꣳहाणास्तिष्ठन्तीति ब्राह्मणम् २०

¹ Thus MDB ; होतारमनड्वाहं Be U ; Be 8 om. , perhaps rightly, होता ।

मैतामेव निर्वपेद्यः कामयेत कल्पेरन्निति ' यथादेवत मवदाय यथादेवतं यजेद्भागधेयेनैवैनान्यथायथं कल्पयति ' कल्पन्त एवेति ब्राह्मणं ' तस्या एता भवन्ति याः पूर्वस्याः ' ।॥ १९ ॥ ऐन्द्रमेकादशकपालं निर्वपेद्वैश्वदेवं द्वादशकपालं ग्रामकाम ५ इत्येतयेष्ट्या यक्ष्यमाण उपकल्पयत उपाधाय्यपूर्वयं वासो ' ऽथ वै भवत्यैन्द्रस्यावदाय वैश्वदेवस्यावद्येदथैन्द्रस्योपरिष्टादिति ' य ऐन्द्रस्यावदाय द्विर्वैश्वदेवस्यावद्यत्यथैन्द्रस्योपरिष्टादिन्द्रियेणैवास्मा उभयतः सजातानपरिगृह्णातीति ब्राह्मणं ' तस्या एते भवतो भरेष्विन्द्रं ममत्तु न इत्यन्वाहार्यमासाद्योपाधाय्यपूर्वयं वासो १० ददाति ' पृश्नियै दुग्धे प्रैयङ्गवं चरुं निर्वपेन्मरुद्भ्यो ग्रामकाम इत्यथ वै भवति प्रियवती याज्यानुवाक्ये भवत इति ' तस्या एते भवतः प्रिया वो नाम हुवे तुराणाञ् श्रियसे कं भानु- भिरिति ' यः समानैर्मिथो विप्रियः स्यात्तमेतया संज्ञान्या याजयेदिति ' स ¹ यैः ¹ संजिज्ञासीत ' तेषूपसमेतेष्वग्नये ' वसुमते १५ पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपति सोमाय रुद्रवते चरुमिन्द्राय मरुत्वते पुरोडाशमेकादशकपालं वरुणाय्यादित्यवते चरुमिति ' तस्या एते भवतो ऽग्निः प्रथमो वसुभिर्नो अव्यात्सं नो देवो वसुभिरिति ' ॥ २० ॥ आदित्येभ्यो भुवद्द्भ्यश्चरुं निर्वपेद्भूतिकाम इति ' तस्या एते

१ Thus M only; all the other MSS. are badly corrupted : तस्यैव संजिज्ञासीततेषुयमतेष्व• U; तस्यैष संजिज्ञासीतेषुयमतेष्व, B; तस्यैव संज्ञासित तेषूपसमेतेष्व• Be 8, तस्यैव संजज्ञासीततेषूपसतेष्व• Be; तस्येव संज्ञायतेषूपप्रमतेष्व• D.

भवतस्यानु or भवतः स्यानु? Wait, look at the mantra: TS 2.3.1: "कदा चन स्तरीरसि नेम ऋधङ् ममसते... स्यानु च च्छिद्या न च दक्षिणेति..." Wait, Baudhayana: तस्या एते भवतः स्यानु or भवतस्स्थानु? Look at line 10: शुक्लाः स्युस्तमादित्यं चरुं निर्वपेदिति ' तस्या एते भवतत्स्थानु or भवतस्यानु? Wait, look at the letters: भ व त स्स्या? In line 10: तस्या एते भवत then स्स्या or स्स्थानु? Wait, line 11 starts with: च्छिद्यान्न दक्षिणेत्यादित्या वै... Wait, look at line 11: च्छिद्यान्न दक्षिणेत्यादित्या वै देवतया विश्रिग्नमेवावगच्छतीति -> wait! In TS: "स्यानु च च्छिद्या न च दक्षिणेति" or "स्थानु च च्छिद्यान्न दक्षिणेति"? Wait, Baudhayana text: End of line 10: भवतस्स्थानु (or भवतस्थानु?) Look at: `भ

निरुप्योपरमत्यावागच्छते सꣳसादयति ' तस्या एते भवतो यज्ञो देवानामादित्यानामवसा नूतनेनेत्या॑दित्या एवैनं भाग- धेयं प्रेप्सन्तो विशमवगमयन्तीति ब्राह्मणमथ वै भवति यदि नावगच्छेदाश्वत्थान्मयूखान्सप्त मध्यमेषायामुपहन्यादिति ' ५. प्रागीषमनो १ ऽवस्थापयित्वाश्वत्थान्मयूखान्सप्त १ मध्यमेषायामुप- हन्ति १ ' । मध्यममुपहृत्य २ चौनप्रतीचस्त्रीन्प्राच आयातयतीद- महमादित्यान्बध्नाभ्यासमुष्मादमुष्यै विशो ऽवगन्तोरित्या॑दित्या एवैनं बद्धवीरा विशमवगमयन्तीति ब्राह्मणमथ वै भवति यदि नावगच्छेदेतमेवादित्यं चरुं निर्वपेद्दिषे ऽपि मयूखान्सं- १०. नह्येत्तान्सहेध्मेनाभ्यादध्यादिति ' तान्सहैवेध्मेनाभ्यादधात्येनपरु- ध्यमेवावगच्छतीति ब्राह्मण