बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

[ १५ । १२, १३ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २१७

पुरोडाशा भवन्ति ' ताननुवर्तते मध्यमा सावित्री ' प्रसिद्धाः पशवः संतिष्ठन्ते ' ऽथापराह्ने सवित्र आसवित्रे पुरोडाशं द्वादशकपालं निर्वपति ' सा प्रसिद्धेष्टिः संतिष्ठते ' ऽथ पौर्ण- मासवैमृधाभ्यामिष्ट्वा यजमानायतन उपविश्य चेष्का शङ्खल्या लोहितायसस्य च क्षुरेण शीर्षन्नि च वर्तयते परि च वपते पुरस्तादेवाग्रे ऽथ दक्षिणतो ऽथ पश्चादथोत्तरतो ऽथो- परिष्टात्संतिष्ठन्ते चातुर्मास्याः पशवः संतिष्ठन्ते सावित्र्यः ' ॥ १२ ॥ तृतीयः ॥ १० अथाद्यशालायामश्वं निगृह्णन्त्यथैनं तीर्थादानीय पवयित्वा त्रिहविष्कमग्निदौक्षणीयामिष्टिं निर्वपति ' तस्यै तावन्त्युत्सी- दन्ति यावन्ति दौक्षणीयाया ' अथाध्वर्युः प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्काद्रुत्य पत्नीः संयाज्य प्राङेत्य ध्रुवामाप्याय्य त्रीणि पूर्वाणि वैश्वदेवानि जुहो

An exact, line-by-line transcription of the Sanskrit text and apparatus into Markdown:

वार्द्धीचिते ' संवत्सरसुख्यं१ बिभर्ति ' द्वादशोपसदो ' ऽचैन- मेता यथाम्नातं विश्रः पर्यवस्यन्ति ' नेदीय एनसेते२ कर्मकृत उपसंगच्छन्ते तक्षाणश्च रथकृतश्च३ अयस्कृतश्च३ कुलालाश्च दृषाः कर्मांरा नखकृतः सप्तमे ' ऽथैतान्त्स्तक्षणः संशास्ति ॥ १३ ॥ एकशतं बैल्वानि दार्वाचितानि छिन्दत४ तानि प्रवकलानि ५ कृत्वाचाय५ चिनुतैकविंशतिं यूपाञ्छिन्दतैकविंशत्यरत्नीन्६ राज्जुदालमग्निष्ठं पौतुद्रवावुपस्थावानौ षड् बैल्वान् षट् खादि- रान् षट् पालाशान्यान्त्याग्रमुपशयं पालाशं पात्नीवतं पालाशं विश्वाख्युपमेकतयानि दारुमयाणि पात्राणि कुरुत षट्त्रिं- शतᳵ सुवान्दीर्घदण्डान् षट्त्रिंशतमनुष

Digitized by Madhuban Trust अश्वमेधः [ १५ । १४, १५ ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २१६ खरथं कुरुतापरिमितान्यङ्कुरुतेत्य॑थैतानयस्कृतः सङ्शास्त्य- परिमितं चर्मण्यं कुरुतेत्य॑थैनान्कुलालान्सङ्शास्ति यथैकविं- शतिविधायाग्न्य एवमिष्टकाः कुरुत तिस्रो महतीः कुम्भीः कुरुत यथायं तूपरं गोमृगमित्येतान्साङ्गाञ्छ्रपयेयुरपरिमिता ५ स्थालीः कुरुतेति ' ॥ १४ ॥ अथैतान्कालायसकृतः सङ्शास्ति मायकं कुरुत सिक्त्तिमं- कन्पोदकं १ रूपणं कृष्णत्सरुग् सुवर्णग् सुवर्णत्सरुं चतुरः कालाय- साल्लोहायसात्सरूग्श्चतुरो लोहायसान्कालायसत्सरून्षट्त्रिं- शतग् सुवर्णान्रजतसरून् षट्त्रिग्शतग् रजतान्सुवर्णत्सरूग्- १० स्त्रीणि च शतानि त्रयस्त्रिग्शतं च सौवर्णानाग् सूचीनां त्रीणि च शतानि त्रयस्त्रिग्शतं च राजतानां त्रीणि च शतानि त्रयस्त्रिग्शतं च सीसानामेकं कालायसस्य कमण्डलुं कुरुताश्वतेजन्यै श्श्रपणायेत्य॑थैतान्सुवर्णकृतः सङ्शास्ति परःशतग् शतपलान्निष्काङ्कुरुत सुवर्णरजते महिम्नोः पात्रे कुरुतैकत- १५ यानि सौवर्णानि पात्राणि कुरुत यावत्यः पत्नयस्तावन्तः २ सौवर्णानुपशयाङ्कुरुत रजतग्रन्थीन्राजतान्वा सुवर्णग्रन्थीन्यावत्यः पत्नयस्तावन्ति ३ सौवर्णानि कुम्बकुरीराणि कुरुत रजतशङ्कूनि राजतानि वा सुवर्णशङ्कूनि यावत्यः पत्नयस्तावन्तः ४ सौवर्णान्क-

१ I have simply accepted the reading of M; if it is correct, I do not see; सलिमगुष्फोदकं Be B; सलिमग्स्फोदकं U. २ पत्न्यः MSS., but cp. Āp. xx. 157 and infra. ३ पत्न्य० MBU; पत्नय० Be. ४ पत्न्य० all. CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

ेषु"? Let's look really closely at that glyph at the beginning of line 14: It has: Top: loop to the left. Then going down, loops again, like 'झ' or 'ह्र' or 'द्भ' or 'ह्व'? Wait, could it be 'झ'? In Devanagari, 'झ' has an initial loop/curve like 'इ', with a stroke to the right and vertical line. But here there is no vertical line to the right. It's a single conjunct! Wait, look at 'ह्र' in 'हिरण्मय' in line 4 and 5: ह्र vs हि: line 4 has 'हि' (ह with ि). Look at line 16: "चरित्लार्षभे" -> wait, "चरित्वार्षभे"! Wait, in line 16: "पदेन चरित्वा" -> चरित्वा! The ligature त्व: look at 'त्व'! त् + व. Now look at line 14, first character: Is it 'ह्व' with 'रे'? i.e. "ह्वरेषु"? Wait! Is "ह्वर" a Vedic word? YES! "ह्वर" (hvara) means crookedness, cavity, slope, or "गह्वर"! Wait, what about "नादेयान् विह्वरेषु"? But line 13 ends in "नादेयान्य-". Wait, could it

, there is ONE letter! What is that one letter? Let's look at its shape: It looks like 'ध'? Or 'ष'? Or 'घ'? Or 'ह'? Wait! Could it be 'ध'? No, if it's परिधीन् + अनुवर्तयति in manuscript corruption, could it be: "परिधीन्धनुवर्तयति"? Wait, look at 'ध' in 'बुध्यन्ते': ध्य. Look at 'ध' in 'परिधीनां': धी. Look at this letter: It has a top bar? Wait! In Devanagari, 'ध' usually has a broken top bar, but in many typesets, 'ध' has a little horn/loop at top-left and no line above the loop. Look at this letter: it has a loop on the left, a curved belly, and a vertical line on the right! Wait, does it look like 'ध'? YES, it looks like 'ध'! Wait, could it be 'ष'? Look at 'ष' in 'विशिष्योपवसन्त्यथातो' (line 13) and 'षण्मध्ये' (line 15). Look at 'ष' in line 15: 'षण्मध्ये': The 'ष' has a flat top, a square-ish left side like 'प' with a diagonal stroke across the middle! Now look at the letter in line 14: It is

Here is the complete and accurate line-by-line transcription of the text from the image:

र्वर्द्धिञ्च ते शतपत्नं चाश्वो म उद्गास्यतीति ' ते ऽश्वस्य वालधिम् समन्वारभन्ते ऽग्निस्ते वाजिन्युङ्ङनु ल्बारभे स्वस्ति मा संपारय वायुस्ते वाजिन्युङ्ङनु ल्बारभे स्वस्ति मा संपारयादित्यस्ते वाजि- न्युङ्ङनु ल्बारभे स्वस्ति मा संपारयेत्य॑थोदञ्चो ऽभि¹ पवमानम् सर्पन्त्युत्तरत एष वडवाव्रज उच्चाव्य परिश्रितो भवति ' तं ५ विष्वञ्चन्त्य॑भ्यश्वं वडवाः क्रन्दन्त्य॑भ्यश्वो वडवाः क्रन्दति ' सो ऽश्वस्तोकीयस्तत्पुण्या वाचः संप्रवदन्ति ' ॥ १७ ॥ उदगाद्भो३दा अयमश्वो मेध्य आयुरुदगात्सुभूतमुदगासौ- द्ब्रह्मवर्चसमुदगासौदिदमुदगासौदिदमुदगासौदिति पुण्या वाचः संप्रवदन्तू॑त्सृजन्ति वडवा ' अश्वशालायामश्वं निग्रथ्नन्

अश्वमेधः

[१५।१८, १६।] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २२३

लमग्निष्टमुत्सृज्यैकादशिनान्यशूनुपाकरोति॑ तेषां प्रसिद्धं वपाभिश्चरित्वा प्रसर्पन्ति प्रातःसवनाय॑ तदृजुधा संतिष्ठते॑ प्रसर्पन्ति माध्यंदिनाय सवनाय॑ प्रसिद्धो ऽभिषवः॑ प्रसिद्धं ग्रहा गृह्यन्ते॑ समानं कर्मा दाक्षिणेभ्यो॑ दाक्षिणानि हुत्वाग्नौ ५ संवर्गाङ्कतीर्जुहोत्यर्वाङ् यज्ञः संक्रामत्विति॑ तृतीयं दक्षिणानां ददाति॑ वैश्वकर्मणानि हुत्वा नव पर्याप्तीर्जुहोति भूतं भव्यं भविष्यदिति॑ नात्राम्न्यभिषेको॑ ऽहीनसंततिं करोत्येजुधा माध्यंदिन१ सवन१ संतिष्ठते॑ प्रसर्पन्ति तृतीयसवनाय॑ प्रसिद्धमादित्यग्रहेण चरित्वाग्रयणं गृह्णाति॑ समानं कर्मा १० पवमानात्पवमानेन चरित्वा खे धामन्नपशुभिश्चरति¹ तेषां नाना मनोता नाना देवता नाना प्रत्यभिमर्शना नाना वपा- होमाः समानो वनस्पतिः समानः स्विष्टकृत्प्रैषवान्समानीडा समान्यो दिशो॑ नाना दिश इत्येके॑ समानं कर्मा पत्नीसंया- जेभ्य॑ उपकाद्य एवेषो ऽग्निष्टोमश्चतुष्टोमः संतिष्ठते पत्नी- १५ संयाजान्तः॑ ॥ १८ ॥ पञ्चमः ॥ अथास्यैतानि शतमौक्षाणि चर्माप्युपस्तीर्णानि भवन्त्युत्तरा१ श्रोणिमुत्तरेण पञ्चमूर्च्छितान्यथैतेषां शतचर्मणां विंशतिं वा चतुर्विंशतिं वापोह्त्याथेतरैरन्नानि संप्रयुवन्त्यथैतेषां दार्वा- चितानां विंशतिं वा चतुर्विंशतिं वा मध्ये ऽग्नेरचायँ²

१ चरंति M. २ Thus M : श्नेरचासं BU ; शूराचं Be.

Is it अवान्तरदिग्भाञ्जि इतराणि? Let's look at the characters: अ वा न्त र दि ग्भा ञ्जि त रा णि? Wait, if it were ञ्जि, then the letters would be: ञ्जि त रा णि! Wait, count the letters from दि:

1. दि
2. ग्भा
3. ??
4. त
5. रा
6. णि There are only THREE letters between ग्भा and णि: ?? then त then रा! Wait, what is ??? It has an ि matra, and the consonant is: Wait, could it be ञ्जि? Why did I think it looked like खि? Because in old Devanagari typography, ञ्ज can look like a combination where ञ is on the left and ज is on the right, or ञ्ज has a loop. Wait, does ञ्ज look like ख? No, in Devanagari, ञ्ज is ञ attached to ज. A ञ has a reverse C with a loop, then a horizontal connector, then a vertical bar with `

? Wait, look really closely at: ऽच्छैत्यWait, is thatत्य? No, it's: ऽ पो ऽ च्छै त्य ो ङ्ग्... Wait, let's zoom in to 500% on line 16, end of line: Afterप्रातरनुवाके`:

1. ऽपो (avagraha, pa, o-matra)
2. space
3. ऽच्छै (avagraha, cha with ai-matra)
4. त्यो? No, त्य with something above.
5. Then a character with i-matra: look at the top loop, it curves left, like र् or ि. Wait, look at the bottom: it has ङ्ग्? Wait, let's look at line 17: रुदैत्युक्य्यं२ क्रतुमुपैति ' समानं कर्मापाशूकादुपाँशोर्होष्य- Wait, let's search Google / Vedic texts in memory for: क्रतुमुपैति समानं कर्मा पाशूकादुपाँशोर्होष्यन् Wait! Is it पाशूकात् or पशूकात्? पाशूकाद् - in Baudhayana: `समानं क

कर्मान्तर्यामा'दन्तर्याम꣱ होष्यन्निन्द्राणसमधिद्रुत्य चतस्रः स्रुवा- हुतीर्जुहोत्युदिताय स्वाहा सुवर्गाय स्वाहा लोकाय स्वाहा सर्वस्मै स्वाहेत्यथैतदुदित आदित्य उपरमन्ति रात्रिकर्मिणो ' व्यवच्छिन्दन्ति परिश्रयणानि ' निवर्तयन्तीन्द्राणसानि ' प्रसिद्ध꣱ सुवर्णरजताभ्यां गृह्यन्ते ' समानं कर्माग्रयणाद्ग्रहादाग्रयणं ५ गृहीत्वा सुवर्णरजताभ्यां द्वौ महिमानौ ग्रहौ गृह्णाति यः प्राणतो य आत्मदा इत्यथोक्थ्यं गृह्णाति ' समानं कर्मा- श्विनाद्ग्रहादाश्विनं ग्रहं गृहीत्वा चतुर्वि꣱शति꣱ रशना आदाय यूपानभ्यायन्ति चतस्रश्चतस्र इतरे परिकर्मिणः ' खर्वन्त꣱ राज्जुदालमग्निष्ठमुत्सृज्य तस्माद्दक्षिणमेव पूर्वं पौतुद्रवमुपशया- १० वानमुच्छ्रयति ॥ २२ ॥ अथोत्तरं ' त्रीन्दक्षिणतो बैल्वा꣱स्त्रीनुत्तरतस्त्रीन्दक्षिणतः खादिरा꣱स्त्रीनुत्तरतस्त्रीन्दक्षिणतः पालाशा꣱स्त्रीनुत्तरतो ' ऽथैतं पालाशमुपशयं दक्षिणतो न्यस्यति तूष्णीम् ' खर्वन्ता- न्यूपाननुमृज्याथाध्वर्युराग्निष्ठ उपाकरोत्यश्वं तूपरं गोमृगम- १५ त्येता꣱स्त्रीन्प्राजापत्यानथ पर्यङ्ग्यानुपाकरोत्याग्नेन्द्रं १ कृष्णलला- ममैन्द्रापौष्णं पौष्णमाग्नेयौ कृष्णग्रीवौ त्वाष्ट्रौ लोमशसक्थौ शितिपृष्ठौ बार्हस्पत्यौ धात्रे पृषोदर꣱ सौर्यं वलचं पेलमित्य'- थाध्वर्युराग्निष्ठ एवोपाकरोत्यग्नये ऽनीकवते रोहिताञ्जिरनड्वा-

१ ॰त्याग्नेन्द्रं M (sec. m.) ; ॰त्याग्नेयं M (pr. m.) and all the other MSS., but cp. infra xv. 26 med. (229, 16).

ै - व - मे - वो - त् - त - र - तः Wait, the 'व' has an 'े': 'वे'? No, "तस्यैवेमेवोत्तरतः" or "तस्यैवमेवोत्तरतः"? Wait, above 'व' there is an 'े' and another stroke? Let's look at the matras: त - स्यै (two strokes) - वे (one stroke) - मे - वो - त् - त - र - तः Wait, "तस्यैवेमेवोत्तरतः" or "तस्यैवमेवोत्तरतः"? Wait, in line 10, "मनसैवै" had two strokes on 'वै'. In line 15: "तस्यैवमेवोत्तरतः" - wait, above 'स्य' there are two strokes, above 'व' there is one stroke: so it's "तस्यैवेमेवोत्तरतः"? Wait, why would it be "तस्यैवमेव"? "तस्यैवमेव" would be तस्यैव + एव = तस्यैवैव? Wait, look at the footnote 2: "२ ॰वोज्नं M but cp. supra xi. 6 (p. 73, 3) ; this passage is left out in all the other MSS." Wait, "॰वोज्नं" in footnote 2: "॰वोज्नं M but cp. supra xi. 6

विपक्ष्मा रथे । द्रोणा धृष्णू नृवाहसेत्य॑थ केतुं कृण्वन्केतवे इति ध्वजं प्रतिमुञ्चत्य॑थ यजमानं वर्मसंहननीयाभिः संनह्यति जीमूतस्येव भवति प्रतीकूमिति चतुर्दशभिर्यथारूपम॑थ रथ- मुपतिष्ठते वनस्पते वीड्वङ्गो हि भूया इति तिसृभिरनु- च्छन्दसम॑थ दुन्दुभिमुपश्वासयत्युपश्वासय पृथिवीमुत द्यामिति ५ तिसृभिरनुच्छन्दसम॑थ दक्षिणꣳ ह्रदमभिप्रयाति द्यौस्ते पृष्ठं क्रमैरत्यक्रमौदाम्नाक्रान्त्वाजीति त्रिभिरनुवाकैरा॑ क्रोडेभ्यो ऽश्वा- नभिधावयन्त्यैतꣳ१ रथं प्रदक्षिणमावृत्य शालामानयति यद्वातो अपो अगमदिन्द्रस्य तनुवं प्रियाम् । एतꣳ स्तोतरेतेन पथा पुनरश्वमावर्तयासि न इति ' तानध्वर्युरुत्तराभि स्तोकी- १० याभिरन्वैत्यग्नये स्वाहा सोमाय स्वाहेत्येतेनानुवाकेन पुनःपुन- रभ्युपाकारं यावदेषाꣳ स्तोका उपरमन्त्यैतमश्वमग्रेण यूपान् खरथात्प्रमुच्य सौवर्णेन संदानेन संदित्याध्वर्योरा वसथं द्वियोगं वर्तयन्त्य॑थ महिषी वावाता परिवृक्तीत्येता अस्मै २गन्धान्गणा- न्मणीꣳश्चादायाभ्यायन्त्यश्वं ' तस्य यत्प्राक् क्रोडात्तन्महिष्यभ्यनक्ति १५ वसवस्त्वाञ्जन्तु गायत्रेण छन्दसेति पौतुद्रवेण प्रतिष्ठितानां जायाभिः सहाथ यत्प्रतीचीनं क्रोडादा नाभेस्तद्वावाताभ्यनक्ति रुद्रास्त्वाञ्जन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसेति ॥ २४ ॥ गौल्गुलवेनाराज्ञां जायाभिः सहाथ यत्प्रतीचीनं नाभेरा

१ ॰भिधापयंत्य॰ M (as supra xv. 5 and 6, p. 209. 7, 210. 12) ; ॰भि- तापयंत्य॰ the other MSS. २ Thus M ; गंधानन्गणाणन्मणी॰ Be ; गंधाव्वणामणी॰ BU.

अश्वमेधः [ १५ । २५, २६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २२६ पुच्छात्प्रत्यरित्कृत्याभ्यनक्त्यादित्यास्त्वाञ्जन्तु जागतेन छन्दसेति मौक्तेन१ सूतग्रामणीनां च क्षत्तसंग्रहीतॄणां च जायाभिः सह । तस्य ये प्राचीनं वहसः केशान्तेषु महिषी सहस्रग्ं सौवर्णा- न्काचानावयति भूरिति प्रतिष्ठितानां जायाभिः सहाथ ये प्रतीचीनं वहसः केशान्तेषु वावाता सहस्रग्ं राजतान्काचानाव- यति भुव इत्यराज्ञां जायाभिः सहाथैषा परिवृक्ती वालेषु सहस्रग्ं सामुद्रान्काचानावयति सुवरिति सूतग्रामणीनां च क्षत्तसंग्रहीतॄणां च जायाभिः सह । यथैतं पत्नयो२ यन्त्यथ महिषी वावाता परिवृक्ती माहानसी३ दासीत्येता४ अश्वे मधुमिश्रान्ल्लाजानुपकिरन्ति ॥ २५ ॥

आग्नेयौ कृष्णग्रीवौ ग्रीवासु ' त्वाष्ट्रौ लोमशसक्थौ सक्थ्योः ' शितिपृष्ठौ बार्हस्पत्यौ पृष्ठे ' धात्रे पृषोदरमुदरे ' सौर्यं वलचं पेलं पुच्छ इत्येवाध्वर्युरग्निष्ठ एव नियुनक्त्यग्नये ऽनीकवते रोहिताञ्जिरनड्बानित्येवाध्वर्युरग्निष्ठ एव नियुनक्ति सोमाय स्वराज्ञे ऽनोवाह्वावनड्वाहावित्येवाध्वर्युरग्निष्ठ एव नियुनक्त्यै- ५ न्द्राय राज्ञे सूकर इति ' सर्वानेवारण्यान्नियोजनेनेवानुवर्तयते१ याꣳश्च ग्राम्याणां पशूनामुत्स्रक्ष्यन्भवत्यारण्याꣳश्चाथ दक्षिणा- न्प्रतिप्रस्थातारो नियुञ्जन्त्यथोत्तरानथैतमश्वं नित्येन प्रोक्षेण प्रोक्ष्यातिप्रोक्षेण प्रोक्षति जञ्जि बीजमिति ' नित्येनैवेतरान्पशू- नथ दक्षिणान्प्रतिप्रस्थातारः प्रोक्षन्त्यथोत्तरानथैतमश्वमग्रे

स मि ध म् (virama) -> yes, virama! In line 8: "यथायतनम् स्रुचौ" -> य था य त न म् (virama)! In line 12: "सर्वम् समानयते" -> स र्व म् (virama)! In line 13: "सꣳस्रावम् शिनष्टि" -> सꣳ स्रा व म् (virama)! In line 16: "यथायतनम् स्रुचौ" -> य था य त न म् (virama)! Caland ALWAYS writes final -m before a consonant as 'म्' with virama! Now look at line 6: Does it have 'म्' with virama? Look after धा: There is: म् ! Wait, after म्, what is that character? Is it an avagraha? Wait! Look at: "मुत्तरमेथाम् ऽस्पृशत्यः"? Wait, can an avagraha follow 'म्'? In Sanskrit, avagraha NEVER follows 'म्'! Avagraha only follows 'े' or 'ो'! So the letter before the avagraha CANNOT be 'म्'! Wait, what is that letter before ऽ? Wait, is it 'म्'? Wait, let's look at line 6 again very carefully: मु त्त र मे धा म् ... wait, is it 'मेधाम्'? Wait, look

२६२ [ १५ । २८, २९ । ] भौमौ दिग्भ्यो वडवे द्वे धेनू भौमौ वैराजौ पुरुषौ द्वे१ धेनू भौमौ इन्द्राय राज्ञे सूकर इति सर्वानैवाचारण्यान्नयन्त्य॑ पर्यग्नि- कृतैः पशुभिरुदञ्चः प्रतिपद्यन्ते ˈ तेषामैन्द्रास्तूरा उत्तरार्ध्या भवन्त्य॑थ उपचारतो ˈ ऽश्वमेवाध्वर्युर्वापाश्रपणीभ्यामन्वारभते ˈ पृथगितरान्परिकर्मिण उदञ्चो नयन्त्यनुपूर्वमव्यतिषञ्जन्तो ˈ ऽथ ५ याचति बर्हिंश्च शतपलं च कृत्तिं चाधीवासं च कशिपु तार्प्यं चेत्युत्तरत एतद्ग्लक्ष् षट्स्तीर्णं भवति ˈ तदश्वाय निहन्य- मानायोपास्यति बर्हिंश्च शतपलं च कृत्तिं चाधीवासं च कशिपु चेत्येतत्पञ्चतयं ˈ तार्प्येण संज्ञप्यमानं याम्नेन साम्ना प्रस्तोतानूपतिष्ठते ˈ पृथ

Letters: स + anusvara = सं ज्ञ + ā matra = ज्ञा Then: प + r + ā = प्रा Then: ग + ā with anusvara = गां or ङ्गा? Wait, look at line 7: सं - ज्ञा - [?] - [?] - [?] - [?] - हो - ति Wait, let's look at the characters: 1: सं 2: ज्ञ or ज्ञा 3: look at the subscript: there is a 'r' loop? No, it looks like: प्रा (prā) Wait, does it say: "संज्ञाप्रागाञ्जुहोति"? Wait, look at: सं (1) ज्ञा (2) प्रा (3) न्गा (4) ?? No, look at line 9: "षट्त्रिꣳशतमश्वस्तोमीयाञ्जुहोति" Look at "याञ्जुहोति": या (yā) ञ्जु (ñju): ञ् + ज + ु हो (ho) ति (ti) Now compare "ञ्जुहोति" in line 9 with the end of word 1 in line 7: In line 7, word 1 ends in: "ञ्जुहोति"! WAIT! It ends in "ञ्जुहोति", NOT "र्जुहोति"! Look closely at line 7: The letter before 'होति' is: ञ्

२३४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १५ । २८, ३० । ] महे वसो ममेति ' त्रिः परीत्योत्तरतस्तिष्ठति प्रतिष्ठितानां जायाभिः सहै'वं वावाता राज्ञां जायाभिः सहै'वं परिवृक्ती सूतग्रामणीनां च क्षत्तसंग्रहीतॄणां च जायाभिः सह ' यथेतं पत्नयो यन्त्य॑थैतमश्वꣳ सर्वैरलंकारैरलंकृत्य परिश्रयन्ति ' तस्योदीचं द्वारं कुर्वन्त्य॑थैतां महिषीꣳ सर्वैरलंकारैरलंकृत्य' ५ तां¹ निक्नुवानां¹ गर्हमाणामध्वर्यु रुदानयत्यम्बे अम्बाल्यम्बिके न मा नयति कश्चन । समस्त्यश्वक इति ' साश्वमुत्तरत उपसंविश्य शिरस्तो वास उपधत्ते ' तावध्वर्युस्तार्प्येण² संप्रोर्णोति सुभगे काम्प्रीलवासिनि सुवर्गे लोके संप्रोर्णाथामित्य॑थैषा महिष्युपस्थे शेफमाधत्त आहमजानि गर्भधमा त्वमजासि गर्भधम् । तौ सह १० चतुरः पदः संप्रसारयावहा इति ' तामध्वर्युरनुमन्त्रयते वृषा वाꣳ रेतोधा रेतो दधात्विति प्रतिपद्य य आसां कृष्णे कृच्छ्रणि सदिङ्गदिं परावधीदित्यातो ' ऽथैषा पत्नी गर्हते ॥ २८ ॥ अम्बे अम्बाल्यम्बिके न मा यभति कश्चन । समस्त्यश्वक इति ' तां यजमानो ऽभिमेथत्यूर्ध्वमेनामुच्छ्रयतादिति ' सा १५ तथैव गर्हते ' तां वावाताभिमेथति यद्धरिणी यवमत्तीति ' सा तथैव गर्हते ' तां परिवृक्त्यभिमेथतीयं यका शकुन्तिकेति ' सा तथैव गर्हते ' ताꣳ सर्वे गणा अभिमेथन्ते३ माता च ते

१ Thus M ; ०रुंधतां निक्नुवानां the other MSS. २ Thus M ; उपन्न एता अध्वर्यु० Be ; उपतैता अध्वर्यु० B ; उपैता अध्वर्यु० U. ३ Thus, ātmanepadam, all

(patnīḥ) or (patnīm) or (patnī). Wait, in Caland, how does he print visarga before व्य? Wait, does Caland write पत्नी॑ ।? Wait, what is the character? Let's zoom in to 500% on पत्न...: It is: प त्न Then a vertical line to the right. From the top of this vertical line, going left is a slant with a flag, like े. And going right? Nothing! It just goes left and has a vertical stroke above: ॑! Wait! A vertical line to the right of a consonant + a stroke on top going left = that's ो! Wait, does it say पत्नौ? No, पत्नॊ or पत्नी? Wait, look at footnote 2: २ •लिंपंत्यथ MB; •लिपंत्यथ Be U. Wait, does footnote 2 have anything to do with पत्न...? No, footnote 2 is for प्रलिम्पन्त्य॑². Wait, what is the sutra text? "नयन्ति पत्नीः व्यवच्छिन्दन्ति परिश्रयणम्" Wait, why would it be पत्नी? Could it be पत्नीᳲ? Look at आवसथᳲ at the end of line 5: आवसथ followed by

त्यमश्वं विशमतेत्या३मिति१ ' नाश्वस्य वपा भवति ' चन्द्रमिव मेदः परिवृक्तम्२ साश्वस्य वपा ' वपा३ तूपरस्यैव गोमृगस्य ' कालायसैः पर्यङ्गाणां लोहितायसैरितरेषां सुवर्णैर्दक्षिणेषाम् रजतैरुत्तरेषाम् ' ॥ ३० ॥ अश्वस्यैवाध्वर्युर्वपया प्रथमया प्रतिपद्यते ' ऽनूचीरितरा ५ आहरन्त्यश्वस्यैव वपायै प्रतितप्यमानायै बर्हिषो ऽग्रमुपास्य- त्युपेतरा यच्छन्त्युत्तरतो ऽश्वस्य तूपरस्य गोमृगस्येति वपाः श्रपयन्ति दक्षिणत इतरेषां पशूनामश्वस्यैव वपां स्रुवाहुत्या- भिजुहोत्युपेतरा यच्छन्त्य ४ स्वाहाकृतिप्रैषेण चरित्वा सꣳस्रा- वेण पृषदाज्यमभिघार्याश्वस्यैव वपामभिघारयत्युपेतरा यच्छ- १० न्त्यथ पुरस्तात्स्वाहाकृतिः४ स्रुवाहुतिं हुत्वा सुवर्णेन महि- मानं जुहोति तस्य ते द्यौर्महिमेत्यथोपोस्तीर्य द्विः स्रुवेणाश्व- स्यैव५ वपाꣳ समवलुम्प्याह प्रजापतय इत्युपाꣳशु हव्यस्य छागस्योक्थस्य वपानां मेदसो ऽवदीयमानस्यानुब्रूहीत्युच्चैर्यावतीः६ स्रुक्संभवत्येतेतराः पात्र्या वेडसूनेन वोपोद्यच्छन्ते ' ऽद्भिरभि- १५ १ Thus (without, however, the pluti sign) M ; ०तमृष्ठपिनष्टि इत्य- मश्वं विशसस्वे इत्यामिति Be, and thus also BU (but र्श्व i.s.o. इत्य) । २ ०वृक्तं MSS. exc. M. ३ वपां M. ४...४ left out in all the MSS. exc. M. ५ एव om. M. ६ वदीयमानानामवु० M, cp. supra xi. 5 (p. 70, 11).— यावतो M, यावति the other MSS. cf. supra l.c.