गान्धर्व तन्त्र (शैव-शाक्त आगम - मन्त्र-रहस्य, यन्त्र एवं देवतोपासना सटीक)

६ विषयानुक्रमणिका । विषयः • पृष्ठसंख्या विषयः पृष्ठसंख्या शक्तिशांभवभेदेन विद्याजपे ध्यानम् २१४ स्थानविशेषेषु जपार्चादिप्रयो- शक्तिभेदेन विद्याजपे ध्यानकल्पना २१५ गफलभेदाः २२८ उक्तकाले देवीपूजाफलम् २१६ पञ्चविंशः पटलः । अशक्तस्य चतुर्थकालपूजाविधिः २१७ प्रातर्मध्याह्णयोर्होमविधिः ,, पुण्यक्षेत्राणि ,, निद्राकाले जपपूजानिषेधः ,, पुण्यक्षेत्रेषु पूजागुणाः २३२ मन्त्राणां पञ्चलक्षणम् २१८ साधकानामशौचाद्यभावः २३४ लक्षजपविधिः ,, गन्धाद्युपचारहीनपूजाया अभद्रत्वं ,, आपत्काले पूजाप्रकारः ,, त्रयोविंशः पटलः । मानसपूजाकालः २३५ कुमारीपूजाप्रशंसा २१६ लोकदर्शनविचारः २३६ पूज्यकुमारीवयोनियमः • ,, षड्विंशः पटलः । तद्धस्तादक्षतग्रहणम् २२० नित्यार्चादिषु कुमार्यर्चा-तत्फलम् ,, दीक्षापदनिरुक्तिः २३८ कुमारीपूजाविधिः २२१ दिव्यगुरुशिष्यनिर्णयः ,, कुलयुवतीपूजाफलम् २२४ गुरूणा ध्यानं पूजामन्त्रोद्धारश्च २३६ गुरुलक्षणम् ,, चतुर्विंशः पटलः । शिष्यलक्षणम् २४० प्रोक्तपूजार्थवादः २२५ शिष्यसमयाः (कर्तव्यानि) ,, अधिवासपूर्वे दिनान्तरे कुमार्या- शिष्यपरीक्षाकालः २४२ दिभोजन-दीक्षा-लक्षजपविधिः २२६ दीक्षाकालविचारः ,, साधकस्य पूजाविच्छेदे सिद्धिहा- त्रिधादीक्षानिर्णयः २४३ निर्दुष्फलोत्पादंश्च ,, मन्त्रपदनिरुक्तिः • ,, जपध्यानपरत्वे गुरुद्वारा नित्य- अधिवासप्रकारः ,, पूजासंपत्तिः ,, दिक्पालबलिः २४४ नित्यकर्मलोपे नैमित्तिकादेर्वैफल्यम् २२७ मण्डपविधानम् ,, यज्ञशरीरकल्पना ,, पञ्चगव्येन शोधनादि ,, अङ्गवैकल्ये दोषः ,, शिष्यसांनिध्येन होमविधिः २४५ विस्तरतोऽर्चितिथयः ,, स्वप्नमानवमन्त्रः ,, महद्भूतदिनलक्षणम् २२८ सिद्धिस्वप्नाः ,,

विषयानुक्रमणिका । ७ विषयः पृष्ठसंख्या विषयः पृष्ठसंख्या अशुभस्वप्नाः २४६ विद्यासिद्धिकारणम् २५५ सप्तविंशः पटलः । मन्त्रत्रुटित्वलक्षणम् २५६ अशक्तौ गुरुद्वारा पुरश्चर्याविधिः ,, मण्डपप्रवेशविधिः २४७ पुण्यक्षेत्रे सुमुहूर्ते कर्मारम्भः ,, कुम्भस्थापनम् ,, दीपस्थानप्रसङ्गे कूर्मचक्रविचार २५७ पुष्पपातशुभाशुभलक्षणम् २४८ मालाभेदफलनिर्णयः २५८ चरुहोमविधानम् ,, विद्याजपसंख्या २५६ शिष्यस्य मुखाच्छादनपूर्वमस्त्रो- हविष्यद्रव्यनिर्देशः ,, दकाभ्युक्षणम् २४६ भोज्यान्ननियमानुकीर्तनम् ,, सिद्धान्तश्रावणम् ,, जपनियमाः २६० आत्मज्ञानपुरुषार्थत्वम् २५० जपे नैरन्तर्यविधिः २६१ मन्त्राणामचिन्त्यप्रभावः ,, जपसंख्यादशांशेन होमविधिः २६२ अन्तरात्मपरिज्ञानम् ,, दशाङ्गोपासनं पुरश्चरणम् ,, गुप्तयागात्सिद्धिः ,, विप्रभोजनहेतु २६३ आज्ञासिद्धिकारणम् ,, पुरश्चरणप्रकारान्तरम् ,, आज्ञासमयाः ,, एकोनत्रिंशः पटलः । शिष्ये पाशदहनपूर्वं कृपावलोकः २५१ शिष्यदेहानुप्रवेशेन चैतन्ययोजना २५२ कुलयोगेन जपप्रकारः २६५ मातृकायन्त्रराजकम् ,, नवस्थानानि २६६ शिष्यस्नपनादिकम् ,, नवलक्षप्रमाणजपविधि. ,, विद्योपदेशनम् ,, सूतक लक्षणम् २६७ शिष्यनष्मकरणाचारानुशासनम् २५३ भावार्थकथनम् २६८ शिष्यपूर्णताभावना ,, संप्रदायार्थ. २६६ गुरोर्विद्याजप. ,, निगर्भार्थः २७२ शिष्यस्य गुरुसंतोषणम् २५३ कौलिकार्थः ७ गुरोराशिषः २५४ सर्वरहस्यार्थ. २७५ कुमार्यादिभोजनादिकम् ,, महातत्त्वार्थ. २७६ अष्टाविंशः पटलः । त्रिंशः पटलः । पुरश्चर्याविधि. २५५ मन्त्रचैतन्यप्रसङ्गेऽजपानिर्णयः २७७

विषयः पृष्ठसंख्या विषयः पृष्ठसंख्या चैतन्यजृम्भणम् • २७६ विधिमनादृत्य हिंसाऽनिष्फलम् ३०१ बोधिनीविद्या ,, पूजायां निष्ठीवनशब्दादिनिषेध ३०२ दीपिनीविद्या २८० यथाचारं देशधर्म. ,, वाग्भवबीजरूपसाधन-तत्फलानि ,, यतेर्भूयतेर्वा साधकोत्तमत्वम् ३०३ कामकलारूपभावन-तत्फलानि २८१ अवधूतयतित्वलक्षणम् ,, शक्तिकूटसाधन-तत्फलानि २८२ महोत्पातादौ कोटिहोमः ३०६ कामकलात्रैविध्यवर्णनम् ,, मद्यपानाद्विकारोत्पादे निरयः ,, कामकलाया अन्तर्भावना २८३ पानविकाराः ,, अमृतगुणाः ३०७ एकत्रिंशः पटलः । गुणसंपत्ति.-सिद्धिलक्षणम् ,, नित्यहोमविधानम् २८५ जायालक्षणम् ३०८ काम्यहोमे द्रव्यभेदेन फलभेदः २८८ परकान्तायाः परकीयत्वापवादः ,, द्रव्याहुतिमाननिर्देशः २८६ अकामत्वे स्वपरत्वसमानदूषणम् ,, द्वात्रिंशः पटलः । पञ्चत्रिंशः पटलः । रक्षामुद्राप्रतिष्ठाधारणम् २६१ काम्यार्चाविधानम् ३०६ नवरत्नमुद्राविधि २६३ शक्तिपूजनात्कामावाप्तिः ,, प्रकटे फलवैपरीत्यम् ,, त्रयस्त्रिंशः पटलः । शक्तिपूजाप्रशंसा ३१० चक्रराजप्रतिष्ठा २६५ शक्तौ जातिशंकानिषेधः ,, प्राणप्रतिष्ठामन्त्रोद्धारः २६७ शक्तियागकर्तुः फलम् ,, पूजाधारकथनम् २६८ कुलपूजाक्रमप्रदर्शनम् ,, चतुस्त्रिंशः पटलः । षट्त्रिंशः पटलः । स्वशक्त्या परशक्तेरानयनप्रकारः ३१५ कुलाचारः २६६ साधकस्य निजकौलिन्या साधकेऽल्पाहारप्रशंसा ३०० गुरुद्वारा दीक्षणम् ,, धूमागारादौ पूजानिषेध. ,, षट्कोणचक्रे प्रतिमालेखनप्रकारः ३१६ कलौ निराहारव्रतवर्जनम् ,, वसन्तसुन्दरीमन्त्रोद्धारः ,, बलिदानादन्यत्र हिंसानिषेधः ३०१ संविद्योगपूर्व वामतः स्वकुला- पशुप्रोक्षणमन्त्रः ,, सादनेन जपः ३१७

विषयानुक्रमणिका । ६ विषय. पृष्ठसंख्या विषयः पृष्ठसंख्या जपेन दुर्लभस्य परकुलस्यानयनम् ३१७ अद्वैतविदां शक्तियागेऽप्यशुघातादि- होमप्रस्तावे सुन्दरीमुद्रया देवीसां- विधिनेतरेषाम् ३२४ निध्यकरणम् ३१८ शुद्धवासनस्य सर्वशुद्धि ” हृदये देव्याः पूजा ” प्रकृतिपुरुषविवेकज्ञानं तेन कर्म- आवाहनादिगन्धान्ताना स्वरूपम् ” लेपाभावश्च ” दशधा भावपुष्पाणि ३१६ भवाब्धितरणं कौलेनैव सुलभम् ३२५ धूपादिकोपचारस्वरूपम् ” नानानामभेदै. सर्वे शक्त्युपासकाः ” देवीतोषणचिन्तनप्रकार. ” तदाराधकानामेव भोगापवर्गौ ” अमृतपानम् ” तत्परितोषात् साधकस्य मुक्ति- सुन्दर्या ध्यानम् ” र्नान्यस्य ३२६ मनसो लये पुण्यपापाभावः ३२० योगादिभिस्तदाश्रयणं मुक्त्यर्थम् ” एवंविधस्य फलकथनम् ” शक्तेरनुग्रहादेव विधेः स्रष्टृत्वम् ” कुण्डहविषाः स्वरूपम् ” पशो परशक्तिस्मरणमात्रेऽपि निषे- पूर्णाहोममन्त्रः होमफलं च ३२० धकारकम् ” विप्राणां शक्तिभावाश्रयः ” सप्तत्रिंशः पटलः । शक्तिदापितद्रव्याणां ग्रहणविधिः ” शक्त्यासङ्गे विरुद्धशङ्का ३२२ विष्णोः पालनाधिकारहेतुः ” मूढानां धर्मज्ञानाभावः ” देवादीनामपि तद्भावप्राप्तौ भजनम् ” ज्ञानाज्ञानफलम् ” तद्भावगोपनादिफलम् ३२७ मन्त्रशुद्धानां द्रव्याणां विद्यासाधने तद्भावविमुखीकरणाय कल्पि- दोषाभावः ३२३ तागमाज्ञा ” यथाचारधर्मे भ्रमत्योगः ” वैष्णवदर्शने शक्तिनिन्दाहेतुः ” देवताभावनामावे दूषणम् ” शक्ते द्वैरूप्यम् ” विध्यविधिभ्यां फलभेदः ” स्थूलरूपेण जगन्मोहनम् ” शक्त्यादिसाधनैर्विना साध्यवैय्यर्थम् ” मूढानां तत्ताडनाद्यैर्निर्णय. , तज्ज्ञानां अद्वैतभावनायां वर्णजातिशुद्धाशुद्ध- चतुर्वर्गः फलम् ३२८ भक्ष्याभक्ष्यादिविकल्पाभाव ” धीराणां विप्रियकर्तुः फलम् ” शक्तौ परविद्यादृष्टिः ३२४ सूक्ष्मरूपेण सर्वान्तः स्थितिः ” एकस्याः शक्तेर्बहुधात्वम् ” अमृतेन शक्तितर्पणम् ”

१० विषयानुक्रमणिका । विषयः पृष्ठसंख्या विषयः पृष्ठसंख्या शक्तेरूर्ध्वयानप्रकारः ३२८ चत्वारिंराः पटलः । सहस्रारे परहंसैक्यचिन्तनम् " शिवशक्त्योर्व्यक्तीभावप्रश्नः ३४० तत्र होमादिविधिः " तदुत्तरवचनम् " शक्तेः बहिर्यानप्रमाणं तद्भेदहेतुश्च " शिवशक्त्योरविनाभाव- " उत्क्रमणादूर्ध्ववाहे देहत्याग- ३२६ तयोर्जगता सह भेदाभावः " वायोध्र्वने देहचेष्टा " अविद्याया भेदस्तदभावात्- वायोर्निश्चलत्वे मनःस्थैर्यं तयोः जीवन्मुक्तिः ३४१ स्थैर्यफलं च " स्वरूपस्य विविधत्वकथनम् " स्वेच्छया देहत्यागेऽपुनरावृत्ति- " शब्दब्रह्मयो वर्णादिरूपेण व्यक्ति- " शक्तेरुपासनफलनिगमनम् " प्रकाशितमन्त्रविद्यायाः अन्तस्थ- अष्टत्रिंशः पटलः । तार्या पूजनम् ' भोगमार्गेणैव शक्तिपरितोषात् मन्त्रशरीरस्य गुर्वाद्यैक्येन पूजनम् " सुखलाभः ३३० रत्नादिनिर्मितस्य महोत्सवे पूजातो केवलयोगवर्त्मना शंकरपरितोषः " मनोरथलाभः " शक्तिहीनमीश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मणास्तेन महोत्सवाविमुखे देवाविविमुखता " सह क्षीरोदगमनम् " यन्त्रात्मनो देव्यभेदबुद्ध्या पूजादि " तत्र ध्यानपरस्य ब्रह्मणो देवीदर्शनम् " यन्त्रस्य पुष्पैश्शून्यत्वकरणम् ३४२ ब्रह्मकृता देवीस्तुतिः ३३१ आच्छन्ने प्रदेशे लिङ्गेन सह स्थापनम् " देव्याः प्रत्यक्षमाविर्भावः ३३२ मन्त्रजपपूजापरस्य फलम् " ब्रह्मवरप्रार्थना " तुरीयरूपस्य कुलयागविधिना पूजा " सतीरूपेण शंकरमोहनादि ३३३ कौलधर्मस्य दुर्गमत्वम् " ब्रह्मनिर्देशेन विष्णुना महादेवाय तुरीयरूपनिरूपणम् ३४३ वीरभावादेश " तत्पूजयितुर्दर्शनादेः फलम् " ईश्वरकृता देवीस्तुतिः " शिवशक्तिमयविश्वोपदेश- " देव्या शभवे विश्वरूपदर्शनम् ३३४ द्वैतज्ञाने भ्रमः कारणम् " देवी प्रति शंभुप्रार्थना " शिवशक्त्योर्भेदाभावः " ऊनचत्वारिंशः पटलः । भोगेनैव मोक्षप्राप्तौ हेतुः " यामलामृतैर्विना मांसाद्यैः देवीकृतो ज्ञानोपदेशः ३३५ प्रीत्यभावः ३४४

विषयानुक्रमणिका । ११ विषयः पृष्ठसंख्या विषयः पृष्ठसंख्या स्त्रीषु देवीभावभजनम् ३४४ परानुत्तरयोः परमार्थतो भेदाभाव ३५० देवीशरणानां मुक्तत्वम् ,, अनुत्तरभेदोल्लासे वर्णक्रमेण विष्णुब्रह्मणोः शिशुत्वं सूचयन्त्या देव्या मिथुनभावनाफलम् ,, महादेवं प्रति शक्तिभजनविधिः ,, वेद्यवस्तुन उत्तरोत्तरगमनम् ,, शक्तिरहितस्य कर्मानर्हत्वम् ,, संकोचविकासकारणनिरूपणम् ३५१ दुष्टशक्त्या विनाशः ,, अनुत्तरलक्षणम् ,, मोक्षसाधनपूर्वं कुलयागपूजाप्रकार मन्त्रस्य तन्मयभावनया विश्वा- तत्फलं च ३४५ नन्दप्राप्तौ स्वात्मप्रत्यभिज्ञानम् ,, श्रुत्यादिकर्मसु त्यागादिविकल्पेऽपि प्रकाश एव सर्वस्य तत्त्वमिति प्रोक्तकर्मत्यागाद् हीनजातित्वम् ,, परमार्थः ३५२ विद्याभ्यासप्रसादाद् भोगेन मोक्षः ,, तत्र प्रमाणानामनुपयोग ,, भोगवैराग्ये योगिन्या सह विजनस्थस्य शुद्धतत्त्वस्य वाचकाध्वक्रमेण विवेकद्वारा ब्रह्मचिन्तनम् ३४६ विभागकथनम् ,, षट्त्रिंशत्तत्त्वलक्षणानि ,, एकचत्वारिंशः पटलः । शक्तिद्वारा कारणान्तर्लीनानां शांभावानुत्तरजिज्ञासाप्रश्नः ३४७ तत्त्वानामूर्ध्वगमनम् ३५४ शांभवतत्त्वकथनम् ,, शक्तीनां संयोगवैचित्र्यात् स्वराणा- पराशक्तितत्त्वम् ३४८ मुत्पादवर्णनम् ,, वाच्यवाचकात्मनो विश्वस्यानु बीजयोन्यात्मना द्विधा मातृका ,, त्तरत्वम् ,, सव्याप्तिकस्य हृदयबीजस्य बहुविधैर्मन्त्रैः प्राप्यतत्त्ववचनम् ,, निरूपणम् ३५५ शिवस्वरूपनिर्णय ३४६ परसंविदो महामन्त्रस्वभावे विलयः ,, सम्यग्दर्शनलक्षणम् ,, परसंविदग्नौ जुह्वत फलम् ,, सामान्येन सर्वेषामनुत्तरस्थितिः ,, द्विचत्वारिंशः पटलः । परैव निर्वाणपदं तदेवानुत्तरं कथं इति प्रश्न ,, वाच उत्पादादिप्रश्नोत्तरम् ३५६ परानुत्तरयोरन्तरनिरूपणपूर्वमनुत्त- आहारोच्छूलादेः प्रश्नोत्तरम ,, रतत्त्वकथनम् ,, पापकर्तृत्वादिविषयप्रश्नप्रत्युक्तरी ,, तन्निर्णयप्रश्नः ३५० जीवविषयकविविधप्रश्नाः ३५७

१२ विषयानुक्रमणिका । विषयः पृष्ठसंख्या विषयः पृष्ठसंख्या जीवस्वरूपलक्षणम् ३५७ श्रद्धाभक्तिध्यानयोगाद्युपायपूर्व- गुणयोगेन जीवकार्याणि ,, त्यागमात्रेणैव मोक्षलाभः ३५६ जीवस्य त्रिधा स्थानकल्पना ,, प्रत्याहाराद्यङ्गैर्ध्यानक्रमवर्णनम् ३६० देहे जीवस्य स्थितिप्रकारः ३५८ सर्वात्म्येन परिशीलनाद् बन्धमोचनक्रमः ,, बन्धनिर्मुक्ति ,, जीवस्य विषयभोगादिव्यवस्था ,, मलदाहे उपायोपदेशः ३६१ आकाशाश्रयस्य जीवस्य निष्कल आत्मनो मायामोहिततया स्वात्मविषयत्वे ब्रह्मचिन्तनम् ,, पुरत्रयक्रीडनम् ,, नाभिस्थित्या जीवस्याखिलदेह- तुरीयात्मन्याधारे विश्वस्य व्यापकत्वम् ,, लयोदयौ ,, प्राणादिसंयोगेन जीवस्य परिभ्रमणम् ,, महावाक्योपदेशनम् ,, निष्कलब्रह्मजिज्ञासाप्रश्नः ३५६ बन्धमोचनज्ञानम् ,, सनत्कुमाराय प्रोक्ताया ब्रह्मवि- अपरोक्षानुभवप्रकारः ३६२ द्याया अन्वारम्भः ,, अपरोक्षानुभवफलकीर्तनम् ,, एतत्तन्त्राध्ययनफलम् ३६३ इति गन्धर्वतन्त्रानुक्रमणिका ॥

गन्धर्वतन्त्रशुद्धिपत्रम्। पृष्ठे पंक्तौ अशुद्धम् शुद्धम् २० ४ समुधृत्य समुद्धृत्य ३१ ६ सर्वोन्मदन सर्वोन्मादन ३७ १७ विग्नो विघ्नो ५१ १६ चाङ्कुश वाङ्कुश ५५ १६ पुष्पं शब्दं ७७ ५ वृद्धभैरवः वृद्धभैरव ८२ ६ समस्तजनीं समस्तजननी १०० १० दीची देचीं १०२ ११ सृणि सृणिं १०३ १ प्रसङ्गा प्रसङ्गां १११ १० शष्ठीश षष्ठीश १२२ ३ प्रकृतिर्हि प्रकृतेर्हि १३२ ५ ध्यत्वा ध्यात्वा १३७ २१ वौषद् वषट् १४७ १२ तिष्ठस्व तिष्ठ त्वं १४८ २१ प्रदायक प्रदायकः १५३ १७ कदम्भकौ कदम्बकौ १६२ २१ चूर्णैर्ग चूर्णैर्गे १६६ २१ तदण्डाडमिति तदङ्गाङ्गमिति १६८ १८ दणिमादिका दणिमादिकाः १७८ ११ शिवा सदा १७८ ११ सदाशिवः सदा शिवः १८६ १० तुम्बरुः तुम्बुरु १८७ २० शुद्धा शुद्धो १९१ ३ पुत्रान्तान्ते पुत्रान्ते २०० १८ मुद्घयी मुद्गरी २१८ ११ दभ्यन्तरे अददान्तरे २२८ ८ कृणायाथ कृष्णायाथ २३६ ६ जानान्ति जानन्ति

शुद्धिपत्रम् । पृष्ठ | पङ्क्तौ | अशुद्धम् | शुद्धम् २३६ | १३ | चिन्तारापयणः | चिन्तापरायणः २४८ | १४ | पश्चिमोत्तम | पश्चिमोत्तर २५० | १५ | प्राकछ्यात् | प्राकस्थ्यात् २५१ | १८ | द्वादशाभिः | द्वादशभिः २५४ | ६ | पद्भिः | षड्भिः २५८ | ६ | अभिजायत | अभिजायते २८३ | ५ | दव्यास्तु | देव्यास्तु २८६ | १५ | च विस्तरेत् | परिस्तीर्य २६३ | ३ | समोहिनी | संमोहिनी २९३ | ३ | स्रुवण | स्रुवेण ३०६ | १६ | लज्जा | लज्जां ३१० | ११ | मदिराया | मदिरायां ३१७ | १२ | दीपान्तर | द्वीपान्तर ३२६ | १० | पशुकादर | पशुरुदार ३५२ | ४ | जैदर्भ | जैर्दभैः ३४५ | १६ | हीनजातिषु | हीनजातिषु ३५७ | २ | शक्तमाकाश | शक्तमाकाशं इति गन्धर्वतन्त्रशुद्धिपत्रम् ॥

अथ गन्धर्वतन्त्रम् । —०:***.० — शिवप्रोक्तम् । —:०:— प्रथमः पटलः । ॐ नमः परदेवतायै । यं वदन्त्यमलात्मानः पुरुषं प्रकृतेः परम् । चिद्रूपं परमानन्दं वन्दे देवं विनायकम् ॥१ १ ॥ भर्तारं गुणवृद्धिशून्यमचलं गत्वाभिसारक्रमाद् दीव्यन्ती कुलवर्त्मनैव गुणवत्यानन्दमातन्वती । शेते सुप्तभुजङ्गपोतकुटिला या मेरुमूलं गता सूते (यन्त्र? पुत्र) शतानि तानि सुरजिन्मुख्यानि पायादसौ २ विश्वामित्र इति ख्यातो नृपः परमधार्मिकः । सिद्धिं दृष्ट्वा वसिष्ठस्य तपस्तेपे सुदुश्चरम् ॥ ३ ॥ अप्राप्य तपसः सिद्धिमुदीचीं दिशमाविशत् । गङ्गाद्वारसमासीनं मुनिं योगपरायणम् ॥ ४ ॥ दत्तात्रेयं महाभागमभिवाद्य कृताञ्जलिः । उवाचेदं वचस्तस्मै विनयानतकन्धरः ॥ ५ ॥ विश्वामित्र उवाच नाद्रा (द्यं? द्यं) सम्यगिष्ट्वापि क्रतुभिर्बहुदक्षिणैः । सत्पात्रे सर्वदानानि कृत्वापि मुनिसत्तम ॥ ६ ॥ ———————————————————————— १ ‘तं विघ्ना’ क पाठ ।

महाविद्यां प्रजप्याथ पुरस्क्रियापुरःसराम् । भवाब्धेस्तरणोपायं तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् ॥ ७ ॥ सर्वागमैकतत्त्वज्ञ ब्रह्मनिष्ठ तपोधन । किं करिष्याम्यहं देव कुत्र यास्यामि तद्वद ॥ ८ ॥ दत्तात्रेय उवाच मा विषीद् नृपश्रेष्ठ सर्वथा त्वं स्थिरो भव । यच्छ्रुत्वा(दि?धि)गतं पूर्वमस्माभिर्नन्दिकेश्वरात् ॥ ६ तदशेषं प्रवक्ष्यामि गुह्याद् गुह्यतरं परम् । सारमुद्धृत्य भगवान् यामलादपि सर्वतः ॥ १० ॥ तन्त्रं द्वादशसाहस्र्यं भोगमोक्षैकसाधनम् । पार्वत्यै कथयामास तन्त्रं गन्धर्वसंज्ञकम् ॥ ११ ॥ गीयते सर्वतन्त्राणामखिलायो यतस्त्विह । तेनायं नृपशार्दूल तन्त्रो गन्धर्व उच्यते ॥ १२ ॥ नन्दिकेश्वर उवाच कैलासशिखरारूढं देवदेवं जगद्गुरुम् । पञ्चवक्त्रं महाकायं जटाजूटविभूषितम् ॥ १३ ॥ चारुचन्द्रकलायुक्तं मूर्ध्नि व्यालौघभूषितम् । बाहुभिर्दशभिर्युक्तं व्याघ्रचर्मधरं शुभम् ॥ १४ ॥ कालकूटधरं कण्ठे नागहारोपशोभितम् । विभूतिभूषणं देवं प्रतिवक्त्रं त्रिभिस्त्रिभिः ॥ १५ ॥ नेत्रैस्तु पञ्चदशभिर्युक्तं स्फटिकसंनिभम् । शक्तिंत्रिशूलखट्वाङ्गवरदाभयकानपि ॥ १६ ॥

प्रथमः पटलः । ३ अक्षसूत्रं बीजपूरं भुजङ्गं डमरुं धनुः । दक्षिणैर्दधतं हस्तैर्वामैः कोटीरभूषणम् ॥ १७ ॥ वृषभोपरिसंस्थं तु गजकृत्तिपरिच्छदम् । सर्वात्मनाविष्टचित्तं गिरिजामुखपङ्कजे ॥ १८ ॥ प्रणम्य परया भक्त्या कृताञ्जलिपुटा सती । उवाच पार्वती देवी ईश्वरं परमेश्वरम् ॥ १९ ॥ पार्वत्युवाच देवदेव जगन्नाथ भक्तानामार्तिनाशन । प्रसन्नो यदि मां देव ब्रह्म किं वा तदुच्यते ॥ २० ॥ योगं किंवा शरीरं च ब्रूहि मे परमेश्वर । स्मितपूर्वं महादेवः पूर्णानन्दमयो विभुः ॥ २१ ॥ वामदेवाख्यवक्त्रेण प्रत्युवाच प्रियां विभुः । ईश्वर उवाच यल्लाभान्नापरो लाभो यत्सुखान्नापरं सुखम् ॥ २२ ॥ यज्ज्ञानान्नापरं ज्ञानं तद् ब्रह्मेत्यवधारय । यद् दृश्यान्नापरं दृश्यं यद् दृष्ट्वा न पुनर्भवः ॥ २३ ॥ तिर्यगूर्ध्वमधः पूर्णं सच्चिदानन्दमव्ययम् । अनन्तमेकं नित्यं यत् तद् ब्रह्मेत्यवधारय ॥ २४ ॥ पार्वत्युवाच कर्मपाशसमाबद्धो भोगी भोगपरायणः । कथं मुक्तो भवेद्देव भोगेनैव महेश्वर ॥ २५ ॥ तत् सर्वं कथयेशान यद्यहं तव वल्लभा । 'वामभिर्हस्तैर्दृत' क पाठ.। २ 'मन्त्रेण' ख पाठः। ३ 'प्रभु' क पाठ । 'न्त नित्यमेक' क पाठ ।

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यद् गुह्यं परमाद्भुतम् ॥ २६ ॥ न वक्तव्यं त्वया किंचिज्जनेषु कथितं मया । अपृथक्त्वशरीरत्वाद् वक्ष्यामि तव सुव्रते ॥ २७ ॥ यदुक्तं ते मया तन्त्रं त्रिविधं त्रिगुणात्मकम् । तामसं कुत्र संप्रोक्तं राजसं चापि कुत्रचित् ॥ २८ ॥ सात्त्विकं तत्र कुत्रापि धीमांस्तस्मात् तदुद्धरेत् । तामसं नरकायैव स्वर्गाय राजसं प्रिये ॥ २६ ॥ सात्त्विकं मोक्षदं प्राहुस्तुरीयं निष्फलं शिवे । शास्त्राणि चैव गिरिजे तामसानि निबोध मे ॥ ३० ॥ तामसानि पुराणानि तन्त्राणि तानि च प्रिये । स्वर्गमोक्षविहीनानि तानि यत्नाद्विवर्जयेत् ॥ ३१ ॥ इ(य?म) मर्थं पुरा देवि पृष्टवान् देवकीसुतः । मां प्रसाद्य तपस्तप्त्वा भोगेन मुक्तिसाधनम् ॥ ३२ ॥ तस्मै वापि मया प्रोक्तं संदेहोच्छेदकारकम् । ततस्तेनापि संप्रोक्तं ब्रह्मणे हंसरूपिणे ॥ ३३ ॥ नन्दिकेश्वर एतद्वै मयोक्तं पुनरेव हि । सोऽपि चाभूत्स्वयं कर्ता मम तुल्यो महामतिः ॥ ३८ ॥ पुष्पदन्ते ततः प्रोक्तं तन्त्रमेतद्वरानने । गन्धर्वेभ्यो ददौ तेन रहस्यं परमाद्भुतम् ॥ ३५ ॥ ब्रह्मणा च तथा प्राप्तं तस्मात् ते मुनयः प्रिये । पुरन्दरेणाङ्गिरसाद् भार्गवाद्दैत्यराट् प्रभुः ॥ ३६ ॥

प्रथमः पटलः । ५ पुलस्तेरपि पौलस्त्याः क्रमादेवं महीतले । नमुच्याद्या महादैत्याः पुरा स्वायंभुवान्तरे ॥ ३७ ॥ महाबलपरीवारा महावीर्या महौजसः । सर्वधर्मरताः शुद्धाः सर्वपापविवर्जिताः ॥ ३८ ॥ त्रयीधर्मरताः सर्वे भग्ना इन्द्रपुरोगमाः । तदाकर्ण्य महेशानि ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ ३६ ॥ मदन्तिकं समासाद्य स्तुतिभिर्मां प्रसाद्य च । उवाचेदं वचश्चापि श्लक्ष्णं मधुरया गिरा ॥ ४० ॥ ब्रह्मोवाच सर्वज्ञ सर्वलोकेश सर्वदुःखनिसूदन । भोगमोक्षप्रदे तन्त्रे त्वया प्रकाशिते प्रभो ॥ ४१ ॥ तदवाप्य महादेव नरराक्षसदानवाः । सिद्धिप्रदा भवेयुस्ते प्रभुनाम कथं चरेत् ॥ ४२ ॥ सर्वे ब्रह्मात्मना देव यदि यास्यन्ति विद्यया । कैव सृष्टिः किमत्रा१पि कार्यं स्याद् वद् शंकर ॥४३॥ इति विज्ञाप्य मां ब्रह्मा ययौ ब्रह्मसद२ः प्रति । ततोऽहं परमेशानि गत्वा मन्दरपर्वतम् ॥ ४४॥ तान् विप्रानथ संस्मृत्य मन्त्रयित्वा च तैः सह । नन्दिकेश्वरमाहूय द्वारि संस्थाप्य सत्वरम् ॥ ४५ ॥ रक्षितव्यस्त्वया भद्र वि(क्ष?घ्न) श्चेह समागतः । इत्यादिश्य प्रविष्टोऽहं निर्जनं परमं महत् ॥ ४६॥ मोहनार्थं परं तेषां दैत्यादीनां विशेषतः । १ 'त्रास्ति' क पाठ. । २ 'द' क पाठ ।

शास्त्राणि विविधान्यत्र संप्रोक्तानि द्विजैः सह ॥ ४७ ॥ येषां श्रवणमात्रेण पातित्यं ज्ञानिनामपि । यच्चिन्तनान्महादेवि गोतमो मुनिपुंगवः ॥ ४८ ॥ अक्षपाद इति ख्यातः प्रमत्तो मां विगर्हयन् । अनुभूय तदास्वादं मामेव शरणं ययौ ॥ ४६ ॥ तत् कृपालुरहं देवि स्वयमादिष्टवानिदम् । वैष्णवं तन्त्रमाचक्ष्व वि(ष्णुय?ष्ण्व्यं)स्तु सदा मुने ॥ ५० ॥ प्रसन्नको यदा विष्णुस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि । यदुक्तं ते मया तन्त्रं कृष्णस्य परमात्मनः ॥ ५१ ॥ अधीत्य नारदात् सर्वं सिद्धिमाप मुनिस्तदा । प्रथमं हि मयैवोक्तं शैवं पाशुपतादिकम् ॥ ५२ ॥ मच्छक्त्यावेशितैर्विप्रैः संप्रोक्तानि ततः परम् । कणादेन च संप्रोक्तं शास्त्रं वैशेषिकं महत् ॥ ५३ ॥ गोतमेन तथा न्यायं सांख्यं तु कपिलेन तु । धिषणेन तथा प्रोक्तं चार्वाकमतिगर्हितम् ॥ ५८ ॥ दैत्यानां नाशनाथाय विष्णुना बुद्धरूपिणा । बौद्धशास्त्रमसत् प्रोक्तं नग्ननीलपटादिकम् ॥ ५५ ॥ आपा(त्यं?र्थ्य) श्रुतिवाक्यानां दर्शयंल्लोकगर्हितम् । कर्मस्वरूपत्याज्यत्वमत्र वै प्रतिपाद्यते ॥ ५६ ॥ सर्वकर्मपरिभ्रष्ठांन् (वैकर्म सं?विकर्मासत् ) तदुच्यते ।

१ 'मया प्रोक्त' ख पाठ । २ 'वै शतै' क पाठ । ३ 'धिष' क पाठ । 'स्त्र तथा' ख पाठ । ४ 'आपत्य' ख पाठ । ६ 'तादात्म्य' ख पाठ । 'ष्ट कस्तप' ख पाठ ।

गौतमप्रोक्तशास्त्रार्थनिरताः सर्व एव हि ॥ ५७ ॥ सार्गालीं योनिमापन्नाः सं (धि?दि) ग्धाः सर्वकर्मसु । सर्वस्य जगतोऽप्यत्र मोहनार्थं पुरा शिवे ॥ ५८॥ वेदार्थवन्महाशास्त्रं मायावादमवैदिकम् । मयैव कथितं देवि जगतां नाशकारणात् ॥ ५६ ॥ द्विजन्मना जैमिनिना पूर्वं वेदमपार्थतः । निरीश्वरेण वादेन कृतं शास्त्रं महत्तरम् ॥ ६० ॥ तत्रैवाहं महामन्त्रान् संदूष्य दोषविस्तरैः । कृत(वान्त?वांस्त)न्त्रविस्तारं ससंदेहपदान्वितम् ॥ ६१ ॥ अथ देवाश्च देव्यश्च दूषिते मन्त्रविग्रहे । अभवन् दूषिताः सर्वे हीनवीर्य्यपराक्रमाः ॥ ६२ ॥ निर्बलास्त्वङ्गहीनाश्च अथ सर्वे दिवौकसः । विष्णुलोकं समासाद्य व्यसनं तन्न्यवेदयन् ॥ ६३ ॥ विदित्वा व्यसनं विष्णुस्तत्तत् तेषां दिवौकसाम् । वैनतेयं समारुह्य नन्दिकेश्वरसंनिधौ ॥ ६४ ॥ आगतो वारितस्तेन मद्दर्शनसमुत्सुकः । तत्र स्थित्वा महेशानि भगवाञ्जगदीश्वरः ॥ ६५ ॥ वर्धयितुं शरीरं च वैनतेयं समादिशत् । प्रवृद्धस्य खगेन्द्रस्य स्थित्वा तस्योत्तमाङ्गके ॥ ६६ ॥ स दृष्ट्वा समुपाविष्टमिदमाह स्मिताननः । श्रीभगवानुवाच अकालं प्रलयैः कस्मात् क्रियते भवताधुना ॥ ६७ ॥ १ 'सर्ववेद' ख पाठ । २ 'वर्द्ध' क पाठ । ३ य' क पाठ ।

न युज्यते महादेव कर्तुमेवं न सांप्रतम् । ईश्वर उवाच दूषिता ब्रह्मणो मन्त्राः सौराश्चाग्निसमुद्भवाः ॥ ६८ ॥ तथा वै दूषिता यौन्याः श्रियश्चापीह केचन । सरस्वत्या महामन्त्रा वैष्णवा अपि केचन ॥ ६६ ॥ वैनायका महामन्त्राः प्रायेण दूषिता मया । शक्तितन्त्रेषु ये केचित् ससंदेहपदान्विताः ॥ ७० ॥ श्रीभगवानुवाच जगद्वन्द्य कलाधीश सर्वभूतोपकारक । निवर्त्तस्व महादेव मद्वाक्यशासनादिभिः ॥ ७१ ॥ ईश्वर उवाच विरतोऽहं तदा तस्य विष्णोरमिततेजसः । वचनात् परमेशस्य शंखचक्रगदाभृतः ॥ ७२ ॥ तान्यधीत्यैव ते सर्वे मोहिता विष्णुमायया । भविष्यन्ति च संदिग्धा वालिशेत्वादनास्थया ॥ ७३ ॥ विवदिष्यन्ति संमूढा हेतुवादपरायणाः । हे(ति?तु)साध्येतिवाक्याच्च भविष्यन्ति पराङ्मुखाः ॥७४॥ इति श्रीगन्धर्वतन्त्रे पार्वतीश्वरसंवादे तन्त्रप्रस्तावनानिरूपणं नाम प्रथमः पटलः ॥ १ ॥ १ 'व' ल० पाठ । २ 'वाली' ख० पाठ ।

द्वितीयः पटलः । पार्वत्युवाच शक्तितन्त्रं महादेव संदेहरहितं कुरु । तथा कथय देवेश भोगेन मुक्तिसाधनम् ॥ १ ॥ ईश्वर उवाच निःसंदेहं महातन्त्रं श्रूयतां खलु सांप्रतम् । गोपितव्यं पशोरग्रे पूर्णचन्द्रनिभानने ॥ २ ॥ परात्मजीवयोरैक्यं मयात्र प्रतिपाद्यते । ब्रह्मणोऽपि परं रूपं निर्गुणं वक्ष्यते मया ॥ ३ ॥ श्रूयतां विमले भद्रे आत्मानमात्मना पुनः । प्रणमामि महादेवीं तुरीयां ब्रह्मरूपिणीम् ॥ ४ ॥ यस्या स्मरणमात्रेण भवाब्धौ न निमज्जते । अस्याश्चाराधनं कृत्वा नान्यैस्याराधनं चरेत् ॥ ५ ॥ अन्यस्य स्मरणाद् दुःखं योगिनीशापमालभेत् । अपमृत्युर्भवेत् तस्य मृते च नरकं व्रजेत् ॥ ६ ॥ एनामुपास्य देवेशि किं न सिध्यति भूतले । सकृदेनामुपास्यैव न मातुः स्तनपो भवेत् ॥ ७ ॥ तस्माद् देवि शुभे भद्रे तुरीयां समुपाश्रयेत् । आदौ कामेश्वरी ज्ञेया द्वितीया भगमालिनी ॥ ८ ॥ १ 'तस्या' क. पाठ । २ 'नान्यदा' ख. पाठ. । ३ 'देवि ख पाठ ।

वज्रेश्वरी तृतीया च तुर्या त्रिपुरसुन्दरी । त्रयाणामपि देवानां प्रचोदिकों त्रिपादिका ॥ ९ ॥ त्रिपुरेति समाख्याता कामदा सौँ कामेश्वरी । त्रीन् यस्मात् पुरतो दद्याद् दुर्गा सा परमेश्वरी ॥ १० ॥ त्रिपुरेति समाख्याता सौन्दर्यातिशयात् तथा । मयापि चिन्यते सा तु तत्प्रसादादहं प्रभुः ॥ ११ ॥ जगतामीश्वरत्वं च लब्धं तदनुकम्पया । ब्रह्मत्वं ब्रह्मणा प्राप्तं विष्णुत्वं विष्णुना तथा ॥ १२ ॥ सुरासुरमुनीन्द्राणां महत्त्वं तत्प्रसादतः । तेनेयं महती विद्या दुर्लभा भुवनत्रये ॥ १३ ॥ देव्युवाच भगवन् सर्वमन्त्राश्च भवता मे प्रकाशिताः । महात्रिपुरसुन्दर्या मन्त्रा ये पूर्वसूचिताः ॥ १४ ॥ तांस्तानेवाधुना नाथ संदेहरहितान् कुरु । ईश्वर उवाच सर्वकार्येषु सर्वत्र तान्त्रिके वैदिके तथा ॥ १५ ॥ अविश्वासो महान् दोषो यत्नतस्तं विवर्जयेत् । संसिद्धेः कारणं देवि विश्वासः समुदाहृतः ॥ १६ ॥ विदित्वा रत्नणं यत्तु सगुणं वीर्यवर्धनम् । रत्नेषु कीलकं यद्वद् ग्रन्थिर्मलयसंभवे ॥ १७ ॥ आस्तिकोऽथ शुचिर्दान्तो द्वैतहीनो जितेन्द्रियः ।

१ 'एषणा' क पाठ. । २ 'दिता' ख. पाठ । ३ 'साहि' क पाठ. । ४ 'ता' क पाठ । ५ 'वर्द्ध' क पाठ । ६ 'दत्तो' ख पाठ. ।

द्वितीयः पटलः । ११ ब्रह्मिष्ठो ब्रह्मवादी च ब्रह्मी ब्रह्मपरायणः ॥ १८ ॥ सर्वहिंसाविनिर्मुक्तः सर्वप्राणिहिते रतः । सोऽस्मिन् शास्त्रेऽधिकारी स्यात् तदन्यो श्रमसाधकः॥१९॥ नास्तिकाय कुशीलाय दाम्भिकाय कदाचन । न वक्तव्यं पशोरग्रे कुटिले चुम्बके तथा ॥ २० ॥ शृणु देवि महत् गुह्यं मन्त्रोद्धारं वरानने । आदौ पञ्चदशी विद्या कथ्यते वीरवन्दिते ॥ २१ ॥ ❄ कामदेवस्ततो योनिस्तुर्य्यस्वरपुरन्दरौ । भुवनेशी ततः पश्चात् पञ्च (रङ्गैँ?वर्णै) विभूषितः ॥ २२ ॥ अयं स वाग्भवो देवि वागीशत्वप्रदायकः । एतज्जप्त्वा महाबीजं किं न सिध्यति भूतले ॥ २३ ॥ बालकस्य तु जिह्वायां त्रिदिनाभ्यन्तरे न्यसेत् । मधुना श्वेतदूर्वाभिः सुवर्णास्य शलाकया ॥ २४ ॥ इदं वाग्भवकूटं तु लिखेद्वै जननान्तरे । स एव पण्डितो भूयान्नै तु मूर्खो भवेद् ध्रुवम् ॥ २५ ॥ एतद्वाग्भवकूटं तु बालिशस्यापि मूर्धनि । हस्तं दत्त्वा पठेत् सिद्धमष्टोत्तरशतं प्रिये ॥ २६॥ सोऽपि श्लोकान्महेशानि करोत्येव न संशयः । सतर्कपदवाक्यार्थशब्दालंकारसारवित् ॥ २७ ॥ जिह्वायां न्यसनाद्देवि मूकोऽपि सुकविर्भवेत् । १ 'ता' क पाठ । २ 'तदन्यत्र न साधक ' ख पाठ । ३ 'स्तू' क पाठ । ४ 'वक्त्र' ख पाठ । ५ 'भूत्वा' ख पाठः । ६ 'इद' ख पाठ. । ❄ काम क योनि. ए तुर्य्येश्वर ई पुरन्दर ल भुवनेशी ह्रीं इति वाग्भवकूटम् ।