काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

मनुष्याभिधानेपि देशाभिधानं गम्यते । सुरा-"

Line 6: "पाणाः प्राच्याः । सौवीरपाणा बाह्लीकाः । कषायपाणा गन्धाराः । देशइति" ("बाह्लीकाः" with h-l ligature).

Line 7: "किम् । दाक्षीणां पानं दाक्षिपानम् ॥"

Line 10: "वा पूर्वपदस्थान्निमित्तादुत्तरस्य । क्षीरपाणं वर्त्तते । क्षीरपानम् । कषायपाणम् ।"

Line 11: "कषायपानम् । सुरापाणम् । सुरापानम् । करणे । क्षीरपाणः कंसः । क्षीरपानः ॥"

Line 14: "प्रातिपदिकान्तनुम्विभक्तिषु च ॥ ११ ॥"

Line 15: "वेति वर्त्तते । प्रातिपदिकान्ते नुम्विभक्तौ च यो नकारस्तस्य पूर्वपद-"

Line 16: "स्थान्निमित्तादुत्तरस्य वा णकार आदेशो भवति । प्रातिपदिकान्ते तावत् । माष-"

Line 17: "वापिणौ । माषवापिनौ । नुमि । माषवापाणि । माषवापानि । व्रीहिवापाणि ।"

Line 18: "व

८१२ ॥ काशिका ॥ ८ ॥ ४ ॥ क्षीरपेण। सुरापेण। ण इति वर्तमाने पुनर्ब्रहणं विकल्पाधिकारनिवृत्तेर्वि- स्पष्टीकरणार्थम् ॥ कुमति च ॥ १३ ॥ कवर्गवति चोत्तरपदे प्रातिपदिकान्तनुम्विभक्तिषु पूर्वपदस्थान्निमित्तादु- त्तरस्य नकारस्य णकारादेशो भवति। वस्त्रयुगैणौ। वस्त्रयुगिणः। स्वर्गका- मिणौ। वृषगामिणौ। नुमि। वस्त्रयुगाणि। खरयुगाणि। विभक्तौ। वस्त्र- युगेण। खरयुगेण ॥ उपसर्गादसमासेपि णोपदेशस्य ॥ १४ ॥ ण उपदेशे यस्यासौ णोपदेशः। णोपदेशस्य धातोर्यो नकारः तस्य उपसर्गस्थान्निमित्तादुत्तरस्य णकारादेशो भवति असमासेपि समासेपि। प्रणमति। परिणमति। * प्रणायकः। परिणायकः। उपसर्गादिति किम्। प्रयता नायका अस्माद्देशात्। प्रनायको देशः। असमासेपीति किम्।

'? Wait, look: नौ ज ढ दि ति Wait, could it be नौजढदिति? Let's look at the top: There is an i-matra on 'ढ' -> 'ढि'? And an i-matra on 'त' -> 'ति'. Wait, does 'द' have an i-matra? No, it's नौजढदिति or नौजढिदिति or नौजढदिति? Wait, if it's औजढत्, why would it be ढि? Wait, look at: "तेन नौजढदिति सिद्धं भवति" Wait, could the letter be 'नौजढदिति'? Let's check the transcriptions of this Kashika passage online or in books: "नौजढदिति" Search memory for: "तेन नौजढदिति सिद्धं भवति" Yes! Root: जढि (जढि खण्डे or similar) or अढ्? Wait, what if it's: "तेन नौजढदिति सिद्धं भवति" Yes, "नौजढदिति"! Wait, look at the letters: नौ - ज - ढ - द - ि - त - ि Wait, the matra is on 'द'? No, 'दि' - 'ति'! Wait, in "नौजढदित

८१४ ॥ काशिका ॥ ८ ॥ ४ ॥ हन्तेरत्पूर्वस्य ॥ २२ ॥ अकारपूर्वस्य हन्तिनकारस्य उपसर्गस्थान्निमित्तादुत्तरस्य णकार आदेशो भवति । प्रहण्यते । परिहण्यते । प्रहणनम् । परिहणनम् । अत्पूर्वस्येति किम् । प्रघ्नन्ति । परिघ्नन्ति । तपरकरणं किम् । विद्धि प्राघानि । पर्यघानि ॥ वमोर्वा ॥ २३ ॥ हन्तेरिति वर्तते । वकारमकारयोः परतो हन्तिनकारस्योपसर्गस्थान्नि- मित्तादुत्तरस्य वा णकारादेशो भवति । प्रहण्वः । परिहण्वः । प्रहन्वः । परि- हन्वः । प्रहण्मः । परिहण्मः । प्रहन्मः । परिहन्मः * ॥ अन्तरदेशे ॥ २४ ॥ अन्तःशब्दादुत्तरस्य हन्तिनकारस्यात्पूर्वस्य णकारादेशो भवति चादे- शाभिधाने । अन्तर्हण्यते । अन्तर्हणनं वर्तते । आदेशइति किम् । अन्तर्हनने । देशः अत्पूर्वस्येत्येव । अन्तर्घ्नन्ति । तपरकरणं किम् । अन्तर्घानि ॥ अयनं च ॥ २५ ॥ अन्तरदेशइति वर्तते । अयननकारस्य चान्तः शब्दादुत्तरस्य णकारादेशो भवति अदेशाभिधाने । अन्तरयणं वर्तते । अन्तरयणं शोभनम् । अदेशइ- त्येव । अन्तरयनो देशः ॥ छन्दस्यदवग्रहात् ॥ २६ ॥ पूर्वपदादिति वर्तते । ऋकारान्तादवग्रहात्पूर्वपदादुत्तरस्य णकारादेशो भवति छन्दसि विषये । नृमणाः । पितॄयाणम् । अत्र हि नृमणा पितॄयाण- मिति ऋकारोऽवगृह्यते । अवग्रहग्रहणं किमर्थमुच्यते । यावता संहिताधिकार आध्यायपरिसमाप्तेरित्युक्तम् । विषयोपलक्षणार्थमवग्रहग्रहणं,प्रगृह्यमाणाद्यथा स्यादनवगृह्यमाणान्मा भूत् । अपदान्ते चावग्रहो नास्ति ॥ नश्च धातुस्थोरुषुभ्यः ॥ २७ ॥ नस् इत्येतस्य नकारस्य णकारादेशो भवति धातुस्थान्निमित्तादुत्तरस्यो- रुशब्दात्पुशब्दाच्च छन्दसि विषये । धातुस्थात्तावत् । अग्ने रक्षाणः । शिक्षाणो अस्मिन् । उरुशब्दात् । उरूणस्कृधि । षुशब्दात् । अभी षु णः सखीनाम् । ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये । अस्मदादेशोयं नस्शब्दो बहुवचनस्य वस्नसौविति ॥ उपसर्गाद्बहुलम् ॥ २८ ॥ उपसर्गस्थान्निमित्तादुत्तरस्य नसो नकारस्य णकारादेशो भवति । प्रणः

• पूर्वेण नित्ये प्राप्ते विकल्प इत्यधिकमन्त्र ।

शूद्रः । प्रणसः प्रणो राजा । न च भवति । प्र नो मुञ्चतम् । बहुलग्रहणाद्भा- षायामपि भवति । प्रणसंमुखम् * । उपसर्गाच्चेति नासिकाया नसादेशः ॥ कृत्यचः ॥ २९ ॥ कृत्यस्थो यो नकारो ऽच उत्तरस्तस्योपसर्गस्थान्निमित्तादुत्तरस्य णकारा- देशो भवति । अन मान अनीय अनि इनि निष्ठादेश एते णत्वं प्रयोजयन्ति । अन । प्रयाणम् । परियाणम् । प्रमाणम् । परिमाणम् । मान । प्रयायमाणम् । परियायमाणम् । अनीय । प्रयाणीयम् । परियाणीयम् । अनिः । अप्रयाणिः । अपरियाणिः । इनि । प्रयायिणी । परियायिणी । निष्ठादेशः । प्रहीणः । परिहीणः । प्रहीणवान् । परिहीणवान् । अच इति किम् । प्रभुग्नः । परि- भुग्नः । भुजो कौटिल्ये । अस्य निष्ठाप्रत्ययः । ओदितश्चेति निष्ठानत्वम् । चोः कुरिति कुत्वे सिद्धं परिभुग्न इति † ॥ कृत्यस्य णत्वे निर्विण्णस्योपसं- ख्यानं कर्तव्यम् ॥ * ॥ निर्विण्णोऽस्मि खलसङ्गेन । निर्विण्णोहमत्र वासेन ॥ णेर्विभाषा ॥ ३० ॥ ण्यन्ताद्यो विहितः कृत्प्रत्ययः तत्स्थस्य नकारस्योपसर्गस्थान्निमित्तादुत्त- रस्य विभाषा णकारादेशो भवति । प्रयापणम् । प्रयापनम् । परियापणम् । परियापनम् । प्रयाप्यमाणम् । प्रयाप्यमानम् । प्रयापणीयम् । प्रयापनीयम् । अप्रयापणिः । अप्रयापनिः । प्रयापिणौ । प्रयापिनौ । विहितविशेषणं किम् । प्रयाप्यमाणमित्यत्र यका व्यवधानेपि यथा स्यादिति ॥ हलश्चेदुपधात् ॥ ३१ ॥ कृत्यच इति वर्तते । हलादिर्यो धातुरिदुपधस्तस्मात्परो यः कृत्प्रत्ययः तत्स्थस्य नकारस्याच उत्तरस्योपसर्गस्थान्निमित्तादुत्तरस्य विभाषा णकारादेशो भवति । प्रकोपणम् । प्रकोपनम् । परिकोपणम् । परिकोपनम् । हल इति किम् । प्रेहणम् । प्रेहनम् । इदुपधादिति किम् । प्रवपणम् । परिवपणम् । कृत्यच इति नित्ये प्राप्ते विकल्पः । अच इत्येव । परिभुग्नः । इदुपधस्य सर्वस्य हलन्तत्वादिह हल्ग्रहणमादिविशेषणम् ॥ इजादेः सनुमः ॥ ३२ ॥ हल इति वर्तते । तेनेह सामर्थ्यात्तदन्तविधिः । इजादेः सनुमो हल- न्ताद्धातोर्विहितो यः कृत्तत्स्थस्य नकारस्योपसर्गस्थान्निमित्तादुत्तरस्य णकारो भवति । प्रेङ्खणम् । परेङ्खणम् । प्रेङ्खणम् । परेङ्खणम् । प्रोम्भणम् । परोम्भणम् ।

• क चित्पुस्तके छन्दसीति निवृत्तं तेन भाषायामपि भवतीति पाठः । † क चित्भुजो कौटिल्यइत्यारभ्यैतत्पर्यन्तं नास्ति ।

'डु' and 'ह': 'ड' with 'ु' = डु, then 'ह' with 'म्' = हम्! Yes, "प्रावनडुहम् । पर्यवनडुहम् ।"! And next: "प्रगाजयामः । परिगाजयामः ॥ पदव्य-" Wait, "प्रगाजयामः" or "प्रगाथयामः" or "प्रगाययामः"? Wait, look at: "प्र - गा - थ - या - मः" or "प्रगापयामः"? In Kasika: "प्रगापयामः, परिगापयामः" (from गै + णिच् + लट् -> गापयति -> प्रगापयामः, परिगापयामः! Because गै with पुक् is गापि). Wait, look at the letter between 'गा' and 'या': Is it 'प' or 'थ' or 'ज'? Look at L31: "प्रगापयामः । परिगापयामः" In "प्रगापयामः": Letters: प, ्र, ग, ा, then 'प' (or 'ज'?), then 'या', 'म', 'ः'! Wait, 'प' in this font: look at 'प' in 'परिगापयामः' and 'पदव्य-'. Yes, 'प'! It is "प्रगापयामः । परिगापयामः ॥ पदव्य-". Wait, look at "पदव्य

" then "॥ हरि ॥" or "। हरि ।"? It has: "। कुबेर ॥ हरि ॥" - wait, look at L14 end: "समीर । कुबेर ॥ हरि ॥" Wait, why ॥ हरि ॥? Ah, it might be separated by danda. Wait, let's look at L15: "कर्म्मारइत्युत्तरपदवनशब्दस्यस्य संज्ञायाम् ॥" Wait, in Kashika: "हरिकर्म्मारयोरुत्तरपदवनशब्दस्य" or similar. Wait, let's look at L14-15: "कुबेर । हरि ।" or "॥ हरि ॥"? There are two vertical lines before हरि and two after! Yes, "॥ हरि ॥".

: "कर्म्मारइत्युत्तरपदवनशब्दस्यस्य संज्ञायाम् ॥ क्षुभ्नादिराकृतिगणः । अविहितल-" Wait, "वनशब्दस्यस्य" - exactly as printed: "वनशब्दस्यस्य".

: "क्षणो णत्वप्रतिषेधः क्षुभ्नादिषु द्रष्टव्यः ॥"

: "स्तोः श्चुना श्चुः ॥ ४० ॥"

: "सकारतवर्गयोः शकारचवर्गाभ्यां सन्निपाते शकारचवर्गावादेशौ भवतः ।" (Wait, is it "सन्

८१८ ॥ काशिका ॥ ८ ॥ ४ ॥ ष्टुना ष्टुः ॥ ४१ ॥ स्तोदिति वर्तते। सकारतवर्गयोः षकारटवर्गाभ्यां संनिपाते षकारटव- र्गावादेशौ भवतः। अत्रापि तथैव संख्यातानुदेशाभावः। षकारेण सकारस्य। वृक्षष्षण्डे। प्लक्षष्षण्डे। तस्यैव टवर्गेण। वृक्षष्टीकते। प्लक्षष्टीकते। वृक्षष्टकारः। प्लक्षष्टकारः। तवर्गस्य षकारेण। पेष्टा। पेष्टुम्। पेष्टव्यम्। कृषीष्ट। कृषीष्ठाः। तस्यैव टवर्गेण। अग्निचित्टीकते। सोमसुट्टीकते। अग्निचिट्टकारः। सोमसुट्ट- कारः। अग्निचिड्डीनः। सोमसुड्डीनः। अग्निचिट् ढौकते। सोमसुट् ढौकते। अग्निचित्षण्ढकारः। सोमसुत्षण्ढकारः। अतृट्। अदृतृत्ति। अदृड्। अदृह्नि॥ न पदान्ताट्टोरनाम् ॥ ४२ ॥ पदान

॥ काशिका ॥ ८ ॥ ४ ॥ ८१६ अच इति वर्तते । यर इति च । अच उत्तरस्य यरो द्वे भवतो ऽनचि परतः । दद्ध्यत्र । मध्वत्र । अच इत्येव । स्मितम् । स्मातम् ॥ यणो मयो द्वे भवत इति वक्तव्यम् ॥ * ॥ के चिदत्र यण इति पञ्चमी मय इति षष्ठीति व्याचक्षते । तेषामुल्ल्का वाल्मीक इत्युदाहरणम् । अपरे तु यण इति षष्ठी मय इति पञ्चमीति तेषां दध्य्यत्र मध्व्वत्रेत्युदाहरणम् ॥ शरः खयो द्वे भवत इति वक्तव्यम् ॥ * ॥ अत्रापि यदि शर इति पञ्चमी खय इति षष्ठी स्यात् स्यादित्युदाहरणम् । अथ वा खय उत्तरस्य शरो द्वे भवतः । वत्त्सरः । आप्सराः ॥ अवसाने च यरो द्वे भवत इति वक्तव्यम् ॥ * ॥ वाक्क् । वाक् । त्वक्क् । त्वक् । षट््ट् । षट् । तत्त् । तत् ॥ नादिन्याक्रोशे पुत्रस्य ॥ ४८ ॥ आदिनौ परत आक्रोशे गम्यमाने पुत्रशब्दस्य न द्वे भवतः । अनचि चेति प्राप्तिः प्रतिषिध्यते । पुत्रादिनी त्वमसि पापे । आक्रोशेति किम् । तत्त्वकथने द्विवचनं भवत्येव । पुत्रानत्तीति पुत्रादिनी । शिशुमारी व्याघ्री ॥ तत्परे चेति वक्तव्यम् ॥ * ॥ पुत्रपुत्रादिनि त्वमसि पापे ॥ वा हतजग्धपरइति वक्तव्यम् ॥ * ॥ पुत्रहती । पुत्र्रहती । पुत्रजग्धी । पुत्र्रजग्धी ॥ चयो द्वितीयाः शरि पौष्करसादे ॥ * ॥ चयो द्वितीया भवन्ति शरि परतः पौष्करसादेराचा- र्यस्य मतेन । तकारस्य थकारः । वथ्सः । ककारस्य । खकारः । वाख्शरम् । पकारस्य फकारः । आफ्सराः ॥ शरोचि ॥ ४९ ॥ नेति वर्तते । शरोचि परतो न द्वे भवतः । अचो रहाभ्यामिति प्राप्तिः प्रतिषिध्यते । कर्षति । वर्षति । आकर्षः । आवर्षः । अचीति किम् । दर्श्यते ॥ त्रिप्रभृतिषु शाकटायनस्य ॥ ५० ॥ त्रिप्रभृतिषु वर्णेषु संयुक्तेषु शाकटायनस्याचार्यस्य मतेन न भवति । इन्द्रः । चन्द्रः । उष्ट्रः । राष्ट्रम् । आष्ट्रम् ॥ सर्वत्र शाकल्यस्य ॥ ५१ ॥ शाकल्याचार्यस्य मतेन सर्वत्र द्विवचनं न भवति । अर्कः । मर्कः । ब्रह्मा । आप्नुते ॥ दीर्घादाचार्याणाम् ॥ ५२ ॥ दीर्घादुत्तरस्याचार्याणां मतेन न द्वित्वं भवति । दात्रम् । पात्रम् । मूत्रम् । सूत्रम् ॥

or "शाङ्क्स्यते"? Wait, why does this example show "ययीति किम्"? In "शांक्स्यते", the अनुस्वार is followed by 'क' (which IS yay!) Wait, no! Is 'स' yay? In "शांस् + स्य + ते", the root is शंस्. When s-pratyaya follows: शंस् + स्य + ते -> अनुस्वार is followed by 'स' (which is NOT yay, 'स' is an ushman, yay includes all consonants except sh, sh, s, h: यय् = य, व, र, ल, ञ, म, ङ, ण, न, झ, भ, घ, ढ, ध, ज, ब, ग, ड, द, ख, फ, छ, ठ, थ, च, ट, त, क, प). Shar (श, ष, स) and hal (ह) are NOT in yay! Wait, where did 'क' come from in "शांक्स्यते"? "क्" comes from "स्कोः संयोगाद्योरन्ते च" or "खर्परे शरि..."? No! "शांस्-स्य-ते" -> by "क्ङिति च"? No, "शन्सः सम्प्रसारणम्"? No, "स्यसिच्सीयुट्तासीष्वङ्करुहाङ्गप्रत्यय..."? No! Wait! "शांक्स्यते" - look at the text

॥ काशिका ॥ ८ ॥ ४ ॥ ८२१ पदान्तस्यानुस्वारस्य ययि परतः वा परसवर्णोऽदेशो भवति । तङ् कथ- ञ्चित्पत्तण्डयमानन् नभःस्वम्पुषुषो वधीत् । तं कथं चित्पचं डयमानं नभःस्वं पुरुषवधीत् ॥ तोर्लि ॥ ६० ॥ तवर्गस्य लकारे परतः परसवर्णोऽदेशो भवति । अग्निचिल्लुनाति । सोमसुल्लुनाति । भवाँल्लुनाति । महाँल्लुनाति ॥ उदः स्थास्तम्भोः पूर्वस्य ॥ ६१ ॥ सवर्णे इति वर्तते । उद उत्तरयोः स्था स्तम्भ इत्येतयोः पूर्वसवर्णोऽदेशो भवति । उत्थाता । उत्थातुम् । उत्थातव्यम् । स्तम्भेः खल्वपि । उत्तम्भिता । उत्तम्भितुम् । उत्तम्भितव्यम् । स्थास्तम्भोरिति किम् । उत्स्रातः ॥ उदः पूर्व- सवर्णत्वे स्कन्देश्छन्दस्युपसंख्यानम् ॥ * ॥ अये दूरमुत्कन्दः ॥ रोगे चेति वक्त- व्यम् ॥ * ॥ उत्कन्दको नाम रोगः । कन्द्तेर्वा धात्वन्तरस्यैतद्रूपम् ॥ झयो होऽन्यतरस्याम् ॥ ६२ ॥ झय उत्तरस्य हकारस्य पूर्वसवर्णोऽदेशो भवति अन्यतरस्याम् । वाग्घ- सति । वाग् हसति । स्वालट् ढसति । स्वालिड् हसति । अग्निचिद्धसति । अग्निचित् हसति । सोमसुद्धसति । सोमसुत् हसति । त्रिष्टुब्भसति । त्रिष्टुब् हसति । झय इति किम् । प्राङ् हसति । भवान्हसति ॥ शश्छोऽटि ॥ ६३ ॥ झय इति वर्तते । अन्यतरस्यामिति च । झय उत्तरस्य शकारस्याटि परतश्छकारादेशो भवति अन्यतरस्याम् । वाक्छेते । वाक् शेते । अग्निचि- च्छेते । अग्निचित् शेते । सोमसुच्छेते । सोमसुत् शेते । खलिट् छेते । खलिड् शेते । त्रिष्टुप्छेते । त्रिष्टुप् शेते ॥ छत्वममीति वक्तव्यम् ॥ * ॥ किं प्रयोज- नम् । तच्छ्लोकेन तच्छ्मश्रुणेत्येवमर्थम् ॥ हलो यमां यमि लोपः ॥ ६४ ॥ अन्यतरस्यामिति वर्तते । हल उत्तराणां यमां यमि परतो लोपो भवति अन्यतरस्याम् । शय्या इत्यत्र द्वौ यकारौ क्रमजस्तृतीयस्तत्र मध्यमस्य वा लोपो भवति । शय्या । शय्य्या । अदितेरपत्यमादित्य इत्यत्र तकारात्पर एको यकारो यणो मय इति क्रमजो द्वितीयः । तत्र मध्यमस्य वा लोपो भव- ति । आदित्यो देवता अस्य स्थालीपाकस्येति चादित्यः । आदित्य इत्यत्रापि

८२२ ॥ काशिका ॥ ८ ॥ ४ ॥ द्वौ यकारौ क्रमजस्तृतीयः । तत्र मध्यमस्य मध्यमयोर्वा लोपो भवति । हल इति किम् । अवम् । यमामिति किम् । अग्निः । यमोति किम् । शार्ङ्गम् ॥ झरो झरि सवर्णे ॥ ६५ ॥ हल इति वर्तते हल उत्तरस्य झरो झरि सवर्णे परतो लोपो भवति वान्यतरस्याम् । प्रतङ्मवत्त्समित्यत्र त्रयस्तकाराः । क्रमजश्चतुर्थः । तत्र मध्य- मस्य मध्यमयोर्वा लोपो भवति । महत्छत्त्र इत्यत्र चत्वारस्तकाराः क्रमजः पञ्च- मस्तत्र । मध्यमस्य मध्यमयोर्मध्यमानां वा लोपो भवति । महच्छब्दस्य ह्युप- संख्यानसामर्थ्यादेव उपसर्गात्त इति तत्वं भवति । झर इति किम् । शार्ङ्गम् । झरीति किम् । प्रियपञ्च्चः । अल्लोपस्य च पूर्वत्रासिद्धे न स्थानिवदिति स्थानि- वद्भावप्रतिषेधादत्र चकारस्य अकारे लोपः स्यात् । सवर्णेइति किम् । तर्त्ता । तर्तुम् । तर्त्तव्यम् । सवर्णग्रहणसामर्थ्यादिह संख्यातानुदेशो न भवति । सव- र्णमात्रे लोपो विज्ञायते । तेन शिण्ठि पिण्ठि इति ठकारे ढकारस्य लोपो भवति ॥ उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः ॥ ६६ ॥ उदात्तादुत्तरस्यानुदात्तस्य स्वरितादेशो भवति । गार्ग्यः । वात्स्यः । पचति । पठति । चास्य स्वरितस्यासिद्धत्त्वादनुदात्तं पदमेकवर्जमित्येतच्च प्रव- र्तते । तेनोदात्तस्वरितावुभावपि श्रूयेते ॥ नोदात्तस्वरितोदयमगार्य्यकाश्यपगालवानाम् ॥ ६७ ॥ उदात्तोदयस्य स्वरितोदयस्य चानुदात्तस्य स्वरितो न भवति । पूर्वेण प्राप्तः प्रतिषिध्यते । अगार्य्यकाश्यपगालवानां मतेन । उदात्त उदयो यस्मात्स उदात्तोदयः । उदात्तपर इत्यर्थः । एवं स्वरितोदयः । उदात्तोदयस्तावत् । गार्ग्यस्तत्र । वात्स्यस्तत्र । तत्रशब्द आद्युदात्तः । तस्मिन्नुदात्ते परतो गार्ग्यशब्दः स्वरितो न भवति । स्वरितोदयः । गार्ग्यः क्व । वात्स्यः क्व । क्वशब्दः स्वरितः तस्मिन्परतो ऽनुदात्तः स्वरितो न भवति । अगा- र्य्यकाश्यपगालवानामिति किम् । गार्ग्यस्तत्र । गार्ग्यः क्व । तेषां हि मतेन स्वरितो भवत्येव । उदात्तपरस्येति वक्तव्यउदयग्रहणं मङ्गलार्थम् । अनेका- चार्य्यसंकीर्त्तनं पूजार्थम् ॥ अ अ इति ॥ ६८ ॥ एकोऽत्र विवृतो ऽपरः संवृतस्तत्र विवृतस्य संवृतः क्रियते । आकारो विवृतः संवृतो भवति । वृक्षः । प्लक्षः । इह शास्त्रे कार्यार्थमकारो विवृतः

॥ काशिका ॥ ८ ॥ ४ ॥ ८२३ प्रतिज्ञातस्तस्य तथाभूतस्यैव प्रयोगे मा भूदिति संवृतप्रत्यापत्तिरियं क्रियते ॥ दीर्घप्लुतयोश्चानेन विवृतेनाकारेण ग्रहणं नेष्यते ॥ तेन तयोः संवृता न भवति ॥ संवृतेन च सर्वगुणस्य मात्रिकस्य ग्रहणमिष्यते ॥ तेन सर्वगुणः प्रत्यापद्यते ॥ इष्ट्युपसंख्यानवति शुद्धगणा विवृतगूढसूत्रार्था । व्युत्पन्नरूपसिद्धिर्वृत्तिरियं काशिका नाम ॥ व्याकरणस्य शरीरं परिनिष्ठितशास्त्रकार्यमेतावत् । शिष्टः परिकरबन्धः क्रियते ऽस्य ग्रन्थकारेण ॥ इति श्रीवामनकृतकाशिकावृत्तावष्टमाध्यायस्य तुरीयः पादः ॥ समाप्तश्चायमध्यायो ग्रन्थश्च ॥ Printed and published by E. J. LAZARUS & Co. at the Medical Hall Press, Benares.

106. پشت Vyākaraṇa Sanskrit - Vyākaraṇa " — Grammar

प्रस्तुत पृष्ठ रिक्त (blank) है। इसमें केवल स्कैनिंग के दाग/चिह्न (artifacts) दिखाई दे रहे हैं, कोई पाठ्य सामग्री (text) उपलब्ध नहीं है।

Cel- N2/2/76

Central Archaeological Library, NEW DELHI. 27200 Call No. Sa 4V/ V.J/ Bal. Author— Vamana and Jaya- ditya. Title— Kasika; A Commentary of Panini's Grammatical Aphorisms. | Borrower No. | Date of Issue | Date of Return |