बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

१२० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १३ । १, २ । ] तानि जानीयादोद्देगादेव दक्षिणाव्यपेतꣳ¹ समानबर्हिर्भवति यथा दिगामवेष्टिनेष्टेरुपाꣳशुयाजो ऽनुसमेति । यद्देवत्यꣳ हविस्तद्देवत्ये याज्यानुवाक्ये । पुरस्तात्स्विष्टकृत उपहोमा यामासूक्ता उपहोमा । वासोदक्षिणाः काम्या इष्टयो या अनादिष्टदक्षिणा । गोदक्षिणाः पशुबन्धो । नित्यो ऽन्वाहार्य ५ इति³ चा³ न्विमा³ इष्टयो³ व्याख्याताः । ॥ १ ॥ प्रथमः ॥ अथ वै भवत्यैन्द्राग्नमेकादशकपालं निर्वपेत्प्रजाकाम इति । तस्या एते भवत उभा वामिन्द्राग्नी अश्रवꣳ हीत्यैन्द्राग्नमेका- दशकपालं निर्वपेत्स्पर्धमानः क्षेत्रे वा सजातेषु वेति । तस्या एते भवत इन्द्राग्नी रोचना दिवः श्नथद्वृत्रमित्यैन्द्राग्नमेकाद

उपजुहोति"? Wait, look at that sign between वा and हु: It has a top dot and a bottom dot: like a visarga ः, but wait! Look closely at it: Is it a visarga? "सुवाःहुतिम्"? That makes no sense. Wait! Is it "स्रुवाहुतिम्"? Look at the sign: It is an avagraha: ऽ! Wait, look at the avagraha in line 5: ऽन्तिकात्. The avagraha in line 5 is: ऽ. In line 6: ऽग्ने. The avagraha is: ऽ. In line 15: between वा and हु, it is: Wait, it's NOT two dots! Look at it: Top curve, bottom curve: it's an avagraha: ऽ! Wait, but is there an anusvara on वा? Look: "स्रुवाऽहुतिम्" or "स्रुवाहुतिम्"? Wait, look at the letter 'स्रु': It has स, a stroke across for र (forming स्र), and an u-matra below (forming स्रु). Then वा (vā). Then ऽ (avagraha) or is it a ligature? Wait, what if it is "स्रुवाहुतिम्" with a broken type? Look at the mark: it is ऽ (avagraha)! Wait, why would

-like vertical with a loop on the left and a curve on the right! That is definitely the letter क! Wait, why would it be ङ्क? Wait, could it be पुरुषाङ्कतिर्ह्यस्य? Wait, let's search: does the word पुरुषाङ्कति exist? No, पुरुषाहुति! Wait, why would it be ङ्क then? Is it a typographical error in Caland's edition, where the typesetter misread हु as ङ्क? Yes! In Grantha script, हु and ङ्क can be confused, or in Devanagari manuscript हु (written with ह and ु) was misread by the compositor as ङ्क! Wait, look at line 2: is it ङ्क or हु? Let's zoom in to maximum: Left side has a loop, right side has a curve. It really looks like ङ्क! Wait, or is it हु where the hook of ु crosses? Regardless, let's see if it's पुरुषाङ्कतिर्ह्यस्य or पुरुषाहुतिर्ह्यस्य. Wait, look at प्रियतमोऽग्नये: Wait, look at प्रियतमोऽग्नये: Is it प्रियतमोऽग्नये or `प्रियतमा

[ १३ । ६, ७ । ]        बौधायनश्रौतसूत्रम् ।        इष्टिकल्पः १८३

अग्नये ऽन्नवते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यः कामयेता- न्नवान्त्स्यामिति । तस्या एते भवत उचान्नाय वशान्नाय वद्वा हि सूनो दूत्यग्नये ऽन्नादाय पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यः कामयेतान्नादः स्यामिति । तस्या एते भवतो ऽग्नये ऽन्नपतये ५ पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यः कामयेतान्नपतिः स्यामिति । तस्या एते भवतो ऽग्नये पवमानाय पुरोडाशमष्टाकपालं निर्व- पेदग्नये पावकायाग्नये शुचये ज्योगमयावीत्यैतयेष्ट्या यक्ष्य- माण उपकल्पयते हिरण्यं । तस्या एता भवन्त्यग्न आयूंषि पवसे ऽग्ने पवस्वाग्ने पावक स नः पावकाग्निः शुचित्रततम १० उदग्ने शुचयस्तवेत्यन्वाहार्यमासाद्य हिरण्यं ददात्यैतामेव निर्वपेच्छुचकाम इति । तस्या एता भवन्ति ।॥ ६ ॥ अग्नये पुत्रवते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेदिन्द्राय पुत्रिणे पुरोडाशमेकादशकपालं प्रजाकाम इति । तस्या एता भवन्ति यस्त्वा हृदा कीरिणा मन्यमानो यस्मै त्वꣳ सुकृते जातवेदस्खे १५ सुपुत्र प्रावन्न उक्थ्य उक्थे सोम इन्द्रं ममादेत्यग्नये रसवते ऽज- क्षीरे चरुं निर्वपेद्यः कामयेत रसवान्त्स्यामिति । तस्या एते भवतो ऽग्ने रसेनापो अन्वचारिषमित्यग्नये वसुमते पुरोडाश- मष्टाकपालं निर्वपेद्यः कामयेत वसुमान्त्स्यामिति । तस्या एते भवतो वसुर्वसुपतिस्त्वामग्ने वसुपतिं वसूनामित्यग्नये वाज- २० सृते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेत्सङ्ग्रामे संयत्त इति । तस्या एते भवतस्त्वामग्ने वाजसातममयं नो अग्निरित्यग्नये ऽग्निवते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यस्याग्नावग्निमभ्युद्धरेयुरिति । तस्या

[१२४] बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १३ । ७, ८ । ]

एते भवतो ऽग्निनाग्निः समिध्यते त्वं ह्यग्ने अग्निनेत्यग्नये ज्योतिष्मते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेद्यस्याग्निरुद्धतो ऽहुते ऽग्निहोत्र उद्वायेदपर आदीप्यानुद्धृत्य दद्यादुत्सन्नतया न कार्यं ' यद्भागधेयमभि पूर्व उद्ध्रियते किमपरो ऽभ्युद्ध्रियेतेति ' तान्येवावक्षाणानि संनिधाय मन्थेदिति ' स तान्येवावक्षाणानि ५ संनिधाय मन्थतीतस्ततः प्रथमं जज्ञे अग्निः स्वाद्योनेरधि जात- वेदाः । स गायत्रिया त्रिष्टुभा जगत्या देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन्निति ' छन्दोभिरेवैन स्वाद्योनेः प्रजनयतीति ब्राह्मण- मग्नये ज्योतिष्मते पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेदिति ' तस्या एते भवत उदग्ने शुचयस्तव वि ज्योतिषेति ' ॥ ७ ॥ १० तृतीयः ॥ अथ वै भवति वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेद्दारुणं चरुं दधिक्राव्णे चरुमभिप्रस्यमान इत्येतयेष्ट्या यक्ष्यमाण उपकल्प- यते हिरण्यं ' तस्या एता भवन्ति वैश्वानरो न ऊत्या त्वमग्ने शोचिषा शोशुचानो ऽव ते हेड उदुत्तमं दधिक्राव्णो अकारि- १५ षमिति दधिक्रा इत्यन्वाहार्यमासाद्य हिरण्यं ददात्येतामेव निर्वपेत्प्रजाकाम इति ' तस्या एते भवन्ति ' वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेत्पुत्रे जात इति ' तस्या एते भवतो वैश्वानरस्य दस्मनाभ्यो बृहज्जातो यदन्न इति ' वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेदमावास्यां वा पौर्णमासीं वातिपातयेति ' २० तस्या एते भवतो वैश्वानरो न ऊत्या पृष्टो दिवीत्याग्नेयमष्टा- कपालं निर्वपेद्वैश्वानरं द्वादशकपालमग्निमुद्वासयिष्यन्निति '

[ १३ । ८ - १० । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १२५ तस्या एता भवन्त्यग्निर्मूर्धा भुवो वैश्वानरो न ऊत्या त्वमग्ने शोचिषा शोशुचान इति॑ । वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेन्मा- रुतᳪ सप्तकपालं ग्रामकाम इत्यथ वै भवत्याहवनीये वैश्वा- नरमधिश्रयति गार्हपत्ये मारुतम॑नूचमान आसादयतीति॑ । ५ काले प्रत्यञ्चं वैश्वानरमासादयत्य॑नूचमानासु सामिधेनीषु मारुतं॑ । तस्य एता भवन्ति वैश्वानरो न ऊत्या पृष्टो दिवि मरुतो यद्ध वो दिवो या वः शर्मेति॑ ॥ ८ ॥ आदित्यं चरुं निर्वपेत्संग्राममुपप्रयास्यन्निति॑ । तस्या एते भवतो ऽदितिर्न उरुष्यतु महीम् पु मातरमिति॑ । वैश्वानरं १० द्वादशकपालं निर्वपेदायतनं गत्वेति॑ । तस्या एते भवतो वैश्वा- नरो न ऊत्यास्माकमग्ने मघवत्सु धारयेति॑ । वैश्वानरं द्वादश- कपालं निर्वपेद्दिधिषाणयोरन्नं जग्ध्वेति॑ । तस्या एते भवतो वैश्वानरो न ऊत्या त्वावानमिति॑ । वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्व- पेत्समानयोः पूर्वो ऽभिद्रुह्येति॑ । तस्या एते एव भवतो॑ । १५ वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेद्दिवं प्रतिगृह्येति॑ । तस्या एते भवतो वैश्वानरो न ऊत्या त्वमग्ने शोचिषा शोशुचान इति॑ । वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेदुभयादत्प्रतिगृह्याश्वं वा पुरुषं वेति॑ । तस्या एते एव भवतो॑ । वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्व- पेत्सनिमेष्यन्निति॑ । तस्या एते भवतो वैश्वानरो न ऊत्या २० वैश्वानरस्य सुमतौ स्यामेति॑ ॥ ९ ॥ अथ वै भवति यो वै संवत्सरं प्रयुज्य न विमुञ्चत्यप्रति- ष्ठानो वै स भवत्यैतमेव वैश्वानरं पुनरागत्य निर्वपेदिति॑ ।

स एतमेव वैश्वानरं पुनरागत्य निर्वपति ˈ यमेव प्रयुङ्क्ते तं भागधेन विसृजति प्रतिष्ठित्यै इति ब्राह्मणमेयं वे भवति यया रज्ग्वोत्तमां गामाजेत्तां भ्रातृव्याय प्रहिणुया- दिति ˈ स यया रज्ग्वोत्तमां गामाजति तां भ्रातृव्याय प्रहित्य भ्रातृव्यस्य गोष्ठे न्यस्यति ˈ निर्ऋतिमेवास्मै प्रहिणो- ५ तीति ब्राह्मणं ˈ तस्या एते भवतः ˈ ॥ १० ॥ चतुर्थः ॥ अथ वै भवत्यैन्द्रं चरुं निर्वपेत्पशुकाम इति ˈ तस्या एते भवत इन्द्रं वो विश्वतस्परीन्द्रं नर इतीˈन्द्रायेन्द्रियावते पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेत्पशुकाम इति ˈ तस्या एते भवत इन्द्रियाणि शतक्रतो ऽनु ते दायितीˈन्द्राय घर्मवते १० पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेद्ब्रह्मवर्चसकाम इति ˈ तस्या एते भवत आ यस्मि

इष्टिकल्पः

[ १३ । १२-१४ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १२७

पेद्यं मृधो ऽभि प्रवेपेरन्वास्त्राणि वाभि समियुरिति॑ तस्या एते भवतो वि न इन्द्र मृधो जहि मृगो न भीम इती॑- न्द्राय त्रात्रे पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेद्बद्धो वा परियत्तो वेति॑ तस्या एते भवतस्त्रातारमिन्द्रं मा ते अस्याᳵ सहसा- ५ वन्निती॑न्द्रायार्कायमेधवते पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेद्यं महायज्ञो नोपनमेदिति॑ तस्या एते भवतो ऽन्वस्मै रथं वृष्णो यत्त इति॑ ॥ १२ ॥ इन्द्रायान्वृजवे पुरोडाशमेकादशकपालं निर्वपेद्ग्रामकाम इति॑ तस्या एते भवतो ऽन्वह मासा अनु ते दायीती॑न्द्राण्यै १० चरुं निर्वपेद्यस्य सेनामूर्छितेव स्यादित्यर्थ वै भवति बह्वब्जा- [L1

मेकादशकपालं निर्वपेदपरुद्धो वापुरुध्यमानो वेति । तस्या एते भवत इन्द्रः सुत्रामा तस्य वयग्ं सुमतौ यज्ञियस्येति । यो ऽलग्ं श्रियै सन्सदृङ् समानैः स्यात्स एतमैन्द्रमेकादश- कपालं निर्वपेदित्थं वै भवति रेवती पुरोऽनुवाक्या भवति शान्त्या अप्रदाहाय शक्वरी याज्येति । तस्या एते भवतो रेव- ५ तीर्नः प्र वो वाग्ने पुरोरथमिति ॥ १४ ॥ पञ्चमः ॥ अथ वै भवत्याग्नावैष्णवमेकादशकपालं निर्वपेदभिचरन्स- रस्वत्याज्यभागा स्याद्वार्हस्पत्यश्चरुरित्यंथ वै भवति प्रति वै परस्तादभिचरन्तमभिचरन्ति । द्वे द्वे पुरोऽनुवाक्ये कुर्यादति- प्रयुक्त्या इति । य द्विर्द्विः पुरोऽनुवाक्यामन्वाह । चिस्त्रिर्हवि- १० षामवद्यति । तस्या एता भवन्त्यग्नाविष्णू अग्नाविष्णू प्र णो देव्या नो दिवो बृहस्पत एवा पिच इत्येतैरेव यजेताभिचार्य- माण इति । तस्या एता एव भवन्त्यग्नावैष्णवमेकादशकपालं निर्वपेद्यं यज्ञो नोपनमेदिति । तस्या एते भवतो ऽग्ना- विष्णू अग्नाविष्णू इत्याग्नावैष्णवं घृते चरुं निर्वपेच्चक्षुष्काम १५ इति । तस्या एते एव भवतः ॥ १५ ॥ अथ वै भवतीन्द्रियं वै वीर्यं वृङ्क्ते भ्रातृव्यो यजमानो ऽयज- मानस्याध्वरकल्यां प्रतिनिर्वपेद्भ्रातृव्ये यजमाने । नास्येन्द्रियं वीर्यं वृङ्क्ते । पुरा वाचः प्रवदितोर्निर्वपेदिति । स पुरा वाचः प्रवदितोर्महारात्र उत्थायाग्नावैष्णवमष्टाकपालं निर्वपेत्प्रातः- २० सवनस्याकाले । सरस्वत्याज्यभागा स्याद्वार्हस्पत्यश्चरुरिति । तस्या एता भवन्त्यग्नाविष्णू अग्नाविष्णू प्र णो देव्या नो दिवो बृह-

or accent mark above 'त्य': It has a superscript vertical stroke! An udatta accent, or a footnote marker? Wait, there is a footnote: १ Thus M Be 8; यदि UD Be; B defect. And २ Thus M Be 8 UD; यज्ञत्यथ Be B. Aha! Look at footnote 2: २ Thus M Be 8 UD; यज्ञत्यथ Be B. Wait, footnote 1 is: १ Thus M Be 8; यदि UD Be; B defect. Where is marker 1? Marker 1 is: wait! Footnote 1 says "यदि UD Be; B defect." Wait, does marker 1 go with "वै"? Or "याजयत्य॑थ"? Look at the text: याजयत्य॑थ१ -> there is a superscript १ after थ! And above त्य, what is that? It's an accent stroke or footnote marker? It's an udatta stroke: त्य॑! Wait, but footnote 2 says: Thus M Be 8 UD; यज्ञत्यथ Be B. Wait, if footnote 2 is for याजयत्यथ, then where is footnote 2 in the text? Wait! Look closely at याजयत्य॑थ: Is that a २? Ah! याजयत्य॑थ२ or याजयत्यथ२! Wait, look at line 10: `१० या

सोमारौद्रं चरुं निर्वपेदभिचरन्निति॑ ' तस्य एते एव भवतः॑ ' सोमारौद्रं चरुं निर्वपेज्ज्योगामयावीत्येतैर्यैश्चा यक्ष्यमाण उपकल्पयते होतानड्वाहं¹ ' तस्य एते एव भवतो ' ऽन्वाहार्य- मासाद्य होतानड्वाहं ददाति ' सोमारौद्रं चरुं निर्वपेद्यः काम- येत खे ऽस्मा आयतने भ्रातृव्यं जनयेयमिति ' सो ऽपरचेन्- ५ मर्यादायामधवसाय मथित्वाग्नीन्विहृत्य सोमारौद्रं चरुं निर्व- पत्यर्धं वै भवति वेदिं परिगृह्णात्यर्धमुद्धन्यादर्धं नार्धं बर्हिष स्तृणीयादर्धं नार्धमिध्मास्याभ्यादध्यादर्धं न ' स्व एवास्मा आयतने भ्रातृव्यं जनयतीति ब्राह्मणं ' तस्य एते भवतः ' ॥ १८ ॥ षष्ठः ॥ अथ वै भवत्यैन्द्रमेकादशकपालं निर्वपेन्मारुतꣳ सप्तकपालं १० ग्रामकाम इत्य॑थ वै भवत्याहवनीय ऐन्द्रमधिश्रयति गार्हपत्ये मारुतमनूच्यमान आसादयतीति ' काले प्रत्यञ्चमैन्द्रमासादय- त्यनूच्यमानासु सामिधेनीषु मारुतं ' तस्य एता भवन्तीन्द्रं वो विश्वतस्परीन्द्रं नरो मरुतो यद्ध वो दिवो या वः शर्मे- त्येतामेव निर्वपेद्यः कामयेत क्षत्राय च विशे च समदं १५ दधामीत्यैन्द्रस्यावद्यन्ब्रूयादिन्द्रायानुब्रूहीतीन्द्रं वो विश्वतस्परी- त्यन्वाहौत्याक्रम्याश्राव्याह मरुतो यजेति ' या वः शर्मेति यजति ' मारुतस्यावद्यन्ब्रूयान्मरुद्भ्यो ऽनुब्रूहीति ' मरुतो यद्ध वो दिव इत्यन्वाहौत्याक्रम्याश्राव्याहेन्द्रं यजेतीन्द्रं नर इति यजति ' स्व एवैभ्यो भागधेये समदं दधाति वितृꣳहाणास्तिष्ठन्तीति ब्राह्मणम् २०

¹ Thus MDB ; होतारमनड्वाहं Be U ; Be 8 om. , perhaps rightly, होता ।

मैतामेव निर्वपेद्यः कामयेत कल्पेरन्निति ' यथादेवत मवदाय यथादेवतं यजेद्भागधेयेनैवैनान्यथायथं कल्पयति ' कल्पन्त एवेति ब्राह्मणं ' तस्या एता भवन्ति याः पूर्वस्याः ' ।॥ १९ ॥ ऐन्द्रमेकादशकपालं निर्वपेद्वैश्वदेवं द्वादशकपालं ग्रामकाम ५ इत्येतयेष्ट्या यक्ष्यमाण उपकल्पयत उपाधाय्यपूर्वयं वासो ' ऽथ वै भवत्यैन्द्रस्यावदाय वैश्वदेवस्यावद्येदथैन्द्रस्योपरिष्टादिति ' य ऐन्द्रस्यावदाय द्विर्वैश्वदेवस्यावद्यत्यथैन्द्रस्योपरिष्टादिन्द्रियेणैवास्मा उभयतः सजातानपरिगृह्णातीति ब्राह्मणं ' तस्या एते भवतो भरेष्विन्द्रं ममत्तु न इत्यन्वाहार्यमासाद्योपाधाय्यपूर्वयं वासो १० ददाति ' पृश्नियै दुग्धे प्रैयङ्गवं चरुं निर्वपेन्मरुद्भ्यो ग्रामकाम इत्यथ वै भवति प्रियवती याज्यानुवाक्ये भवत इति ' तस्या एते भवतः प्रिया वो नाम हुवे तुराणाञ् श्रियसे कं भानु- भिरिति ' यः समानैर्मिथो विप्रियः स्यात्तमेतया संज्ञान्या याजयेदिति ' स ¹ यैः ¹ संजिज्ञासीत ' तेषूपसमेतेष्वग्नये ' वसुमते १५ पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपति सोमाय रुद्रवते चरुमिन्द्राय मरुत्वते पुरोडाशमेकादशकपालं वरुणाय्यादित्यवते चरुमिति ' तस्या एते भवतो ऽग्निः प्रथमो वसुभिर्नो अव्यात्सं नो देवो वसुभिरिति ' ॥ २० ॥ आदित्येभ्यो भुवद्द्भ्यश्चरुं निर्वपेद्भूतिकाम इति ' तस्या एते

१ Thus M only; all the other MSS. are badly corrupted : तस्यैव संजिज्ञासीततेषुयमतेष्व• U; तस्यैष संजिज्ञासीतेषुयमतेष्व, B; तस्यैव संज्ञासित तेषूपसमेतेष्व• Be 8, तस्यैव संजज्ञासीततेषूपसतेष्व• Be; तस्येव संज्ञायतेषूपप्रमतेष्व• D.

भवतस्यानु or भवतः स्यानु? Wait, look at the mantra: TS 2.3.1: "कदा चन स्तरीरसि नेम ऋधङ् ममसते... स्यानु च च्छिद्या न च दक्षिणेति..." Wait, Baudhayana: तस्या एते भवतः स्यानु or भवतस्स्थानु? Look at line 10: शुक्लाः स्युस्तमादित्यं चरुं निर्वपेदिति ' तस्या एते भवतत्स्थानु or भवतस्यानु? Wait, look at the letters: भ व त स्स्या? In line 10: तस्या एते भवत then स्स्या or स्स्थानु? Wait, line 11 starts with: च्छिद्यान्न दक्षिणेत्यादित्या वै... Wait, look at line 11: च्छिद्यान्न दक्षिणेत्यादित्या वै देवतया विश्रिग्नमेवावगच्छतीति -> wait! In TS: "स्यानु च च्छिद्या न च दक्षिणेति" or "स्थानु च च्छिद्यान्न दक्षिणेति"? Wait, Baudhayana text: End of line 10: भवतस्स्थानु (or भवतस्थानु?) Look at: `भ

निरुप्योपरमत्यावागच्छते सꣳसादयति ' तस्या एते भवतो यज्ञो देवानामादित्यानामवसा नूतनेनेत्या॑दित्या एवैनं भाग- धेयं प्रेप्सन्तो विशमवगमयन्तीति ब्राह्मणमथ वै भवति यदि नावगच्छेदाश्वत्थान्मयूखान्सप्त मध्यमेषायामुपहन्यादिति ' ५. प्रागीषमनो १ ऽवस्थापयित्वाश्वत्थान्मयूखान्सप्त १ मध्यमेषायामुप- हन्ति १ ' । मध्यममुपहृत्य २ चौनप्रतीचस्त्रीन्प्राच आयातयतीद- महमादित्यान्बध्नाभ्यासमुष्मादमुष्यै विशो ऽवगन्तोरित्या॑दित्या एवैनं बद्धवीरा विशमवगमयन्तीति ब्राह्मणमथ वै भवति यदि नावगच्छेदेतमेवादित्यं चरुं निर्वपेद्दिषे ऽपि मयूखान्सं- १०. नह्येत्तान्सहेध्मेनाभ्यादध्यादिति ' तान्सहैवेध्मेनाभ्यादधात्येनपरु- ध्यमेवावगच्छतीति ब्राह्मण

गार्हपत्ये नवं पात्रमधिश्रित्य तिरः पवित्रमाज्यमानीय तिरः पवित्रं कृष्णलान्यवापत्यथाऽऽज्यं निर्वपत्यथाऽऽज्यमधिश्रित्योभयं¹ पर्यग्नि कृत्वाऽन्तर्वेद्यासादयत्यथ वै भवति चत्वारिचत्वारि कृष्णलान्यवद्यति चतुरवत्तस्याप्त्या इत्यष्टाै देवताया अवद्यति चत्वारि स्विष्टकृते ऽष्टाविडायाै² चत्वार्यवान्तरेडाया एकं प्राशित्रा- ५ यैकं यजमानायाऽऽज्यमेव जुह्वतो जुह्वत्याऽऽज्यं प्राश्नन्तः³ प्राश्न- न्त्यथैनान्येकधोद्धृत्य⁴ ब्रह्मणे उपहरति ॑ तस्या एते भवतो हिरण्यगर्भः प्रजापत इति ॑ ॥ २३ ॥ यो ब्रह्मवर्चसकामः स्यात्स एतग्ं सौर्यं चरुं निर्वपेदि- त्यैतयेष्ट्या यक्ष्यमाण उपकल्पयते पञ्च सुवर्णानि कृष्णलानि १० सुवर्णरजताै च रुक्मावथैतं चरुग्ं श्रपयित्वाऽभिघार्यो

[ १३ : २३, २४ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १३५

भवन्ति स प्रत्नवद्भि काव्या हिरण्यपाणिमूतये वाममद्य सवितर्वरेण्येत्य पर्वतानाᳵ स्तोमाꣳस्त्वा विचारिणीत्यन्वाहार्य- मासाद्य हिरण्यं ददात्ये'तामेव निर्वपेद्धिरण्यं विन्देति ' तस्या एता एव भवन्त्ये'तामेव निर्वपेद्यस्य हिरण्यं नश्येदिति ' तस्या ५ एता एव भवन्ति ' ॥ २४ ॥ यः सोमवामी स्यात्तस्मा एतᳵ सोमेन्द्रᳵ श्यामाकं चरुं निर्वपेदिति ' १तस्या एते भवत ऋदूदरेणापामन्त्युरिति ' सोमवामी वा अन्यो भवत्यन्यः सोमातिपवितो भवति ' यः सोमातिपवितः स्यात्तस्मा एतᳵ सोमेन्द्रᳵ श्यामाकं चरुं १० निर्वपेदिति१ ' तस्या एते भवतः प्र सुवानः सबाधस्त इत्यग्नये दात्रे पुरोडाशमष्टाकपालं निर्वपेदिन्द्राय प्रदात्रे पुरोडाशमेका- दशकपालं पशुकाम इत्ये'तयेष्ट्या यक्ष्यमाण उपकल्पयते दधि मधु घृतमपो यवानित्य'थ देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इति प्रतिपदं कृत्वाग्नये दात्रे जुष्टं निर्वपामीति चतुरो मुष्टीन्व्रीहीणां १५ निर्वपत्ये'तामेव प्रतिपदं कृत्वेन्द्राय प्रदात्रे जुष्टं निर्वपामीति चतुर एव व्रीहीणामे'तामेव प्रतिपदं कृत्वा प्रजापतये जुष्टं निर्वपामीति चतुरो यवानां ' तेषां व्रीहिष्वेव हविष्कृतमुद्वा- दयत्यु'पोद्यच्छन्ते यवान्हविष्कृता वाचं विसृजते ' समानं

१ The passage marked between १ ... १ is not found in M Be BU. In the words as handed down by Be 8, I inserted अन्यो (l. 8, first time) and तस्मा (l. 9) and changed अन्यं (l. 8, second time) into अन्यः । D: सोमवामौ चोन्यो भवत्यन्यं विदुः सोमातिपवितः (sic)

पूतꣳसुभे सुसन्द्र सर्पिष इति ।॥ २५ ॥ Line 19: "अष्टाकपालꣳ श्यामाकानां"! Yes! It is ꣳ (Devanagari Gomukha / Gum sign: ꣳ), representing the nasalized vowel or anunasika before sibilants/h! So: Line 8: प्रदातारꣳ हवामहे Line 9: पूतꣳसुभे Line 11: एकादशकपालꣳ सौम्यं Line 19: अष्टाकपालꣳ श्यामाकानां

Wait, look at line 8: "प्रदाता वज्रो घृतं न" Wait, "वज्री" or "वज्रो"? Look at line 8: "प्रदाता वज्रो" or "प्रदाता वज्री"? Wait, the letter is: व - ज्ञ - ौ = वज्रौ? Look closely: व - ज्र - ौ? No, there are two upper strokes: 'ौ'! Wait, is it "वज्रौ" or "वज्री"? Look at the right stroke: it has two prongs! That is 'ौ' (vakra/au) or 'ी'? Wait, the mantra is: "प्रदाता वज्री घृतं न पूतं..." Wait! Look at the image: व -

. Then द्धा? No, the loop has a circle: द्वा? No, look at धो: ध with ो. Wait, could it be उद्वाथो or उद्धाथो or उद्वाधो? Let's search the mantra: "... अग्रमभ्यत्यौजसा" Ah, in TB (Taittiriya Brahmana) or TS: Wait! TS 2.3.4.3 or similar: "बुध्नवती अग्रवती याज्यानुवाक्ये भवतः... महान्मही अस्तभायद्... " Wait, TS 2.3.14.4 or 3.3: "महान्मही अस्तभायद् वि द्यां धा अग्रमभ्यत्यौजसा"? Wait! "वि द्यां धा अग्रमभ्यत्यौजसा" -> in sandhi: अस्तभायद्विद्यांधो? Wait, look at the image: अ स्त भा य दु द्धा धो ? Wait, let's look closely at दुद्धाधो: First letter: अ Second: स्त Third: भा Fourth: य Fifth: दु Sixth: द्धा (or द्वा or ध्वा or द्या)

भवति जायमानो यमादित्या अँशुमाप्याययन्तीति ' यं कामयेतान्नादः स्यादिति तस्मा एतं त्रिधातुं निर्वपेदिन्द्राय राज्ञे पुरोडाशमेकादशकपालमिन्द्रायाधिराजायेन्द्राय स्वराज्ञ इत्य॑थ देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इति प्रतिपदं कृत्वेन्द्राय राज्ञे जुष्टं निर्वपामीति चतुरो मुष्टीन्व्रीहीणां निर्वपत्येतामेव ५ प्रतिपदं कृत्वेन्द्रायाधिराजायेन्द्राय स्वराज्ञ इति चतुरश्चतुरो मुष्टीनेकेकस्यै देवतायै ' हविष्कृ॒ता वाचं विसृजते ' समानं कर्माधिवपनाद॑ध्यूष्य गार्हपत्य एकादशोत्तानानि कपालान्युप- दधात्य॑थ वै भवत्युत्तानेषु कपालेष्वधिश्रयत्ययातयामत्वाय ' त्रयः पुरोडाशा भवन्ति ' त्रय इमे लोका ' एषां लोकाना- १० माप्यै ' उत्तरउत्तरो ज्यायान्भवतीति ' स उत्तरमुत्तरमेव [L1

? No. Wait, let's look at: could it be छ? Wait! Is that letter कृorछ? Wait, why would it be छ? छलेन्द्राय? No. Wait, could it be a misprint in Caland's edition? Let's look at the letters: First letter: top bar, vertical down, left loop, right loop? Wait, it has a loop on the left, and a vertical stroke on the right with a curve? Wait, look at ह? Look at द्वाinद्वादशोत्तानानि(line 5):द्वा. Look at द्धिinत्वामिद्धि(line 8):द्धि. Wait, look at the letter in line 2 again: Could it be कृ? Wait, what if it's कृand the next letter isते? Wait, is कृandते=कृते? "प्रतिपदं कृते"? No, "प्रतिपदं कृत्वा" is the idiom. Wait, could it be कृthenत्वे? How is त्वेprinted in this font? Look at line 15:रेवतीर्नः->ती. Look at line 8: रायंतरायानु