बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

ष्ठापयत्यपद्यमानः पृथिव्यामाशा दिश आपृणेत्यथैनत्सन्वीक्षते सूर्यस्य त्वा चक्षुषान्वैक्ष ऋजवे त्वा साधवे त्वा सुचित्ये त्वा भूत्यै त्वेत्यथैनं प्रदक्षिणँ पुरीषेण पर्यूहतोट्दमहममुमामुष्यायणं विशा पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन पर्यूहामीति यथावर्णमथैनँ संदंशेन परिगृह्य सते ऽवधाय छागापयसाच्छृणत्ति गायत्रेण त्वा ५ छन्दसाच्छृणद्मि त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसाच्छृणद्मि जागतेन त्वा छन्दसाच्छृणद्मि कृणन्तु त्वा वाक् कृणन्तु लोकं कृणन्तु त्वा हविष्कृन्द्धि वाचं कृन्द्ध्यूर्जं कृन्द्धि हविर्देव पुरश्चर सख्यासं त्वेत्यन्तरतश्च बाह्यतश्च स्वाच्छृण्णं कृत्वा गोपयसाभिविष्यन्दय- त्येवमेव द्वितीयं महावीरमाच्छृणत्त्येवं तृतीयं ' तूष्णीं पिन्वने १० रौहिणकपा

[प्रवर्ग्यः] Digitized by Madhuban Trust [ ६ । ५ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २७१

शफोपयमनमौदुम्बरꣳ स्रुवमौदुम्बर्यौ स्रुचावनिष्कीर्णे रौहिण- हवणी द्वे औदुम्बर्यौ धृष्टी त्रीणि धवित्राणि कार्ष्णाजिनान्यौ- दुम्बरदण्डानि ' वैणवदण्डानीत्येके ' षडौदुम्बराञ्छकलांश्चैकङ्कतौ च १ समिधं त्रयोदश वैकङ्कतानपरिधीन्वैकङ्कतीꣳ स्रुचं प्रचरणीं ५ कार्ष्मर्यमयानपरिधीन्सुवर्णरजतौ च रुक्मौ द्वे घर्मदुघे धेनुं च छागां च द्वौ कुशमयौ वेदावेकं मौञ्जं वेदमपरिवासितं मौञ्जं रज्जुदाम मुञ्जप्रलवान्रौहिणपिष्टानि खरेभ्यः सिकता इत्य॑थ प्रायणीयेन चरति॑ प्रायणीयेन चरित्वा पदेन चरति॑ पदेन चरित्वा राजानं क्रीत्वोद्वातिथ्यं २ निर्वपत्यातिथ्येन प्रचार्य पूर्वाꣳ १० शान्तिमुपयन्ति नमो वाच इत्य॑थाग्रेण गार्हपत्यं तृणानि सꣳस्तीर्य तदेतत्परिघर्म्यꣳ सर्वꣳ सꣳसादयन्त्य॑त्र सम्राडासन्दी- मत्र स्थूणां गोदोहनीमत्र छागायै शङ्कुमित्य॑थोत्तरेण गार्ह- पत्यꣳ स्फेनोद्धृत्यावोक्ष्य सिकता निवपति॑ तं प्रादेशमात्रं परिमण्डलं प्रवृञ्जनीयं खरं करोत्य॑थैनꣳ सिकताभिराश्राग्निनं १५ करोत्य॑थोत्तरेणाहवनीयꣳ स्फेनोद्धृत्यावोक्ष्य सिकता निव- पति॑ तं प्रादेशमात्रं परिमण्डलमुद्वासनीयं खरं करोत्य॑थैनꣳ सिकताभिराश्राग्निनं करोत्य॑थोत्तरे शालाखण्डे स्फेनोद्धृत्या- वोक्ष्य सिकता निवपति॑ तं चतुरश्रं ३ निस्यन्दनवन्तमुच्छ्रितखरं करोत्य॑थैनꣳ सिकताभिराश्राग्निनं करोत्य॑थाध्वर्युः प्रचरणीयं

१ om. IHP. २ क्रीत्वोद्वा० only I. ३ Thus BTBh.; •स्रं the other MSS.

CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

: छागलमथैतेनैव यथेतमेत्य निष्क्रमयन्ति२ वृषलान् ' (or निष्क्रमयन्ति३). Let's look at the digit after निष्क्रमयन्ति: is it २ or ३? Look at ३ ०क्रामयंति BF. If the footnote is ३, then the text has ३. But it really looks like a २ or ३. Let's transcribe as ३ if it's 3, or २ if 2. Wait, look at footnote 2: २ Thus PITHF; छासृणति JB. Wait, what word in the text corresponds to २? "प्रत्युजति" - JB has "छासृणति"?? No, wait! "छासृणति" could be for "छागलम्"? No, "छासृणति" is a verb (3rd person singular present, like स्तृणाति / छास्तृणाति). Wait, could प्रत्युजति be the reading of PITHF, and JB has छासृणति? Yes! Then where is the marker २? Is there a marker २ after प्रत्युजति? Look at line 13: प्रत्युजति - there is NO marker after it. Wait, look after

ै'! Wait, there is a small space? No, "षडौदुम्बराञ्छकलावैकङ्कतौ" - wait, in dual/plural: "षट् औदुम्बरान् शकलान् वैकङ्कतौ च"? Wait, why "शकला"? Is it "शकलान्" with sandhi? शकलान् + वैकङ्कतौ -> शकलावाँ ३ वैकङ्कतौ? Or शकलावैकङ्कतौ? In BSS: "षडौदुम्बराञ्छकलावैकङ्कतौ च समिधं"? Wait, no! "शकलौ वैकङ्कतौ च समिधं"? Look at the matra on 'ल': is it 'लौ'? LOOK AT IT! 'क' followed by 'ल' with an au-matra (one vertical line after, two strokes on top)?? Wait! Look at the top of 'ला': There are TWO strokes above the space between ल and the next letter! Wait, no, the next letter is 'वै', which has two strokes on top. What is on 'ल'? Just one vertical line 'ा'? Wait, let's re-read: ष - डौ - दु - म्ब - रा - ञ्छ - क - ला - वै - क - ङ्क - तौ - च Wait, is it "षडौदुम्बराञ्छकलावैकङ्कतौ"? Or

२७४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ९ । ६, ७ । ]

श्वावापराह्निके ' ऽथाध्वर्युः प्रचरणीयं महावीरꣵ शफाभ्यां परिगृह्य सव्ये पाणौ समावृत्याज्यस्थाल्याः सस्रुदुपहृतेनाज्येन गार्हपत्ये ऽनवानꣵ संतताः सप्त प्राणाहुतीर्जुहोति प्राणाय स्वाहा व्यानाय स्वाहापानाय स्वाहा चक्षुषे स्वाहा श्रोत्राय स्वाहा मनसे स्वाहा वाचे सरस्वत्यै स्वाहेति ' चतस्र उत्तरा ५ यथोपपादं दक्षाय स्वाहा क्रतवे स्वाहौजसे स्वाहा बलाय स्वाहेत्यथैनमाज्येनानक्ति देवस्त्वा सविता मध्वानक्त्वित्येतस्मिन्काले प्रतिप्रस्थाता राजतꣵ रुक्मं प्रवृञ्जनीये खर उपगूहति पृथिवी तपस्त्वानुशिक्षेत्यथ मुञ्जप्रलवान्व्यतिषज्यादीपयत्यर्चिरसि शोचि- रसि ज्योतिरसि तपो ऽसीति ' तान्युत्प्रवृञ्जनीये¹ खरे संप्रकीर्य १० तेषु प्रचरणीयं महावीरꣵ सꣳसादयति ॥ ६ ॥ सꣳसीदस्व महाꣵ असि शोचस्व देववीतमः । वि धूममग्ने अरुषं मियेध्य सृज प्रशस्त दर्शतमित्यथैनमाज्येन पूरयत्यञ्जन्ति यं प्रथयन्तो न विप्रा वपावन्तं नाग्निना तपन्तः । पितुर्न पुत्र उपसि प्रेष्ठ आ घर्मो अग्निमृतयन्नसादीदित्यस्य प्रादेशेन १५ दिशो व्याख्यापयत्यनाधृष्या² पुरस्तादग्नेराधिपत्य आयुर्मे दा इति पुरस्तात्पुत्रवती दक्षिणत इन्द्रस्याधिपत्ये प्रजां मे दा इति दक्षिणतः । ' सुषदा पश्चाद्देवस्य सवितुराधिपत्ये प्राणं मे दा इति पश्चादाश्रुतिरुत्तरतो मित्रावरुणयोराधिपत्ये श्रोत्रं

१ तान्प्र० BT Keś. अथैतान्प्र० or अथैनान्प्र० the other MSS. २ Thus BTI Bh. and HP (the last two व्याख्या०); FJ: वयख्या०; Keś. thrice व्याख्यापयत्य०

? No! Wait, look at the glyph again: त(ta) प(pa) Then:स्+त? Wait, why did I think स्त? Look at the left: it has सwithout the vertical line, connected directly toत? Wait, does प्यhave a round head? No,पis square. But this letter has a round left, likeस. Wait! Could it be तपसा त्वाय? No. Wait, what if it is तपस्याय? Wait, what if it is तपस्त्याय? Wait, let's search: does "तपस्त्याय" or "तपस्याय" exist? What about तपस्काय? Wait, let's look at the handwritten note at the very top of the page! Top margin, handwritten in pencil: पुतार्क्यः? No, look at that word: पु त ा र् त्य? पूतार्क्यः? Wait, in line 16: ॥ ७ ॥`. This is adhyāya 7! What is the topic of adhyāya 7? Agnicayana! Rukma-dhāraṇa! The golden plate (sauvarṇa

तयोरन्यतरदाग्नीध्रायोत्प्रयच्छत्यथैनं त्रिः प्रदक्षिणं परियन्ति प्रणवेप्रणवे धून्वन्तस्त्रिः परौत्योत्तरतस्तिष्ठन्त्यथ धवित्राण्या- दत्ते ऽपरेण परिक्रान्तायोत्तरतस्तिष्ठते प्रतिप्रस्थात्रे द्वे धवित्रे प्रयच्छति ' तयोरन्यतरदाग्नीध्रायोत्प्रयच्छत्यथैनं पर्युपविशन्ति ' पश्चात्प्राङ्मुखो ऽध्वर्युरुपविशति ' पुरस्तात्प्रत्यङ्मुखः प्रतिप्रस्था- ५ तोत्तरतो दक्षिणमुख आग्नीध्रस्त एवमेव प्रणवेप्रणवे धून्वन्त आसत उपसमासङ्गं¹ल्मुकान्याप्याययन्तो महावीरमथ यत्र होतुरभिजानाति याभिर्वर्त्तिकां ग्रसिताममुञ्चतमिति तदेन- मुपोत्थाय रोचयतो ऽध्वर्युश्च यजमानश्च दृश प्राचीर्दृश भासि दक्षिणेत्येतेनानुवाकेनाथ यत्र होतुरभिजानात्यप्रख्यतौ- १० मश्विना वाचमस्मे इति तद्धवित्राण्युपोद्यच्छन्ते ' ऽथ यत्र होतुरभिजानात्यरूरुचदुषसः पृश्निरग्रिय इति तद्रुचितो घर्म इत्युक्ता यथेतं त्रिः पुनः प्रतिपरियन्ति निधाय धवित्राण्य- वकाशैरवेक्षमाणा उपतिष्ठन्ते ऽपश्यं गोपामिति प्रतिपद्याग्नीमहि त्वा मा मा हिंसीरित्यातो ' ऽथ गार्हपत्यमुपतिष्ठते त्वमग्ने १५ गृहपतिर्विश्वामसि विश्वासां मानुषीणाङ् शतं पूर्भिर्यविष्ठ पाह्यंहसः समेद्धारङ् शतं हिमास्तन्द्राविणङ् हार्दिवानमिहैव रातयः सन्त्वित्यन्तर्हिते प्रतिप्रस्थाता वेदे पत्नीं वाचयति लष्टीमती ते सपेयेत्यान्तादनुवाकस्यैतस्मिन्काले प्रतिप्रस्थाता दक्षिणङ् रौहिणं जुहोत्यहर्ज्योतिः केतुना जुषताङ् सुज्योति- २० र्ज्योतिषाङ् स्वाहेति ' ॥ ८ ॥ द्वितीयः । १ Thus BPJ Bh. Keś. ; उपसमासञ् • H1 ; उपसमासंडं • P.

ति" or "पिन्वने ऽनुदिशति" or "पिन्वने ददाति" or "पिन्वने करोति"? Wait! Let's search: "अदित्यै रास्नासीति दोहनं कंसं पिन्वने" Wait, in Apastamba Srautasutra 15.9: "अदित्यै रास्नासीति रशनामादाय... दोहनं कंसं पिन्वने करोति" or something? Wait, in Caland, what did he print? Let's look at the image very carefully! The word is: द + ू + त + ि = "दूति" ?? Wait, look at the letter: Is it 'ध'? Wait, look at 'ध' in 'घर्म' (L4, 7, 9, 11, 12): 'घ' has two curves and vertical line. 'ध' in 'अभिदधात्य' (L6-7): 'ध' has a loop at top left, then curve, vertical line. Now look at the letter in line 3: It has NO loop at top left. It has a vertical stem, then rounded back like 'द', and from the bottom of 'द' a stroke goes down-left, like 'ू' or 'ृ'! Wait, could it be 'दृ'? 'दृ' + 'ति' = 'दृति'? WAIT! A DṚTI (दृति)??

पूर्वं गोपयो ऽवनयति..."! Wait, how is "च । अध्वर्युः" printed here? Let's look very carefully at L9: First glyph: च Then a space? No, च is followed by a vertical line, wait: Is it चोर्ध्वयुः? Wait, look at चोध्वर्युः: Could it be चोऽध्वर्युः? Wait, look at the top: Above the first vertical bar, there is a hook: that's े? Wait, could it be तेष्वध्वर्युः? No, it starts with च. Wait, let's look at चोर्ध्वयुः: Wait, does it say: चोर्ध्वयुः? Where does ोर्ध्व come from? No, root धृ? No. Wait, look at the letter: च then ो then ऽ? Look closely at: च Then a vertical stroke with a flag to the left: like ो! Then: र्ध्व? Wait, is there an avagraha? No, there is NO avagraha after the vertical stroke! Wait, is it चाध्वर्युः? Wait, if it's चाध्वर्युः, why चा? `च

प्राङ् हरति तेजो ऽसि तेजो ऽनु प्रेह्यग्निर्मा पृथिव्याः पातु वायुरन्तरिक्षात्सूर्यो दिवो दिविस्पृङ्मा मा हिꣳसौरन्तरिक्ष- स्पृङ्मा मा हिꣳसीः पृथिविस्पृङ्मा मा हिꣳसीः सुवरसि सुवर्मे यच्छ दिवं यच्छ दिवो मा पाहीत्य॑थ वातनामानि व्याचष्टे ५ समुद्राय त्वा वाताय स्वाहेति पञ्चानवानमेवमेव द्वे उत्तरे॑ । षडुत्तराणि यथोपपादमग्नये त्वा वसुमते स्वाहा सोमाय त्वा रुद्रवते स्वाहा वरुणाय त्वादित्यवते स्वाहा बृहस्पतये त्वा विश्वेदेव्यावते स्वाहा सवित्रे त्वर्भुमते विभुमते प्रभुमते वाजवते स्वाहा यमाय त्वाङ्गिरस्वते पितृमते स्वाहेति॑ । विश्वा १० आशा दक्षिणसदिति दक्षिणत आसीनं ब्रह्माणमीक्षते॑ । विश्वा- न्देवान्याडिहेति पश्चादासीनꣳ होतारम्॑ । सव्येनात्याक्रामञ्ज- पति स्वाहाकृतस्य घर्मस्य मधोः पिवतमश्विना स्वाहाग्नये यज्ञियाय शं यजुर्भिरिति॑ । यजमानमतिवाचयत्यश्विना घर्मं पातꣳ हार्दि वानमहर्दिवाभिरूतिभिरनु वां द्यावापृथिवी मन्- १५ सातामित्यु॑च्चैराश्राव्याह घर्मस्य यजेति॑ । वषट्कृते जुहोति स्वाहेन्द्रायेति॑ । स्वाहेन्द्रावदित्यनुवषट्कृते उभा वाचयति घर्म- मपातमश्विना हार्दि वानमहर्दिवाभिरूतिभिरनु वां द्यावा- पृथिवी अमꣳसातां तं प्राव्यं यथावट् नमो दिवे नमः पृथिव्यै दिवि धा इमं यज्ञं यज्ञमिमं दिवि धा दिवं गच्छान्तरिक्षं २० गच्छ पृथिवीं गच्छ पञ्च प्रदिशो गच्छ देवान्घर्मपाङ्गच्छ पितॄन्घर्मपाङ्गच्छेत्येत॑स्मिन्काले प्रतिप्रस्थाता पिन्वनेनोपयमना- दुपहत्य प्रचरणीयं महावीरं पूरयत्यथैनमन्तःपरिध्यभिपौप-

यतो¹ ऽध्वर्युश्च प्रतिप्रस्थाता च सहैवेषे पी॑पि॒ह्यूर्जे॑ पी॑पि॒हि ब्रह्म॑णे पी॑पि॒हि क्ष॒त्राय॑ पी॑पि॒ह्य॒द्भ्यः॑ पी॑पि॒ह्योष॑धीभ्यः पी॑पि॒हि वन॒स्पति॑भ्यः पी॑पि॒हि द्यावा॑पृथि॒वीभ्यां॑ पी॑पि॒हि सु॒भूता॑य पी॑पि॒हि ब्रह्म॑वर्च॒साय॑ पी॑पि॒ ह्यज॑मानाय पी॑पि॒हि मह्यमित्युपा॒ꣳश्वा ज्यैष्ठ्याय॑ पी॑पि॒हीत्युच्चैर्यैनमनुदिग्भिरात्मानमभि पीपयति ५ ल्लिष्यै त्वा द्युम्नाय त्वेन्द्रियाय त्वा भृत्यै त्वेत्य॑थ यन्महावीरे पयस्तदुपयमने समवनयत्य॑थोदङ्ङुत्क्रम्याथैतदुपयमनमन्तर्वेदि प्राचीनविलꣳ सादयत्येतस्मिन्काले प्रतिप्रस्थाता राजतꣳ रुक्ममुदासनीये खर उपगूहति ' तस्मिन्प्रचरणीयं महावीर

स्वाहेत्यैतदुपयमनमन्तर्वेदिWait, look at line 16:भूः स्वाहेत्यैतदुपयमनमन्तर्वेदिWait, afterभू, is there a visarga or भूः? It is भूः स्वाहेत्यैतदुपयमनमन्तर्वेदि! Line 17: प्राचीनबिलꣳ सादयित्वा तस्मिन्नग्निहोत्रविधिं चेष्टित्वा ' सLine 18:यावन्तः प्रवर्ग्यस्य³र्त्विजस्तेषूपहवमिष्ट्वा यजमान एव प्रत्यचं भक्ष-Line 19:यति हुतꣳ हविर्मधु हविरिन्द्रतमे ऽग्नौ पिता नो ऽसि मा`

Wait, look at footnote 3: ३ प्रवर्ग्यस्य om. PHTJ., the three others read it. Line 18 has: प्रवर्ग्यस्य³र्त्विजस्तेषूपहवमिष्ट्वा -> प्रवर्ग्यस्य³ then र्त्विजस्तेषूपहवमिष्ट्वा.

Let's check the bottom text: १ Thus PJHI; तथैवांतरांजनं TF. २ संस्पृश्य all. ३ प्रवर्ग्यस्य om. PHTJ., the three others read it. 36

And at

Digitized by Madhuban Trust २८२ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ९ । ११, १२ । ] मा हिꣳसीरभ्यामं ते देव घर्म मधुमतो वाजवतः पितुमतो ऽङ्गिरस्वतः स्वधाविनो ऽशीमहि त्वा मा मा हिꣳसीरित्येतै- तदुपयमनं परिकर्मी वाग्नीध्रो वोच्छिष्टखरे मार्जयित्वान्तर्वेदि प्राचीनबिलꣳ सादयित्वा तस्मिन्सुवर्णरजतौ च¹ रुक्मौ प्रास्य मदन्तीरप आनीय हिरण्यवतीभिर्मार्जयन्ते ॥ ११ ॥ ५ हिरण्यवर्णाः शुचयः पावका इति चतसृभिरथैव मद- न्तीरपो निनीयाज्यस्थाल्याः स्रुवेणोपघातं घर्मप्रायश्चित्तानि जुहोति प्राणाय स्वाहा पूष्णे स्वाहेत्येताभ्यामनुवाकाभ्यामथैत- दुपयमनमन्तर्वेदि प्राचीनबिलꣳ सादयित्वा तदेतत्परिघर्म्यꣳ सर्वꣳ समवगमय

Wait, footnote 5 is after 'वा': "वा५" "मासांस्तापचिते ऽग्नौ '" "प्रवर्ग्यं६" (superscript 6 after प्रवर्ग्यं).

Line 12: "अनूचित्वा संवत्सरं न मांसमश्नीयान्न रामामुपेयान्न मृन्मयेन" Let's check every word: "अनूचित्वा" -> अ-नू-चि-त्वा "संवत्सरं" -> सं-व-त्-स-रं "न मांसमश्नीयान्न" -> न मां-स-म-श्नी-या-न्न "रामामुपेयान्न" -> रा-मा-मु-पे-या-न्न "मृन्मयेन" -> मृ-न्-म-ये-न All perfectly clear.

Line 13: "पिबेन्नास्य राम उच्छिष्टं पिबेत्तेज एव तत्संस्कुरुत इति ब्राह्म-" Check every word: "पिबेन्नास्य" -> पि-बे-न्ना-स्य "राम" -> रा-म "उच्छिष्टं" -> उ-च्छि-ष्टं "पिबेत्तेज" -> पि-बे-त्ते-ज "एव" -> ए-व "तत्संस्कुरुत" -> त-त्-सं-स्कु-रु-त "इति" ->

मौदुम्बरीः समिधो लुङ्गप्रलवाश्चौद्विष्टानि खरेभ्यः सिकता इत्यत्र पूर्वाꣳ शान्तिमुपयन्ति नमो वाच इत्येत्याग्रेणाहवनीयं तृणानि सꣳस्तीर्य तदेतत्परिघर्म्यꣳ सर्वꣳ सह सꣳसादयन्त्यथ सम्राडासन्दीमत्र स्थूणां गोदोहनीमत्र छागाये शङ्कुमित्येतौ खरौ नानेव सतयोः समुपात्तैव सह सꣳसादयन्त्येतमुच्छिष्ट- ५ खरं १ परिकर्मी वाग्नीध्रो वा सते समुष्य दक्षिण्या द्वारोप- निर्हृत्य मार्जालीयदेशे निवपत्यथैतेनैव यथेतमेत्य निष्क्राम- यन्ति २ वृषलाञ्छ्वयन्ति पत्नीम् ' ह्वयन्ति होतारम् ' ह्वयन्ति ब्रह्माणम् ' ह्वयन्ति प्रतिप्रस्थातारम् ' ह्वयन्ति प्रस्तोतारम् ' ह्वयन्त्याग्नीध्रं ' परिश्रयन्ति द्वाराण्यथैतां पत्नीमुदग्दग्रेण वास- १० सान्तर्दधति ३ परिस्तृणन्ति ' दक्षिणत उपविशतो ब्रह्मा च यजमानश्चात्र पूर्वाꣳ शान्तिमुपयन्ति येषामनुपेता भवत्यथ४ गार्हपत्य आज्यं विलाय्योत्पुनात्येतस्मिन्काले प्रतिप्रस्थाताऽव- नीये शलाकामिश्रमादाय मुखदघ्ने धारयन्पुरस्तात्प्रत्यङ्मुख- स्तिष्ठति ' तमध्वर्युः पश्चात्प्राङ्मुखस्तिष्ठन्त्सुवाहुत्याभिजुहोति घर्म १५ या ते दिवि शुग्गा गायत्रे छन्दसि या ब्राह्मणे या हविर्धाने तां त एतेनावयजे स्वाहेति ' तमचैव प्राञ्चापरमादाय नाभिदघ्ने धारयन्पुरस्तात्प्रत्यङ्मुखस्तिष्ठति ' तमध्वर्युः पश्चात्प्राङ्मुखस्तिष्ठ- न्त्सुवाहुत्याभिजुहोति घर्म या ते ऽन्तरिक्षे शुग्गा त्रैष्टुभे

१ ऽथैनम्• HIP; ऽथैतद्• TF; ऽथैनद्• B. २ Thus PITHJ; निष्क्रामयंति BF. ३ Thus BT Bh. Keś. ; •दधाति IFHP. ४ Thus PIFHJ ; भवंत्त्य BT.

छन्दसि या राजन्ये याग्नीध्रे तां त एतेनावयजे स्वाहेति' तमत्रैव प्रास्यापरमादोष जानुदघ्ने धारयन्पुरस्तात्प्रत्यङ्मुख- स्तिष्ठति' तमध्वर्युः पश्चात्प्राङ्मुखस्तिष्ठन्त्सुवाहुत्याभिजुहोति घर्म या ते पृथिव्याँ शुग्या जागते छन्दसि या वैश्ये या सदसि तां त एतेनावयजे स्वाहेति' तमत्रैव प्रास्य विवृत्य द्वाराद्यथ प्रवर्ग्यमादाय पूर्वया द्वारोपनिष्क्रामन्त्यनु नो ऽद्यानु- मतिरन्विदनुमते त्वमिति द्वाभ्यामथ महावेदिमवक्रम्य प्रस्तो- तारमाह प्रस्तोतः साम१ गायेति' साम्ना प्रस्तोतान्ववैति२' चिन्निधनमुपैति' पुरुषःपुरुषो निधनमुपैतीति ब्राह्मणमंथा- भिक्रामन्ति ॥ १३ ॥ दिवस्त्वा परस्याया अन्तरिक्षस्य तनुवः पाहि पृथिव्यास्त्वा धर्मणा वयमनुक्रामाम सुविताय नव्यस इति' विषुवति द्वितीयं निधनमु

हावीरं' (line 8): 'म' has the left loop and vertical stem.

• 'स' in 'सिकताभिरनुप्रकिरत्यथाध्वर्युः' (line 7-8): 'स' has a round head, diagonal, loop, leg. The letter in line 7 has: a round head? Wait, look at the font: Is it 'मुञ्जप्रलवै-'? Yes! Muñja (मुञ्ज) grass is standard in pravargya! "मुञ्जप्रलवैः" - with tips/shoots of muñja grass. Wait, why does it look like 'सु' or 'मु'? Look closely: the left part is like 'म' with 'ु' = 'मु'. Wait, is it 'मुञ्ज' or 'सुञ्ज'? It's definitely 'मुञ्ज'! Wait, look at the second letter: ञ + ज = ञ्ज. Then 'प्र - ल - वै - र - नु - वि - प्रा - च्य'. Wait, is it 'अनुविप्राच्य' or 'अनुविप्रुच्य'? It says: 'अनुविप्राच्य' (anu-vi-prā-cya). Then: 'सिक-' at the end of line 7.

Line 8: "ताभिरनुप्रकिरत्यथाध्वर्युः प्रचरणीयं महावीरं शफाभ्यां" Let's check: "

्योः प्रतीचीनबिलᳵ सादयत्यथैतद्रज्जु-Wait, after बिल, there is that same sign! And in line 18:तिरश्चीनाग्राᳵ संस्पृष्टाᳵ सादयत्यथैते Wait, could it be the sign for ardhavisarga in line 18 (तिरश्चीनाग्राᳵ संस्पृष्टाᳵ), but why in line 13? Wait, in Baudhayana, neuter accusative singular ending before 's' - wait, in Taittiriya Shakha, -am before s/sh/sh becomes anunāsika vowel, or does it? Yes! In Taittirīya, -am before sibilants becomes nasalized vowel (anunāsika), represented often by that symbol! Wait, in line 18: तिरश्चीनाग्राᳵ संस्पृष्टाᳵ- is it plural accusative feminine?शमीं? Look at line 17: अथैतामभ्रिं दध्ना मधुमिश्रेण समज्य जघनेनLine 18:शूण्ये तिरश्चीनाग्राᳵ संस्पृष्टाᳵ सादयत्यथैते धृष्टी दध्नाWait! Not शूर्पे, butशूण्ये? Wait, look at line 11: अथैते श

२८८ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ६ । १५, १६ । ] मधुमिश्रेण समज्याभ्यग्राभ्यां १ प्रतीचीनाग्रे सꣳस्पृष्टे सादयत्यथैते धवित्रे दध्ना मधुमिश्रेण समज्य जघनेन पृष्टी सꣳस्पृष्टे सादय- त्यथैता दशौदुम्बरीः समिधो दध्ना मधुमिश्रेण समज्य जघनेन धवित्रे प्रतीचीनाग्राः सꣳस्पृष्टा विस्तीर्णात्यथैतामाज्यस्थालीं दध्ना मधुमिश्रेण पूरयित्वा जघनेनाग्निꣳ सꣳस्पृष्टाꣳ सादय- ५ त्यथैतद्धवित्रं दध्ना मधुमिश्रेण समज्य तेनाज्यस्थालीमपिदधा- त्यथैते रौहिणकपाले दध्ना मधुमिश्रेण समज्य जघनेनाज्य- स्थालीꣳ सꣳस्पृष्टे सादयत्यथैतꣳ स्रुवं दध्ना मधुमिश्रेण पूरयित्वा जघनेनाज्यस्थालीमन्तरेण रौहिणकपाले प्रतीचीनबिलꣳ सꣳस्पृष्टꣳ सादयत्यथैतं कुशमयं वेदं विस्रस्य दध्ना मधुमिश्रेण १० समज्य जघनेनाज्यस्थालीं प्रतीचीनाग्रꣳ सꣳस्पृष्टं विस्तीर्णा- त्यैतामासन्दीं विस्रस्य दध्ना मधुमिश्रेण समज्याचैवोत्तरतः सꣳस्पृष्टाꣳ सादयत्यथैतां मृदमतिशिष्टां दध्ना मधुमिश्रेण समज्यान्तरेण सक्थिनी निवपति ॥ १५ ॥ घर्मैतत्ते ऽन्नमेतत्पुरीषं तेन वर्धस्व चा च प्यायस्व वर्धिषी- १५ महि च वयमा च प्यासिषीमहीत्यथैनꣳ सिकताभिरनुप्रकीर्य मुञ्जप्रलवैरनुविप्राच्य रौहिणपिष्टैरनुप्रकीर्य कृष्णाजिनेन प्राचीन- ग्रीवेणोत्तरलोम्ना प्रोर्णोत्यपि वाभितः प्रचरणीयं महावीरं परिचिनोत्यादित्यमण्ड लवदथैनमुपतिष्ठते ऽयं यः पुरुषरूपो ऽसि स न आस्से न तिष्ठसि । नोर्ध्वा न तिर्यग्विधां ते ऽनु २० विच्छितो ऽस्मि विधां मे ऽनु विहितो ऽसि यस्त्वमसि सो

१ Thus TB Bh. ; अधियग्राभ्यां J Keś. ; अधिया अग्राभ्यां PIF.

ऽहमस्मि यो ऽहमस्मि स त्वं नाकमारोह सह यजमानेन षाकमित्यथ गुल्मुष्टिमादाय दध्ना मधुमिश्रेणावोक्षत्यस्कान्च्यौः पृथिवीमस्कान्वृषभो युवा गाः। स्कन्नेमा विश्वा भुवना स्कन्नो यज्ञः प्रजनयतु । अस्कानजनि प्राजनि । आ स्कन्नाज्जायते ५ वृषा । स्कन्नात्प्रजनिषीमहीत्यथ प्रस्तोतारमाह प्रस्तोतर्वाशी- ष्टरꣳ साम गायेष्टाहोत्रैयं चेति' ¹ स यो बलवाꣳस्तमाह्नाने- नोदकुम्भेन संततया धारया त्रिः प्रदक्षिणं परिषिञ्चन्परीहीति' ¹ स तथा करोति' ¹ परिषिच्यमाने यजमानं गन्धर्वयजूꣳषि वाचयति रन्तिर्नामासि दिव्यो गन्धर्व इति प्रतिपद्येन्द्रो दक्षं १० परिजानादह्रीनमित्यातो' ¹ निधाय कुम्भं यथेतं त्रिः पुनः प्रतिपर्यत्यैत्यैनमुपतिष्ठत