गान्धर्व तन्त्र (शैव-शाक्त आगम - मन्त्र-रहस्य, यन्त्र एवं देवतोपासना सटीक)

सप्तमः पटलः । ७७ तर्पयित्वा गुरूनादौ मूलदेवीं च तर्पयेत् । बीजद्वयं ततो विद्या हुतभुग्दयितान्विता ॥ ६२ ॥ ततो देव्याः स्वनामान्ते तर्पयामि नमःपदम् । देवान् पितॄन् ऋषींश्चैव तर्पयेत् कुलवारिणा ॥ ६३ ॥ तर्पणादौ प्रयुञ्जीत तृप्यतां वृद्धभैरवः । तथैव परमेशानि विष्णुं रुद्रं प्रजापतिम् ॥ ६४ ॥ एवं ऋषीन् प्रतर्प्याथ पितॄनपि च भैरवान् । तृप्यतां सुन्दरी माता पिता भैरवस्तृप्यताम् ॥ ६५॥ आदौ त्रिपुरपूर्वं च तर्पणे विनियोजयेत् । श्राद्धे विवाहे दाने च स्नाने चानङ्गपूजने ॥ ६६ ॥ सर्वदा सर्वकार्येषु तान्त्रिके वैदिके तथा । त्रिपुरभैरवं चैव स्मरेत् त्रिपुरसुन्दरीम् ॥ ६७ ॥ स्वविद्यां संस्मरन् कुर्यात् क्रियां सर्वत्र चोदिताम् । द्विजातीनां च संस्कारो वेदोक्तः समुदाहृतः ॥ ६८ ॥ तेषां तु तत्र तत्रापि विद्यया विधिमाचरेत् । अन्येषामपि वर्णानां विद्ययैव समापयेत् ॥ ६९ ॥ विद्यया संस्कृतो यस्तु स एव ब्राह्मणो मतः । निघ(नो?ने)विद्यया दाहो विद्ययान्यत् समाचरेत् ॥१००॥ तेनैव तन्मयी सिद्धिः सर्वत्र भवति ध्रुवम् । यावन्न दीयते देवि सूर्यायार्घ्यं विधानतः ॥ १०१ ॥ विधिना विहिता पूजा तावत् केन प्रगृह्यते । मार्तण्डभैरवायार्घ्यं दूर्वाभिः सिततण्डुलैः ॥ १०२ ॥ १ 'यात्' क पाठः । २ 'शि' क पाठ. ।

७८ गन्धर्वतन्त्रे । रक्तपुष्पैश्चन्दनैश्च सगणाय निवेदयेत् । ‡ शिवबीजं वह्निसंस्थं वामनेत्रविभूषितम् ॥ १०३ ॥ नादबिन्दुकलायुक्तं हंसःपदमथो लिखेत् । मार्तण्डभैरवायेति प्रकाशशक्ति चालिखेत् ॥ १०४ ॥ सहितायेति चोक्त्वा वै इदमर्घ्यमतः परम् । वह्निजायान्वितं कृत्वा सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत् ॥ १०५ ॥ न दद्याद्भास्करायार्घ्यं शंखतोयैर्महेश्वरि । सर्वदेवमयं सूर्य्यं सर्वदेवनमस्कृतम् ॥ १०६ ॥ पूजयित्वा विधानेन प्रदक्षिणमनुव्रजन् । प्रणम्य भगवन्तं वै सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १०७ ॥ यः सदा पूजयेद् देवं दृष्ट्वा वा प्रणमेत् प्रभुम् । पूजितं दैवतत्वेन ब्रह्माण्डान्तरगोचरम् ॥ १०८ ॥ तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटी च तीर्थानां यदुदाहृतम् । सकृत् प्रदक्षिणां देवि दद्यात् तत्फलमञ्जसा ॥ १०६ ॥ तीर्थानां दर्शने यद्यत् तत्तद्भास्करदर्शनात् । सर्वतीर्थामृतैः स्नातो स सदा सूर्यरश्मिभिः ॥ ११० ॥ अथ त्रिपुरगायत्र्या देव्यै चार्घ्यं निवेदयेत् । सूर्यमण्डलसंस्थायै पूर्वोक्तध्यानयोगतः ॥ १११ ॥ चक्रराजं हृदि ध्यात्वा तत्र देवीं समानयेत् । अष्टोत्तरशतावृत्त्या जपन् विद्यामनन्यधीः ॥ ११२ ॥ इति श्रीगन्धर्वतन्त्रे पार्वतीश्वरसंवादे स्नानसंध्योपासनादिविधिर्नाम सप्तमः पटलः ॥ ७ ॥ १ 'य' ख पाठ । ‡ शिवेत्यादिना ह्रींबीजोद्धार कृत । § गुप्तदीक्षाविषये इद बोध्यम् ।

अष्टमः पटलः । ईश्वर उवाच ततो मौनी विशुद्धात्मा हृदि विद्यां परामृ(षे?शे)त् । अबहिर्मानसो योगी यागभूमिमथाविशेत् ॥ १ ॥ केशकीटादिसंयुक्ता न स्निग्धा नातिपिच्छला । न रूक्षा नातिनीचा वै नात्युच्चाँ न वनान्विता ॥ २ ॥ न च वायुभिराच्छन्ना नान्यप्राणिसमाकुला । धूलिकर्दमसंयुक्ता पशुभिर्न विलोकिता ॥ ३ ॥ वृक्षादिभिरनाकीर्णा द्रवर्वारिसमाकुला । अनावृता चतुर्दिक्षु मनसँस्तुष्टिकारिणी ॥ ४ ॥ ऊषरे कृषिसंयुक्ते स्थाने पुण्येऽपि नार्चयेत् । यागभूमिर्निषिद्धैषा विहिता कथ्यतेऽधुना ॥ ५ ॥ वापीकूपसमीपस्था सुमनोद्यानमध्यगा ❄ । विचित्रमण्डपैर्युक्ता शुद्धवेदिपरि(स्कृ?ष्कृ)ता ॥ ६ ॥ पताकाध्वजसंकीर्णा लाक्षारुणपरिच्छदा । पुष्पप्रकरसंकीर्णा घण्टाचामरभूषिता ॥ ७ ॥ दीपदर्पणसंयुक्ताँ वितानोपपरिष्कृताँ । पेयैर्भक्ष्यैः समायुक्ता कर्पूरागुरुधूपिता ॥ ८ ॥ बालार्कसदृशी रम्या मनःसंतोषकारिणी । तत्तदायुधपूर्णान्तर्विभूषितप्रपूजिता ॥ ६ ॥ १ 'रु' क पाठ । २ 'ष्ण्या' ख पाठ । ३ 'द्रा' ख पाठ.। ४ 'सोतु' क. पाठः । ५ 'क्त' क पाठ । ६ 'ता' क पाठ' । ७ 'स्कृ' क पाठ । * सन्धिरेशः ।

८० गन्धर्वतन्त्रे । एवमेषा महादेवि यागभूमिः समीरिता । पूजावेद्या बहिः स्थित्वा चतुर्हस्तान्तरे धिया ॥ १० ॥ गृहे चेद् द्वारदेशस्थ आचम्य मनसा गुरून् । प्रणामेदिष्टदेवीं च दिक्पालानपि चेतसा ॥ ११ ॥ इन्द्रमग्निं यमं वन्दे निर्ऋतिं वरुणं तथा । पवनं धनदं चेशं प्रजापतिमनन्तकम् ॥ १२ ॥ गणेशं चैव क्षेत्रेशं वन्दे द्वारश्रियं तथा । गणनाथं च वटुकं दुर्गां क्षेत्रं रतिं स्मरम् ॥ १३ ॥ प्रीतिं वसन्तकं चैव शङ्खपद्मनिधी तथा । सरस्वतीं महालक्ष्मीं मायां दुर्गां नमाम्यहम् ॥ १४ ॥ भद्रकालीं च स्वस्तिं च स्वाहां शुभंकरीं तथा । गौरीं च लोकधात्रीं च वागीश्वरीं नमाम्यहम् ॥ १५ ॥ ब्रह्माणं वास्तुपुरुषं प्रणामामि यथाक्रमम् । पुष्पाञ्जलिमथैतेभ्यो भक्त्या परमया दिशेत् ॥ १६ ॥ मण्डलं वामतः कृत्वा चतुरस्रं महेश्वरि । आधारं पूजयेत् तत्र पात्रं चान्नोदकान्वितम् ॥ १७ ॥ संस्कृत्य परमेशानि सर्वभूतबलिं हरेत् । तारं च भुवनेशानीं सर्वविघ्नपदं ततः ॥ १८ ॥ (हृ?कृ)दन्ते सर्वभूतेभ्यो हुंकारं वह्निवल्लभां । समुच्चरन् बलिं दद्यान्मुद्रया तत्त्वसंज्ञया ॥ १९ ॥ अङ्गुष्ठानामिकायोगं तत्त्वमुद्रेयमीरिता । १ 'श्रि' क पाठ । २ जलेन चतुरस्रकम् ख पाठ ।

अष्टमः पटलः । ८१ बालान्ते चास्त्रमालिरुय १ ङेन्तं फट्कारसंयुतम् ॥ २० ॥ अस्त्रमन्त्रः समाख्यातः सर्वविघ्नौघनाशकः । अनेनैवाक्षतान् सम्यक् संमन्त्र्य सप्तधा ततः ॥ २१ ॥ अपसर्पन्तु ते भूता भूमौ ये चान्तरिक्षगाः । दिव्यलोकगता ये च ते नश्यन्तु २ शिवाज्ञया ॥ २२ ॥ अनेनैवाक्षतांस्तत्र विकिरेद्यज्ञमण्डपे । ऐंक्लींसौः इति मन्त्रेण पूजा(देव्या?वेद्यां) महेश्वरि ॥२३॥ अङ्गं संकोचयन् वामं प्रविशेद्दैक्षिणाङ्घ्रिणा । यागमन्दिरगांस्तत्र विघ्नानुत्सारयेत् ततः ॥ २४ ॥ पाष्णिघातकरस्फोटसमुदञ्चितवक्त्रकैः । तालत्रयमिदं कृत्वा विघ्नान्सर्वानपाहरेत् ॥ २५ ॥ ततः पुनर्भुंफडिति पार्श्वमूर्ध्वमधस्तथा । आत्मनः क्रोधदृष्ट्याथ निरीक्ष्य सुमना भवेत् ॥ २६ ॥ वीक्षणं (सर्व?वर्म)बीजेन यज्ञभूमेः समीरितम् । त(तू?त्तु)र्यो बिन्दुसंयुक्तः कलानादसमन्वितः ॥ २७ ॥ ५वर्मबीजमिदं प्रोक्तं धर्मकामार्थसाधनम् । प्रोक्षणं चास्त्रमन्त्रेण यागभूमेः समाचरेत् ॥ २८ ॥ अशुद्धपत्तिसंयोगपत्तिविष्टावसेचनम् । मूषिकामण्डूकस्पर्शक्रमिकीटा ६दिसंगमः ॥ २९ ॥ अज्ञातदूषणं स्थानं मार्जनादौ च यद्भवेत् ७ । एवमादीनि नश्यन्ति लोकनात् स्पर्शनात् प्रिये ॥ ३० ॥ १ ‘री’ क. पाठ. । २ ‘न्ति’ ख पाठः । ३ ‘द’ क पाठ । ४ ‘क’ क पाठ. । ५ ‘हूं’ क पाठ. । ६ ‘घ’ ख पाठ । ७ ‘तद्दूषित’ ख पाठ. ।

८२ गन्धर्वतन्त्रे । मधुकैटभयोर्मेदसंघातैर्दृढतां गता । मेदिनी सर्वदाशुद्धा सुरपूजासु सर्वतः ॥ ३१ ॥ तस्य दोषस्य मोक्षार्थं कामबीजं लिखेत् क्षितौ । नैवेद्यादि स्वयं धृत्वा आच्छाद्य मीनमुद्रया ॥ ३२ ॥ वायुबीजेन संशोष्य वह्निना च मलं दहेत् । श्रीवत्समुद्रया दृष्ट्या तत् सर्वमवलोकयेत् ॥ ३३ ॥ यदात्मना न विज्ञातं सम्यक् पुष्पादिदूषणम् । अस्पर्शनादिकं वापि यदन्यायार्जितं भवेत् ॥ ३४ ॥ तथा निर्माल्यसंसृष्टिः कीटाद्यारोहणं च यैत् । तत् सर्वं नाशमायाति नैवेद्याद्यवलोकनात् ॥ ३५ ॥ नैवेद्यकादिकं यत्तु पुष्पगन्धादिकं च यत् । सर्वमाच्छादितं कार्यं यावदावाहयेत् पराम् ॥ ३६ ॥ आवाह्य स्थापयित्वा तु निराच्छादं प्रकाशयेत् । राक्षसाः प्रतिगृह्णन्ति निराच्छादं यतः प्रिये ॥ ३७ ॥ आसनं च ततः कुर्यान्नातिनीचं नचोच्छ्रितम् । आसनं चार्घ्यपात्रं च भग्नमासादयेन्न तु ॥ ३८ ॥ कृष्णाजिने मोक्षसिद्धिः श्रीमोक्षौ व्याघ्रचर्म्मणि । काम्यार्थं कम्बले चैवमभीष्टं रक्तकम्बले ॥ ३६ ॥ कुशासने सर्वसिद्धिर्मारणे कृष्णकम्बलम् । त्रिपुरापूजने शस्तं रक्तकम्बलमासनम् ॥ ४० ॥ नैतद् द्विहस्ततो दीर्घं सार्धहस्ता(नु?न्न)विस्तृतम् । न त्र्यङ्गुलात् समुच्छ्रायं पूजाकर्मणि संग्रहेत् ॥ ४१ ॥ १ ‘घा’ क पाठ. । २ ‘म’ क पाठ । ३ ‘चरेत्’ क पाठ. ।

अष्टमः पटलः । ८३ यथेष्टं चार्म्मणं कुर्यात् पूर्वोक्तं सिद्धिदायकम् । न दीक्षितो विशेज्जातु कृष्णसाराजिने गृही ॥ ४२ ॥ धरण्यां दुःखसंभूतिर्दौर्भाग्यं दारुजासने । आम्रनिम्बकदम्बानामासनं वंशनाशनम् ॥ ४३ ॥ बकुले किंशुके चैव पनसेषु हतश्रियः । वंशेष्टकाश्मधरणीतृणपल्लवनिर्म्मितम् ॥ ४४ ॥ वर्जयेदासनं मन्त्री दारिद्र्यव्याधिदुःखदम् । नाराचैर्वारिभिन्नं स्याद्विशीर्णं भग्नमेव च ॥ ४५ ॥ पर्युषितं परेषां तदधौतं च विवर्जयेत् । गान्तारीनिर्मितं शस्तं नानादारुमयं शुभम् ॥ ४६ ॥ न यथेष्टासनो भूयात् पूजाकर्म्मणि साधकः । काष्ठादिकासनं कुर्यान्मितमेव सदा प्रिये ॥ ४७ ॥ चतुर्विंशत्यङ्गुलेन दीर्घं काष्ठासनं शिवे । षोडशाङ्गुलविस्तीर्णमुच्छ्रायाच्चतुरङ्गुलम् ꙮ ॥ ४८ ॥ तदर्द्धाङ्गुलं वा कुर्यान्नोच्छ्रितं चात आचरेत् । धरण्या वस्त्रसंयोगाद् दारुजे कम्बलस्य च ॥ ४६ ॥ कौशेयाजिनसंयोगो हन्ति पुण्यं पुरातनम् । यथाशक्त्येकतो मन्त्री शस्तासनमुपाविशेत् ॥ ५० ॥ पाणिभ्यामासनं धृत्वा विहितं विस्तरेद् भुवि । १ 'तिदो' क पाठ । २ 'सर्व क पाठ । ३ 'बिल्वज' ख पाठः । ४ 'म्भा' ख. पाठ । ५ 'न्यद्वा' ख पाठ । ६ 'ल हि' ख पाठ ।

• कम्बलं चार्मण शैल महामायाप्रपुजने । प्रशस्तमासन देवि कथित वरवर्णिनि ॥ इत्याधिक ख पाठः ।

८४ गन्धर्वतन्त्रे । पराबीजंꕤ समुच्चार्य ततश्चाधारपूर्वकम् ॥ ५१ ॥ शक्तिपदं समालिख्य कमलासनमालिखेत् । ङेन्तं नमःपदं कुर्यादनेनैवासनं यजेत् ॥ ५२ ॥ मूलप्रकृतिं तत्रैव कूर्मं च परिचिन्तयेत् । अनन्तं चापि संपूज्य पृथिव्यर्घ्यं निवेदयेत् ॥ ५३ ॥ प्रणवं पूर्वमुच्चार्य पृथिव्यै नम इत्यपि । पाणिभ्यामासनं धृत्वा स्मरेदेवं विधानतः ॥ ५४ ॥ मेरुपृष्ठ ऋषिः प्रोक्तः सुतलं छन्द ईरितम् । कूर्मो वै देवता चात्र आसनस्योपवेशने ॥ ५५ ॥ विनियोगस्तथा प्रोक्त उपविशेत् समन्त्रकम् । पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता ॥ ५६ ॥ त्वं च धारय मां नित्यं पवित्रमासनं कुरु । दुःशिल्पिरचितत्वादि यदन्यासनदूषणम् ॥ ५७ ॥ अज्ञातरूपकं याति विलयं विधिना प्रिये । पदद्वयं समं सम्यगूरुद्वयोपरिस्थितम् ॥ ५८ ॥ सव्यं पादमुपादाय दक्षिणोपरि विन्यसेत् । विष्टभ्य कट्योः पार्ष्णी तु नासाग्र(ग्र?न्य)स्तलोचनः ।५६। पद्मासनं भवेदेतत् प्रशस्तं त्रिपुरार्चने । स्वस्तिकं गोमुखं चैवमूर्ध्वस्वस्तिकमेव वा ॥ ६० ॥ पर्यङ्कमासनं शस्तमेवं बद्धासनः प्रिये । पश्यन्नभीष्टदेवं च पाददोषं न पश्यति ॥ ६१ ॥ ꕤ परेति ह्रींबीजमत्र ज्ञेयम् ।

अष्टमः पटलः । ८५ न युक्तमन्यथा पाद्दर्शनं सुरपूजने । दिग्विभागेषु कौवेरी दिक् शिवाप्रीतिदायिनी ॥ ६२ ॥ तस्मात् तन्मुख आसीनः पूजयेत् त्रिपुरां सदा । उत्तराभिमुखो भूत्वा यदा देवीं प्रपूजयेत् ॥ ६३ ॥ उत्तराशा तदा देवि पूर्वाशैव न संशयः । ईशानमग्निकोणं स्याद्वायुकोणं तथेशकम् ॥ ६४ ॥ दक्षिणाशा तदा ज्ञेया पश्चिमाशा महेश्वरि । राक्षसं वायुकोणं स्यादाम्नेयं राक्षसं भवेत् ॥ ६५ ॥ प्राक्प्रत्यङ्मुखपूजायां लौकिकं पश्चिमं स्मृतम् । दक्षिणोत्तरपूजायां संमुखं पश्चिमं स्मृतम् ॥ ६६ ॥ योगिनीचक्रपूजायां दिगियं नान्यथा भवेत् । कुङ्कुमारुणदेहस्तु रक्ताभरणभूषितः ॥ ६७ ॥ रक्तासनोपविष्टस्तु लाक्षारुणगृहे स्थित(म्?:) । ताम्बूलरागवदनो धूपामोदसुगन्धितः ॥ ६८ ॥ कर्पूरक्षोददिग्धाङ्गो रक्तचन्दनभूषितः । सर्वशृङ्गारवेशाढ्यस्त्रिपुरीकृतविग्रहः ॥ ६९ ॥ मनःसंकल्परक्तो वा साधकः स्थिरमानसः । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा मन्दस्मितमुखाम्बुजः ॥ ७० ॥ वामकर्णोर्ध्वभागे तु गुरुं च प्रणमेत् ततः । दक्षकर्णोर्ध्वभागे तु गणेशं प्रणमेद् बुधः ॥ ७१ ॥ दुर्गां नमेत् पुरोभागे पृष्ठतः क्षेत्रनायकम् ।

१ ‘दामिश्र’ ख पाठ. । २ ‘ईं’ क पाठ । ३ ‘र्द्ध’ क पाठ ।

८६ गन्धर्वतन्त्रे । स्वदक्षे वामतो देव्या दीपं संस्थापयेत्ततः ॥ ७२ ॥ ततो रमिति मन्त्रेण शिखां दीपस्य संस्पृशेत् । देवतीर्थेन देवेशि संस्पृश्य च विधानतः ॥ ७३ ॥ सुप्रकाशो महादीपः सर्वतस्तिमिरापहा । सबाह्याभ्यन्तरं ज्योतिर्दीपोऽस्तु शुभदायकः ॥ ७४ ॥ स तस्य शुभदो दीपो भवेत् स्पर्शनमात्रतः । पतङ्गकीटकेशादिदाहक्रव्यादसङ्गतैः ॥ ७५ ॥ वसामजास्थिसंभूतिर्थदानुपयोगि(नः?ता) । अज्ञातरूपकं सर्वं दोषं स्पर्शाद्विनाशयेत् ॥ ७६ ॥ रोचनाकुङ्कुमाभ्यां च कस्तूरीचन्दनेन्दुभिः । रञ्जितं चक्रराजं च स्वयंभूकुसुमैर्युतम् ॥ ७७ ॥ सिन्दूररजसाक्रान्तं पुरतः सिंहविष्टरे । संस्थाप्य सहसा देवि योगिनीभिः समं ततः ॥ ७८ । देवीरूपं विचिन्त्याथ चक्रे पुष्पाञ्जलिं दिशेत् । अशून्यं कुसुमैः कुर्याच्छून्ये विघ्नाश्चनैकशः ॥ ७६ ॥ गन्धपुष्पाक्षतादीनि दक्षभागे निधापयेत् । प्रक्षालनाय करयोः पात्रं पश्चान्निधापयेत् ॥ ८० ॥ अर्ध्यादिकं पुरोभागे सव्ये कुम्भं निधापयेत् । मण्डलं वामतः कृत्वा जलेन चतुरस्रकम् ॥ ८१ ॥ वह(त?न्)कराभ्यां देवेशि तत्राधारं मनोहरम् । सुवर्णरौप्यताम्रादिविहितं स्थापयेत् ततः ॥ ८२ ॥ १ 'सह' क पाठ । २ 'न्यकु' क पाठः । ३ 'न्य' ख पाठ ।

अष्टमः पटलः । ८७ वह्निमण्डलरूपं तं कलाभिः सह पूजयेत् । कलशं हेमजं धन्यं निश्छिद्रं चापि सुन्दरम् ॥ ८३ ॥ वस्त्रपूतैर्जलैः पूर्णं सगन्धैर्दोषवर्जितैः । पानीयं घटमध्यस्थं वी[क्षन् ?क्ष्य] गुह्यं च साधकः ॥८४॥ वामेन पाणिना देवि तत्राधारे निवेशयेत् । पूजयेत् सूर्यरूपं तं कलाभिः परमेश्वरि ॥ ८५ ॥ [कल्पं तं च?कलशं तं] समभ्यर्च्य विशेषेण वरानने । तत्रस्थममृतं साक्षाच्चन्द्ररूपं विचिन्तयेत् ॥ ८६ ॥ चन्द्रमण्डलमभ्यर्च्य कलाभिः सुरवन्दिते । आनन्दभैरवं तत्र यजेदानन्दभैरवीम् ॥ ८७ ॥ यद्यन्यदूषणं पात्रे तोये वाऽज्ञानतो भवेत् । तत्सर्वं नाशमायाति पूजार्हः कलशो भवेत् ॥ ८८ ॥ पात्रमस्त्राम्बुभिः प्रोक्ष्य दक्षतो वह्निमण्डले । साधारं स्थापयेद्देवि पूजयेत् तं यथाविधि ॥ ८६ ॥ शुद्धोदकेन संपूर्य मूलविद्यां ततो जपेत् । प्रोक्षयेत्तेन कलशं प्रोक्षणीस्थेन वारिणा ॥ ६० ॥ वामतस्तु तथा शङ्खं प्रतिष्ठाप्य विधानतः । तदुत्तरत एवास्मिन् पाद्यमाचमनीयकम् ॥ ६१ ॥ चक्रोपरि शिवां नत्वा भूतशुद्धिमथाचरेत् । स्वभावतः सदाशुद्धं पञ्चभूतात्मकं वपुः ॥ ६२ ॥ (मनः?सदा)पूतिसमायुक्तं श्लेष्मविण्मूत्रपिच्छिलम् । १ 'घा' क पाठ. । २ 'रा' क पाठ. । ३ 'दक्षिणे स्थापयेत्ततः ख, पाठ । ४ 'सपूज्य' ख पाठः । ५ 'मन्त्र' ख पाठ. ।

८८ गन्धर्वतन्त्रे । तस्यैव हि विशुद्ध्यर्थं वायु₁ग्निसलिलाक्षरैः ॥ ६३ ॥ शोषदाहौ तथा भस्मप्रोत्सादोऽमृतवर्षणम् । आप्लावनं च कर्तव्यं पूरकुम्भकरेचकैः ॥ ६४ ॥ पञ्चशुद्धिविहीनेन कृतं यदभिचारवत् । विपरीतफलं दद्याद्भक्त्याभ्यर्चनं तथा ॥ ६५ ॥ शरीराकारभूतानां भूतानां यद्विशोधनम् । अव्ययब्रह्मसंस्पर्शाद् भूतशुद्धिरियं प्रिये ॥ ६६ ॥ अन्तःकरणमध्ये तु ज्योतिरात्मा प्रवर्तते । लिङ्गै₂देहं तु तं₃ प्राहुर्योगिनस्तत्त्ववेदिनः ॥ ६७ ॥ तस्य वै शोधनं चैव सर्वशुद्धिः प्रजायते । तदेव विश्वजननकारणं जन्मकारणम् ॥ ६८ ॥ तत्प्रतीतौ भवेन्मुक्तिर्नान्यतो जन्मकोटिभिः । प्राणायामत्रयं कृत्वा योनिमुद्रां ꕤ तथा स्मरेत् ॥ ६६ ॥ विद्याकूटत्रयं देवि वह्न्यर्केन्दुमयं धिया । पुरत्रयेऽथ संचिन्त्य तेषामैक्यं ततः स्मरेत् ॥ १०० ॥ तस्मिंस्तेजोमये (विश्वे?बिम्बे) सच्चिदानन्दधामनि । केवलानुभवानन्दे परँ₄ब्रह्मणि शाश्वते ॥ १०१ ॥ निमज्य बिन्दुगे धाम्नि क्षणं स्थित्वा तु चिन्तयेत् । बालार्ककिरणारक्तं तत्तत्तेजोमयं स्मरेत् ॥ १०२ ॥

१ 'ष्वा' ख पाठ । २ 'ङ्ग' ख पाठ । ३ 'तत्' ख पाठ । ४ 'रम्' ख पाठः ꕤ तल्लक्षण यथा— मिथ कनिष्ठिके बद्ध्वा तर्जनीभ्यामनामिके । अनामिकोध्र्व संश्लि- ष्टदीर्घमध्यमयोध्र्वं । अङ्गुष्ठाग्रद्वय न्यस्येद्योनिमुद्रयमीरिता ॥ इति ।

अष्टमः पटलः । ८६ शुद्धलाक्षामृताम्भोधिमध्ये चातिमनोहरे¹ । नवरत्नमये द्वीपे तच्चिन्तामणिमण्डपे ॥ १०३ ॥ रत्नसिंहासनाम्भोजे वह्न्यर्केन्दुस्वरूपिणीम् । बालार्ककोटिसंकाशां तुरीयां परमां कलाम् ॥ १०४ ॥ दक्षिणाधःकरे बाणान् वामाधो धनुरेव च । दक्षिणोर्ध्वे(शृ?सृ)णिं वामे पाशं चापि करे धृतम्² ॥१०५॥ अरुणामरुणाकल्पवसनाच्चित्रयान्विताम् । आत्माभेदेन संचिन्त्य शुद्धज्ञानस्वभाविनम्³ ॥ १०६ ॥ केवलानुभवानन्दमात्मानं परिचिन्तयेत् । ओंह्रींहंसस्ततः सोहं स्वाहेति मनुना शिवे ॥ १०७ ॥ बालाबीजत्रयस्यान्ते महात्रिपुरसुन्दरि । आत्मानं रक्ष्रक्षेति कुर्याद्रक्षां हृदि स्पृशन् ॥ दिग्बन्धः स्वस्त्रिया(?)चैव छोटिकाभिः समन्ततः ॥१०८॥

इति श्रीगन्धर्वतन्त्रे पार्वतीश्र्वरसंवादे यागधामार्चनभूतशुद्ध्यादिवर्णनं नाम अष्टमः पटलः ॥ ८ ॥

१ 'रम्' क. पाठ । २ 'रैधृ॑ताम्' ख पाठ । ३ 'नीम्' ख. पाठः । ४ 'द्र' क. पाठः ।

नवमः पटलः । ईश्वर उवाच देव एव यजेद्देवं नादेवो देवमर्चयेत् । न्यासं विना जपं प्राहुरासुरं विफलं शिवे ॥ १॥ न्यासात्तदात्मको भूत्वा देवो भूत्वा तु तं यजेत् । प्राणायामैस्तथा ध्यानैर्न्यासैर्देवशरीरता ॥ २॥ न्यासविधिं शृणु प्राज्ञे करशुद्धिपुरःसरम् । मातृकाद्यं समुद्धृत्य द्वितीयं च सबिन्दुकम् ॥ ३॥ शान्तान्तं कौदिसंयुक्तमेकारान्तान्तयोजितम् । एवमेषा महाविद्या करशुद्धिकरी ☫ मता ॥ ४॥ गृहीत्वा रक्तपुष्पं च सगन्धं साधकस्ततः । अनेनैव तु मन्त्रेण पुष्पं हस्ततलस्थितम् ॥ ५॥ संमार्ज्य सव्यहस्तेन वामेन पाणिना ततः । निर्मञ्छ्य कामबीजेन जिघ्रपेद्वाग्भवेन तु ॥ ६॥ ऐशान्यां निःक्षिपेदेतच्छ्लेषबीजेन पार्वति । अङ्गुल्यग्राणि शुद्धानि पुष्पस्य ग्रहणाद्भवेत् ॥ ७॥ मर्दनात् करयोः शुद्धिर्निर्मञ्छनात् पृष्ठयोः । घ्राणाद्देवाश्च तुष्यन्ति तीर्थानां च समागमः ॥ ८॥ प्रक्षेपात् सर्वविघ्नानां दूरसंस्थानमेव च । १ 'न्तक' क पाठ । २ 'कोत्तम' ख पाठ । ३ 'शव' ख पाठ । ☫ सबिन्दु मातृकाद्य अ द्वितीय च आ शान्तेत्यादिना सौ इत्येषा करशुद्धिकरीविद्या ।

नवमः पटलः । ६१ दुर्गन्धोच्छिष्टसंस्पर्शदूषणं करयोस्तु यत् ॥ ९ ॥ अज्ञातरूपं तत्सर्वं नाशयेद्विधिनामुना । करशुद्धिं विधायादावृषिन्यासादिकं ततः ॥ १० ॥ ऋषिच्छन्दोदैवतानां विन्यासेन विना यदा । जप्यते साधितेऽप्येष न तत्र तत्फलं लभेत् ॥ ११ ॥ ऋषिरस्या महेशानि दक्षिणामूर्तिरव्ययः । पंक्तिश्छन्दस्तथा प्रोक्तं विद्यायाः शृणु पार्वति ॥ १२ ॥ देवता परमेशानी महात्रिपुरसुन्दरी । विनियोगः समाख्यातो भुक्तिमुक्तिप्रसाधने ॥ १३ ॥ शिरसि मुखवृत्ते च हृदये च प्रविन्यसेत् । मातृकां शृणु देवेशि सर्वपापविनाशिनीम् ॥ १४ ॥ या ब्राह्मीप्रमुखा देव्यो मातरः परिकीर्तिताः । तासां मन्त्राणि सर्वाणि व्यञ्जनानि स्वैरास्तथा १ ॥ १५ ॥ चन्द्रबिन्दुसमायुक्ताः सर्वकामफलप्रदाः । ऋषिः संमोहनः प्रोक्तश्च्छन्दो गायत्रमुच्यते ॥ १६ ॥ देवतेयं समुद्दिष्टा समस्तजननी परा । शक्तयस्तु (सु?ख)रा देवि बीजं व्यञ्जनसंचयः ॥ १७ ॥ विनियोगः समुद्दिष्टः समस्तजनमोहने । स्वरेण दीर्घयुक्तेन षडङ्गानि समाचरेत् ॥ १८ ॥ हृदयं च शिरो देवि शिखा च कवचं ततः । नेत्रम[न्त्रं?स्रं]न्यसेत् स्वीयमुद्राजातियुतं नमः ॥ १९ ॥ १ 'त्स्' क पाठ । २ 'च्छ' क पाठ । ३ 'सु' क पाठः । ४ 'च्छ' क पाठ. ।

६२ गन्धर्वतन्त्रे । स्वाहा वषड् हुं च वौषट् फडन्तं योजयेत् प्रिये । षडङ्गोऽयं मातृकायाः सर्वपदोत्तरः शिवे ॥ २० ॥ बालार्ककोटिरुचिरां स्फटिकाक्षमालां कोदण्डमिच्छुजनितं [स्व?स्म]रपञ्चबाणान् । विद्यां च हस्तकमलैर्दधतीं त्रिनेत्रां ध्यायेत् समस्तजननीं नवचन्द्रचूडाम् ॥ २१ ॥ ह्यष्टपत्राम्बुजे कण्ठे स्वरान् षोडश चिन्तयेत् । हृत्पद्मे द्वादशच्छदे कादीन् द्वादश विन्यसेत् ॥ २२ ॥ दशपत्राम्बुजे नाभौ डकारादीन् न्यसेद्दश । षट्पत्रे लिङ्गमध्यस्थे बकारादीन् न्यसेच्च षट् ॥ २३ ॥ आधारे चतुरो वर्णान् वादीन् न्यसेच्चतुर्दले । हक्षौ भ्रूमध्यगे पद्मे द्विद्ले परिचिन्तयेत् ॥ २४ ॥ इत्यन्तर्मातृकाः स्मृत्वा बहिर्न्यासं ततश्चरेत् । ☸अकारादिक्षकारान्ता मातृकाः परिकीर्तिताः ॥ २५ ॥ प्रत्येकं कामबीजाद्याः सर्वकामफलप्रदाः । चन्द्रबिन्दुसमायुक्ता नमोन्ताश्च प्रविन्यसेत् ॥ २६ ॥ ललाटे मुखवृत्ते च नेत्रकर्णेषु पार्वति । नासागण्डौष्ठदन्तेषु समूर्धास्येषु शांकरि ॥ २७ ॥ पाणिपाद्युगस्यान्तःसंध्यग्रेषु क्रमाच्छिवे । पार्श्वद्वये पृष्ठनाभिजठरेषु क्रमान्न्यसेत् ॥ २८ ॥

१ 'स्वाहावषड्वौषडस्त्र फड' क पाठ । २ 'शिवे' क पाठ । ☸ बहिर्मातृकान्यासमाह अकारेत्यादिना । क्लींअनमो ललाटे इत्येव ज्ञेयम् ।

नवमः पटलः । ६३ यादीन् सधातुकान् देवि क्रमेणैव ततो न्यसेत् । त्वगसृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्राणि धातवः ॥ २६ ॥ प्राणात्मा च जीवात्मा च परमात्मा तथैव च । हृदये बाहुमूले च तथा कण्ठप्रदेशके ॥ ३० ॥ स्कन्ध(कच्छ)योर्हृदयप्रान्ते पाणिपादयुगे तथा । जठराननयोर्देवि सर्वाङ्गेषु क्रमान्न्यसेत् ॥ ३१ ॥ ❊ललाटेऽनामिकां मध्यां विन्यसेन्मुखपङ्कजे । तर्जनीमध्यमानामावृद्धा एव तु नेत्रयोः ॥ ३२ ॥ अङ्गुष्ठं कर्णयोर्देवि कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ नसोः । मध्यास्तिस्रो गण्डयोश्च मध्यमामोष्ठयोः प्रिये ॥ ३३ ॥ अनामां दन्तयोर्देवि मध्यमामुत्तमाङ्गके । मुखेऽनामां मध्यमां च हस्तपादेऽथ पार्श्वयोः ॥ ३४ ॥ कनिष्ठानामिकामध्यास्तास्तु पृष्ठेऽथ पार्वति । तास्तु साङ्गुष्ठका नाभौ सर्वाः कुक्षौ प्रविन्यसेत् ॥ ३५॥ हृदये च तलं सर्वं बाह्वोः कण्ठप्रदेशके । स्कन्धयोर्हृदयप्रान्ते हस्तपादयुगे तथा ॥ ३६ ॥ जठरास्ययुगे देवि तलमेव प्रकीर्तितम् । एतास्तु मातृकामुद्राः क्रमेण परिकीर्तिताः ॥ ३७ ॥ अज्ञात्वा विन्यसेद्यस्तु न्यासः स्यात्तस्य निष्फलः । अनामया वा पुष्पैर्वा मनसा वा न्यसेद्द्रुत ॥ ३८ ॥

१ 'ज' क पाठ । * मातृक न्यासमुद्रा निर्दिशति ललाटेऽनामिकामित्यादिना ।

६४ गन्धर्वतन्त्रे । एवं तु मातृकान्यासं यः कुर्यात् परमेश्वरि । सर्वयज्ञेषु पूजासु पूतो योग्यश्च जायते ॥ ३९ ॥ नातः परतरो मन्त्रो¹ विद्यते क्वचिदेव हि । ये ये मन्त्रा देवतानामृषीणामथ रक्षसाम् ॥ ४० ॥ ते सर्वे मातृकामन्त्रे नित्यमेव प्रतिष्ठिताः । सर्वमन्त्रमयश्चायं सर्वदेवमयस्तथा ॥ ४१ ॥ चतुर्वर्गप्रदश्चायं तुष्टिपुष्टिप्रदायकः । सर्वपीठमयश्चापि मातृकान्यास उच्यते ॥ ४२ ॥ यः² कुर्यान्मातृकान्यासं विनैव सुरपूजनात् । तस्माद्बिभेति सततं भूतग्रामश्चतुर्विधः ॥ ४३ ॥ तं द्रष्टुमपि देवाश्च स्प(र्श?र्ध)यन्ति महौजसम् । स तु सर्वं³ वशं कुर्यान्न च याति पराभवम् ॥ ४४ ॥ पुटितां सर्वबीजेन समस्तजननीं पराम् । पञ्चाशन्मातृकां विद्यां जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥ ४५ ॥ वाग्देवतां हृदि ध्यात्वा मूर्ध्नि सर्वाक्षराणि तु । द्विधा च मातृकामन्त्रैः सक्रमैर्व्युत्क्रमैरपि ॥ ४६ ॥ मन्त्रयित्वा महेशानि प्रभाते यः पिबेज्जलम् । स वाग्मी पण्डितो धीमाञ्जायते प्रवरः कविः ॥ ४७ ॥ चन्द्रबिन्दुसमायुक्तान् स्वरान् पूर्वं पठेद्बुधः । व्यञ्जनानि तु सर्वाणि केवलानि पठेत् प्रिये ॥ ४८ ॥ जलं हस्ततले गृह्य पठित्वाक्षरसंहतिम् ।

१ 'र मन्त्र' क पाठ । २ 'य' क पाठ । ३ 'वं' क पाठ ।

नवमः पटलः । ६५ अभिमन्त्र्य च तत्तोयं प्रथमं पू(र्वै?र)कैः पिबेत् ॥ ४६ ॥ कुम्भकेन द्वितीयं तु तृतीयं रेचकेन तु । एवं सकृत् त्रिवारं तु पीत्वा तोयं विचक्षणः ॥ ५० ॥ दृढाङ्गः पण्डितो भूयात् पुत्रपौत्रसमन्वितः । त्रिसंध्यमथ पीत्वैवं मातृकामन्त्रमन्त्रितम् ॥ ५१ ॥ तोयं कवित्वमाप्नोति सर्वान् कामांस्तथैव च । सततं कुरुते यस्तु मातृकामन्त्रमन्त्रितम् ॥ ५२ ॥ तोयदा[पा]नं महादेवि पूरकुम्भकरेचकैः । स सर्वकामान् संप्राप्य पुत्रपौत्रसमृद्धिमान् ॥ ५३ ॥ भूत्वा महाकविर्लोके बलवान् सत्यविक्रमः । सर्वत्र दुर्लभो भूत्वा चान्ते मोक्षमवाप्नुयात् ॥ ५४ ॥ राजानमथवा राजपुत्रं भार्यां च वा प्रिये । वशीकरोति न चिरान्मातृकामन्त्रपालकः ॥ ५५ ॥ ————— इति श्रीगन्धर्वतन्त्रे पार्वतीश्वरसंवादे करशुद्ध्यन्तर्बहिर्मातृकान्यासवर्णनं नाम नवमः पटलः ॥ ६ ॥

दशमः पटलः । श्रीदेव्युवाच षोढाख्यां मातृकां देव कथयस्व वृषध्वज । ईश्वर उवाच गणेशैः प्रथमो न्यासो द्वितीयस्तु ग्रहैर्मतः ॥ १ ॥ नक्षत्रैश्च तृतीयः स्याद्योगिनीभिश्चतुर्थकः । राशिभिः पञ्चमो न्यासः षष्ठः पीठैर्निगद्यते ॥ २ ॥ षोढा न्यासस्त्वयं प्रोक्तः सर्वकामफलप्रदः । श्रीदेव्युवाच फलं चास्य प्रयोगं च विशदीकुरु तत्त्वतः ॥ ३ ॥ ईश्वर उवाच नारायणोऽस्यैर्षि प्रोक्तश्छन्दस्त्रिष्टुबुदाहृतम् । शिवशक्त्यात्मवर्णा(ऋषी?राशि)र्देवता च सदाशिवः ॥४॥ हंसः शक्तिः परा बीजं श्रीबीजं चैव कीलकम् । पुरुषार्थप्रसाध्ये च विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ ५ ॥ मूर्ध्नि संचिन्तयेद्देवि श्रीगुरुं शिवरूपिणम् । (१) रमाबीजं परं पश्चाद्धंसात् स्वराद्यमीरितम् ॥ ६ ॥ विघ्नेश्वराय वै प्रोच्य श्रियै नमस्ततः परम् ⊛ । विघ्नराजादिकानेवं शक्तियुक्तांस्तथैव च ॥ ७ ॥ विन्यसेन्मातृकास्थाने मातृकैकान्वितं शिवे । विघ्नराजाय देवेशि(क्रि?ह्रि)यै नमस्ततः परम् । ८ १ ‘ऋषि’ क पाठ । * अंविरेश्वराय श्रियै नमो ललाटे इत्यादिरूपो न्यासो बोध्य ।