रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

अष्टादशः पटलः । ४२३ यथोक्तदिवसैः¹ सिद्धिं प्राप्नुयान्नात्र संशयः ॥ १४५ ॥ सर्व्वाहारेण² दिवसैर्द्विगुणैः सिद्धिमाप्नुयात् । सेवनाच्छीतवाताभ्यां³ त्रिगुणैर्दिवसैः क्रमात् । अतिमार्गस्य धर्मैश्च⁴ दिवसैस्तु चतुर्गुणैः ॥ १४६ ॥ तत्र वेधं प्रवक्ष्यामि देहसिद्धिकपूर्व्वकम्⁵ । तव स्नेहेन देवेशि प्रोक्तमेव रसायनम्⁶ ॥ १४७ ॥ त्वग्बेधः प्रथमं देवि⁷ मांसवेधो⁸ द्वितीयकः । तृतीयो रक्तवेधस्तु⁹ चतुर्थश्चास्थिवेधकः¹⁰ ॥ १४८ ॥ पञ्चमो मज्जवेधः स्यात्¹¹ नाड़ीवेधस्तु षष्ठकः¹² । सप्तमो धातुवेधश्च¹³ ह्यष्टमः कवचस्य तु ॥ १४९ ॥ त्वंचावेधेन देवेशि पन्नगः कुटिलो भवेत् । मांसवेधेन सुभगे कुटिलः काञ्चनं भवेत्¹⁴ ॥ १५० ॥ (1) D reads यथोक्ता दर्शये, which is incorrect. (2) D has सिद्धावहारेण. K has सद्यवहारेण. Both are incorrect. (3) B reads सेचनाच्छीतवाताभ्यां. D reads ये जना चित्ति वा सिद्धि. K reads सेवनाच्छित्तो- वाताभ्यां. All are incorrect. (4) D reads चञ्जनि मार्गस्य धर्मे च, which is incorrect. K reads चधान, which is also incorrect. (5) This hemistich and the next one are not found in D. (6) K reads मपूर्व्वतः. (7) D reads देविं, which is incorrect. (8) B reads मांसवेधौ, which is not correct. D reads खंवेधो, which is also incorrect. (9) D and K read क्षीरवेधस्तु. (10) चतुर्थश्चाधिवेधकः, an incorrect variant in D. (11) D has वज्रवेधश्च. K has वज्रवेधश्च. Both seem to be incorrect. (12) D has षष्ठमः, which is incorrect. (13) B and D read वपुर्वेधश्च. (14) This śloka is not found in D. .57

ते ॥ १५२ ॥" Wait, in the image, is it "मज्जग्नो" or "मज्जाग्नो"? Wait, look at line 4: वे धे [space] तु² [space] हे म वि म ले [space] म ज्ज ग्‍नो³ [space] हे म [space] प्र जा य ते ॥ १५२ ॥ Yes, "मज्जग्नो³".

5. Structure the lines: Let's map every visible line on the page to , , etc. Line 1: ४२४ [space] रसार्णवे Line 2: अस्थिवेधेन देवेशि तीक्ष्णं कनकत्तां व्रजेत् । Line 3: मज्जवेधो¹ वरारोहे लोहान्यष्टौ च वेधयेत् ॥ १५१ ॥ Line 4: कवचस्य तु वेधेन मृन्मयं काञ्चनं भवेत् । Line 5: वेधे तु² हेमविमले मज्जग्नो³ हेम प्रजायते ॥ १५२ ॥ Line 6: तारे⁴ मांसं सुरेणानि जीर्णसूतस्य वेधयेत् । Line 7: अलके⁵ विमले ताप्ये तीक्ष्णे तारे च⁶ भास्करे ॥ १५३ ॥ Line 8: क्रामणे तु भवेत्तक्रं शर्करा माक्षिकं तथा । Line 9:

अष्टादशः पटलः । ४२५ तीक्ष्णवेधेन नीलाभः¹ ताम्रेणारुणसंप्रभः । रजतेनेन्दुसंकाशो² हेम्ना काञ्चनसन्निभः³ ॥ १५८ ॥ धूमावलोकी वक्त्रस्थो⁴ मासात् खेचरतां नयेत्⁵ । स्पर्शवेधी तु वक्त्रस्थो⁶ द्विमासात् सिद्धिदायकः ॥ १५९ ॥ शतकोटिस्त्रिभिर्मासैः चतुर्भिर्दशकोटिकः⁷ । पञ्चभिः पञ्चकोटिश्च⁸ षड्भिः स्यात् कोटिवेधकः⁹ ॥ १६० ॥ एवं क्रमेण कुरुते शरीरमजरामरम् । अणिमादिगुणैश्वर्य्यमाज्ञासिद्धिः प्रजायते¹⁰ ॥ १६१ ॥ सप्तभिर्लक्षवेधी स्यादाष्टाभिश्चायुतं पुनः¹¹ । सहस्रं नवभिर्मासैर्दशमासैः शतं पुनः ॥ १६२ ॥ तस्य मूत्रपुरीषैस्तु श्लेष्मपाङ्गमलैस्तथा । लेपाद्धेमत्वमायान्ति¹² पाषाणादीनि¹³ भूतले ॥ १६३ ॥ धातुःषष्ठ्यंशतो वेधी मासैकाद्दशवेधकः ।

(१) तीक्ष्णवेद्धेन नीलाभं, a variant in B, which seems to be incorrect. D and K read नीलाभं. (२) This charana is not found in D. (३) B reads हेम. D wants this hemistich. (४) धामावलोकी चक्रस्थो, an incorrect variant in D. (५) मासं खेचरतां व्रजेत्, a variant in D. (६) D reads वक्रस्थो, which is incorrect. (७) D reads दशकोटिभिः. K reads दशकोटयः. (८) कोटिवेधी पञ्चभिर्मासैः, a variant in D. (९) B reads दशकोटिकत्. D reads षण्मासैः instead of षड्भिः स्यात्. K reads। दशकोटयः. (१०) D and K read प्रवर्त्तते. (११) D has दृष्टभिश्च पुनः पुनः. (१२) लेपयचहेमत्व, an incorrect variant in D. (१३) B reads यानि लोहानि.

४२६ रसार्णवे द्वात्रिंशांशकवेधी तु¹ वर्षाद्देहं तु वेधयेत्² ॥ १६४ ॥ कुञ्चिताग्रास्तु यत्केशा या श्यामा³ पद्मलोचना । विस्तीर्णं जघनं यस्याः⁴ सङ्कीर्णं हृदयं भवेत् ॥ १६५ ॥ कृष्णपद्मे भवेद्यस्या युवत्याः पुष्पदर्शनम्⁵ । कामिनी सा समाख्याता उत्तमा च रसायने ॥ १६६ ॥ आलिङ्गने स्मरने च⁶ मैथुनालापयोरपि⁷ । सर्व्वरोगविनिर्मुक्तो वलीपलितवर्ज्जितः ॥ १६७ ॥ नासौ छिद्येत शस्त्रैश्च पावकेन न दह्यते⁸ । वायुवेगो महातेजाः कामदेव इवापरः ॥ १६८ ॥ इच्छया जायते दृश्यो ह्यदृश्यश्चैव⁹ जायते । तस्य¹⁰ संसर्गमात्रेण सर्व्वलोहानि काञ्चनम् ॥ १६९ ॥ तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टस्थावरजङ्गमे¹¹ । देवा यत्र विलीयन्ते¹² सिद्धस्तत्रैव लीयते¹³ ॥ १७० ॥ (1) द्वात्रिंशत् कोटिवेधी च, a variant in D. (2) वर्षाद्वा देहं वेधयेत्, a variant in D. (3) D reads श्यामा या. K wants this hemistich and the next one. (4) B reads विस्तीर्णं जघनं तस्याः, which is not accurate. (5) D reads पुष्पकर्मणि, which is incorrect. (6) आलिङ्गेन स्मरेनेन, a variant in B. आलिङ्गेन स्मरने च, a variant in K. (7) D reads erroneously मैथुनाद्यं ययोरपि. (8) पाकेन च छिद्यते, an incorrect variant in D. (9) संदृश्यश्चैव, a reading in D and K, which is incorrect. (10) D reads erroneously तस्याः. (11) नष्टे स्थावरजङ्गमे, a variant in D. (12) K reads विलिप्यते. (13) सिद्धि- स्तत्रैव जायते, a variant in D.

? No, D reads समन्वितेः. It's a visarga or colon? Either way, 'समन्वितेः' makes sense grammatically as a reading for 'समन्वितः' (locative/genitive etc., or rather समन्वितेः). Let's look at the colon: the two dots are right next to the letter, followed by a period. Let's write समन्वितेः. or समन्विते:. We can write समन्वितेः.)

Let's check line 21: "(9) D has वज्राक्रौकनकं." Wait, look at: "वज्राक्रौकनकं" or "वज्राक्रौकनकं"? Wait, is it "वज्राक्रौकनकं" or "वज्राक्कौकनकं" or "वज्राकौकनकं"? Let's zoom in on line 21: "D has वज्राक्रौकनकं." - wait, look at the letter: व, ज्रा, क with an au-mātrā? No, there is a ra-phala on क? "वज्राक्रौकनकं" or "वज्राक्रौकनकं"? Wait, in line 13: "वज्रव्योमजसत्त्वकं सकनकं" In (9): "D has वज्राक्रौकनकं." Wait, look at the letter

४२८ रसार्णवे वक्त्रास्थं रसगोलकं रतिकरं सर्व्वार्थदं तापहं¹ वर्षेणैकेन निहन्ति दोषनिचयं कल्पायुषो जायते ॥ १७८॥ पूर्व्वसिद्धरसे² देवि पादांशं³ हेम योजयेत् । मृतवज्रपलांशेन⁴ व्योमसत्त्वं प्रयोजयेत् ॥ १७९ ॥ चौरकञ्चुकितोयेन सुरदालीरसेन च । विधिना मर्दयित्वा तु नष्टपिष्टं तु कारयेत्⁵ ॥ १८० ॥ कान्तचूर्णत्रुटिं⁶ दत्त्वा मूकभूषागतं धमेत् । गुटिका⁷ जायते दिव्या वज्रख्या सर्व्वसिद्धिदा ॥ १८१ ॥ सुभगं माक्षिकं८ चैव वद्ध्यमभ्रकमेव च । हेम शुल्वं तथा तारं९ समभागानि कारयेत् । वज्रबद्धा तु गुटिका वज्राख्या सर्व्वसिद्धिदा१० ॥ १८२ ॥ भ्रामकं माक्षिकं चैव लोहत्रयसमन्वितम् । मल्लिवीजसमायुक्तं वीजत्रयसमन्वितम्११ ॥ १८३ ॥ त्रिदण्डीमर्हितं सूतमेकीकृत्य१२ च गोलकम् । अन्धमूषागतं ध्मातं समावर्त्तं तु१३ कारयेत् ॥ १८४ ॥ (1) B reads सर्वार्थसंतापहं. D reads सर्वार्थसंतापहं. K reads सर्व्वाग्नि- संतापहं. (2) D and K read पूर्व्वसिद्धिरसो, which is incorrect. (3) B reads पादांश. (4) B reads कलांशेन. (5) D wants this charana and the next one. (6) B reads वटि, which seems to be incorrect. (7) B reads गुटिका. (8) D has सुवर्चं सुभगं, which is not correct. (9) D reads तालं. (10) This hemistich and the next one are not found in K. (11) D wants this hemistich. (12) D and K read सूतमेकीकृत्वा, which is grammatically incorrect. (13) B reads समावर्त्तैस्तु, which is not correct.

एकादशः पटलः । ४२६ पूजां कृत्वा क्षिपेद्ब्रह्मे षण्मासात् स भवेत् प्रिये । अभयः सर्व्वशत्रूणां¹ वज्रकायो महाबलः ॥ १८५ ॥ नन्दिकेश²कुमाराद्या भक्ष्यमाणं हरन्ति ये । नष्टच्छाया न दृश्यन्ते हस्ते ददति³ भक्ष च ॥ १८६ ॥ क्रियमाणं रसं तैस्तु⁴ मूढबुद्धिर्न पश्यति⁵ । कथयेत् सर्व्वजन्तूनां न मे सिद्धी⁶ रसायने ॥ १८७ ॥ मनसा रससिद्धिसु⁷ तथा क्लेशो मया कृतः⁸ । मया कृता द्रव्यहानिर्दुर्धिया⁹ मूढचेतसा ॥ १८८ ॥ ईदृशं नैव जानाति¹⁰ विधिहीनं मया कृतम् । पापिष्ठो दूषयेच्छास्त्रमात्मकर्म्म न विन्दति ॥ १८९ ॥ विधिहीनो रसो देवि¹¹ नैव सिध्येत्¹² कदाचन ॥ शास्त्रहीनस्य देवेशि नैव सिद्धिर्वरानने¹³ ॥ १९० ॥ अशुभैः कर्

४२० रसार्णवे न सिद्ध्येद्रसशास्त्रे तु¹ न सिद्ध्येत्तादृशो गुरुः² ॥ १८१ ॥ न प्रापेत्तादृशींमाज्ञां³ नैव ज्ञानं च तादृशम्⁴ । न प्रापेत्तादृशीं नारीमेकचित्तां वराङ्गने ॥ १८२ ॥ न प्रापेद्रसवन्तं च तां च देवीं रसाङ्कुशोम्⁵ । यस्य तुष्टः शिवः साक्षात्तस्य सिद्धौ⁶ रसायने ॥ १८३ ॥ पुनरन्यत्⁷ प्रवक्ष्यामि गोलबन्धनमुत्तमम् । येन भक्षितमात्रेण⁸ जायते ह्यजरामरः ॥ १८४ ॥ गन्धाभ्रकान्तसहितं भानुखर्परकाञ्चनम् । समं तीक्ष्णं⁹ रवेन्द्रस्य बद्धं कृत्वा तु गोलकम् ॥ १८५ ॥ रसेन्द्रं पञ्चपलिकं¹⁰ समभागेन मेलयेत् । सप्तजम्बीरतोयेन¹¹ मर्दयेद्गोलकस्य च¹² ॥ १८६ ॥ छायाविशुष्कं गोलं तु शशिभावं करोति तत् । (1) न सिद्ध्येत्तादृशे शास्त्रे, a variant in D. (2) न सिद्ध्येत्तादृशो गुरुः, a variant in D. न सिद्ध्येता वराङ्गने, an incorrect variant in K. (3) D reads तादृशीं विद्यां. (4) ज्ञानं स्नानं द्रव्याण तादृशं, an incorrect variant in D. This hemistich and the next one are not found in K. (5) B reads रसांङ्कुशां. (6) K reads erroneously सिद्धि. (7) B, D and K read पुनरन्यं, which is grammatically incorrect. (8) येन च भक्ष- मात्रेण, a variant in D. येन भक्षणमात्रेण, a variant in K. (9) D reads समं जीर्णे. K reads नमो जीर्णे. Both are partly incorrect. (10). रसेन्द्रं पञ्चमैकखं, an incorrect variant in D. (11) B reads सप्तमं यथा- कल. K reads सप्तबीजं रसो येन. (12) यथा तद्गोलकस्य वा, a variant in B. गोलकस्य यथाकथा, an incorrect variant in K.

एकादशः पटलः । ४३१ एतत् सर्व्वं विमर्द्द्यं तु सूतकं गोलकस्य च¹ ॥ १९७ ॥ तत् करीषाग्निना भूमौ मृदुस्वेदं तु कारयेत् । वक्त्रे स्थितमिदं गोलं चामरताप्रदायकम् ॥ १९८ ॥ सूतगोलकजातस्य फलं वक्तुं न शक्यते² । रसायने वर्णकरो³ रससिद्धिप्रदायकः⁴ ॥ १९९ ॥ सुगन्धलेपताम्बूल-कस्तूरीकुङ्कुमागुरु । श्रीखण्डं मृगनाभिश्च कङ्कोलं जातिकाफलम्⁵ । अन्यानि च सुगन्धीनि⁶ ज्ञाने पाने प्रदापयेत्⁷ ॥ २०० ॥ [कुञ्चिताग्रास्तु यत्केशा⁸ या श्यामा⁹ पद्मलोचना । विस्तीर्णं जघनं यस्याः सङ्कीर्णं हृदयं भवेत् ॥ २०१ ॥ कृष्णपक्षे भवेद्यस्या युवत्याः पुष्पदर्शनम्¹⁰ । कामिनी सा समाख्याता¹¹ उत्तमा च रसायने ॥ २०२ ॥ आलिङ्गने स्मरणे च मैथुनालापयोरपि । सर्व्वरोगविनिर्मुक्तो बलोपलितवर्जितः ॥ २०३ ॥]¹²

(1) This hemistich and the next two are not found in D. (2) This hemistich is not found in B and K. (3) D reads वर्तकरो. K reads वातकरो. (4) This hemistich is not found in B. (5) D reads जायकाफलम्. (6) B and D read सुगन्धानि. (7) खान- पानानि यानि तु, a variant in B. (8) चाकुञ्चिताग्रा यत्केशा, a variant in D and K. (9) D reads श्मासाया, which is incorrect. K reads श्यामा या. (10) D reads erroneously पुष्पदर्शने. (11) K reads संख्याता. (12) The above three ślokas within brackets and the following two ślokas within brackets seem to be a repitition of the previous ślokas— 165, 166, 167, 168 and 169. As these were found in all the texts, we have kept them within brackets.

४३२ रसार्णवे गतरोगं विमर्द्देत¹ मुखमध्ये धृतेषु च² । यवतुख्यप्रमाणेषु जीवेद्वर्षशतत्रयम् ॥ २०४ ॥ अथ षोडशवर्षाणि³ षोडशानि सुरेश्वरि⁴ । धृतानि मुखमध्ये तु तेषु वक्ष्यामि ये गुणाः ॥ २०५ ॥ [नासौ छिद्येत शत्रेण पावकेन न⁵ दह्यते । वायुवेगो महातेजाः कामदेव इवापरः ॥ २०६ ॥ इच्छया जायते दृश्यो ह्यदृश्यश्चैव जायते । तस्य संसर्गमात्रेण सर्व्वलोहानि काञ्चनम्⁶ ॥ २०७ ॥] पुनरन्यं प्रवक्ष्यामि वज्रबन्धं सुरार्चिते⁷ ॥ २०८ ॥ हीनाङ्गोऽप्यधिकाङ्गश्च⁸ संव्याधिः कुज आगतः⁹ । गताङ्घ्रिः¹⁰ पाणिभिःसूतो¹¹ जरया क्षोभितेन्द्रियः¹² । जड़गद्दमूकोऽपि¹³ गतिहीनस्तथैव च¹⁴ । (1) B reads व्रतधुतिषु पश्चाद्यस्तु, which has no sense. (2) K reads मुखामध्ये धृतेऽथवा, wherein the first term is incorrect. (3) अथवा षोड़शपत्राणि, a variant in D. (4) वक्ष्यामि सुरसुन्दरि, a variant in D. (5) D reads पावके नैव. (6) This hemistich is not found in D. (7) B reads सुरेश्वरि. (8) B has हीनांगाश्चाधिकांगाश्च, D has हीनांगा- विहीनाङ्गाश्च. K has हीनांगान्यधिकांगाम्य. (9) B reads कुङ्गुमानतः. D reads सर्वे व्याधिपराजिताः. K reads कुजागतः, which is incomplete. (10) B reads गताङ्घ्रिः. (11) जराजर्जरिताङ्गाश्च, a variant in D. (12) जर- वस्तो जितेन्द्रियः, a variant in B. कामयन्तो जितेन्द्रिया, a variant in D. जरावत्सा- जितेन्द्रियः, a variant in K. (13) जगद्मदूकोपि, an incorrect variant in B. अजोगश्चनिहोनोपि, a variant in D, which has no sense. जड़वद्मयूकापि, an incorrect variant in K. (14) D reads सूक्तो पाणिविहीनकः. K reads पंगहीनस्तथैव च, which is a repitition.

अष्टादशः पटलः । ४३३ शङ्कत्वचविनिर्मुक्तो¹ जीवितैरेव तिष्ठति² ॥ २१० ॥ बद्धस्यास्य प्रभावेन समावर्त्ती यदा भवेत्³ । कोटिवेधि रसं ग्राह्यं पिण्डषट्केन संयुक्तम्⁴ ॥ २११ ॥ एकैकस्य तु मध्यस्थां गुटिकां कारयेद्बुधः ॥ २१२ ॥ गुटिकाः पञ्चसंख्याताः षष्ठी चैव तु पञ्चमी⁵ । षट्संगुणितपिण्डं स्यात्⁶ ताम्रपात्रं सुशोभनम् । जङ्घ⁷ पुरुषमात्रं तु पुरुषार्धं च⁸ मण्डलम् । चतुर्मुखकृतं⁹ काष्ठं तस्योपरि निवेशयेत् ॥ २१३ ॥ सघृतं च महातैलं समभागेन लेपयेत्¹⁰ । पूजयित्वा कटाहं तु दिक्पालांश्चैव पूजयेत् ॥ २१४ ॥ कुमारीं पूजयेत् पश्चाद्दद्याद्दिक्षु बलिं¹¹ तथा । धमनं तत्र कुर्वीत चतुर्दिक्षु शनैः शनैः ॥ २१५ ॥ सुतप्तं च विधातव्यं¹² निर्धूमं च यदा भवेत्¹³ ।

(1) D has सुखत्वं च विनिर्मुक्तो, which is senseless. K has षंडत्वं च विनिर्मुक्तो, which is also absurd. (2) जीवेच्च शरदां शतं, a variant in D, which is quite opposite in meaning. जीवशेषेऽवतिष्ठते, a variant in D. (3) D reads मुखमध्ये प्रदापयेत्. (4) पिण्डषट्कोषसंस्थितः, a variant in D and K. (5) B reads षष्ठं चैव च पञ्चमम्. D reads षष्टांशं पञ्चमं. K reads षष्टां चैव तु पंचमं. (6) B reads पिण्डस्या. D reads पिंडे स्यात्. (7) B reads चर्ध्वे. (8) B has पुरुषार्धेन. (9) B reads चतुर्मुखे कृतं. (10) D reads मेलयेत्. (11) D reads दद्यादहं. K reads बलीं. (12) सृतं तद्य विधानं तु, a variant in D. सूतं तस्य विधानं तु, a variant in K. (13) रक्तवर्णं भवेद्यदा, a variant in D. K reads यदा भवेत्.

? No, द्र has a little vertical stem at the top: the little neck of द! But does it have a full vertical line? No! Wait, what letter has a full vertical line? ा (aa-matra)! Wait, or is that न्द्रा? Yes, it looks like चन्द्रा! And after that: र्का? Wait, the next letter has: A loop on the left (क), a vertical stem, a repha on top (र्का), and... wait, is that a दि after it? Yes, दि! Wait, so it is: चन्द्रा + र्का + दि = चन्द्रार्कादि with an extra ा on न्द्रा? That is चन्द्राका... wait! Wait, is the repha on का or on दि? Wait, look at चन्द्राकादि: Wait! Look at the word: could it be चन्द्राकादि? Wait, look at the translation or footnote: Does any footnote mention it? Footnote (2): K reads दर्वादि, which is incomplete. Wait! "K reads दर्वादि, which is incomplete." Why "दर्वादि"? Because in manuscript K, it had `दर्

अष्टादशः पटलः । ४३५ दिव्यतेजा महाकायो दिव्यदृष्टिर्महाबलः¹ ॥ २२१ ॥ शतयोजनविस्तीर्णं-घण्टारावं सुपूजितम्² । दीप्तहेममयं दिव्यं रत्नमाणिक्यशोभितम् ॥ २२२ ॥ पुष्पमालापताकाढ्यं³ किङ्किणीजालमण्डितम् । विमानोत्तममारूढं शङ्खकाहलनिःस्वनैः ॥ २२३ ॥ अप्सरोगीतवादित्रैर्नृत्यैरपि मनोहरैः । दिव्याभरणसंपूर्णा दिव्यमाल्योपशोभिता⁴ ॥ २२४ ॥ अपाङ्ग⁵रागसम्पन्ना सुरूपा मदविह्वला⁶ । आगच्छति न सन्देहो देवकन्योदितं प्रति⁷ ॥ २२५ ॥ गृहीत्वा साधकेन्द्रं च सिद्धलोके वसेत्ततः⁸ ॥ २२६ ॥ दिव्यानि स्नानपानानि⁹ दिव्यान्याभरणानि सः । रमते शतसाहस्रं¹⁰ सिद्धकन्याः स्मरातुराः¹¹ ॥ २२७ ॥ (1) After this śloka we find in D a portion of a work called दोरामिहिर, which, being quite unconnected with the present subject, we have rejected. (2) K reads अटा च शिवपूजितं, which has no clear sense. (3) K has पुष्पमालायुतं कार्यं, wherein the last term is incorrect. (4) दिव्यमाल्यैः सुशोभिता, a variant in K. (5) B, D and K read उपांग. (6) B reads दिव्यकामिनी. (7) B reads चादिष्टं दीयतामिति. D reads देषकलोदितं प्रति. (8) B reads सिद्ध—जति ताः. D reads सिद्धलोका वसन्ति च. These two readings are partly incorrect. K reads शिवलोकं वसेत्ततः. (9) K reads यानि पानानि. (10) B has रमत only. K has रमंते. (11) D and K read स्मरातुराम्, which is incorrect, as there is सिद्धकन्याः in plural number.

४३६ रसार्णवे तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टस्थावरजङ्गमे । देवा यत्र¹ विलीयन्ते सिद्धस्तत्रैव लीयते ॥ २२८ ॥² भूतकालान्तको नाम चण्डोऽयमुपवर्णितः³ ॥ २२९ ॥ तत्त्वतोऽयं⁴ महादेवि यदा कर्तुं न शक्यते । अनेनैव शरीरेण तदा⁵ सिद्धिर्भविष्यति ॥ २३० ॥ इति श्रीपार्वतीपरमेश्वरसंवादे⁶ रसार्णवे रससंहितायां देहवेधो नाम⁷ अष्टादशः पटलः । ॥ समाप्तश्चायं ग्रन्थः⁸ ॥ (1) B reads भुवनानि. (2) This śloka is a repitition of the previous śloka No. 170. (3) चण्डोऽयमुपवर्जितः, an incorrect variant in D. (4) कंधश्चाद्यं, a reading in D. तथाद्यं, a reading in D. तत्त- चायं, a reading in K. (5) D and K read यथा. (6) B and D want this portion. (7) D reads हेमविधो नाम, which is incorrect. (8) B has ॥ इति गौरसंहितायां रसार्णवं संपूर्णम् ॥

एतद्ग्रन्थसङ्कलनम् । काश्मीराद्दक्षिणावर्त्तात् विकानीराच्च देशतः । मान्द्राजाञ्चैव नगरात् बहुवित्तोपघाततः ॥ प्रफुल्लचन्द्ररायेण रसायनविपश्चिता । श्रीमता धीमताहृत्य तन्त्राणि बहुयत्नतः ॥ तेषान्तु बहुदोषाणामशुद्धानाञ्च वर्णतः । पाठापाठविवेकाय विशुद्धीकरणाय च ॥ नियुक्तः श्रीहरिश्चन्द्रः कविरत्नाभिधो द्विजः । रसार्णवमिमं ग्रन्थं कलयामास यत्नतः ॥ कलिकातापुरे चन्द्रनेत्रवह्नीन्दुसम्मिते । शाके ग्रन्थः समाप्तोऽयं तपोमासीन्दुजे दिने ॥

The provided image is completely blank (solid white) and does not contain any visible text to transcribe. Please upload a clear image of the page you would like transcribed.

ABBREVIATIONS USED IN THIS WORK. B = Bikánir MS. • D = Deccan MS. K = Kásmir MS. M = Madras MS. My = Mysore MS. d. r. = different reading gram. = grammatically inc. = incorrect र. चि. = रसचिन्तामणि र. र. स. or रस. स. = रसरत्नसमुच्चय स. द. स. = सर्व्वदर्शनसंग्रह ।

( १ ) The following table of errata and variants is mainly based upon the authority of a big MS. called रसकामधेनु, compiled by CHUDAMANI MISRA of Sákadwípa,—the MS. having been at hand of the editors about the close of printing of the text. THE TABLE OF ERRATA AND VARIANTS. Page Line For Read १४ ७ सदृशो योनो सदृशः पीनो ४५ ४ लोहस्य लोणस्य ५७ ८ फणिजिह्विका गोजिह्विका गोजिह्विका फणिजिह्विका च ६० ३ तोरवल्ली तोयवल्ली ” ७ कञ्जुनी कञ्चुकी ” ” च पिपोलिजम् चापि पीलुकम् ७४ ६ सर्जक्षारो सर्जिक्षारो ८३ (12) note is incorrect. we have adopted. ८८ ४, ६ गुणपत्रसमं गुणत्रयसमं ८७ २, ५ मोदितम् मर्दितम् ” ८ छिन्ना पिष्ट्वा ” १२ सूरणकन्दसम्पुटे सूरणसंपुटेन ८६ १० शिलावडात्तुकं आातं शिलावञ्चरमुग्धान्तं

( २ ) Page Line For Read १०१ ५ सारयेत् मारयेत् १०४ ७ कोकिलाशयम् कोकिलशयम् १०६ ५ लघुकन्दरदो लघुकन्दरसो ,, ८ लोह मेह ११७ १ च पडालकम् चपलालयम् ,, ५ गोरसोनं गोरसना ११८ ७ हयगन्धाङ्घ्रितालकैः हयगोधोद्धृतालकैः १२२ ५ कटुपञ्चकम् पटुपञ्चकम् ,, ८ षड्बिन्दुर्दिसुखो तथा षड्विधा द्विसुखास्तथा १२६ ११ श्वेतपीतारुणः सिते श्वेतपीतारुणासिते १३० ७ स्वर्णं चूर्णं १३१ १० च नरोकेश चामरीकेशं १३३ १० लाक्षारसंनिभं लाक्षाभं निर्मलं १३४ ८ क्षयेत् क्षिपेत् ,, ११ गते गर्भे ,, १२ तदेतद्विष्टिकास्तम्भे एतदेकांशिकस्तम्भो १३५ ८ वापितं शश्वत् चापि शतशः ,, ११ शिलासूत शिलासत्त्व १३६ २ शतसङ्गुणे शतशो गणे १३७ १ शिलावाहं शिलावापं

( ३ ) Page Line For Read १३७ ३ योषासृष्टस्य घोषकृष्टस्य ” ५. खादति वापितं ” ” विना विषम् १३८ ७ काक शाक ” ८ कोरण्डकस्य कौरण्डकेन ” १० च त्रिगुणया त्रिगुणेनैव ” ११ वापयित्वा प्लावयित्वा १३९ १ द्रवं दृढं १४२ ११ माक्षिकम् मोक्षकम् १४८ ४ अकम्पस्य सकम्पस्य १४९ ४ वसुभण्टादिभि वसुघट्टादिभि १५३ ५ मूलत्वात् मूलस्थं ” ६ मप्रभावं प्राग्भावं १५५ ४ लब्धापायो लब्धप्रायो १६२ ६ वल्लीषुपुङ्खाया सितेषुपुङ्खाया १६३ ३ नागमुण्डी नागशुण्डी ” ११ करकाभ्रकम् भास्कराभ्रकम् १६५ १२ क्षारयेत् जारयेत् ” १३ कद्वम्ल षड्रम्ल १६६ ३ जायते जार्यते