आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१९२ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [अध्यायः शोषयेन्त्रिदिनादूर्ध्वं धृत्वा तीव्रातपे ततः । प्रयोगेषु प्रयुञ्जीत भागमानेन तद्विषम् ॥ ४८ ॥ इयं शुद्धिः ग्रीष्मर्त्वादावुचिता, तत्र तीव्रातपसद्भावात् ॥ रक्तसर्षपतैलेन लिप्ते वाससि धारयेत् । विषं शुद्धं प्रयत्नेन नान्यत्र गुणहानितः ॥ ४९ ॥ अथ तीव्रातपाभावे प्रकारान्तरेण शोधनं— विषभागांश्चणकवत्स्थूलान् कृत्वा तु स्वेदयेत् । गोदुग्धे घटिकाः पञ्च शुद्धिमायाति तद्विषम् ॥ ५० ॥ न प्रोक्तं शोधनं यस्य विषस्योपविषस्य वा । गोदुग्धे स्वेदनं तस्य कर्तव्यं शुद्धिकारकम् ॥ ५१ ॥ योगतरङ्गिण्याम्— विषं तु खण्डशः कृत्वा वस्त्रखण्डेन बन्धयेत् । गोमूत्रमध्ये निक्षिप्य स्थापयेदातपे त्र्यहम् ॥ ५२ ॥ गोमूत्रं तु प्रदातव्यं प्रत्यहं नूतनं बुधैः । त्र्यहेऽतीते तदुद्धृत्य शोषयेन्मृदु पेषयेत् । शुध्यत्येवं विषं सेवायोग्यं भवति रोगजित् ॥ ५३ ॥ अथान्यः प्रकारः— खण्डीकृत्य विषं वस्त्रपरिवद्धं तु दोलया । अजापयसि संस्विन्नं यामतः शुद्धिमाप्नुयात् ॥ ५४ ॥ क्षीराभावे ह्यजायास्तु गव्यक्षीरेण शोधयेत् । जायते दोषनिर्मुक्तं विषं योगेषु योजयेत् ॥ ५५ ॥ अथान्यः प्रकारः— विषग्रन्थि मले न्यस्य माहिषे दृढमुद्रितम् । करीषाग्नौ पचेद्यामं वस्त्रपूतं विषं शुचि ॥ ५६ ॥ इति विषशुद्धिः ॥

१४.] आयुर्वेदप्रकाशः । १९३ समटङ्कणसंपिष्टं तद्विषं मृतमुच्यते । योजयेत्सर्वरोगेषु न विकारं करोति च ॥ ५७ ॥ अन्यमतम्— तुल्येन टङ्कणेनैव द्विगुणेनोपणेन च । विषं संयोजितं शुद्धं मृतं भवति सर्वथा ॥ ५८ ॥ इति विषकल्पार्थं विषमारणम् । अथ विषसेवा— नानारसौषधैर्यै तु दुष्टा यान्तीह नो गदाः । ते नश्यन्ति विषे दत्ते शीघ्रं वातकफोद्भवाः ॥ ५९ ॥ शरद्ग्रीष्मवसन्तेषु वर्षासु च न दापयेत् । हेमन्तशिशिरर्तौ तु विधिना मात्रयाऽर्पयेत् ॥ ६० ॥ चतुर्मासैर्हरेद्रोगान् कुष्ठलूतादिकानपि । अशीतिर्यस्य वर्षाणि वसुवर्षाणि यस्य वा ॥ ६१ ॥ विषं तस्मै न दातव्यं दत्तं चेद्रोगकारकम् । दातव्यं सर्वरोगेषु घृताशिनि हिताशिनि ॥ ६२ ॥ क्षीराशिनि प्रयोक्तव्यं रसायनरते नरे । ब्रह्मचर्यप्रधानं हि विषकल्पं समाचरेत् । पथ्यैः स्वस्थमना भूत्वा तदा सिद्धिर्न संशयः ॥ ६३ ॥ अथ विषानधिकारिणः— न क्रोधिते न पित्तार्ते न क्लीबे राजयक्ष्मणि । क्षुत्तृष्णाश्रमकर्माध्वसेविनि क्षयरोगिणि ॥ ६४ ॥ गर्भिण्यां बालवृद्धेषु न विषं राजमन्दिरे । न दातव्यं न भोक्तव्यं विषं वादे कदाचन ॥ ६५ ॥ आचार्येण तु भोक्तव्यं शिष्यप्रत्ययकारकम् । विषं शुद्धं हि तदपि मात्रया नान्यथा भजेत् ॥ ६६ ॥ सर्वरोगोपशमनं दृष्टिपुष्टिकरं विषम् । विधिना मात्रया काले भवेत्पथ्याशिनां नृणाम् ॥ ६७ ॥ १७

१९४ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [ अध्यायः अथ विषमात्राकथनम्— यवाष्टकं भवेद्यावदभ्यस्तं तिलमात्रया । सर्वरोगहरं नॄणां जायते शोधितं विषम् ॥ ६८ ॥ मतान्तरम्— प्रथमे सार्षपी मात्रा द्वितीये सर्षपद्वयम् । तृतीये च चतुर्थे च पञ्चमे दिवसे तथा ॥ ६९ ॥ षष्ठे च सप्तमे चैव क्रमवृद्ध्या विवर्धयेत् । सप्तसर्षपमात्रेण प्रथमं सप्तकं नयेत् ॥ ७० ॥ क्रमहान्या तथा देयं द्वितीये सप्तके विषम् । यवमात्रं विषं देयं तृतीये सप्तके क्रमात् ॥ ७१ ॥ वृद्ध्या हान्या प्रदातव्यं चतुर्थे सप्तके तथा । एवं सात्म्ये समायाते परां मात्रां भिषग्वरः ॥ ७२ ॥ स्थिरीकुर्याद्यथेच्छं तु ततस्त्यागं तु कारयेत् । सेवनक्रमहान्याऽयं विषकल्प इतीरितः ॥ ७३ ॥ यवमात्रं ग्रसेत्स्वच्छो गुञ्जामात्रं तु कुष्ठवान् । एवं यवाष्टपर्यन्तं परा मात्राऽधिका नहि ॥ ७४ ॥ अथ विषे पथ्यानि— घृतं क्षीरं सितां क्षौद्रं गोधूमांस्तण्डुलान्यवान् । मरिचं सैन्धवं द्राक्षां मधुरं पानकं हिमम् ॥ ७५ ॥ ब्रह्मचर्यं हिमं देशं हिमं कालं हिमं जलम् । विषस्य सेवको मर्त्यो भजेदतिविचक्षणः ॥ ७६ ॥ अथ विषपरीक्षा— मात्राधिकं यदा मर्त्यः प्रमादाद्भक्षयेद्विषम् । अष्टौ वेगास्तदा तेन जायन्ते तस्य देहिनः ॥ ७७ ॥ प्रशमः प्रथमे वेगे द्वितीये वेपथुर्भवेत् । वेगे तृतीये दाहः स्याच्चतुर्थे पतनं भुवि ॥ ७८ ॥

१४. ] आयुर्वेदप्रकाशः । १९५ फेनं वमेत्पञ्चमे तु षष्ठे वैकल्यमेव च । जडता सप्तमे वेगे मरणं चाष्टमे भवेत् ॥ ७९ ॥ विषवेगानिति ज्ञात्वा मन्त्रद्रव्यैर्विनाशयेत् । यावन्नष्टमवेगं तु संप्राप्नोति हि मानवः ॥ ८० ॥ अतिमात्रं यदा भुक्तं वमनं तस्य कारयेत् । अजादुग्धं ददेत्तावद्यावद्वान्तिर्न जायते ॥ ८१ ॥ अजादुग्धं यदा कोष्ठे स्थिरीभवति देहिनः । विषवेगं तदोत्तीर्णं जानीयात्कुशलो भिषक् ॥ ८२ ॥ तदा जीर्णमिति क्वचित्पाठः ॥ विषं हन्याद्रसः पीतो रजनीमेघनादयोः । सर्पाक्षी टङ्कणं वाऽपि घृतेन विषहृत्परम् ॥ ८३ ॥ चत्वारो योगाः— पुत्रजीवकमज्जा वा पीता निम्बुकवारिणा । विषवेगं निहन्त्येव वृष्टिर्दावानलं यथा ॥ ८४ ॥ गोधृतपीता हरति विषं गरलं च वन्ध्यकर्कोटी । सकलविषोपशमनी त्रिमूली सुरभिजिह्वा च ॥ ८५ ॥ अतिमात्रं यदा भुक्तं तदाऽऽज्यं टङ्कणं पिबेत् । विषं सवेगं तेनाशु नाशमाप्नोति निश्चितम् ॥ ८६ ॥ वाग्भटः— आदौ वान्तविरिक्तस्य हरिद्रे कटभीं गुडम् । सिन्धुवारकनिष्पाववाष्पिकाशतपर्विका- ॥ ८७ ॥ तण्डुलीयकमूलानि कुक्कुटाण्डमवल्गुजम् । नावनाञ्जनपानेषु योजयेद्विषशान्तये ॥ ८८ ॥ विषभुक्ताय दद्याच्च शुद्धायोर्ध्वमधस्तथा । सूक्ष्मं ताम्ररजः काले सक्षौद्रं हृद्विशोधनम् ॥ ८९ ॥

१९६ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला। [ अध्यायः शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णं च दापयेत् । न सज्जते हेमपाङ्गे पद्मपत्रेऽम्बुवद्विषम् ॥ ९० ॥ जायते विपुलं चायुर्गरेऽप्येष विधिः स्मृतः । साधकानां हितार्थाय सदाशिवमुखोद्गतम् ॥ ९१ ॥ क्षिप्रं सर्वविषघ्नं च मन्त्रं वै प्रवदाम्यहम् । ॐ नमो भगवति श्रीघोणे हर २ दर २ पर २ वर २ वध २ लर २ लीं २ हर २ भां २ सर २ शं २ क्ष्व २ क्षीं २ ह्रीं २ भगवति श्रीघोणे यः ३ सः ३ वर २ रं सं ४ ख- ण्डावरूपे ह्रीं ३ वर विहङ्गम मानुषयोगक्षेमं वद शेखरि- रखः स्वाहा इति मन्त्रः । विद्यायाः स्मृतिमात्रेण नश्यन्ते गुह्यकादयः । सप्तजप्तेन तोयेन प्रोक्षयेद्विषदूषितम् ॥ ९२ ॥ उत्तिष्ठति स वेगेन शिखावन्धेन धारयेत् । त्रिमन्त्रितेन शङ्खेन दुन्दुभिं वादयेद्यदि ॥ ९३ ॥ देशान्तरस्थं शब्देन निर्विषं कुरुते क्षणात् । विषं दृष्ट्वा यदा मन्त्री मन्त्रमावर्तयेत्सकृत् ॥ ९४ ॥ यान्ति निर्विषतां दृष्ट्वा अपि भारशतानि च । अथापरं मनुं वक्ष्ये साधकानां हिताय वै । येन निर्विषतामेति सर्पादिविषपीडितः ॥ ९५ ॥ ॐ नमो प्रचण्डगरुडाय पक्षिराजाय विष्णुवाहनाय विन- तासुताय हे गरुड २ काश्यपसुत २ वैनतेय २ तार्क्ष्यस्वर्ण- वज्रचञ्चुवज्रतुण्डवज्रनखप्रहरणाय अनन्तवासुकितक्षककर्को- टकपद्ममहापद्मशङ्खपालकुलिकजयविजय अष्टमहानागकाल उ- च्चाटनी मूषकविषप्रहरणाय हन २ धुन २ शीघ्रं कम्प २ आवेश २ ठः ठः रहे श्रीगरुडाय नमः । इति ॥

१४.] आयुर्वेदप्रकाशः । १९७ मन्त्रेणानेन मन्त्रज्ञो जलं चुलकमात्रकम् । सप्तवाराभिजप्तं तु पाययेद्गतचेतनम् ॥ ९६ ॥ सर्पादिविषवेगेन सद्यो निर्विषमाप्नुयात् । त्रिवारमेव पानीयं दातव्यं न पिवेद्यदि ॥ ९७ ॥ मुखमध्ये तदा सेकाः कर्तव्यास्तज्जलस्य हि । अथवा मस्तके तस्य तर्जन्या ताडयेद्बुधः । त्रिवारं मन्त्रपूर्वं तु निर्विषो भवति क्षणात् ॥ ९८ ॥ अथ वृश्चिकविषहरणमन्त्रः— ॐ कालो विंछु कर्तरीयालो सोनानी चाँच रूपानो पन्नोरो विंछु उतरे तो उतारु न तो गरुडमो हंकारुं आवेगो मोर खावेगो तोड विंछू विनरे तो हाक हलोला करे मेरी भक्ति गुरुकी शक्ति फुरो मन्त्र ईश्वरोवाच ॥ मन्त्रेणानेन मन्त्रज्ञो भूत्या करगृहीतया । मार्जयन्मन्त्रमुच्चार्य सप्तकृत्वा त्रिवारकम् ॥ ९९ ॥ सद्यो निर्विषतां कुर्यान्नरं वृश्चिकदंशितम् । बर्हिपिच्छादिना वाऽपि मार्जयन्नाशयेद्विषम् ॥ १०० ॥ अथापरो वृश्चिकविषहरो मन्त्रः—ॐ नमो पुनपुरो ॥ मार्जयन्मुखवातेन मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् । तिस्रो रेखाः प्रकुर्यात्तु सरला भुवि चात्मनः ॥ १०१ ॥ सन्मुखास्तासु मन्त्रेण रेखैकां तिर्यगायताम् । प्रकुर्वन्निर्विषीकुर्यान्मन्त्रावृत्त्या मुहुर्मुहुः ॥ १०२ ॥ मुहुर्मुहुरिति २१ वारं; अनुभूतं मन्त्रद्वयमपि । अथोप- विषाणि— अर्कसेहुण्डधत्तूरलाङ्गलीकरवीरकाः । गुञ्जाहिफेनावित्येताः सप्तोपविषजातयः ॥ १०३ ॥

१९८ आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [अध्यायः एतैर्विमर्दितः सूतश्छिन्नपक्षः प्रजायते । मुखं च जायते तस्य धातूंश्च ग्रसते क्षणात् ॥ १०४ ॥ अर्कसेहुण्डयोर्दुग्धमितराणां जटा भवेत् । रसः प्रयोज्यो योगेषु यद्वा पञ्चाङ्गजो रसः ॥ १०५ ॥ मतान्तरम् — अर्कस्नुग्लाङ्गलीगुञ्जाहयारिविषमुष्टयः । आफेनोन्मत्तजेपाला नवोपविषजातयः ॥ १०६ ॥ भङ्गा तु अनिश्चितैव, मांसगणे अजावीवत् । अथोपविषशुद्धिः— लाङ्गली शुद्धिमायाति दिनं गोमूत्रसंस्थिता । इति लाङ्गलीशुद्धिः । गुञ्जा काञ्जिकसंस्विन्ना प्रहरं शुद्धिम्ऋच्छति । इति गुञ्जाशुद्धिः । किंचिदाज्येन संभृष्टो विषमुष्टिर्विशुध्यति ॥ १०७ ॥ इति विषमुष्टिशुद्धिः । जेपालं रहितं त्वगङ्कुररसज्ञाभिर्मले माहिषे निक्षिप्तं त्र्यहमुष्णतोयविमलं खल्वे स वासादितम् । लिप्तं नूतनखर्परेषु विगतस्नेहं रजःसंनिभं निम्बूकाम्बुविभावितं च बहुशः शुद्धं गुणाढ्यं भवेत् ॥ इति जेपालशुद्धिः । धत्तूरबीजं गोमूत्रे चतुर्यामोषितं पुनः । कण्डितं निस्तुषं कृत्वा शुद्धं योगेषु योजयेत् ॥ १०९ ॥ इति धत्तूरबीजशुद्धिः । अहिफेनं शृङ्गवेररसैर्भाव्यं त्रिसप्तधा । शुद्ध्यत्युक्तेषु योगेषु योजयेत्तद्विधानतः ॥ ११० ॥ इत्यहिफेनशुद्धिः । १ यदाह चरकः,—“योनावजाविके मिश्रगोचरत्वादनिश्चिते”—इति ।

१४.] आयुर्वेदप्रकाशः । १९९ बब्बूलत्वक्कषायेण भङ्गां संस्वेद्य शोषयेत् । गोदुग्धभावनां दत्त्वा शुष्कां सर्वत्र योजयेत् ॥ १११ ॥ इति भङ्गाशुद्धिः । अथ विषतैलम्— गृह्णीयात्काचयन्त्रेण विषस्यागरुसत्त्ववत् । तैलं तेन रसो मर्द्यः श्रुत्कारी स महान्भवेत् ॥ ११२ ॥ एवं धत्तूरबीजादेस्तैलं ग्राह्यं विधानतः । योगे सर्वत्र युञ्जीत प्रोक्तमानेन नान्यथा ॥ ११३ ॥ अथ विषवज्रपातः— रङ्गं विषं टङ्कणमूर्षणं च तुत्थं समांशं कुरु देवदाल्याः । रसेन पिष्टो विषवज्रपातो रसो भवेत्सर्वविषैकहन्ता ॥ ११४॥ निष्कोऽस्य संजीवयति प्रयुक्तो नृमूत्रयोगेन च सर्वथैव । जटाविषेणाकुलितं तथाऽन्यैर्दुष्टैर्विषैर्घूर्णितमातुरं च ॥ ११५ ॥ रङ्गं वङ्गभस्म । इति विषवज्रपातो रसः । अथ लवणभेदी सुधानिधिः— पिष्टं पांशुपटुप्रगाढममलं वज्र्यम्बुना चैकशः सूतं धातुयुतं खटीकवलितं तं संपुटे रोधयेत् । अन्तःस्थं लवणस्य तस्य च तले प्रज्वाल्य वह्निं हठा- च्छुभ्रं ग्राह्यमथेन्दुकुन्दधवलं भस्मोपरिस्थं शनैः॥११६॥ तद्वल्लद्वितयं लवङ्गसहितं प्रातः प्रयुक्तं च यै- रूर्ध्वं रेचयति त्रियाममसकृत्पेयं जलं शीतलम् । एतद्धन्ति च वत्सरावधि विषं षाण्मासिकं मासिकं शैलोत्थं गरलं मृगेन्द्रकुटिलोद्भूतं च तात्कालिकम् ॥ पांशुपटु खारीलवणम् । वज्र्यम्बुना वज्रीदुग्धेन, चैकशः सूतं च पिष्टम् । मृगेन्द्रकुटिलोद्भूतं सिंहश्मश्रुभक्षणजनि-

२०० आयुर्वेदीयग्रन्थमाला । [अध्यायः तम् । रसकर्पूरवदस्य प्रक्रिया । इति सकलविषघ्नो लवणभेदी सुधानिधिरसः ॥ अथ क्षारकल्पना— क्षारवृक्षस्य काष्ठानि शुष्काण्यग्नौ प्रदीपयेत् । नीत्वा तद्भस्म मृत्पात्रे क्षिप्त्वा नीरे चतुर्गुणे ॥ ११८ ॥ विमर्द्य धारयेद्रात्रौ प्रातरच्छं जलं नयेत् । तन्नीरं क्वाथयेद्वह्नौ यावत्सर्वं विशुष्यति ॥ ११९ ॥ ततः पात्रात्समुद्धृत्य क्षारो ग्राह्यः सितप्रभः । चूर्णाभः प्रतिसार्यः स्यात् पेयः स्यात्क्वाथवत्स्थितः । इति क्षारद्वयं धीमान्युक्तकार्येषु योजयेत् ॥ १२० ॥ इति क्षारकल्पना । इत्यायुर्वेदप्रकाशे श्रीमदुपाध्यायसारस्वतकुलावतंसकाशीनिवासिश्रीमाधव- विरचिते विषोपविषादिसाधनाध्यायः समाप्तः ॥ समाप्तोऽयमायुर्वेदप्रकाशः ।

आयुर्वेदप्रकाशे प्रमाणतयोपन्यस्तानां ग्रन्थानां ग्रन्थकर्तॄणां च नामानि। १रसपद्धतिः ४-१९ इत्यादौ । २वाग्भटः (रसवाग्भटः) ४-२४ इत्यादौ । ३रसरत्नाकरः ८-२२ इत्यादौ । भास्करः १३-२ इति । ४रसचिन्तामणिः १३-१६ इत्यादौ । महेश्वरः १४-५ इत्यादौ । शिवागमः १४-२६ इत्यादौ । ५रसार्णवतन्त्रं १६-१४ इत्यादौ । बृहद्वशिष्ठपुराणं १७-१२ इति । १ अयं ग्रन्थः श्रीबिन्दुपण्डितविरचितः; तथाच तद्ग्रन्थस्यारम्भश्लोकः,- "नत्वा निष्कपटं निरञ्जनधिया निर्विघ्नमीशप्रियामायुर्वेदविदां मुदे सुभिषजामेषा मया बिन्दुना । ग्रन्थेभ्यः परिगृह्य सारमखिलं सूत्रैश्चिकित्सासखीवृक्षेभ्यः स्रगिव प्रसूननिचयैः संग्रह्यते पद्धतिः ॥" इति । रसपद्धत्युपरि महादेवपण्डितविरचिता टीकाऽपि वर्तते । सटीकाया रसपद्धत्या एकं हस्तलिखितपुस्तकं श्रीनासिकक्षेत्र- निवासिनां मदीयपरमसुहृदां वैद्यवर्याणां 'कृष्णशास्त्री देवधर' इत्येतेषां सकाशाल्लब्धं, आयुर्वेदप्रकाशसंशोधने चैतत्पुस्तकस्य महानुपयोगो जातः । २ अत्र वाग्भटशब्देन रसरत्नसमुच्चयकर्ता रसवाग्भट एवाभिप्रेतः, नतु अष्टाङ्गहृदयतन्त्रकर्ता वाग्भटः । रसरत्नसमुच्चयकर्तारं अग्रे बहुषु स्थलेषु रस- वाग्भट इति नाम्ना स्वयमेव निर्दिशति माधवः । यथा ५९ पृष्ठे, ३ पंक्त्याम् । ३ श्रीनित्यनाथसिद्धविरचितोऽयं ग्रन्थः रसखण्ड-रसेन्द्रखण्ड-वादखण्ड- रसायनखण्ड-मन्त्रखण्डाख्यैः पञ्चभिः खण्डैर्विभक्तः । तेषु रसखण्डो रसेन्द्रख- ण्डश्च कलकत्तानगरे मुम्बय्यां च मुद्रितः, रसायनखण्डस्तु आयुर्वेदीयग्रन्थमालायां मुद्रितोऽस्ति । ४ अयं श्रीरामचन्द्रगुहविरचितो रसेन्द्रचिन्तामणिरेव ज्ञेयः । ५ अत्र प्रमाणतयोपन्यस्ताः श्लोका रसार्णवतन्त्रे ११ पटले उपलभ्यन्ते ।

to र it looks almost like a matra, but it is indeed the footnote digit १! Wait, should we write १ as footnote reference? Let's see the footnotes: १ महादेवतनयविष्णु पण्डितविरचितोऽयं ग्रन्थः । (Note: विष्णु पण्डित or विष्णुपण्डित? In image: विष्णु पण्डित has a tiny space or विष्णुपण्डित? It's विष्णु पण्डित or विष्णुपण्डित). २ भगवद्गोविन्दपादाचार्यविरचितो रसहृदयतन्त्राख्यो ग्रन्थ आयुर्वेदिय- -> wait, आयुर्वेदीय-? In image: आयुर्वेदीय- (with ee-matra: दी). ग्रन्थमालायां मुद्रितोऽस्ति । ३ अयं श्रीअनन्तदेवसूरिविरचितः, मुम्बय्यां वेंकटेश्वरयन्त्रालये मुद्रितोऽस्ति । ४ अत्र प्रमाणतयोपन्यस्तः श्लोकः श्रीसोमदेवविरचितरसेन्द्रचूडामणौ ५ अध्याये वर्तते ।

Wait, let's look at the footnotes at the bottom: Line 1: horizontal line (divider) Footnote line 1: १ महादेवतनयविष्णु पण्डितविरचितोऽयं ग्रन्थः । (wait

आयुर्वेदप्रकाशपाठसंशोधनम् ।

अपपाठः | सुपाठः | पृ० | पं० प्रजायते । | प्रजायते ॥ ५६ ॥ | ७ | २२ रसेषु ॥ ५६ ॥ | रसेषु ॥ | ,, | २३ मलदोषापनुत्त्युर्थं | मलदोषापनुत्त्यर्थं | ,, | २६ लिप्त्वाऽधोभाण्डे | लिप्त्वा अधोभाण्डे | १० | १ संधिलेपं | सन्धिलेपं | ,, | २ सर्पाक्षी चित्रिका वन्ध्या° | सर्पाक्षीचित्रिकावन्ध्या° | १२ | १५ सर्वकुष्ठहा | सूर्यकुष्ठहा | १५ | २ संमूर्च्छयं | संमूर्च्छर्यं | १६ | १७ सुताम्राद्रियुक् । | सुताम्राद्रियुक् | १९ | २१ १ 'वारसम्' क. । | १ 'र्वा रसम्' क. । | ,, | २५ सप्तधा । | सप्तधा | २१ | २३ गन्धमभावे | ग्राह्यमभावे | २८ | २१ दत्त्वा च वालुकामुपरि | दत्त्वा च वालुकामूर्ध्वं | २९ | २० लोहभेकि सिद्धमते | सिद्धमते लोहभेकि | ३५ | १७ पाकाद्यग्निविपक्रिमाः | पाकादग्निविपक्रिमाः | ३६ | ९ केवलामारोटकमेव | केवलमारोटकमेव | ,, | १८ °कज्जलि° | °कज्जली° | ३९ | ११ मूपामध्यगस्तिष्ठे° | मुखमध्यगतस्तिष्ठ° | ४१ | २० कूप्या | कूप्यां | ४६ | १ सा यन्त्रे | तां यन्त्रे | ,, | ६ हिमं | हिमां | ,, | ,, पारदं दशटङ्कं स्यादशटङ्कं च | पारदो दशटङ्कः स्याद्- | | गन्धकम् । | षटङ्कश्च गन्धकः । | ४९ | २१ तांश्च तान्नाशयेच्छ्रेष्ठः | तांस्तांश्च नाशयेच्छ्रेष्ठः | ५० | ७ रसायनं त्रिदोषघ्नो | रसायनस्त्रिदोषघ्नो | ५२ | १८ शिफावारिपिष्टं | शिफां वारिपिष्टां | ,, | २२ खेदं | खेदो | ५५ | १५ कुलत्थ | कुलत्थान् | ५९ | १४ चित्रा गिरिजाभवं | चित्रागिरिजाभवं | ६० | २४

२ अपपाठः सुपाठः पृ० पं० असिताया असितायाः ६१ ३ २ ‘अकृष्णाया’ ग. । २ ‘अकृष्णायाः’ ग. ,, २५ देहशुद्धिः देहशुद्धि ७२ १४ °प्रयोगेण °प्रयोगेन ७३ १५ निषेचयेत् निषेवयेत् ८४ ३ दृष्टे नष्टे ९२ २१ °कुलित्था चूर्ण °कुलित्थाचूर्णं ९६ १५ °शुद्धिः °शुद्धयः ,, २१ रसकं तुत्थभेदः रसकस्तुत्थभेदः १०० १४ त्रिधाऽपरा तथाऽपरा १०२ १७ सार्धनिष्काभरा सार्धनिष्कमित्ता ,, २६ °ब्रध्नार्शोरक्तग्रन्थि °ब्रध्नार्शो रक्तग्रन्थि १०४ ५ रेची रेकी १०७ ६ विरेची विरेकी ,, १० बिड्° बिड° ,, २४ कम्पिल्लाक्षपलो कम्पिल्लश्वपलो १०८ १५ व्यवहाराभावतः किं च अभावाव्यवहारस्य किं च श्वेतकुष्ठहरं हि तत् किलासनाशि तत् ११८ २० रससंयुक्तं रसरहितं १२३ ६ यवासा यवसाह्वा १२६ १९ प्रोक्ताव्यवस्था प्रोक्ता व्यवस्था १३२ १२ अथलोहदोषाः अथ लोहदोषाः १३५ ८ सोमामृताभिदमिदं सोमामृताभिधमिदं १३८ २४ सोमामृताभिदं सोमामृताभिधं ,, २५ तयो रम्व्वा तयोरम्व्वा १४९ ५ गैरेय° शैलेय° १५० १३ वङ्गवत्प्लवते वङ्गवद्द्रवते १६१ १४ भूर्भि विज्ञानं १६५ ११ पीतारुण° नीलारुण° १८० २६

इस पृष्ठ पर कोई पाठ (टेक्स्ट) अंकित नहीं है। यह एक कोरा पृष्ठ (blank page) है।

इस पृष्ठ पर कोई हस्तलिखित या मुद्रित पाठ (श्लोक/योग/औषध विवरण) नहीं है। यह एक रिक्त (कोरा) पृष्ठ है।

नीचे केवल डिजिटलीकरण का पाद-टिप्पणी (watermark) अंकित है:

CCO, Gurukul Kangri Collection, Haridwar, Digitized by eGangotri

इस पृष्ठ पर कोई पठनीय देवनागरी पाठ (श्लोक, योग या टीका) नहीं है; यह एक रिक्त पृष्ठ (blank flyleaf) है। केवल नीचे डिजिटल संग्रह का पाद-टिप्पणी (metadata) अंकित है:

CC0, Gurukul Kangri Collection, Haridwar, Digitized by eGangotri

पुस्तकालय गुरुकुल काँगड़ी विश्वविद्यालय, हरिद्वार ५३०.०६ वर्ग संख्या................ आगत संख्या..१४,१९५ पुस्तक विवरण की तिथि नीचे अंकित है। इस तिथि सहित ३० वें दिन यह पुस्तक पुस्तकालय में वापस आ जानी चाहिए अन्यथा ५० पैसे प्रतिदिन के हिसाब से विलम्ब दण्ड लगेगा ।

SAMPLE STOCK VERIFICATION 1988 VERIFIED BY B.K. ................ ARCHIVES DATA BASE 2011 - 12 [हस्ताक्षर / Signature]

पुस्तकालय गुरुकुल काँगड़ी विश्वविद्यालय, हरिद्वार ५३०.०६ विषय संख्या ........ट I........ आगत नं० १४,१६५ लेखक Madhava................................................................ शीर्षक Ayurvedapraksha

दिनांक | सदस्य संख्या | दिनांक | सदस्य संख्या

CC0, Gurukul Kangri Collection, Haridwar, Digitized by eGangotri

| दिनांक | सदस्य | दिनांक | सदस्य |