बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

तिना तिर्यञ्चं प्रहरति स्वधिते मैनँ हिँसीरिति ' यः प्रथमः शकलः परापतति तं प्रज्ञातं निदधाति ' तमपरिभिन्दन्नक्षसङ्गं वृश्चति ' प्राञ्चं वोदञ्चं वा प्रयान्तमनुमन्त्रयते दिवमग्रेण मा लेखोरन्तरिक्षं मध्येन मा हिँसीः पृथिव्या संभवेत्याव्रश्चने ५ हिरण्यं निधाय संपरिस्तीर्याभिर्जुहोति वनस्पते शतवल्शो विरोह स्वाहेति ' सहस्रवल्शा वि वयँ रुहेमेत्यात्मानं प्रत्य- भिमृशते ' ऽन्वञ्च् शाखाः प्रस्सूदयति यं लायँ स्वधितिस्तेति- जानः प्रणिनाय महते सौभगायेति ' पञ्चारत्निं तस्मै वृश्चेदि- त्यैष ब्राह्मणवतामवमस्तं परिष्वङ्गपरं१ प्रादेशावमं चषालस्य १० काले परिवासयत्यच्छिन्नो रायः सुवीर इति ' यत्परं भवति तस्य चतुरङ्गुलं चषालाय प्रच्छेदयति ' तं चतुरश्रिं वाष्टाश्रिं वा कृत्वा वा हरत्या२ वा हारयत्योच्छ निस्तिष्ठत्यवतक्षणानामेव खरं कुरुते ' ऽथास्यैषा पूर्वद्युरेव पाशुबन्धिकी वेदिर्विमिता भवति दशपदा पश्चात्तिरश्ची द्वादशपदा प्राच्यष्टापदा पुरस्ता- १५ त्तिरश्ची ' तां परिस्तीर्य स्तम्बयजुर्हरति ' ॥ १ ॥ इदमेव प्रसिद्धं पौरोडाशिकं ' त्रिर्यजुषा तूष्णीं चतुर्थं ' पूर्वं परिग्राहं परिगृह्णाति ' करणं जपत्युत्तूद्योत्तोदादित्यग्नीध्र- स्त्रिर्हरति ' यदाग्नीध्रस्त्रिर्हरत्यथ याचति स्फ्यमुदपात्रं बर्हिः

१ Thus H Be T; परिष्वंगमपर• B; परिष्वंगंपर• F. २ Thus Be H and the Aptoryāma-Sūtra; छलायादशयत्यवाधारयत्यूच्छ T; छलायादयत्यावाधारयत्योच्छ B; छलायहरत्यावाधारयेल्लोढ F.

रेति->माहाग्नीदितस्त्रिर्हरतिorमाहाग्नीदितस्त्रिर्हरेति? Look at line 18: माहाग्नीदितस्त्रिर्हरेति '-> wait! Look at the end of the quote:माहाग्नीदितस्त्रिर्हरेति '- yes,हरेति! Then: ततस्त्रिराग्नीध्रो हरति ' यदाग्नीध्रस्त्रि- र्हरत्यथाध्वर्युरुत्तरवेद्यै पुरीषं संप्रयौति सिँहीरसि महिषी-Wait, look atसिँहीरसि: Is it सिँहीरसिorमिँहीरसि? Wait! Look at the first letter of line 19: It looks like मिँहीरसि! Wait, why does it look like म? Let's compare सिinसिकताभिरनुप्रकिरति(line 22): Wait, line 22 hasशिकताभिरनुप्रकिरति! It has श! शिकताभि°`! Now look at line 19: The mantra in TS 1.3.3 is: "सिंह्यसि महिष्यसि" / "सिंहीरसि महिषीरसि" (in Maitrayani/Baudhayana). Wait, why does the

Here is the complete, line-by-line transcription of the page into pure Unicode Devanagari, following the printed text, punctuation, line breaks, and footnotes:

चतुरश्रां¹ निधाय शम्यया परिमिमीत ' उत्तरनाभिरुत्साद्यै- नां प्रतिच्छायाभिमादत्ते देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनो- र्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यामादद इत्यादायाभिमन्यते ऽभिरसि नारिरसीति ' तया यूपावटं परिलिखति यथान्तर्वेद्यर्धꣳ स्याद्बहिर्वेद्यर्धं परिलिखितꣳ रक्षः परिलिखिता अरातय इदमहꣳ रक्षसो ग्रीवा अपिकृन्तामि यो ऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्म इदमस्य ग्रीवा अपिकृन्तामीत्येवाग्नेर्भागो ऽहाग्र्यो देहीमं यूपावटं खमोपरसंमितं प्राक् पुरीषमुदपताच्चतुरङ्गुलेनोपरमति- खननादिति ' तꣳ स खनति वा खानयति वा ' यावदेवा- [L10

: by sandhi सुमेधा उशन्, which some MSS write as सुमेधा ऽशन्! Wait, could it be ऽशान्orऽशन्? It looks like ऽशन्`.

    *   Let's check Line 13:
        `त्वा वसूनि पुरुधा विशन्तु । दीर्घमायुर्यजमानाय कृण्वन्त्सत्या-`
        Notice `कृण्वन्त्सत्या-` (कृण्वन् + सत्या with parasitic त: `न्त्स`).

    *   Line 14:
        `मृतेन जरितारमङ्ग्धीत्यथैनं विश्वकर्मन्नितिषहं स्रुवाघाराञ्जुहोति-`
        Wait! Let's read line 14 carefully:
        `मृतेन जरितारमङ्ग्धीत्यथैनं विश्वकर्मन्नितिषहं स्रुवाघाराञ्जुहोति-`?
        Wait! TS 1.3.1:
        "घृतेन जरितारमङ्ग्धि" ? No, look at line 13 end:
        Line 13 ends with: `सत्या-`
        Then line 14 begins with:
        `मृतेन`? No!
        `सत्यामाशिषम्`?
        Look at line 14:
        `माशिषमाशास्त इति`?
        Wait!

! Look at the top loop of ि: it goes over न्नि! Then ध्मं! उपॊत्तिष्ठन्निध्मं ! WOW. Let's verify: उपॊत्तिष्ठन् (standing up with the prokshani waters) + इध्मं (the fuel) = उपॊत्तिष्ठन्निध्मं! Look at the letters: उ पो त्ति ष्ठ न्नि ध्मं! Under the ि matra, there is a double न (न्न)! Then ध्मं (ध with म and anusvara ं)! It is indeed उपॊत्तिष्ठन्निध्मं! At first glance it looked like तौधं because न्न with ि + ध्म has two verticals and a conjunct. But it is 100% उपॊत्तिष्ठन्निध्मं! And the sentence is: अथ प्रोक्षणीभिरुपोत्तिष्ठन्निध्मं प्रोक्षति ' वेदिं प्रोक्षति बर्हिः प्रोक्षति ' बर्हिरासनं प्रच्छ्योपनिनीय पुरस्तात्प्रस्तरं Wait, what is `प्रच्छ्योप

गृह्णाति॑ पञ्चविधं बर्हि स्तीर्त्वा॑ प्रस्तरपाणिः प्राङभिसृत्य कार्ष्मर्यमयान्यरिधीन्परिधात्यूर्ध्वं समिधावादधाति॑ विधृती तिरश्ची सादयति॑ विधृत्योः प्रस्तरं॑ प्रस्तरे जुहूं॑ बर्हिषीतरा॑ एता असदन्निति समभिमृश्य प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य ५ याचति यवमतीः प्रोक्षणीर्बर्हिर्हस्तमाज्यस्थालीᳲ सस्रुवाᳲ स्वरुं शम्यं मैत्रावरुणदण्डं यूपशकलम्¹ हिरण्यमुदपात्रमित्येतत्सं- निधाय यूपं प्रक्षालयति यत्ते शिकः परावधीत्तक्षा हस्तेन वाश्या । आपस्ते तदनस्पते ऽपनुदन्तु² शुन्धन्तीरिति॑ यूप एष प्रक्षालितः प्रपन्नः संपन्नचषालः प्राग्वटादुपशेते॑ तमुत्तरेणा- १० हवनीयं तिष्ठन्नरात्नं प्रोक्षति पृथिव्यै त्वान्तरिक्षाय त्वा दिवे

११४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ४ । ४ । ]

खास्तिष्ठन्ति पूर्व एवाध्वर्युरपरो यजमानो ऽपरा पत्न्यं प्रवृक्ष्य चषालं यूपस्याग्रमनक्ति देवस्त्वा सविता मध्वानक्त्वित्यन्तरतश्च बाह्यतश्च॑ खभक्तं कृत्वा चषालं प्रतिमुञ्चति सुपिप्पलाभ्यस्त्वौ- षधीभ्य दूत्यथ सुवेणाग्निष्ठामश्रिमभिघारयन्नाह यूपाय्याज्य- मानायानुब्रूह्यैत्यान्नमनक्त्यन्तमेव यजमानं तेजसानक्ति॑ नोप- ५ रमनक्ति॑ पत्न्युपरमनक्ति॑ सर्वतः परिमृशन्त्यपरिवर्गमेवास्मिंस्तेजो दधातीति ब्राह्मणमुच्छ्रयन्नाहोच्छ्रीयमाणायानुब्रूह्युच्छ्रयत्यु- दिवᳲ स्तभानान्तरिक्षं पृण पृथिवीमुपरेण दृꣳहेत्यथैनं वैष्णवी- भ्यामृग्भ्यां कल्पयति ते ते धामानि विष्णोः कर्माणि पश्यतेति द्वाभ्याᳲ॑ स यथाग्निष्ठामश्रिमाह

पत्न्यू...? Wait! What if the letter is NOT लि? Wait, look at line 1 again: प त् नू लि त? No, could it be: प त्न् यु ल्मु क म न्त रे ण?! LET'S RE-EXAMINE पत्न्युल्मुकमन्तरेण: If it is पत्न्युल्मुकमन्तरेण: Letter 1: प Letter 2: त्न्यु (त् + न + ्यु): Look at it! Does it have त् on top? YES! Does it have न below त्? Wait! Look at त् - below it is न, and below न is the ु or ू curl! Wait, is the next letter ल्मु? Look at it: it has a vertical line, an upper loop, and a lower loop with a curl? Wait, look at क! Is that letter क? Wait! Look at क in line 6: उपाकरोमीति - the क has a cross bar and a left loop and a right hook. In line 1, is that letter a `क

खात्तं चित्सदेवँ हव्यमापो देवीः स्वदतेनमित्युपरिष्टात्प्रोक्ष्या- धस्तादपोक्षति ' सर्वत एवैनं मेध्यं करोतीति ब्राह्मणमुद्गृह्य प्रोक्षणीधानम् ॥ ५ ॥ अथेध्मात्समिधमाददान आहाग्नये समिध्यमानायानुब्रूहीत्य- भ्यादधातीध्मं ' परि समिधँ म्रिनष्टि ' वेदेनोपवाजयत्यनू- क्तासु सामिधेनीषु स्रुवेणाघारमाघारयति ' संमृष्टे स्रुग्भ्या- मुत्तरमँथाँण्त्स्यर्ग्यन्स्रुचावुदङ्ङत्याक्रम्य जुह्वा पशुँ समनक्ति ' सं ते प्राणो वायुना गच्छतामिति ललाटे ' सं यजत्रैरङ्गानीति ककुदि ' सं यज्ञपतिराशिषेति दक्षिणस्याँ श्रोण्यामथ यथा- यतनँ स्रुचौ सादयित्वा प्रवरं प्रवृणीते ' प्रसिद्धूँ होतारं वृणीते ' ऽथाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषन्मैत्रावरुणौ प्रशास्तारौ [L1

दङ्क्त्याक्रम्य खरुं च प्लामं च याचति॑ तौ जुह्वामङ्का१ ताभ्यां पशुᳪ समनक्ति घृतेनाक्तौ पशुं त्रायेथामिति॑ प्रयच्छति प्लाममेवगूहति खरुमथ यथायतनᳪ स्रुचौ सादयित्वाह पर्यग्नये क्रियमाणायानुब्रूहीत्यथैष आग्नीध्र आहवनीयादुल्मुकमादा- ५ यान्तरेण चात्वालोत्करावुत्तरेण शामित्रं देशमग्रेण पशुं जघनेन स्रुच इत्येवं त्रिः प्रदक्षिणं पर्येत्यथानुपपरिमरणमपाव्यानि जुहोति प्रजावन्तः प्रतिगृह्णन्ति पूर्वं येषामीशे पशुपतिः पशूनां ये बध्यमानमनु बध्यमाना य आरण्याः पशवो विश्वरूपाः प्रमुञ्चमाना भुवनस्य रेत इति॑ निधायाग्नीध्र उल्मुकं यथेतं १० त्रिः पुनः प्रतिपर्येत्यथोल्मुकप्रथमाः२ प्रतिपद्यन्ते॑ ऽन्वक्छमिता३ पशुना॑ पशुमध्वर्युर्वपाश्रपणीभ्यामन्वारभते॑ वपाश्रपणी यज- मानो॑ ऽथश्राव्य संप्रेष्यत्युपप्रेष्य होतर्हव्या देवेभ्य इत्यथैतं४ पशुमन्तरेण चात्वालोत्करावुदञ्चं नीयमानमनुमन्त्रयते नाना प्राणो यजमानस्य पशुना रेवतीर्यज्ञपतिं प्रियधाविशतेति १५ द्वाभ्याम्॑ स५ यत्रैतदाग्नीध्र उल्मुकं निदधाति तदग्रेण वोत्तरेण वा पशवे निहन्यमानाय बर्हिरुपास्यति पृथिव्याः संपृचः पाहीति॑ तदेतं पशुं प्रतीचीनशिरसमुदीचीनपादं निघ्नन्त्यकण्वन्तं मायुᳪ संज्ञपयतेत्युक्तैतेनैव यथेतमेत्य पृषदाज्यावकाश आसत इह १ Thus all ( F : षन्मा ) । २ FH om प्रति० । ३ Thus Be ; न्वक्प्रमिता B ; न्वक्श्मिता the other MSS. ४ Thus T Be ; अथैनं the other MSS. ५ om. BF.

११८ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ४ । ६ । ]

प्रजा विश्वरूपा रमन्तामस्मिन्द्यज्ञे विश्वविदो घृताचीः । अग्निं कुलायमभिसंवसाना अस्माँ अवन्तु पयसा घृतेनेति ' संज्ञप्तं प्राङ्ङुर्जुहोति संज्ञप्ताहुतिं यत्पशुर्मायुमकृतेत्यथाभ्येति¹ शमितार उपेनेति ' पाशात्पशुं प्रमुच्यमानमनुमन्त्रयते ऽदितिः पाशं² प्रमुमोक्तेत्यविशाखयोपसज्येमां दिशं निरस्यत्यरातीयन्त- ५ मधरं कृणोमि यं द्विष्मस्तस्मिन्प्रतिमुञ्चामि पाशमित्यथ प्रति- प्रस्थाता पत्नीमुदानयत्युदकमण्डलुमुत्थाप्याथैनामादित्यमुदीक्ष- यति नमस्त आतानेत्यथैनामन्तरेण चात्वालोत्करावुदङ्ङुप- निष्क्रम्य³ प्राचीमुदानयन्वाचयत्यनर्वा प्रेहि घृतस्य कुल्यामनु सह प्रजया सह रायस्पोषेणेत्यागतामध्वर्युरप्सु

does the first word have an accent? Look above the first word: there is NO vertical stroke above it. Wait, look at the curve: Is it स्रि? Wait! What if the letter is स्र? Let's look at the handwritten note at the top: पशुबन्धः And then Digitized by Madhuban Trust And [ ४ । ६, ७ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ११६

4. Wait, let's search Google Books / archive.org memory for Caland's text: "śamahobhyām ity atiśiṣṭā dakṣiṇato 'nupṛṣṭhaṁ ninayati" Wait, in Baudhāyana Śrauta Sūtra: "nayanti patnīm uttānaṁ paśuṁ paryasyanti" -> line 2-3! "tasya dakṣiṇasya pārśvasya vivṛttamanu prācīnāgraṁ barhir nidadhāty" -> line 3-4! "oṣadhe trāyasvainam iti svadhitiṁ tiryañcaṁ nidadhāti" -> line 4! "svadhite mainaṁ hiṁsīr iti chinatti barhir vi tvacaṁ hṛṇāty"

१२० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ४ । ७ । ] त्याक्रम्याश्राव्याह स्वाहाकृतेभ्यः प्रेष्येति॑ । वषट्कृते जुहोत्य॑- थोदङ्ङत्याक्रम्य सꣳस्रावेण पृषदाज्यमभिघार्य वपामभिघार- यत्य॑थोपस्तौर्य¹ द्विः स्रुवेण वपाꣳ समवद्यत्यथाहैन्द्राग्निभ्यां छागस्य वपाया मेदसो ऽवदीयमानस्या॑नुब्रूहीति । द्विरभि- घारयत्य॑त्याक्रम्याश्राव्याहेन्द्राग्निभ्यां छागस्य वपां मेदः प्रस्थितं ५ प्रेष्येत्य॑थ पुरस्तात्स्वाहाकृतिꣳ स्रुवाहुतिं जुहोति स्वाहा देवेभ्य इति॑ । वषट्कृते वपां जुहोति जातवेदो वपया गच्छ देवान्त्वꣳ हि होता प्रथमो बभूथ । घृतेन त्वं तनुवो वर्धयस्व स्वाहाकृतꣳ हविरदन्तु देवाः स्वाहेत्य॑थोपरिष्टात्स्वाहाकृतिꣳ स्रुवाहुतिं जुहोति देवेभ्यः स्वाहेत्य॑त्र वपाश्रपणी अनुप्रहरति १० प्राचीं विशाखां प्रतीचीमविशाखाꣳ स्वाहोर्ध्वनभसं मारुतं गच्छतमित्य॑थैने सꣳस्रावेणाभिजुहोत्य॑थोदङ्ङत्याक्रम्य यथाय- तनꣳ स्रुचौ सादयित्वा समुत्क्रम्य चात्वाले मार्जयन्ते॑ । ह्वयन्ति पत्नीꣳ ह्वयन्ति होतारꣳ ह्वयन्ति ब्रह्माणꣳ ह्वयन्ति प्रतिप्रस्थातारꣳ ह्वयन्ति प्रशास्तारꣳ ह्वयत्याग्नीध्रमेहि यज- १५ मानेतैदमापः² प्रवहतावद्यं च मलं च यत् । यच्चाभिदुद्रो- हानृतं यच्च शेपे अभूरुणम् ॥ निर्मा मुञ्चामि शपथान्निर्मा वरुणादुत । निर्मा यमस्य पड्बीशात्सर्वस्माद्

: वषट्कृत - wait! The e-mātrā might be missing or broken, but let's check: Wait, in line 16: 'वषट्कृते'. The 'ते' clearly has a slant above. In line 17: 'वषट्कृत' - wait, is there an e-mātrā? No, it looks like just 'वषट्कृत'! But let's look at line 18: उत्तरार्धपूर्वार्धे ऽतिहाय पूर्वा आहुतीर्जुहोत्यथोदङ्ङत्याक्रम्य Wait, if it's "वषट्कृते उत्तरार्ध...", sandhi of वषट्कृते + उत्तरार्ध = वषट्कृत उत्तरार्ध (lopa of e before u/short vowels in Vedic/Sanskrit sandhi: वषट्कृत उत्तरार्ध- or वषट्कृतऽउत्तरार्ध-). Yes! "वषट्कृत उत्तरार्धपूर्वार्धे ऽतिहाय"!! That's classic sandhi: वषट्कृते + उत्तरार्ध- -> वषट्कृत उत्तरार्ध-.

Line 18: उत्तरार्धपूर्वार्धे ऽतिहाय पूर्वा आहुतीर्जुहोत्यथोदङ्ङत्याक्रम्य Let's check the letters: उ - त् - त - र - ा - र् - ध - प - ू - र् - व - ा - र् - धे = उत्तरार्धपूर्व

उपहृत्य तᳵ शमित्रे संप्रदाय पृषदाज्येन हृदयमभिघारयति" Wait, at the beginning: "मुपहृत्य" (from line 8 हृदय- + मुपहृत्य). Then "तᳵ शमित्रे संप्रदाय पृषदाज्येन हृदयमभिघारयति"

Line 10: "सं ते मनसा मनः सं प्राणेन प्राणो जुष्टं देवेभ्यो हव्यं घृत- १०" End of line has marginal number: १०.

Line 11: "वत्स्वाहेति॑ वियूः कृत्वा हरतेत्युक्तैतेनैव यथेतमेत्य चतसृषूप-" Notice: "वत्स्वाहेति॑" (from घृतवत्स्वाहेति, with udatta on ति) "वियूः कृत्वा हरतेत्युक्तैतेनैव यथेतमेत्य चतसृषूप-"

Line 12: "-स्तृणीते जुह्वामुपभृतोरिडाधाने यस्मिँश्च वसाहोमं ग्रहीष्यन्भ-" Notice: "-स्तृणीते" "जुह्वामुपभृतोरिडाधाने" "यस्मिँश्च" (with candrabindu on यस्मिँश्च!) "वसाहोमं ग्रहीष्यन्भ-"

Line 13: "-वत्यो

स्थविमदुपयड्भ्यो मध्यं१ द्वैधं कृत्वा जुह्वामवधात्या॑थ वृक्यमेदो यूष्णन्वधाय तेन जुहूं प्रोर्णोति ' यूष्णोपसिञ्चत्य॑भिघारयत्य॑- थोपभृति स्विष्टकृते सर्वेषां व्यङ्गानां सकृत्सकृत्समवद्यति ' सकृद्दक्षिणस्य दोषः पिशितं प्रच्छिद्यावदधाति सकृत्सव्य्यायै ५ श्रोण्यरणिमङ्गुदस्या॑थ वृक्यमेदो यूष्णन्वधाय तेनोपभृतं प्रोर्णोति ' यूष्णोपसिञ्चति२ ' द्विरभिघारयत्य॑थ हृदयं जिह्वां वक्षस्तनिम मतस्नौ३ वनिष्ठुमितीडापात्र्याँ४ समवधाय यूष्णोप- सिञ्चत्य॑भिघारयत्यथ५ कँसे वा चमसे वा वसाहोमं गृह्णाति ' यूष्णोपसिञ्चत्य॑भिघारयत्य॑थ पशोरवदानानि संमृशत्यैन्द्रः प्राणो १० अङ्गेऽङ्गे निदेध्यदैन्द्रो ऽपानो अङ्गेऽङ्गे विवोभुवद्

ूषु बिभ्रतः । प्रजावन्तो अशीमहि" or "अग्नीमहीति"? TS 1.8.5.2: "वयꣳ सोम व्रते तव मनस्तनूषु बिभ्रतः । प्रजावन्तो अग्नीमहि ॥" YES! अग्नीमहि! Now look at the junction: अग्नीमहि + इति -> अग्नीमहौति? No, अग्नीमहीति! Wait, look at the printed text: अग्नीमहीत्यथ! Let's check the letters: अ ग्नी म ही त्य ' थ? Wait, after त्य, there is an apostrophe '! अग्नीमहीत्यथ or अग्नीमहीत्य॑थ? Wait, look at the mark above/after त्य: It is ' (apostrophe)! So: अग्नीमहीत्य'थ or अग्नीमहीति ' अथ? Wait, त्य has an apostrophe right after it, then थ! Wait, अग्नीमहीत्य'थ is Caland's way of writing अग्नीमहीति ' अथ combined in sandhi! Wait, let's look at

[पशुबन्धः]

[ ४ । २० । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १२५

समानायात्याक्रम्याश्राव्याह देवेभ्यः प्रेष्येति ' वषट्कृते जुहोति प्रेष्य प्रेष्येत्येवमेवोपयष्टोपयजति गुदस्य प्रच्छेदꣳ समुद्रं गच्छ स्वाहेत्येतैरेकादशभिरग्निं दैव्यं नरं गच्छ स्वाहेति सर्वमन्ततो ऽनुप्रहरत्य॑थ बर्हिषि हस्तौ निमार्ष्ट्यङ्गेभ्यो मनो मे हार्दि यच्छेत्य॑थास्य धूममन्वोक्षते तनूं त्वचं पुत्रं नप्तारमग्नी- षोमावेकादशानूयाजानिष्ट्वोदङ्ङत्याक्रम्य जुह्वाꣳ खरुमवधाय पुर- स्तात्प्रत्यङ् तिष्ठञ्जुहोति दिवं ते धूमो गच्छत्वन्तरिक्षमर्चिः पृथिवीं भस्मना पृणस्व स्वाहेत्य॑थ यथायतनꣳ स्रुचौ साद- यित्वा वाजवतीभ्याꣳ स्रुचौ व्यूहति ' शंयुना प्रस्तरपरिधि संप्रकीर्य संप्रस्राव्य स्रुचौ¹ विमुच्य जाघन्या पत्नीः संयाजय- न्त्याज्यस्यैव सोमं च त्वष्टारं च यजत्युत्तानायै जाघन्यै देवानां पत्नीर्यजति ' नीच्यै² अग्निं गृहपतिमुत्तानायै जाघन्यै होत्रे डामवद्यति ' नीच्यै² अग्नीधे॒ षडवत्तं प्राश्नीतो॑ मार्जयेते ' अथ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वापसलैः पर्यावृत्यान्वाहार्यपचने प्रायश्चित्तं हुत्वा³ न फलीकरणहोमेन चरत्य॑थ प्राङेत्य ध्रुवामाप्याय्य त्रीणि समिष्टयजूंषि⁴ जुहोति यज्ञ यज्ञं गच्छ यज्ञपतिं गच्छ स्वां योनिं गच्छ स्वाहेति ' स्रुवेणैव द्वितीय- मेष ते यज्ञो यज्ञपते सहसूक्तवाकः सुवीरः स्वाहेति ' स्रुचा

¹ स्रुचो Be H. ² Thus only Be ; the other MSS. have नीचाग्निं and नीचाग्नीधे । ³ जुहोति B Be. ⁴ T ins. पशुषम्बिकानि।

तृतीयं देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुमित । मनसस्पत इमं नो देव देवेषु यज्ञꣳ स्वाहा वाचि स्वाहा वाते धाः स्वाहेत्यूदूहति स्रुचमथ याचति स्फयमुदपात्रꣳ हृदयशूल- मित्येतत्समादायाहैहि यजमानेत्यन्वग्यजमानो ऽनूची पत्न्यन्त- रेण चात्वालोत्करावुदङ्ङुपनिष्क्रम्याग्रेण यूपꣳ स्फ्येनोद्धृत्यावोक्ष्य शुष्कस्य चार्द्रस्य च सन्धौ हृदयशूलमुद्वासयति ॥ १० ॥ शुगसि तमभिशोच यो ऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्म इत्यद्भिर्मार्जयन्ते धाम्नोधाम्नो राजंस्ततो वरुण नो मुञ्च यदापो अघ्निया वरुणेति शपामहे ततो वरुण नो मुञ्चेत्यथा- प्रतीचमायन्ति वरुणस्यान्तर्हित्यै¹ प्रपथे समिधः कुर्वत एधो १० ऽस्येधिषीमहीत्येत्याहवनीये ऽभ्या

हस्तौ प्रध्वंसयते ऽग्घादेको ऽञ्जादेकः समनसादेकस्ते नः कृण्वन्तु भेषजं सहः सहो वरेण्यमिति॑ हती॒यं जुहोत्यनृणा अस्मिन्ननृणाः परस्मिंस्तृतीये लोके अनृणाः स्याम । ये देव- याना उत पितृयाणाः सर्वानपथो अनृणा आचीयेम स्वाहेति॑ ५ हस्तौ प्रध्वंसयते ऽग्घादेको ऽञ्जादेकः समनसादेकस्ते नः कृण्वन्तु भेषजं सहः सहो वरेण्यमित्य॑थ देवता उपतिष्ठते॑ ऽयं नो नभसा पुर इत्यग्निं॑ स त्वं नो नभसस्पत इति वायुं॑ देव सङ्स्फानेत्यादित्यम॑थ यूपमुपतिष्ठत आप्यायस्वः सुवीर्यं रायस्पोषं स्वश्वियम् । बृहस्पतिना राया स्वगाकृ॒तो १० मह्यं यजमानाय तिष्ठेत्य॑थ पूर्वाग्निं शकले समारोपयत्ययं ते योनिर्ऋत्विय इति॑ तं मध्यमे