बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

[Handwritten: अग्निष्टोमः प्रातः सवनम्] Digitized by Madhuban Trust [ ६ । २६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १६३

एतच्चमसैरासादयति ' ग्रावसु ग्रावाणमभ्यञ्जयत्यथ दक्षिणस्य हविर्धान- स्याग्रेणोपस्तम्भनं बर्हिर्मुष्टिमुपनिबध्नाति स्तोत्रेभ्यो ' ऽथ याचति स्फ्यमुदपात्रं चावालात्पुरीषꣳ सिकता इत्येतत्समादायाहैहि यजमानेत्याग्नीध्रं द्रुत्वा स्फ्येनोद्धृत्यावोक्ष्य चावालात्पुरीषꣳ ५ सिकता इति निवपति विभूरसि प्रवाहणो रौद्रेणानीकेन पाहि माग्ने पिपृहि मा मा मा हिꣳसीरिति ' तं परिमण्डलं धिष्णियं १ करोत्यथैनꣳ सिकताभिराश्लक्ष्णं करोत्यान्तः- सदसं धिष्ण्यान्निवपति होतुः प्रथमं वन्हिरसि हव्यवाहन इति ' श्वात्रो ऽसि प्रचेता इति दक्षिणतो मैत्रावरुणस्य ' तुथो १० ऽसि विश्ववेदा इत्युत्तरतो ब्राह्मणाच्छꣳसिन ' उशिगसि कवि- रित्युत्तरतः पोतुरङ्गारिरसि बम्भारिरित्युत्तरतो नेष्टुरवस्युरसि दुवस्वानित्युत्तरतो ऽच्छावाकस्याथ दक्षिणे वेद्यन्ते मार्जालीयं धिष्णियं निवपति शुन्ध्यूरसि मार्जालीय इति ' सर्व्वेषु रौद्रमनुवर्तयत्याग्नीध्रे ऽन्ततो निवपत्युदक्सꣳस्थाताया इत्यष्टा- १५ न्यवाप्सोदित्येताननुदिशति ' सम्राडसि कृशानुरित्याहवनीय- मुपतिष्ठते ' परिषद्यो ऽसि पवमान इत्यास्तावं २ प्रतक्वासि नभस्वानिति चावालमसंम

has no diagonal slash! It is just 'श' with 'य' attached? No, look at the bottom: there's no diagonal slash on the loop of श. But wait, is it 'श' or 'र'? It's 'श'! And next to it is 'य': 'श्य'? Wait, look at the word: "समपिव्रताञ्छ्शयध्वमास्तावं" or "समपिव्रताञ्छ्रयध्वमास्तावं"? Wait, look at the character between ञ्छ and य: Is it 'श'? Yes, it looks like 'श' with a virama, or 'छ्शय'! Wait, look: 'छ्' has a virama? No, 'ञ्छ' is a ligature, then 'श' with virama '्'? No, 'छ्श' ligature! Wait, in Caland's font, 'छ्श' is printed as 'छ्' followed by 'श': "च्छ्श" or "ञ्छ्श". Here we see: "ञ्छ्शयध्वमास्तावं" - wait, why would there be 'य'? Because "श्रयध्वम्" without 'र' is "शयध्वम्"? Wait, did the manuscript have "समपिव्रताञ्छ्रयध्वम्" or "समपिव्रताञ्छ्शयध्वम्"? Wait, in Rigveda/Taittiriya: "समपिव्रताञ्छ्रयध्वम्

अग्निष्टोमः प्रातः सवनम् Digitized by Madhuban Trust [ ६ । १० । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १६५ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा शालामुखीये वैसर्जणानि¹ जुहोति त्वꣳ सोम तनूकृद्भ्यो द्वेषोभ्यो ऽन्यकृतेभ्य उरु यन्तासि वरूथꣳ स्वाहेति ' स्रुवेणांशुं प्रस्कन्दयति जुषाणो अप्तुराज्यस्य वेतु स्वाहेत्यपरं चतुर्गृहीतं गृहीत्वा संप्रैषमाहाग्नीषोमाभ्यां प्रणीय- ५ मानाभ्यामनुब्रूहीति ' चिरूक्तायामुद्यच्छन्ते² होतृवर्गं यन्त्यथ वै भवति प्राञ्चमग्निं प्रहरन्त्युतपत्नीमानयन्त्यन्वनाꣳसि प्रवर्तय- न्तीति³ यदस्यात्र शस्तं भवति पूर्वं तेनाग्निमन्ववस्यन्त्यथाग्नि- प्रथमाः प्रतिपद्यन्ते ऽन्वग्राजा चाज्यस्थाली चान्वग्ग्रावाणो⁴ वायव्यानि ' पूर्वया द्वारोपनिष्क्रामन्त्ययं नो अग्निरुशन्नो अग्निर्वरिवः कृणोत्वयं मृधः पुर १० एतु प्रभिन्दन् । अयं शत्रूञ्जयतु जर्हृषाणो ऽयं वाजं जयतु वाजसातावित्युत्तरेण सदः परीत्याग्नीध्रागारे ऽग्निं निधाय नयवत्याग्नीध्रे जुहोत्यग्ने नय सुपथा राये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नमउक्तिं विधेम स्वाहेत्य'थैवैतद्ग्रावोवायव्यꣵ⁵ समुपसाद्योपाति- १५ यन्ति राज्ञा चाज्यस्थाल्याहवनीये स्रुवाहुतिं जुहोत्युरु विष्णो १ ॰सर्जनं BTJ ; but comp. TS. VI. 3. 2. २ ॰नूक्तायामु॰ BF. ३ इति om BTJ ; ॰प्रवर्तयन्त्यथ यदस्या॰ T. ४ Thus F; the other MSS. ग्रावो । ५ Thus BJHP ; ग्रावोवायव्युत्सु॰ T ; धारणीवायव्यां F ; ग्रावोवायव्यानि Keś. The remarkable ग्रावोवायव्यम् occurs several times in the Karmānta sūtra. The Pronoun एतत् seems also to point to a neuter ; but comp. Bh. and Keś : एतदिति द्रोणकलशोपसंख्यानम् । CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

विक्रमस्वोरु क्षयाय नः कृधि । घृतं घृतयोने पिव प्रप्र यज्ञपतिं तिर स्वाहेति ' ॥ ३० ॥ अथ प्रोक्षणीभिरुपोत्तिष्ठत्यग्निं प्रोक्षति ' वेदिं प्रोक्षति ' बर्हिः प्रोक्षति ' बर्हिरासन्नं प्रोक्ष्योपनिनीय पुरस्तादाश्ववालं प्रस्तरं गृह्णाति ' पञ्चविधं बर्हि स्तीर्त्वा प्रस्तरपाणिः प्राङभिसृप्य ५ कार्ष्मर्यमयान्परिधीन्परिधात्यूर्ध्वे समिधावादधात्यथैते विधृती तिरश्ची सादयति ' विधृत्योराश्ववालं प्रस्तरं ' प्रस्तरे जुहूं ' बर्हिषीतरा ' एता असदन्निति समभिमन्त्र्याथाप उपस्पृश्य ब्रह्मणो राजानमादाय पूर्वया द्वारा हविर्धानं प्रपादयति सोमो जिगाति गातुविद्देवानामेति निष्कृतमृतस्य योनिमासदमित्यथ दक्षिणस्य १० हविर्धानस्य नीडे कृष्णाजिनमास्तृणात्यदित्याः सदो ऽसीत्य'- दित्याः सद आसीदेति कृष्णाजिने राजानमथैनं देवताभ्यः संप्रयच्छत्येष वो देव सवितः सोमस्तं रक्षध्वं मा वो दभदिति ' संप्रदायोपतिष्ठत एतत्तꣳ सोम देवो देवानुपागा

: Footnote 2: "२ Some of the MSS. have here and elsewhere संस्पृष्टाः ।" Wait, look at the word in footnote 2: It has: स, then anusvara, then 'पृ' or 'स्पृ'? Wait, in footnote 2: "२ Some of the MSS. have here and elsewhere संस्पृष्टाः ।" Wait, look at the letters in footnote 2: स + ं + ... wait, is that a ष? स - ं - पृ - ष्टा - ः ? No, look at the first consonant: It has स with anusvara, then प with ऋ? Wait! In line 16: The text has: "संस्पृष्टाः" with an insert underneath: "ष्ट" below "पृ"? Wait, look at line 16: Under "वेद्यां", next is: "संस्पृष्टाः" Under "स्पृ", there is a subscript 'ष्ट'! Wait, why? Because the typesetter made an error, or is it "संस्पृष्टाः"? Wait, look at the footnote: "२ Some of the MSS. have here and elsewhere संस्पृष्टाः ।" Wait, look at the word in footnote 2: Does it have an avagraha? "ऽसंस्पृष्टाः"? No. Wait, let's transcribe faithfully what is printed: Line 16: "मौपसदायां वेद्या

१८८ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ६ । ३३, ३४ । ] अथ वसतीवरीः परिहरिष्यन्नाह व्यक्रामत मा वो ऽभिपरिहारिषमिति' यजमानायतने यजमान उपविशति' जघनेन गार्हपत्यं पत्न्यैवैना आदाय दक्षिणेन द्वारोपनिर्गृत्य सव्ये ऽꣳसे निधाय दक्षिणेन सदः परीत्य दक्षिणेन मार्जालीयँ धिष्णियं पर्याहृत्य दक्षिणतो यूपेन सꣳस्पृष्टाः सादयतीन्द्रा- ५ ग्न्योर्भागधेयी स्थेत्य'थैना आदायोदङ्ङावृत्य दक्षिणे ऽꣳसे निधायैतेनैव यथेतमेत्य जघनेन गार्हपत्यमौपसदायां वेद्याꣳ सꣳस्पृष्टाः सादयति मित्रावरुणयोर्भागधेयी स्थेत्य'थैना आदाय पूर्वया द्वारोपनिर्गृत्य दक्षिण एवाꣳसे निधायोत्तरेण सदः परीत्योत्तरेणाग्नीध्रीयं धिष्णियं पर्याहृत्योत्तरतो यूपेन १० सꣳस्पृष्टाः सादयति विश्वेषां देवानां भागधेयी स्थेत्य'थैना आदाय प्रदक्षिणमावृत्य सव्ये ऽꣳसे निधायैतेनैव यथेतमेत्य जघनेनाग्नीध्रीयं धिष्ण्यꣳ सꣳस्पृष्टाः सादयति यज्ञे जागृतेति' ॥ ३३ ॥ अथ पयाꣳसि विशास्ति या सम्राड्धुक् तस्यै दधिघर्माय १५ दधि कुरुत या यजमानस्य तस्या आमिक्षायै या पत्न्यै तस्या आशिरै पयश्च सक्तूꣳश्च कुरुत शृतात्तञ्च्छामादित्यग्रहाय दधि कुरुत पुरोडाशीयानि पिष्टानि कुरुत धाना हारियोजनाः कुरुत चतुरो ऽम्भृणाꣳस्त्रीनुदचनान्युज२ एकधनाꣳस्त्यवमाने- १ Most of the MSS. read ॰रंशिष० । २ Thus PHBJ, Bh., Mantramālā, Keś. ; उदंचमान् F, Prayoga I.O., Padārthanirv ; उदचान् T.

अग्निष्टोमः प्रातः सवनम् Digitized by Madhuban Trust [ ६ । ३४ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । १८६ कादशपरमाᳪस्तस्रो रशनाश्चतस्रो वपाश्रपणीर्द्वयमिध्माबर्हि॑¹- रौदुम्बरान्महापरिधीन्कुरुत सुब्रह्मण्यः सुब्रह्मण्यामाह्वयत्विति॑ । यथासंप्रैषं ते कुर्वन्त्यथैतानम्भृणानायातयत्युत्तरस्य॑² हविर्धानस्य नीड आधवनौयं॑ प्रउगे पूतभृतं॑ तयोः समान उदंचन॑ ५ आग्नीध्र एकᳪ सोदंचनं॑ मार्जालीय एकᳪ सोदंचनमाग्नीध्र एताᳪ रात्रिं यजमानः संविशति॑ हविर्धाने राजानं गोपा- यन्ति॑ ॥ ३४ ॥ दशमः ॥ ॥ इति षष्ठः प्रश्नः । १ द रशने द्वे वपाश्रपणी एकतयमिध्माबर्हिर् Mantramālā, Padārthan iv Prayoga I.O. २ Thus PF only ; अथैताम० BHTJ. CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

अथातो महारात एव बुध्यन्ते ' संबोधयन्त्येतानृत्विजो ऽध्वर्युꣳ होतारं ब्रह्माणमुद्गातारं प्रतिप्रस्थातारं प्रस्तोतारं प्रशास्तारं ब्राह्मणाच्छꣳसिनमच्छावाकं नेष्टारं पोतारꣳ सदस्यानुन्नेतार- माग्नीध्रं ग्रावस्तुतꣳ सुब्रह्मण्यां प्रतिहर्तारं ये चान्ये परिकर्मिणो भवन्ति ' ते हस्तपादान्प्रक्षाल्याग्नीध्रे यजमानमुपसंगच्छन्ते ' । ऽथाध्वर्युर्हस्तौ संमृशते कर्मणे वां देवेभ्यः शकेयमित्यथैताँश्चैवं तिष्ठन्संप्रैषमाहोन्नेतर्ग्राव्णो वायव्यानि द्रोणकलशे दशापवित्रे समवधाय दक्षिणस्य हविर्धानस्य पुरो ऽक्षꣳ सꣳसाद्याग्नीदाज्य- मधिश्रय प्रतिप्रस्थातः स्रुचः संमृड्ढ्याज्येनोदेहि पृषदाज्याय दध्याहरेति ' यथासंप्रैषं ते कुर्वन्त्यथाध्वर्युराग्नेय्यर्चाग्नीध्रमभि- १० मृशत्यग्निर्मूर्धा दिव इति ' वैष्णव्या हविर्धानं विष्णो त्वं नो अन्तम इत्याग्नेय्या स्रुचो ऽयमग्निः सहस्रिण इति ' वायव्यया वायव्यानि वायो शतं हरीणामित्यैन्द्या सद इन्द्रं विश्वा [

यजमानेति' पूर्वया द्वारा हविर्धानं प्रपाद्याथैतच्चर्म¹ फल- कयोः प्राचीनग्रीवमुत्तरलोमोपस्तृणाति² यज्ञ प्रतितिष्ठेति वा तूष्णीं वा ' तस्मिन्संसुखाङ्ग्रावणः कृत्वा दक्षिणस्य हविर्धान- स्यान्तरेणेषे राजानमुपावहरति हृदे त्वा मनसे त्वा सोम राजन्नेह्यवरोहेति द्वाभ्यामथैनमङ्गुष्ठाभ्यः प्राङस्ते॑सिं॒स्तच्चे॑ष्टन्ति यत्ते विदुरथाप उपस्पृश्याहैहि यजमानेत्याग्नीध्रं द्रुत्वा स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा पञ्चहोतारं मनसानुद्रुत्याग्नीध्रे जुहोत्य- न्वारब्धे यजमाने स्वाहेत्यपरं चतुर्गृहीतं गृहीत्वाग्नीध्र एवा- सन्द्यां जुहोत्यासन्द्या आसन्त्वात्पाहि कस्याश्चिदभिशस्त्याः³ स्वाहेत्यथा हवनीये घृतानुषिक्ताञ् शकलानभ्यादधाति तूष्णी- मेथात्रैव

Line 1: पूर्वार्धे खरस्य दक्षिणाग्रꣳ समुपाꣳशुसवनं निदधाति दक्षिणत Line 2: उपाꣳशुपात्रमुत्तरतो ऽन्तर्यामपात्रमुपसꣳस्पृष्टे' असꣳस्पृष्टे Line 3: अभिचरतः' पश्चाद्दिदेवत्यपात्राण्यन्वञ्चैन्द्रावायवपात्रं मैत्रावरुण- Line 4: पात्रमाश्विनपात्रं' पश्चाच्छुक्रामन्थिनोः १ प्रवाङ्गदक्षिणं शुक्र- Line 5: पात्रमुत्तरं मन्थिपात्रमग्रेण मन्थिपात्रमृतुपात्रे' पश्चादाग्रयण- ५ Line 6: स्थालीं' दक्षिणस्यां खरश्रोण्यामादित्यस्थालीꣳ सोपशयामुत्त- Line 7: रस्यां खरश्रोण्यामुक्थ्यस्थालीꣳ सोपशयामुत्तरस्य हविर्धान- Line 8: स्याग्रेणोपस्तम्भनमनुपोप्ते ध्रुवस्थालीमन्तरेण पूतभृदाधवनीयौ Line 9: चमसौन्दक्षिणस्य हविर्धानस्य पश्चा

धत्त शुक्रꣳ शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थ स्वाहेति । Wait, in : is it देवत्रा? Yes: "देवेभ्यो देवत्रा धत्त शुक्रꣳ शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थ स्वाहेति ।" Let's check line 6: "देवेभ्यो देवत्रा धत्त शुक्रꣳ शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थ स्वाहेति ।'" Wait, is there an apostrophe / single quote after स्वाहेति । ? In line 6: "स्वाहेति ।'" - yes, there is an avagraha-like or single quote mark: ।' (Caland uses this to mark the end of mantras/quotes!). Let's check where else it appears: Line 7: "मृध्रमिति ।'" - yes! Caland puts a quote mark: ।' Line 10: "पन्नेजनीर्गृह्णामीति ।'" - yes! ।' Line 13: "वसतीवरीर्यानयति ।'" - yes! ।' Line 19: "सादयति तूष्णीम् ।' ॥ ३ ॥" - yes, ।' before ॥ ३ ॥ Line 20: "अथाध्वर्युर्होतुश्चमसमेति ।'" - yes, ।' after चमसमेति ।

Let's check line 7: मैत्रावरुणचमसेनाङ्हुतिमप

२०४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ७ । ४ । ] स यन्ता मयन्तीरिषः स्वाहेत्य॑थ यद्युक्थ्य एतेनैव यजुषा मध्यमे परिधौ निमार्ष्ट्यथ यद्यतिरात्र एतदेव यजुर्वदन्प्रपद्यते' यज्ञक्रतूनां व्यावृत्या इति ब्राह्मणम॑थैता होतृचमसीया दक्षिणस्य हविर्धानस्यान्तरेणेषे उपातिहृत्य नीड उत्सादयंत्त्य॑थो- दगाग्रं धवनीयꣳ सर्वꣳ एव मैत्रावरुणचमसीयाः पर्यस्यति' ५ तृतीयं वसतीवरीणामवनयति' तृतीयमेकधनानां' पुरो ऽक्षं वसतीवरीः सादयति' पश्चादक्षमेकधनान्यन्तरेण हविर्धाने उपविश्यौदुम्बरं पात्रं चतुःस्रक्ति याचति' तस्मिन्बर्हिषी अन्तर्धाय प्राजापत्यं दधिग्रहं गृह्णात्युपयामगृहीतो ऽसि प्रजा- पतये त्वा ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं गृह्णामि दध्नश्च

तस्मै त्वा प्रजापतये विभूदाने ज्योतिष्मते ज्योतिष्मन्तं जुहोमि स्वाहेत्यास्य संक्षालनमन्तःपरिधि निनयति॑ धेनुवरं¹ वानडुहरं वा दद्यादिति ह स्माह बौधायनो॑ द्वादश पष्ठौहीरित्यौपगविर्ऋषभमिति कात्यो॑ मणिकुण्डलमिति ५ राथीतरः॑ ॥ ४ ॥ प्रथमः ॥ अथैता होतृचमसीया दक्षिणस्य हविर्धानस्यान्तरेणेषे उपावहृत्य चर्मणि निदधाति॑ तासु निग्राभ्यासु यजमानं वाचयति निग्राभ्या स्थ देवश्रुत आयुर्मे तर्पयतेति प्रतिपद्य गणा मे मा वितृषन्नित्यात्त॑स्ता यजमानाय संप्रदायाथैतेषां १० ग्राव्णां यः सुजन्तुरिव तमादत्ते देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्यामादद इत्यादायाभिमन्त्रयते ग्रावास्यध्वरकृद्देवेभ्यो गम्भीरमिममध्वर

An exact line-by-line transcription of the page into Unicode Devanagari:

राधोगूर्ता अमृतस्य पत्नीस्ता देवीर्देवेचेमं यज्ञं धत्तोपहताः सोमस्य पिबतोपहतो युष्माकꣲ सोमः पिबत्वित्यैनꣲ संप्रयौति यत्ते सोम दिवि ज्योतिर्यत्पृथिव्यां यदुरावान्तरिक्षे तेनास्मै यजमानायोरु राया कृध्यधि दात्रे वोच इति ' तिरश्चर्मन्फलके अभिमृशति धिषणे वीडू सती वीडयेथामूर्जं दधाथामूर्जं मे ५ धत्तं मा वाꣲ हिꣲसिषं मा मा हिꣲसिष्टमित्यथ वृद्धौर्वाच- यत्यवौवृधं वो मनसा सुजाता ऋतप्रजाता भग इद्वः स्याम् । इन्द्रेण देवीर्वीरुधः संविदाना अनु मन्यन्ताꣲ सवनाय सोम- मिति ' संहृप्रस्य राज्ञः प्रतिप्रस्थाता सव्ये पाणौ षडंश्शून्संचते १ ऽथैतेनैव पाणिनापाꣲशुपात्रमादत्ते

[ ७ । ५, ६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २०७ देवानां पवित्रमसि येषां भागो ऽसि तेभ्यस्त्वेति ' सचत एतावꣳश् ' अथैनमुपाꣳशुसवनं१ दशापवित्रेण परिमृज्य पूर्वार्धं खरस्य दक्षिणाशिरसं निदधात्य॑ प्रतिप्रस्थातुर्ग्रहमादत्ते स्वांकृतो ऽसीति ' ग्रहमपयच्छत्य॑२थैनमवेक्षते ' मधुमतीर्न ५ इषस्कृधीत्य॑थैनमूर्ध्वमुन्मार्टि विश्वेभ्यस्त्वेन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थि- वेभ्य इत्य॑थैनमादायोपोत्तिष्ठति मनस्त्वा॑दित्यै॑तुर्वन्तरिक्षमन्वि- हीत्य॑त्याहवनीये जुहोत्यन्वारब्धे यजमाने स्वाहा त्वा सुभवः सूर्याय स्वाहेति ' ऽथानुप्राणिति ' वाचयति भूरसि श्रेष्ठो रश्मीनां प्राणपाः प्राणं मे पाहीत्य॑थैनमवाचीनमवमृज्य प्रतीचा १० नीचा पाणिना मध्यमे परिधौ निमार्टि देवेभ्यस्त्वा मरीचि- पेभ्य इत्य॑ प्रदक्षिणमावृत्याग्रयणस्थाल्यां ग्रहस्य सꣳस्रावमव- [

मुपनयन्त्याप्याययन्ति व्यपोहन्ते ऽभिषुण्वन्ति Then: न चतुर्थं निग्राभमुपनयन्ति! In BTJ, by haplography, one of the two repetitions was skipped! So in Caland's text: The first repetition is in quotes: ' निग्राभमुपनयन्त्याप्याययन्ति व्यपोहन्ते ऽभिषुण्वन्ति ' १ Wait, what is the second repetition? Line 6-7: निग्राभमुपनयन्त्याप्याययन्ति’ व्यपोहन्ते’ ऽभिषुण्वन्ति’ Wait, is the second one ALSO in quotes? Or is that closing quote in line 7 something else? Wait, look at line 7 after ऽभिषुण्वन्ति’: Is that a closing quote, or is that ’ २? WAIT! Look at line 7: व्यपोहन्ते’ ऽभिषुण्वन्ति’ २ न चतुर्थं निग्राभमुपनयन्त्यैनँग् Wait, look at footnote 2: २ Thus JP; नमुन्नेता० TFB. Wait, does footnote 2 say: २ Thus JP; न चतुर्थं...? NO! Footnote 2 says: २ Thus JP ; नमुन्नेता० TFB. Wait, why does it say `२ Thus JP ; नमुन्नेता० TFB

[अग्निष्टोमः प्रातःसवनम्] Digitized by Madhuban Trust

[ ७ । ६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २०६

मघवन्मादयस्वेति ' स्वांकृतो ऽसीति ग्रहमुपयच्छत्य॑थैनमवेक्षते' मधुमतीर्न इषस्कृधीत्यथैनमूर्ध्वमुन्मार्टि विश्वेभ्यस्त्वेन्द्रियेभ्यो दिव्येभ्यः पार्थिवेभ्य इत्यथैनमादायोपोत्तिष्ठति मनस्त्वाष्ट्वित्ये- त्युर्वन्तरिक्षमन्विहीत्यैत्याहवनीये जुहोत्यन्वारब्धे यजमाने स्वा- ५ हा सुभवः सूर्याय स्वाहेति ' ऽलान्वपानिति ' वाचयति धूरसि श्रेष्ठो रश्मीनामपानपा अपानं मे पाहीत्यथैनमूर्ध्व- सुन्मृज्य प्राचोत्तानेन² पाणिना मध्यमे परिधावुन्मार्टि देवेभ्यस्त्वा मरीचिपेभ्य इत्य॑थ प्रदक्षिणमावृत्याग्रयणस्थाल्यां ग्रहस्य सꣳस्रावमवनयत्येष ते योनिरित्यथैनमुत्तरत³ उपाꣳशुसवनेन १० सꣳस्पृष्टꣳ सादयत्यपानाय त्वेति ' व्यानाय त्वेत्युपाꣳशुसवनं प्रत्यभिमृशते ' ऽथोन्नेतारमाहाप्रमत्तः संततमानयोपाꣳशु ग्रहा- न्ग्रहीष्यामीत्य॑थादत्त ऐन्द्रवायवपात्रं ' तदेतद्राक्षावत्परियोगिवि भवति ' तेन गृह्णात्यतिपवमानस्य राज्ञ आ वायो भूष शुचिपा इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि वायवे त्वा जुष्टं १५ गृह्णामीत्य॑थैनमपयत्य⁴ पुनरेवोपयच्छतीन्द्रवायू इमे सुता इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसीन्द्रवायुभ्यां त्वा जुष्टं गृह्णामीति ' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिः सजोषोभ्यां त्वेत्य॑थादत्ते मैत्रा- वरुणपात्रं ' तदेतत्पिल्लकावद्भवति⁵ ' तेन गृह्णात्यतिपवमानस्य

१ उपयच्छत्य० BTF Keś.; अपय० HJ. २ एव ins. FJ. ३ अथैनमु० TF Keś.; अथैनदु० BHJP. ४ अपयत्य H Bh., Keś.; अपनयत्य B; अपननयत्य F; उपयत्य JT. ५ Thus HJ Bh., Keś.; पिल्लिकावत् T; फलकावद् (i.e., पुञ्ज०) B; फलका... F. 27

२१० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ ७। ६, ७ । ] राज्ञो ऽयं वां मित्रावरुणेत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि मित्रा- वरुणाभ्यां त्वा जुष्टं गृह्णामीति॑ बर्हिषो ऽन्तर्धाय पयसा श्रीणात्यपोद्धृत्य बर्हिषो दशापवित्रेण परिमृज्य सादयत्येष ते योनिर्ऋतायुभ्यां त्वेत्यथोपातीत्याश्विनपात्रग्ं शुक्रपात्रमादत्ते॑ तदेतद्वैल्कं वा पालाशं वा श्लक्ष्णं भवति॑ तेन गृह्णात्यतिपव- ५ मानस्य राज्ञो ऽयं वेनश्चोदयदित्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि षण्डाय त्वा जुष्टं गृह्णामीति॑ परिमृज्य सादयत्येष ते योनि- र्वीरतां पाहीत्यथादत्ते मन्थिपात्रं॑ तदेतद्वैकङ्कतग्ं श्लक्ष्णं भवति॑ तेन गृह्णात्यतिपवमानस्य राज्ञस्तं प्रत्नथेत्यनुद्रुत्योप- [L1

इत्युच्चैरथैनमभिवदत आग्रयणो ऽसि स्वाग्रयणो जिन्व यज्ञं जिन्व यज्ञपतिमभि सवना पाहि विष्णुस्त्वां पातु विश्वं त्वं पाहीन्द्रियेणेति' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिर्विश्वेभ्यस्त्वा देवेभ्य इत्युपब्दिमतो ऽत ऊर्ध्वं ग्रहान्गृह्णाति' चिद्गव्यस्य ५ रशिनो रुजन्त इति रुग्वत्यार्चा भ्रातृव्यतो गृह्णीयादिति ब्राह्मणमथादत्त उक्थ्यस्थालीं' तया गृह्णात्यतिपवमानस्य राज्ञ उपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा बृहद्वते वयस्कृत उक्थ्यायुवे यत्त इन्द्र बृहद्वयस्तस्मै त्वा विष्णवे त्वा जुष्टं गृह्णामीति' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिरिन्द्राय त्वोक्थायुष इत्यादत्ते ध्रुव- १० स्थालीम्' स आह ये पूर्व्या द्वारा प्राप्सन्त' प्राञ्चस्ते निष्क्रामन्तु ये ऽपरया प्रत्यञ्चस्ते मा वो ऽभिपरिहारिषमिति' जघनेनाभिषोतृन्सोनेतृकानभिपरिहृत्योत्तरत उपयच्छति२ मूर्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽस्यग्नये त्वा वैश्वानराय जुष्टं गृह्णामीत्यथैनमभिवदते ध्रुवो ऽसि १५ ध्रुवचितिर्ध्रुवाणां ध्रुवतमो ऽच्युतानामच्युतचित्तम इत्यथैनमथा- वृत्तं३ प्रतिपर्याहृत्योत्तरस्य हविर्धानस्याक्षेणोपस्तम्भनमनुपोत्रे सादयत्येष ते योनिरग्नये त्वा वैश्वानरायेति' ध्रुवेण राजानं परिदधात्यथोपदर्भं द्रोणकलशे परिमृज्य पात्रं प्राञ्च द्रुपाननु-

१ Thus emended. All MSS. also P Bh., Mantramālā, Prayoga IO, Padārthanirv. have प्राप्यंन्ता, only T, Keś. प्राप्स्यन्तः । २ Thus PBTH Bh.; उपयच्य० F Keś. ३ अथैनं instead of अथैनम् T; अथैनमथावृत्तं P (pr. m.), अथैनमथा- P (sec. m).

सर्पति ' Line 12: जुहोति ' Line 15: जुहोति ' (or जुहोतो ') Line 15: जुह्वत्य'थोदञ्चो Line 16: सर्पन्ति ' Line 19: मुपविशन्त्य'थोद्गात्रे Notice the pattern: after EVERY finite verb or clause ending, Caland puts an apostrophe '! In line 12: "स्रुवाहुतिं जुहोति '" In line 15: "त्येतयाध्वर्युर् जुहोति '" So the verb is definitely "जुहोति"! Wait, why does it look like o-matra? Because the i-matra's top curve and the apostrophe might look like that, OR it's a misprint "जुहोतो" in the Devanagari typesetting! Wait, let me look at the image again: Look at the word: ज - ु = जु ह - ो = हो त - ो = तो ? Wait, look at 'ो' in 'हो': it has a vertical bar on the right and an inclined stroke on top. Now look at the letter after 'हो': It has त. Does it have a vertical bar on the right? Yes! It has a vertical bar on the right, AND an inclined stroke on top! AND after that vertical bar, there is an apostrophe '! Wait, look at the distance: