बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

प्रजाकामा एकादशरात्राय दीक्षन्ते ' तस्यापरिमिता दीक्षा द्वादशोपसदस्तस्याहानि ज्योतिरतिरात्रः ' पृष्ठ्यः षडह- स्त्र्यहश्छन्दोमा ' ऽथातिरात्रो ' ऽथाहीनविधिः पृष्ठ्यः षडह- स्त्र्यहश्छन्दोमा ' दशममह'रथातिरात्रो ' ऽथायं पौण्डरीक एकादशरात्रो ऽयुतदक्षिणो ऽश्वसहस्रदक्षिणस्'तस्यापरिमिता ५. दीक्षा द्वादशोपसदस्तस्याहान्यभ्यासङ्गः षडहस्त्र्यहश्छन्दोमा ' दशममह'रथातिरात्रो ' ऽन्वहङ् सहस्रङ्'सहस्रं ददात्युत्तमे ऽह- न्यश्वसहस्रं¹ ददात्यथातो ज्योतिरयनमित्याचक्षते ' स भरत- द्वादशाह इत्येक आहुर्दीक्षते ' तस्यापरिमिता दीक्षा द्वाद- शोपसदस्तस्याहानि ज्योतिरतिरात्रो² ज्योतिरग्निष्टोमो' ऽष्टौ १० ज्योतीꣳष्युक्थ्या³ ' ज्योतिरेवाग्निष्टोमो ' ज्योतिरेवातिरात्र ' उक्तो द्वादशाहो ' दशमं चाह'रतिरात्रं च महाव्रतं व्यव- दधाति ' स उवेव⁴ त्रयोदशरात्रः ' ॥ ३२ ॥ नवमः ॥ अथ पूर्वश्चतुर्दशरात्रो ' ऽतिरात्रः ' पृष्ठ्यः षडहः ' प्रत्यङ् षडहो ' ऽथातिरात्रो ' ऽथोत्तरश्चतुर्दशरात्रो ' ऽतिरात्रो ' १५ ज्योतिर्गौरायुरीति त्र्यहः ' पृष्ठ्यः षडहः ' प्रत्यङ् त्र्यहो ' ऽथातिरात्रो ' ऽथ पूर्वः पञ्चदशरात्रो ' ऽतिरात्रो ' ज्योतिर्गौरायु- रिति त्र्यहो ' दशरात्रो ' ऽथातिरात्रो ' दशमं चाह'रतिरात्रं च

१ ꣳसहस्रं M. २ Thus MUD ; ज्योतिरात्रो B Be ; Be 11 def. ३ Thus M (sec. m.) BUD ; ०क्थानि M (pr. m.) Be ; Be 11 def. ४ Thus Be B 1

[ १६ । ३३, ३४ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २७६ महाव्रतं व्यवदधाति॑ स उवेवात्राब्राह्मणः॑ षोडशरात्रो॑ ऽथो- त्तरः पञ्चदशरात्रो॑ ऽतिरात्रस्त्रिवृदग्निष्टोमो³ ज्योतिर्गौ- रायुरिति¹ त्र्यहः॑ पृष्ठ्यः षडहः॑ प्रत्यङ् त्र्यहो॑ ऽथाति- रात्रो॑ ऽथ सप्तदशरात्रो॑ ऽतिरात्र॑ एकः पञ्चाहो॑ दश- ५ रात्रो॑ ऽथातिरात्रो॑ दशमं चाह्नरतिरात्रं च महाव्रतं व्यव- दधाति॑ स उवेवात्राब्राह्मणो॑ ऽष्टादशरात्रो॑ ऽथ विंशतिरात्रो॑ ऽतिरात्रो॑ ज्योतिर्गौरायुरिति त्रयस्त्र्यहाः॑ पृष्ठ्यः षडहः॑ प्रत्यङ् त्र्यहो॑ ऽथातिरात्रो॑ ऽथैकविंशतिरात्रो॑ ऽतिरात्रः॑ पृष्ठ्यः षडहः॑ सप्तैतानि मध्यमानि सांवत्

मुक्थ्यमुपयन्ति बृहत्सामानं ' तस्याष्टाविंशाः पवमाना भवन्ति ' सप्तदशायतन एकविंशमुक्थ्यमुपयन्ति वैरूपसामानं ' तस्य द्वाविंशाः१ पवमाना भवन्ति ' स्व एवायतन२ एकविंश- मुक्थ्यमुपयन्ति वैराजसामानं ' तस्य षट्त्रिंशाः पवमाना भवन्ति ' स्व एवायतने२ त्रिणवमुक्थ्यमुपयन्ति शाक्वरसामानं ' ५ तस्य चत्वारिंशाः पवमाना भवन्ति ' स्व एवायतने त्रय- स्त्रिंंशमुक्थ्यमुपयन्ति रैवतसामानं ' तस्य चतुश्चत्वारिंशाः पवमाना भवन्ति ' त्रयस्त्रिंशात्त्रयस्त्रिंशमुपयन्ति ' तस्या- ष्टाचत्वारिंशाः पवमाना भवन्त्येषावृत् ' पृष्ठ्यं षडहमुप- यन्ति ॥ ३४ ॥ १० त्रिवृतो ऽधि त्रिवृतमुपयन्ति ' स्तोमानां संपत्त्यै प्रभवाय ' ज्योतिष्टोममुपयन्त्येषातिरात्रो ' ऽथ त्रिंशद्रात्रो ' ज्योति- रतिरात्रः ' पृष्ठ्यः षडहस्त्रयस्त्रिंशात्त्रयस्त्रिंशमुपयन्ति ' त्रिणवमुपयन्त्येकविंशमुपयन्ति ' त्रिवृतमग्निष्टुतमुपयन्ति ' पञ्चदशमिन्द्रस्तोममुपयन्ति ' सप्तदशमुपयन्त्येकविंशमुपयन्ति ' १५ चतुर्विंशमुपयन्ति ' चतुर्विंशात्पृष्ठ्यान्युपयन्ति ' त्रयस्त्रिंशा- त्त्रयस्त्रिंशमुपयन्ति ' त्रिणवमुपयन्ति ' द्वावेकविंशावुपयन्ति ' चतुरश्चतुष्टोमान्स्तोमानुपयन्त्येषातिरात्रो ' ऽथ द्वात्रिंश- द्रात्रो ' ऽतिरात्रो ' ज्योतिर्गौरायुरीति नव त्र्यहाः ' प्रत्यङ्- अह्नो ' ऽथातिरात्रो ' ऽथ त्रयस्त्रिंशद्रात्रो ' ऽतिरात्रस्त्रयः २०

१ Thus M Be 11 ; द्वात्रिंशाः the other MSS. २ एव om. M.

[ १६ । ३५, ३६ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २८१

पञ्चाहा' विश्वजित्सर्वपृष्ठो ऽतिरात्र' एकः पञ्चाहो' दशरात्रो' ऽप्यतिरात्रो' दशमं चाहरतिरात्रं च महाव्रतं² व्यवदधाति' स उवेवान्नाद्यणस्त्वेकत्रिंशद्रात्रः१ ॥ ३५ ॥ एकादशः ॥ अथ षट्त्रिंशद्रात्रो' ज्योतिरतिरात्रश्चत्वारो ऽभिप्लवाः षडहा' दशरात्रो' ऽप्यतिरात्रो' दशमं चाह रतिरात्रं च महाव्रतं व्यवदधाति' स उवेवान्नाद्यणः१ सप्तत्रिंशद्रात्रो' ऽथैकस्मान्नपञ्चाशद्रात्रो' ऽतिरात्रस्त्रयस्त्रिवृतो ऽग्निष्टोमा' अथातिरात्रो' दश पञ्चदशा उक्थ्या' अथातिरात्रस्तेषाग् षोडशिमद्दशममहर्भवति' द्वादश सप्तदशा उक्थ्या' अथा- तिरात्रः' पृष्ठ्यः षडहो' ऽप्यतिरात्रो' द्वादशैकविंशा उक्थ्या' अथातिरात्रो' ऽथ संवत्सरकॢप्त एकस्मान्नपञ्चाश- द्रात्रो' ऽतिरात्र' आरम्भणीयमहस्त्रयो ऽभिप्लवाः षडहास्ता- न्यष्टादशाहानि' प्रायणीयारम्भणीयौ' तानि विंशतिर- भिजित्त्रयः परःसामानो' ऽथ वैषुवतं' त्रयो ऽर्वाक्सामानो' ऽथ विश्वजिदावृत्तो ऽभिप्लवः षडहो' गोआयुषी' दशरात्रो' महाव्रतं चातिरात्रश्चाथैकषष्टिरात्र३' एतस्यैव सतो ऽभितो नवरात्रं पृष्ठ्यौ षडहावुपोहति' तयोरावृत्त उत्तरो' ऽथ

¹ All MSS. exc. M ins. च । ² उवेवान्ना० Be. ³ The passage अथैकषष्टिरात्र up to चातिरात्रश्च (p. 282. 2) is left out in all the MSS. exc. M Be, and the tradition preserved by Be is rather corrupt, cp. Pañc. br. XXIV. 19. 1.

[२८२] बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १६ । ३६ । ]

शतरात्रो॑ ऽतिरात्रो ज्योतिर्गौरा॒युरिति॒ व्यहश्चतुर्दशा- भिलवाः षडहा दशरात्रो महाव्रतं चातिरात्रश्चाथ सहस्र- रात्रो॑ ऽतिरात्रो नवनवतिस्त्रिवृतो ऽग्निष्टोमाः शतं पञ्च- दशा उक्थ्याः शतग्ं सप्तदशा उक्थ्याः शतमेकविग्ंशा उक्थ्याः शतं त्रिणवा उक्थ्याः शतं त्रयस्त्रिग्ंशा उक्थ्याः शतं चतुर्विग्ंशा उक्थ्याः शतं चतुश्चत्वारिग्ंशा उक्थ्याः शतमष्टाचत्वारिग्ंशा उक्थ्या नवनवतिरेव¹ त्रिवृतो ऽग्नि- ष्टोमा अथातिरात्रः॑ ॥ ३६ ॥ द्वादशः ॥

॥ इति षोडशः प्रश्नः ॥

¹ Thus Be; ॰नयतिमेव the other MSS.

अतिरात्रं करिष्यन्नुपकल्पयते चतुरो ऽतिरात्रपशूनरुण- पिशङ्गमश्वमौदुम्बरꣳ षोडशिपात्रं चतुरस्रि ज्यायसो ऽम्भृणा- ज्ज्यायस एकधनानदीक्षते । रोहिण्या पिङ्गल्यैकहायन्या सोमं क्रीणाति । द्वादशोपसदः । प्रसिद्धेन कर्मणोपवसथादेत्य१ वसतीवरीः परिहृत्य पयाꣳसि विशिष्योपवसन्त्यथातो महा- रात्र एव बुध्यन्ते । प्रातराज्यानि गृहीत्वा राजानमुपावहृत्य प्रातरनुवाकमुपाकरोति । परिहिते प्रातरनुवाके ऽपो ऽच्छै- त्यद्भिरेदै२त्यतिरात्रं क्रतुमुपैति । प्रसिद्धो ऽभिषवः । प्रसिद्धं ग्रहा गृह्यन्ते । समानं कर्माग्रयणाद्ग्रहादाग्रयणं गृहीत्वा षोडशिनं गृह्णात्यातिष्ठ वृत्रहन्नथमित्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा षोडशिने जुष्टं गृह्णामीति । परिमृज्य सादयत्येष ते योनिरिन्द्राय त्वा षोडशिन इत्योक्थ्यं गृह्णाति । समानं कर्माश्विनाद्ग्रहादाश्विनं ग्रहं३ गृहीत्वा चतस्रो रशना आदाय यूपमभ्यैति । खर्वन्तं यूपमुत्सृज्य चतुरो ऽतिरात्रपशूनुपाकरोत्याग्नेयमैन्द्राग्नमैन्द्रꣳ४ सारस्वतौ

१ Thus U, cp. supra XVI. 3 (p. 247. 6); ०प्योपवसथादैत्याथ M; ०प्योपवसथादैत्य D; ०प्योपवसथादैत्याथ Tr; ०प्योपवसथादैत्य Be; ०नोपवस- थादथ B Be 12; ०प्योपवसथ्यादथ H. २ ऽदैति M, ऽरैति the other MSS. ३ पात्रं ins. B 12 D. ४ om. B Be. ५ वृष्णिꣳ ins. M.

२८४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १७ । २, २१ ] मेषीमिति¹ ' तेषां प्रसिद्धं वपाभिश्चरित्वा प्रसर्पन्ति प्रातः- सवनाय ' तदृजुधा संतिष्ठते ' प्रसर्पन्ति माध्यंदिनाय सव- नाय ' प्रसिद्धो ऽभिषवः ' प्रसिद्धं ग्रहा गृह्यन्ते ' समानं कर्माग्रयणाद्ग्रहादाग्रयणं² गृहीत्वा² षोडशिनमभिगृह्णातीन्द्र- मिद्धरी वहत इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा षोड- ५ शिने जुष्टं गृह्णामीति ' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिरिन्द्राय त्वा षोडशिन इत्योक्थ्यं गृह्णात्यृजुधा माध्यंदिनग्ँ सवनग्ँ संतिष्ठते ' प्रसर्पन्ति तृतीयसवनाय ' प्रसिद्धमादित्यग्रहेण चरित्वाग्रयणं गृह्णात्यथ षोडशिनमभिगृह्णात्यासावि सोम इन्द्र त इत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा षोडशिने जुष्टं १० गृह्णामीति ' परिमृज्य सादयत्येष ते योनिरिन्द्राय त्वा षोडशिन इत्योक्थ्यं गृह्णाति ' ॥ १ ॥ समानं कर्मा पवमानात्प्रैषमानेन चरित्वा स्वे धाम- न्यङ्गुभिश्चरति³ ' तेषां नाना मनोता नाना देवता नाना प्रत्यभिमर्शना नाना वसाहोमाः समानो वनस्पतिः १५ समानः स्विष्टकृत्प्रैषवान्समानीडा समान्यो दिशो ' नाना दिश इत्येके ' समानं कर्मा ध्रुववद्भ्यश्चमसेभ्यो ' ध्रुवव

[ १७ । ३-४ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २८५ सꣳसैश्चरित्वा त्रिभिरुक्थ्यपर्य्यायैश्चरतीन्द्रावरुणाभ्यामिन्द्राबृह- स्पतिभ्यामिन्द्राविष्णुभ्यामित्य॑थ षोडशिना चरिष्यन्प्राङायन्नाह होतृचमसमनून्नयध्वसुन्वतः सोमं प्रभावयेति ˈ होतृचमस- मेव प्रथममुन्नयन्ति ˈ यथोपपादमितराँत्समुन्नीयोत्तरवेद्याꣳ ५ सꣳसादयन्ति ˈ तदेतꣳ षोडशिनꣳ सह सꣳसादयन्त्यथैनमुप- तिष्ठते ॥ २ ॥ यस्मान्न जातः परो अन्यो अस्ति य आविवेश भुवनानि विश्वा । प्रजापतिः प्रजया संविदानस्त्रीणि ज्योतीꣳषि सचते स षोडशी ॥ एष ब्रह्मा य ऋत्वियः । इन्द्रो नाम श्रुतो गणे ॥ १० प्र ते महे विदथे शꣳसिषꣳ हरी । य ऋत्व

२८६ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [१७ । ४, ५।] रवोमथेत्य॑थ१ यत्र होतुरभिजानाति प्रप्र वस्विष्टुभमिति तत्प्रसिद्धमुक्यं२ प्रतिगोर्य प्राङेत्योद्यच्छत एत१ षोडशिनं ग्रहमंनूद्यच्छन्ते चमसानंथाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्थशा यज सोमानामिति । वषट्कृते३ षोडशिनं जुहोतीन्द्राधिपते ऽधिपतिस्त्वं देवानामस्र्यधिपतिं मामायुष्मन्तं वर्चस्वन्तं मनुष्येषु ५ कुर्विति । वषट्कृतानुवषट्कृते द्विर्जुहोति । तथैव द्विर्द्विः सर्वान्- समसाञ्जुह्वत्य॑थ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्य॑नुसवनभक्ष इन्द्रेण षोड- शिना पीतस्येति । तस्य४ व्युदितो४ भक्षो । यजमानवग्ग्रो हि५ यजमानस्य होतृवग्ग्रो होतुस्तांवे चेदध्वर्यवे प्रब्रूयातां वषट्कर्तुर्भक्ष इत्येव ब्रूयात्त॑थात्मानं भक्षान्नार्तरिति६ । तस्य भक्षः ॥ ४ ॥ १० इन्द्रश्च सम्राडरुणस्य राज्ञा तौ ते भक्षं चक्रतुरग्र एतम् । तयोरनु भक्षं भक्षयामि वाग् जुषाणा सोमस्य तृप्यतु तस्य त इन्द्रेण षोडशिना पीतस्य मधुमत उपहूतस्योपहूतो भक्षया- मीति । निर्णिज्य पात्रं प्रयच्छत्य॑थैतमरुणपिङ्गङ्गमश्वं ददाति १ The pratigara thus only in the Vivaraṇa; all the MSS. (exc. only M, which has the first time also मोद इव) and Keś. read मोदैव i.s.o. मोद इव । २ तत् only found in MDUBe 12. ३ Thus M Tr Be 12 Be UD Keś.; वषट्कृतानुवषट्कृते HB. ४ Thus MDH(= विविधमुक्तः) ; तस्याण्युदितो the other MSS. ५ Thus Be 12 HDU Keś.; ह Be B; om. M Tr. ६ Thus M (writing: भक्षांना०); भक्षमंतरेति Be 12; भक्षांतरेणेति H Tr; भक्षांतरेगोजि U; भक्षांतरे Be; भक्षानंतर B; D om. this passage.

: ऽ ध्व र्यु र् ये न मा ह्व य ते Wait, does it have र्येनमाह्वयते or र्यदेनमाह्वयते? Wait, look at the letter with the repha: It has a loop on the left? No, it looks like भे or ये or दे? Wait, look at र्भे? No, why would it be र्भे? Wait, could it be र्येनमाह्वयते? But where does the द् go? Wait, what if the root is: "अध्वर्युः । यदेनम्..." -> in some Vedic texts, "यदेनम्" doesn't drop द्. Wait! Is the root: ऽध्वर्युर्यैनमाह्वयते? No, what if the word is अध्वर्युस्तं न माह्वयते? No. Wait, let's look closely at that syllable: It is: र्भे? Wait! Look at the letter: It has a left vertical loop, like भ! र्भे? Why would it be र्भे? Wait! "अध्वर्युर्..." Wait, what does the Adhvaryu do? Look at the mantra/action: Line 11: `स्तुवते ' होत एष

इत्यात्मानं प्रत्यभिमृशन्ते ' नाप्याययन्ति चमसान्स'र्वभक्षा मार्जयन्ते ' ऽथ प्राङायन्नाह ॥ ६ ॥ मैत्रावरुणस्य चमसमनून्नयध्वमुन्नेतः सोमं प्रभावयेति ' मैत्रावरुणचमसमेव प्रथममुन्नयन्ति ' यथोपपादमितराꣳसुन्नी- योत्तरवेद्याꣳ सꣳसादयन्त्य'थाप उपस्पृश्य बर्हिषी आदाय ५ वाचंयमः प्रत्यङ् द्रुत्वा स्तोत्रमुपाकरोति ' स्तुवते ' मैत्रावरुणा- यैषोत्तमेति प्राङ्मैत्रावरुणस्य कालात्पराङावर्तते ऽध्वर्यु'रभ्ये- नमाह्वयते मैत्रावरुणः ' प्रत्याह्वयते ऽध्वर्युः ' प्रꣳसति ' प्रति- गृणाति ' प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगीर्य प्राङेत्योद्यच्छत एतं मैत्रा- वरुणचमसम'नूद्यच्छन्ते चमसाने'थाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौष्- १० डुक्थशा यज॒ सोमानामिति ' वषट्कृतानुवषट्कृते द्विर्जुहोति ' तथैव द्विर्द्विः सर्वाꣳश्चमसाञ्जुह्वत्य'थ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्य'नु- सवनभक्ष इन्द्रेण पीतस्येति ' मैत्रावरुणचमसमेवैते त्रयः समुप- हूय भक्षयन्ति ' यथाचमसं चमसान्हिन्व म इत्यात्मानं प्रत्य- भिमृशन्ते ' नाप्याययन्ति चमसान्स'र्वभक्षा मार्जयन्ते ' ऽथाह १५ प्रतिप्रस्थातश्चमसगणौ ते प्रचरतेति ' तच्छ्रुत्वा प्रतिप्रस्थाता प्राङायन्नाह ॥ ७ ॥ ब्राह्मणाच्छꣳसिनश्चमसमनून्नयध्वमुन्नेतः सोमं प्रभावयेति ' ब्राह्मणाच्छꣳसिचमसमेव प्रथममुन्नयन्ति ' यथोपपादमितरा- न्त्समुन्नीयोत्तरवेद्याꣳ सꣳसादयन्त्य'थाप उपस्पृश्य बर्हिषी २० आदाय वाचंयमः प्रत्यङ् द्रुत्वा स्तोत्रमुपाकरोति ' स्तुवते ' ब्राह्मणाच्छꣳसिन एषोत्तमेति प्राङ्ब्राह्मणाच्छꣳसिनः काला-

त्पराङावर्तते प्रतिप्रस्थाता॑भ्येनमाह्वयते ब्राह्मणाच्छꣳसी॑ प्रत्याह्वयते प्रतिप्रस्थाता॑ शꣳसति॑ प्रतिगृणाति॑ प्रसिद्ध- मुक्थं प्रतिगीर्य प्राङेत्योद्यच्छतं एतं ब्राह्मणाच्छꣳसिचमस- मेनूद्यच्छन्ते चमसान॑थाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्थशा यज ५ सोमानामिति॑ वषट्कृतानुवषट्कृते द्विर्जुहोति॑ तथैव द्विर्दिः सर्वाꣳश्चमसाञ्जुहुत्यथ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्यनुसवनभक्ष इन्द्रेण पीतस्येति॑ ब्राह्मणाच्छꣳसिचमसमेवैते त्रयः समुपहूय भक्ष- यन्ति॑ यथाचमसं चमसांन्हिन्व म इत्यात्मानं प्रत्यभि- मृशन्ते॑ नाप्याययन्ति चमसान्सर्वभक्षा मार्जयन्ते॑ ऽथ १० प्राङायन्नाह ॥ ८ ॥ अच्छावाकस्य चमसमनून्नयध्वमुन्नेतः सोमं प्रभावयेत्यच्छा- वाकचमसमेव प्रथममुन्नयन्ति॑ यथोपपादमितरान्समुन्नीयो- त्तरवेद्याꣳ सादयन्त्यथाप उपस्पृश्य बर्हिषी आदाय वाचं- यमः प्रत्यङ् द्रुत्वा स्तोत्रमुपाकरोति॑ स्तुवते॑ ऽच्छावाकायै- १५ षोत्तमेति प्राङुर॑च्छावाकस्य कालात्पराङावर्तते प्रतिप्रस्था- ता॑भ्येनमाह्वयते ऽच्छावाकः॑ प्रत्याह्वयते प्रतिप्रस्थाता॑ शꣳसति॑ प्रतिगृणाति॑ प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगीर्य प्राङेत्यो- द्यच्छत एतमच्छावाकचमसमेनूद्यच्छन्ते चमसान॑थाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्थशा यज सोमानामिति॑ वषट्कृतानुवष- २० ट्कृते द्विर्जुहोति॑ तथैव द्विर्दिः सर्वाꣳश्चमसाञ्जुहुत्यथ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्यनुसवनभक्ष इन्द्रेण पीतस्येत्यच्छावाकचमस- मेवैते त्रयः समुपहूय भक्षयन्ति॑ यथाचमसं चमसांन्हिन्व म

alone." Wait, the first one is: "भवंतीतौन्वा" or "भवंतौतौन्वा"? The first word has: भ व ं तौ तौ न्वा -> wait, does it have an ee-matra: "भवंतीतौन्वा"? Look at the first: भ, व, ं, त, ौ (or ती?). It has ee-matra: 'भवंतीतौन्वा' or 'भवंतौ'? Wait, look at the second: 'भवंतौतौन्वायं'. The first has an anusvara and an ee-matra: "भवंतीतौन्वा"! Wait, in "or न्वा alone", it's "न्वा alone."

Everything is clear and verified. Outputting pure clean Markdown now.२६० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १७ । ६, २०१ ] इत्यात्मानं प्रत्यभिमृशन्ते॑ नाप्याययन्ति चमसान्सर्वभक्षा मार्ज- यन्ते॑ होत्रे प्रथमꣳ स्रुवते ऽथ मैत्रावरुणायाथ ब्राह्मणा- च्छꣳसिने ऽथाच्छावाकाया॑ध्वर्युः पूर्वाभ्यां चमसगणाभ्यां प्रच- रति प्रतिप्रस्थातोत्तराभ्याꣵ॑ सर्व ऐ

उत्तरा ततिः अतिरात्रः [ १७ । १० ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २६१ मद्वाह्नाच्छस्यते १ । परःसहस्रमाश्विनं भवतीति ब्राह्मणं । प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगोर्य प्राङायन्नाहाश्विभ्यां तिरोअह्नियाणां सोमानामनुब्रूहीति । प्राङेत्योद्यच्छत एतꣳ होतृचमसम॑नूद्य- च्छन्त आश्विनꣳ॑पोद्यच्छन्ते चमसानथश्रावयत्यो श्रावयास्तु ५ श्रौषडश्विभ्यां तिरोअह्न्येभ्यस्सोमान्प्रस्थितान्प्रेष्येति । वषट्कृते जुहोति । २तदेतमाश्विनꣳसुपस्तीर्णाभिघारितꣳ सह जुह्वति । वषट्कृतानुवषट्कृते द्विर्जुहोति । तथैव द्विर्द्विः सर्वांश्चमसाञ्जुह्व- त्य॑थ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्य॑नुसवनभक्षो ऽश्विभ्यां पीतस्येति । तस्य भक्षः सर्वगणस्य ते सर्वगणाश्विभ्यां पीतस्य तिरोअह्नि- १० यस्य सोमस्य सुषुतस्य मधुमत उपहूतस्योपहूतो भक्षयामीति । होतृचमसमेवैते त्रयः समुपह्वय भक्षयन्ति । यथाचमसं चम- साञ्श्चिन्वꣳस दूतात्मानं प्रत्यभिमृशन्ते॑ नाप्याययन्ति चमसा- न्सर्वभक्षा मार्जयन्ते । ऽथ संप्रैषमाहाग्नीदौपयजानङ्गारानाह- रोपयच्छ्ररूपसौद ब्रह्मन्प्रस्थास्यामः समिधमाधायाग्नीदग्नी- १५ न्सकृत्सकृत्संमृड्ढीत्याहरन्त्येतानाग्नीध्रादौपयजानङ्गाराꣳस्तोंनयेण होतारं निवपत्युपसीदत्युपयष्टा गुदतृतीयायैरैवैतानि गुद- तृतीयान्येकादशधा श्लोपयष्टोपयजति । समानमत ऊर्ध्वꣳ । संतिष्ठते ऽतिरात्रः । ॥ १० ॥ प्रथमः ॥ १ Thus HD; महोदना० Tr; महानन्दा० M; महानाम्न्या० Be 12 B; महानाम्न्या० U; महानाम्न्यात् Be; my copy of the vivaraṇa (Burnell MSS.) reads: यावन्द्वाह्नात्, the words are explained thus : यावद्वि- स्पष्ट आतपो भवति तावत्। २ तदेतदा० all the MSS. exc. Tr.

एकादशिनीं करिष्यन्पृङ्क्तीर् ऊध्वाय तां दिङ्मेति यत्र त्रयोदश यूपांस्तेत्स्यन्मन्यते' तानुपशमय्यद्वादशान्यान्वोढवत- त्रयोदशाञ्छित्त्वावाहयत्या१ वा हारयत्योह्य निष्ठित्यैत्यवतक्ष- णानामेव खरून्कुरुते२ । ऽथास्यैषा पूर्वद्युरेव रथाक्षेणैकादशधा वेदिर्विमिता भवति' स यत्राग्निष्ठस्य यूपावटं परिलिखति ५ तदेतद् रथाक्षं याचति' तेन दक्षिणतो३ मिमीते उपरसम्मितं यूपावटं परिलिखत्यंथोदङ् मिमीते उपरसम्मितमेव यूपावटं परिलिखति' स एवमेव दक्षिणमुत्तरमित्यष्टौ यूपावटान्परि- लिखति' तद्वैतदेक४ उपवसथ्य एवाह्नेतान्यूपानुच्छ्रयन्ति ५ यजमानो वा अग्निष्ठो ऽङ्गानामितरे६ रूपमिति वदन्तः' स १० १ ०दशांश्छि० H only. — ०छ

यहाँ पृष्ठ के पाठ का शुद्ध देवनागरी लिप्यंतरण प्रस्तुत है:

उत्तराततिः एकादशीनी [ १०। ११, १२।] Digitized by Madhuban Trust बौधायनश्रौतसूत्रम् । २६३ यदेनं तत्रानुच्छ्रयन्ं ब्रूयाद्यङ्गोᳲ न्वाᳲ ऽयं यजमानो भविष्य- तीति तथा हैव स्यान्नेदु वा आर्द्धर्यदिमेᳲ यूपा अपग्रवः शूलीभूतास्तिष्ठेयुर्यज्ञवास्तुरूपमिव स्याद्यज्ञवेशसमिव । श्वो भूत एवाह्नेयेतान् यूपानुच्छ्रयेदिति । ताञ्श्वो भूत एवोच्छ्रयन्त्य॑ग्निष्ठ ५ एकादशिनौरशनाःᳳ परिवीय वासयन्ति॑ ॥ ११ ॥ समानं कर्माश्विनाद्ग्रहादाश्विनं ग्रहं गृहीत्वैकादश रशना आदाय यूपमभ्यैति४ । तदेते यूपाः प्रक्षालिताः प्रपन्नाः संपन्नचषालाः प्रागवटेभ्य उपशेरते । खर्वन्तमग्निष्ठमुत्सृज्य तस्माद्दक्षिणमेव पूर्वमुपसृज्याथोत्सृज्यतयोत्तरᳲ । स एवमेव १० दक्षिणमुत्तरमित्यष्टौ यूपानुच्छ्रयत्य॑थ वै भवत्युपरसंमितां मिनुयात्पितृलोककामस्येति समा उपरेषु भवन्ति । रशन- संमितां मनुष्यलोककामस्येति समा रशनासु भवन्ति । चषाल- संमितामिन्द्रियकामस्येति समाश्चषालेषु भवन्ति । सर्वान्समा- न्प्रतिष्ठाकामस्येति सर्वान्समान्प्रतिष्ठाकामस्य करोति । ये त्रयो १५ मध्यमास्तान्समान्यशस्कामस्येति तान्समान्यशस्कामस्य करोति ।

१ Thus M; ॰ह्यंगेगान्त्वा, द्यगान्त्वा, द्यद्येोगान्त्वा the other MSS; ॰द्यंगोवा Ms. २ यदिमे M Bhav.; यदिमि Be; यद्धैमे the other MSS. ३ Thus conjecturally; ऐकादशिना॰ (or नौ?) M; एकादशिन॰ the other MSS.; एकादश॰ Ms and Msc. Cp. Ap. XIV. 5. 12. ४ यूपान॰ M Be; यूपम॰ the other MSS., also Ms and Msc. CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

व्यतिषजेदितरानिति व्यतिषजति ऽ स एवमेव¹ दक्षिणमुत्तर- मित्यष्टौ यूपान्व्यतिषजति ऽ ॥ १२ ॥ अथ वै भवति यं कामयेत प्रमायुकः स्यादिति गर्तमितं तस्य मिनुयादुत्तरार्धं वर्षिष्ठमथ ह्रसीयाꣳसमित्युत्तरार्धमत्र वर्षिष्ठं मिनोति दक्षिणार्धꣳ ह्रसीयाꣳसमैषा वै गर्तमित्यस्यैवं ५ मिनोति ताजक्प्रमीयत इति ब्राह्मणं ऽ दक्षिणार्धं वर्षिष्ठं मिनुयात्सुवर्गकामस्याथ ह्रसीयाꣳसमिति दक्षिणार्धमत्र वर्षिष्ठं मिनोत्युत्तरार्धꣳ ह्रसीयाꣳसमौक्रमणमेव तत्सेतुं यजमानः कुरुते सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्या इति ब्राह्मणमथ वै भवति यदेकस्मिन्यूपे द्वे रशने परिव्ययति तस्मादेको द्वे जाये विन्दते ऽ १० यन्नैकाꣳ रशनां द्वयोर्यूपयोः परिव्ययति तस्मान्नैका द्वौ पती विन्दत इति ब्राह्मणमथ वै भवति यं कामयेत स्त्र्यस्य जायेते- त्युपान्ते तस्य व्यतिषजेदित्युपान्ते तस्य व्यतिषजति ऽ स्त्र्येवास्य जायत इति ब्राह्मणमथ वै भवति यं कामयेत पुमानस्य जायेतेत्यान्तं तस्य प्रवेष्टयेदित्यान्तं तस्य प्रवेष्टयति ऽ पुमानेवास्य १५ जायत इति ब्राह्मणमथैतमुपशयं दक्षिणतो न्यस्यति तूष्णीꣳ ऽ खर्वन्तान्यूपानुत्सृज्याग्नेयमेवाग्निष्ठ उपाकरोति ॥ १३ ॥ सारस्वतीमुत्तरे सौम्यं दक्षिणे पौष्णमुत्तरे बार्हस्पत्यं दक्षिणे वैश्वदेवमुत्तर ऐन्द्रं दक्षिणे मारुतमुत्तर ऐन्द्राग्नं दक्षिणे सावित्रमुत्तरे वारुणं दक्षिणे ऽ ऽथ वै भवति यदि २०

१ एव om. M : एवम् om Ms.

" or "उपचारतः"? In line 13: "उपचारत '" - there is no visarga, just a quote/stroke: "उपचारत '" or "उपचारतः"? There's no colon/visarga, it's just 'त' followed by ' .

Let's check line 7: "गृह्णीयाद्'विष्टत उदञ्चमालभते" -> is it "गृह्णीयाद्'विष्टुत" or "गृह्णीयाद्'विष्टत"? In Caland: "विष्टुत उदञ्चमालभते". Let's look closely at line 7: The akshara is ष्टु: it has a small curl below ष्ट: "ष्टु"! So "विष्टुत".

Line 9: "तमुपाकरोति ' यद्यु वै न द्वेष्याच्छुस्ते पशुरित्यनुदिशति '" Wait, is it "द्वेष्याच्छुंस्ते" or "द्वेष्याच्छुस्ते"? In TS: "शुं ते पशुरित्यनुदिशति" / "शुन्ते पशुरित्यनुदिशति". In Caland: "द्वेष्याच्छुंस्ते पशुरित्यनुदिशति" or "द्वेष्याच्छुस्ते"? Looking at line 9: above "च्छु", there is no visible anusvara dot, but wait, look at "च्छुस्ते": it is printed as "च्छुस्ते". Let's write "द्व

स्तम्बयजुर्हरतीदमेव प्रसिद्धं पौरोडाशिकं' त्रिर्यजुषा तूष्णीं चतुर्थं' पूर्वं परिग्राहं परिगृह्णाति' करणं जपत्युद्ध्यन्त्युद्धृता- दाग्नीध्रस्त्रिर्हरति' यदाग्नीध्रस्त्रिर्हरत्यथाग्रेण' गार्हपत्यं पत्नी- वतस्य यूपावटं परिलिखति' समानं कर्मा स्रुचाꣳ सादना- त्सादविला स्रुचो ऽग्रेण गार्हपत्यं पत्नीवतमुच्छ्रित्य तस्मिꣳ- ५ स्त्वाष्ट्रं षाण्डमजं पशुमुपाकरोति' तं पर्यग्निकृतमुत्सृज्याज्येन सꣳस्थां करोत्य' चतुर आज्यस्य गृहान आह त्वष्ट्र इत्युपाꣳ- श्वनुब्रूहीत्युच्चैरेत्याक्रम्याश्राव्याह त्वष्टारमित्युपाꣳशु यजेत्युच्चै- र्वषट्कृते जुहोती'ति नु वपायाः प्रतिचरति' चतुर एवाज्यस्य गृहान आह त्वष्ट्र इत्यु

याज्यान्यजति॑ सो ऽचैव पत्नीः संयाज्याचैव समिष्टयजूंषि¹ जुहोति॑ संतिष्ठते पात्नीवतः॑ ॥ १६ ॥ तृतीयः ॥ अथ वै भवति यो ऽग्न्याधेयेन नर्ध्रोति स पुनराधेयम- धत्ते यो ऽग्निं चित्वा नर्ध्रोति स पुनश्चितिं चिनुत इत्य॑ग्निं ५ चित्वा ज्यानानो द्वादशेष्टका उपकल्पयते ऽष्टौ याजुषीस्तिस्रो लोकंपृणाः॑ स यत्र² होत्तरवेदिर्व्याघारितोपन्युप्तसंभारा भवति तद्बाभ्यामात्मन्यग्निं³ गृह्णीते मयि गृह्णाम्यग्रे अग्निं यो नो अग्निरिति॑ स्वयं चितिं जपति यास्ते अग्ने समिधो यानि धामेति॑ श्वेतमश्वमभिमृश्याष्टौ याजुषीरुपदधाति येनर्षय- १० स्तपसा सत्रमासतॆति॑ चतस्रो लोकंपृणा लोकं पृण छिद्रं पृणेत्य॑थ चितिक्लृप्त्याभिमृशति चित्तिमचित्तिं चिनवद्वि विद्वा- नित्य॑ाग्नेय्या गायत्रियैतां चितिमभिमृश्य द्वाभ्यामवद्रवति वाङ्न आसन्प्राणदा इति॑ तायते पशुबन्धो वाग्निष्टोमो वा॑ स प्रज्ञातः संतिष्ठते॑ ॥ १७ ॥ चतुर्थः ॥ १५ ⁴जर्वरो गृहपतिर्धृतराष्ट्र ऐरावतो ब्रह्मा दत्तस्तापसो होता पृथुश्रवा दूरेथ्रवा⁵ उद्गाता ग्लावस्त्वाजगवस्⁶ प्रस्तोतृप्रति-

१ ०ष्टयजूंर् MH. २ Thus M ; तद्येहोत्त० D ; यत्राहोत्तः the other MSS. ३ Thus M Be B U ; ०न्नंनग्निं or ०न्नन्नग्निं Be 7 D. ४ On the following cp. Baudh. gṛhs. III, adhy. 10 and Pañc br. XXV, 15. ५ Found in M only. ६ Thus M ; ग्राव० or गाव० the other MSS. 38