बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

न्त्यorदक्षिणोऽड्वन्त्यorदक्षिणोऽङ्कन्त्य: Notice the shape: it looks extremely like दक्षिणोऽङ्कन्त्यपहताorदक्षिणोऽड्वन्त्यपहता. Wait, let's look at the letter again: Could it be दक्षिणोऽङ्कन्त्यपहता? Let's look at the dot of ङ: is there a dot? No dot. But in ligatures with ङ (like ङ्क, ङ्ग, ङ्ख, ङ्घ), traditional Devanagari NEVER puts a dot on ङ! The dot is only used for the isolated letter ङ. For example, ङ्ग in line 3 अङ्गिरवोhas NO dot on the ङ part! So ङ् without dot + क below = ङ्क! Therefore, this glyph is unmistakablyङ्क! Wait, what about the ligature with न्त्य? It is: दक्षिणोऽङ्कन्त्यपहता! Wait, could it be दक्षिणोऽङ्क्त्यपहता? Look at न्त्यin line 2: It has: half-न (left loop, horizontal bar) half-त (vertical stroke with left curve) ya (loop up and down with right vertical bar). Compare withचयन्तिright after:न्तिhas न-त-इ. Compare withगच्छन्तु: न्तु

' or 'चौरपानꣳ'? Wait, is it a typo in Caland's edition for क्षीरपानꣳ? Yes, old European/Indological editions sometimes have misreadings from South Indian manuscripts! In Grantha script: 'क्षी' (kṣī) in Grantha: kṣa + ī: the sign for kṣa looks like a loop, but in Grantha, 'cau' (co/cau) has the e-sign and o-sign... Or the typesetter misread the manuscript as 'चौर'! Wait, let's check: is the printed glyph 'चौरपानꣳ' or 'क्षीरपानꣳ'? Wait, look at the dot above: Wait, look at the letter: Does it have a loop? No, it's 'च'! And it has 'ौ'! Wait, let me look at the image again: Line 1: "पानान्याहरति१ मधुपानं चौरपानꣳ सक्तुपानं यद्वा भवत्यन्य-" Wait, look at the glyph: च + ौ + र + पा + न + ꣳ Wait, is it 'चौरपानꣳ'? Let me look at whether it could be 'क्षीरपानꣳ': If it were 'क्षी', there would be 'क्ष'. But it's clearly 'च'! Wait, wait, could it be 'चौरपान

तानि चावदानानि प्रज्ञातौ च मतस्नू' तान्येतेष्वेव शूलेषूप- निद्धैतस्मिन्नेवाग्नौ१ श्रपयन्ति ' शृतायां वपायां पञ्च सुवा- हुतीर्जुहोति ॥ ६ ॥ याः प्राचीः संभवन्त्याप उत्तरतश्च याः । अद्भिर्विश्वस्य ५ भुवनस्य धर्त्रीभिरन्तरयं पितुर्दधे स्वधा नमः स्वाहा ॥ अन्तर्दधे पर्वतैरन्मर्मह्या पृथिव्या । दिवा दिग्भिरनन्ताभि- रूतिभिरन्तरयं पितामहाद्दधे स्वधा नमः स्वाहा ॥ अन्तर्दध ऋतुभिः सर्वैरहोरात्रैः सुमन्विकैः । अर्धमासैश्च मासैश्चान्तरयं प्रपितामहाद्दधे स्वधा नमः स्वाहा ॥ यन्मे माता प्रलुलोभ १० चरत्यननुव्रता । तन्मे रेतः पिता वृङ्क्तामाभुरन्योपपद्यता२ स्वधा नमः स्वाहा ॥ यदः क्रव्यादङ्गमदहल्लोकाञ्जयन्प्रणयञ्जात= वेदाः । तद्वो ऽहं

५० बोधायनश्रौतसूत्रम् । [२।१०।] तूष्णीं दर्भैरभिधाय पिण्डानामावृत्तैतान्यवदानानि ददाति हृदयमेवाग्रे ऽथ सव्यं मतस्नुमथ दक्षिणमेतत्ते ततासौ ये च त्वामनु याँश्च त्वमन्वस्येषा¹ ते तत स्वधाचितिर्यावती पृथिवी तावती ते मात्रा तावतीं त एतां मात्रां भूतां ददामि पृथिव्या मितमसि तताय मा चेष्ठा इति ' द्वितीयं ५ ददात्येतत्ते पितामहासौ ये च त्वामनु याँश्च त्वमन्वस्येषा ते पितामह स्वधाचितिर्यावदन्तरिक्षं तावती ते मात्रा तावतीं त एतां मात्रां भूतां ददाम्यन्तरिक्षेण मितमसि पितामहाय मा चेष्ठा इति ' तृतीयं ददात्येतत्ते प्रपिता- महासौ ये च त्वामनु याँश्च त्वमन्वस्येषा ते प्रपितामह १० स्वधाचितिर्यावती द्यौस्तावती ते मात्रा तावतीं त एतां मात्रां भूतां ददामि दिवा मितमसि प्रपितामहाय मा चेष्ठा इत्यथ पितरो यथाभागं मन्दध्वमित्युक्ताथैकेनोदकुम्भेन मार्जयति तूष्णीमथैभ्यो गामुपपरेत्य लोहितमुपप्रवर्तयति यानि रक्षांस्यसृग्भागानि ये चापि पितरो हरन्तां १५ विहरन्तां तृप्यन्तु रुधिरस्य ते ॥ ये नः पतिता गर्भा असृग्भाज उपासते । तेभ्यः स्वजा स्वधा नमस्तृप्णुवन्तु मदन्तु च ॥ य आमा ये च² पक्वा ये च दुग्धाः पतन्ति नः । तेभ्यः स्वजा स्वधा नमस्तृप्णुवन्तु मदन्तु च ॥ ये कुमारा या स्त्रियो

१ Here and in the corresponding passages further on the MSS. have ॰न्वस्येया instead of ॰न्वस्येषा । २ om. BT and two MSS. of the gṛhya-sūtra.

ये ऽविज्ञाताः पतन्ति नः । तेभ्यः खजा स्वधा नमस्तृप्यन्तु मदन्तु चेत्यागत्याञ्जनं ददात्य॑थाभ्यञ्जनं ददात्य॑थ वसाँᳵषि ददात्य॑थ षड्भिर्नमस्कारैर्विपर्यासमुपतिष्ठते ' ऽथ वीरं याचते ' ऽथैनानुत्थाप्य प्रवाह्य तिसृभिर्मन आव्हयते मनो न्वाङवामह ५ आ न एतु मनः पुनः पुनर्नः पितरो मन इत्य॑थैतदहतं वास एवम्बिदे ब्राह्मणाय दत्त्वान्यदसनौयं' वासः परिधाय दक्षिणोपपरेत्याद्भिर्मार्जयते ॥ १० ॥ यासु गन्धा रसा वर्णा बलं च निष्ठिते' उभे । ता म आपः शिवाः सन्तु दुष्कृतं प्रवहन्तु मे ॥ या ऊर्जमभिविषिञ्चन्ति १० देवप्रेषिता महीम् । ता म आपः शिवाः सन्तु दुष्कृतं प्रवहन्तु मे ॥ यासां निष्क्रमणे सर्वमिदं जायते जगत् । ता म आपः

५२ बोधायनश्रौतसूत्रम् । [२।२१] अवाङ्मुखानि सुरभीणि कृत्वा । प्रादाः१ पितृभ्यः स्वधया ते अक्षन्प्रजानन्नग्ने पुनरप्येहि देवानित्यैतान्यवदानानि ब्राह्मणेभ्यो ददाति हृदयमेवाग्रे ऽथ सव्यं मतस्नुमथ दक्षिणं यथासङ्गमन्नं कुरुते ' गामेतामग्रग्रः कृत्वा ब्राह्मणेभ्यो वरं२ ददाति ' स३ ये ह के चैतस्यै मांसं लभन्ते सर्वे ह वा अस्यै ते गोभाजशो ४ भवन्त्यामात्ये४ जयानभ्यातानान्द्राष्ट्रभृत इति हुत्वामात्यहोमा- ञ्जुहोत्येष ह वा उपवसथ ' उप ह्यस्मिन्देवा वसन्ति प्रात- र्जेष्यामो वामं वस्वित्येतद्दु वै देवानां वामं वसु यदाग्नेयो ऽष्टाकपाल ' उप हैन वामं वसु गच्छति यस्य ह वा एता- मेवंविद्वाङ्गां कल्पयते५ ' सर्वं पाप्मानं तरति ' तरति ब्रह्म- १० हत्यामप पुनर्मृत्युं जयतीति होवाच प्रजापतिस्तान्यि ह वा एतानि कूष्माण्डानीत्याचक्षते काजवानीति६ वामात्यहोमा इति वातीमोक्षा७ इति वा ' स यत्किं चास्मिँल्लोके पापं १ प्रादात् Be only. २ om. Be H. ३ Thus T only; F ददाति स ऐ वैकेचेतस्यै; B Be H : ददात्यथैद्ययेके- चेतस्यै; J ददांतियेचकेचैतस्यै; Bh. reads with स । ४ Thus T ; B : गोभाजशो भवंतस्मात्ये; FH : गोभागशोभव (or वं) त्यमात्ये; J : गोभाजोनस्मिन्नेवाग्रौभवत्याजशोमात्ये; Be presents the same reading as T, but ष्मात्ये instead of ष्मामात्ये। ५ Thus B Be TH, the other MSS. कल्पयति। ६ Uncertain. The above given is the reading of T ; काजपानोति J ; काजपातिति F ; काजयानौति HB Be ; probably Maitr. S. II. 1. 4 काजयं is to be compared. ७ Thus TJF ; वातिमोक्षा B Be H.

कर्म करोति सर्वस्मात्तस्मान्निर्मुच्यानृणः स्वर्गं लोकमैतीति होवाच प्रजापतिः '॥ ११ ॥ चतुर्थः ॥ अग्नीनाधास्यमानो भवति स उपकल्पयत उषाश्च सिक- ताश्चाखूत्करं च वल्मीकवपां च सूदं च वराहविहतं च ५ पुष्करपर्णं च शर्कराश्चेत्यष्टौ पार्थिवा ' अथ वानस्पत्या अश्वत्थस्योदुम्बरस्य पर्णस्य शमीं च विकङ्कतस्याग्निहृतस्य शमीगर्भादरणी१ मुञ्चकुलायं विचित्यस्याश्वत्थस्य तिस्रः समिध आर्द्र्राः सपलाशाः सप्ररोहाः प्रादेशमात्रीरप्रतिशुष्काग्राः षड्ढिरण्याग्ँस्त्रीग्ंसौवर्णाग्ँस्त्रीन् राजतानथ पूर्ववाहग्ँ रथचक्रं १० ब्राह्मौदनिकान्व्रीहीन्सर्वौषधग्ँ रोहितं चर्मानडुहं नवानि यज्ञपात्राणीत्य॑थास्मा२ अरणी आहरति यो अश्वत्थः शमीगर्भ आरुरोह ते सचा । तं ते हरामि ब्रह्मणा यज्ञियैः केतुभिः सहेत्य॑थातो नक्षत्राणामेव मीमाग्ँसा ' कृत्तिकास्वग्निमा- दधीत ' रोहिण्यामग्निमादधीत ' पुनर्वस्वोरग्निमादधीत ' १५ पूर्वयोः फल्गुन्योरुत्तरयोः फल्गुन्योश्चित्रायामित्य॑थात ऋतूना- मेव मीमाग्ँसा ' वसन्ते ब्राह्मणो ऽग्निमादधीत ' ग्रीष्मे राजन्यः ' शरदि वैश्यो ' वर्षासु रथकार इत्यथो खलु यदैवैनग्ँ३ श्रद्धोपनमेद्यादधीत ' सैवास्यर्द्धिरिति ' तदेतदा-

१ Thus B Be HF ; शमी० TJ. २ इति om. JF (H is defect here). ३ Thus BT Keś. ; यदैवेनग्ँ JHF Be, but cp. Sāyaṇa on T. Br. I.

1. 2. 8 (page 13 of the commentary).

/दौ) ष्या (ष् + य + ा) ञ्छ (ञ + छ) क ला नि त्ये त त्सम ा दा य Yes, दौष्याञ्छकलानित्येतत्समादाय! 4. संप्रच्छन्ना १५

Line 16: अम्बरीषं वोत्तपनीयं वाभिप्रव्रजन्ति । तस्मिन्दौष्याञ्छकलान्सं- Wait, तस्मिन्दौष्याञ्छकलान्सं- Line 17: प्रकीर्य बर्हिषा परिस्तीर्याज्यं विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्ती- Let's check the words: प्रकीर्य बर्हिषा परिस्तीर्याज्यं विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्ती- Wait, विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्ती- or विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्तीर्य? It ends with उपस्ती- hyphenated to the next page! Look at line 17: प्रकीर्य बर्हिषा परिस्तीर्याज्यं विलाप्योत्पूयाञ्जलिनोपस्ती-

Now let's check the footnotes: Footnote 1:

अग्न्याधेयम् Digitized by Madhuban Trust [ २ । १३ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ५५ र्णाभिघारितꣳ सर्वौषधं जुहोत्यग्नये सर्वौषधाय पुष्ट्यै प्रजन- नाय स्वाहेत्य॑थ जयान्भ्यातानान्राष्ट्रभृत इति द्वादशात्य- होमाञ्जुहोत्य॑थ स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा प्राजापत्यां जुहोति प्रजापते न त्वदेतान्यन्य इत्य॑परं चतुर्गृहीतं गृहीत्वानुख्यां ५ जुहोत्यन्वग्निरुषसामग्रमख्यदन्वहानि प्रथमो जातवेदाः । अनु सूर्यस्य पुरुत्रा च रश्मीननु द्यावापृथिवी आततान स्वाहे- त्य॑थैतानङ्गाराञ्छते वा शरावे वा यजमानो गृह्णात्यायुषे वो गृह्णामि तेजसे वो गृह्णामि तपसे वो गृह्णामि¹ वीर्याय वो गृह्णामि ब्रह्मवर्चसाय वो गृह्णामीत्य॑थैनानादायोपोत्तिष्ठ- १० त्यायुर्मामाविशतु भूतिर्मामाविशतु ब्रह्मवर्चसं मामाविश- त्विति॑ तानध्वर्यवे संप्रदायोदायन्त्यन्वारब्धे यजमान॑ एतेनैव यथेतमेल्योत्तरेणागारं परीत्य² पूर्वया द्वारा प्रपाद्य गार्ह- पत्यस्यायतने न्युष्योपसमादधाति॑ परिस्तृणन्ति॑ दक्षिणत उपविशतो ब्रह्मा च यजमानश्चा॑थैतद्रोहितं चर्मानडुहं जघने- १५ नाग्निं प्राचीनग्रीवमुत्तरलोमोपस्तृणाति॑ तस्य वहमः काले चतुरः पात्राञ्ब्रीहीन्निर्वपति³ ब्रह्मणे जुष्टं निर्वपामीति वा तूष्णीं वा॑थ निरुपप्तानभिमृशत्याकृत्यै त्वा कामाय त्वा समृद्धे⁴ त्वेत्य॑थैतान्व्रीहीञ्छूर्पे समुष्याद्भि॒रभ्युक्ष्य चर्मोदूहत्य॑थैतस्मिन्नेव⁵ १ Before वीर्याय B ins. : ओजसे वो गृह्णामि । २ प्रतीत्य B Be. ३ T and Ke's, perhaps rightly, व्रीहीणां i. s. of व्रीहीन् । ४ Thus all except T, which has समृद्धौ, but cp. T. Br. II. 5. 3. 2. ५ उद्वहति B. CC-0.

चर्मण्युलूखलमुसले निधायाऽहन्त्यथैतेनैव पात्रेण चतुर उद- पात्रानानयति यदि वीडिता स्थाली भवति ' यद्यु वा अवीडिता पञ्च वा भूयसो वा ' स समोदकः संपद्यते ' ॥ १३ ॥ तं य एव कश्च१ कुशलः परीन्धेन२ श्रपयित्वाभिघार्यो- दञ्चमुद्वासयत्यथैनमायतिगवं३ ऋत्विग्भ्यः प्राङुपसंगच्छन्त ५ एनमेत ऋत्विजो४ ' ऽथैतां पात्रीं निर्णिज्योपस्तीर्य तस्यामेन- मसंशन्निवोद्धरति ' सर्पिरासेचनं कृत्वा प्रभूतमाज्यमानीयौथै- तस्यैवोदनस्योपघातं५ जुहोत्युपतिष्ठते वा प्र वेधसे कवये मेधाय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे । यतो भयमभयं तन्नो अस्तव देवान्यजे हेळोऽस्वाहेत्यथैताꣳश्चतुर आर्षेयानूत्तरतो १० ऽनुदिङ्मुखानुपवेश्य ताननुपूर्वमाचामय्य६ तेभ्य एनं भूमिꣳ स्पृशन्ननु- च्छिन्दन्निवोपोद्धरति ' त्रिः प्राश्य प्रश्रूꣳसन्ति७ राद्धस्ते ब्रह्मौदन इति ' तेभ्यः साण्डं वत्सतरं ददात्यथैष उत्तरत आसीनो ब्राह्मणः चामकाषं प्राश्नाति ' तस्मै यदस्योपकल्पते८ तद्ददात्यथ १ कश्चन B Be and Keś. ; कश्चित् T ; कश्च the other MSS. २ Thus HJ Be; परीधेन B; परिडेने T; परिधेन F. ३ Thus H Bh., Keś. ; आयतिगवम् B ; आयतौगव Be J ; आयतिगवे काले F ; आयतिगं T. ४ Thus Be F ; एतदृत्विजो HBJ ; T om. एत । ५ Thus H ; ॰वोदन• the other MSS. ६ अनुपूर्व्यं• J. ७ Thus H Be T F, Keś. ; प्रश्रूꣳसति the other MSS. ८ Thus F only ; the other MSS. ॰कल्पयते ।

? No. Let's compare: रु त्ताthen:ङ्गो? No, it's ङ्गार्ग्याधेये? Wait! Look at ऽग्न्याधेये: is that an avagraha ऽ? Look at ऽग्न्याधेयेin line 13: Wait, look atऽभ्यादधातिin line 1: the avagraha isऽ. In line 13, look at the character before ग्न्याधेये: Wait, it has a top horizontal bar, a vertical down, a loop: that is ऽ! But wait, look before it: There is दाwith a repha? Orडा? रुत्तानोऽङ्गाग्न्याधेये? Wait, what is Dvaidha I, 16 about? Footnote 2 says: cp. Dvaidha I, 16.` Let's recall BaudhSS Dvaidha on Agnyadheya (Praśna 20, adhyāya 16): "गां कुर्वीतेति — उत्तानो गार्ग्य आहाग्न्याधेये गां कुर्वीत घोररूपमिति..."! YES! UTTAANO GAARGYA! "उत्तानो गार्ग्य आहाग्न्याधेये गां कुर्वीत घोररूपमिति"! Let's look at line

िमिन्धानः! And before that: शल्केस्तोँ... wait! Is itशल्केभिः? Wait, look at शल्केस्तोँ: Is it शल्केस्तोँ? Wait! शल्केभिः->शल्केस्तोँ? No, look at: श ल्के स्तोँ-> could it beशल्केस्तोँ? Yes, शल्केस्तोँ! Wait, what mantra is this? Let's search the mantra: "उभौ लोको सनेमहम् । उभयोर्लोकयोर्ऋद्ध्वाति मृत्युं तराम्यहम्"! Mantra: "शल्केभिर्ग्निमिन्धीत..." / "शल्केस्तो रात्रिमग्निमिन्धिते..." Wait, Baudhayana Srauta Sutra 2.15: "शल्केस्तोँ रात्रिमग्निमिन्धिते शल्कैरग्निमिन्धान उभौ लोको सनेमहम् । उभयोर्लोकयोर्ऋद्ध्वातिमृत्युं तराम्यहमिति..." YES! That is the EXACT text: शल्केस्तोँ रात्रिमग्निमिन्धिते शल्कैरग्निमिन्धान उभौ लोकोIt isरात्रिमग्निमिन्धिते! There is no ाand noर्`

५ दश्चन्द्रमसि...? In Sanskrit editions, line numbers 5, 10, 15, 20 are printed in the left margin. Let's include it as printed: ५ दश्चन्द्रमसि कृष्णं तदपीहेत्य॑थैनानादधाति दिवस्त्वा वीर्येण Wait, "कृष्णं": is it कृष्णं with dot anusvara? Yes, कृष्णं. "तदपीहेत्य॑थैनानादधाति" - notice the udatta on त्य: त्य॑. "दिवस्त्वा वीर्येण"

Line 6: पृथिव्यै महिम्ना । अन्तरिक्षस्य पोषेण सर्वपशुमादध इत्य॑थैना- Notice: "इत्य॑थैना-" (udatta on त्य).

Line 7: न्संप्रयौति सं वः सृजामि हृदयानि सꣳसृष्टं मनो अस्तु वः । "न्संप्रयौति" - at the start of the line! (Sandhi from इत्यथैनान् + संप्रयौति = इत्यथैनान्संप्रयौति, split across lines: इत्य॑थैना- / न्संप्रयौति). "सं वः सृजामि हृदयानि सꣳसृष्टं मनो अस्तु वः ।"

Line 8: स

तथादधाति ' तथा संप्रयौति ' तथा कल्पतत्येथ गोप्तारꣳ समादिशति ' स आह विहृता अग्नयो मा कश्चनान्तरेण संचारौदित्यथाध्वर्युः प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङादृत्य१ गार्हपत्य- स्यायतने उपरि संभारेषु मुञ्जकुलायं निदधाति ' तस्मिन्प्रती- चीनप्रजननामरणंि२ निधाय दशहोत्रोत्तरारणिमवदधाति ' ५ स आह मन्थतेति ' यजमानः प्रथमो मन्थति ' यजमान उत्तमो मन्थति ' जनयति ' जाते वरं ददामीति वाचं विसृजते ' ऽथैनमुपतिष्ठते ऽजीजनन्नमृतं मर्त्यासो ऽक्षेमाणं तरणिं वीढुजम्भम् । दश स्वसारो अग्रुवः समीचीः पुमाꣳसं जातमभिसꣳरभन्तामित्यथैनमभिप्राणिति प्रजापतेस्त्वा प्राणे- १० नाभिप्रणिमि पूष्णः पोषेण मह्यम् । दीर्घायुत्वाय शत

Here is the line-by-line transcription of the text from the provided image into pure Unicode Devanagari:

दधामीति वैश्यस्य ' ऋभूणां त्वा देवानां व्रतपते व्रतेना- दधामीति रथकारस्येति ' यथर्षि यथागोत्रं ' गायत्रेण छन्दसेत्युत्तरतो हिरण्यशल्कमुपास्यति खया तनुवा संभवेत्ये- थैतग्ँ राजतं वृषलाय वाज्ञाताय वातिप्रयच्छत्यर्तिमेवाति- ५ प्रयच्छतीति ब्राह्मणमेत्यैनमुपतिष्ठते ऽहं त्वदस्मि मदसि त्वमेतन्ममासि योनस्तव योनिरस्मि । ममैव सन्वह हव्या- न्यग्ने पुत्रः पित्रे लोककृज्जातवेदः ॥ सुगार्हपत्यो विदहन्न- रातीरुषसः श्रेयसीः श्रेयसीर्दधत् । अग्ने सपत्नाग्ँ अपबाधमानो रायस्पोषमिषमूर्जमस्मासु धेहीति ' ॥ १६ ॥ १० अथैतमग्निमादत्ते य एष सते समुप्तो भवति ' तं दक्षिण्या द्वारोपनिर्हृत्या

'? No, 'द्भि' = द with भ attached, i-matra, and r-repha on top: 'द्भिर्'! Yes! 'अद्भिरभ्युच्योदञ्च-'! Wait, look at 'च्यो': is it 'च्यो' or 'क्ष्यो'? Wait, look at line 19: 'अद्भिरभ्युक्ष्य' or 'अद्भिरभ्युच्यो'? In line 19: 'अ' 'द्भि' 'र' 'भ्यु' 'क्ष्य' 'ो' -> wait, look at 'क्ष्यो' or 'च्यो'? It has a loop at top left, then double loop: 'क्ष्य'! With 'ो' = 'क्ष्यो'! Wait, let's zoom in on line 19: "प्रदक्षिणमावर्त्याद्भिरभ्युक्ष्योदञ्च-" Wait, does it have 'क्ष्य'? Let's look at the letter: 'भ्यु' then 'क्ष्य' with 'ो' = 'भ्युक्ष्योदञ्च-'! Ah, yes! "अभ्युक्ष्य" (abhi-ukṣya) is standard Sanskrit! Here sandhi with udancam: abhyukṣyodañcam -> अभ्युक्ष्योदञ्च-! Wait, let's look at the letter after 'भ्यु': It is 'क्ष्य'! It has the 'क' loop on the left, then the 'ष' loop on the right, and 'य' combined! So

[२ । १७, १८ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६३ प्रदक्षिणमावृत्त्यैवं प्रतिष्ठापयति यदिदं दिवो यददः पृथिव्याः संविदाने रोदसी संबभूवतुः । तयोः पृष्ठे सीदतु जातवेदाः शम्भूः प्रजाभ्यस्तनुवे स्योनः ॥ प्राणं त्वामृत आदधाम्यन्नाद- मन्नाद्याय गोप्तारं गुप्ता इत्यथोद्गातारमाह बृहद्वारवन्तीयꣳ ५ श्यैतमिति¹ गायेति ' सर्वाणि संप्रेष्यति² ' बृहति गीयमान आहवनीयमादधाति भूर्भुवः सुवरर्कश्चक्षुस्तदसौ सूर्य्यस्तदय- मग्निः संप्रियः पशुभिर्भूवत् । यत्ते शुक्रं शुक्रं वर्चः शुक्रा तनूः शुक्लं ज्योतिरजस्रं तेन मे दीदिहि तेन त्वादधे ऽग्निनाग्ने ब्रह्मणा अमूषां त्वा देवानां व्रतपते व्रतेनादधा- १० मीति ' यथर्षि यथागोत्रं ' गायत्रेण छन्दसेत्युत्तरतो हिरण्य- शल्कमुपास्यति खया तनुवा संभवेत्येतैꣳ राजतं वृषलाय वाज्ञाताय वातिप्रयच्छत्यौर्त्तिमेवातिप्रयच्छतीति ब्राह्मणमथैन- मुपतिष्ठत आनग्ने व्यानग्ने सर्वमायुर्व्यानग्न इत्येतैतावग्नी आदधाति सभ्यं चावसथीयं च³ ' रथचक्रं प्रवर्तयति संततं⁴ १५ गार्हपत्यादाहवनीयात् ' ॥ १७ ॥ सर्वोषधेन व्याहृतीभिरभ्यौक्ष्मयित्वा⁵ पञ्चपञ्च नाना- वृक्षीयाः समिधो ऽभ्यज्याभिदधाति समिध्यमानः प्रथमो नु धर्म इत्येताभिः पञ्चभिरायुर्दा अग्ने हविषो जुषाण इत्येता- १ B Be ins. साम before गायेति, T: श्यैतयौतसामगायेत २ Thus B Bn. ; the other MSS. संप्रेष ३ BH चाथ ४ Thus HB Be J ; संततां the other MSS. ५ Thus only J, the other MSS. व्याहृतिभि०

६४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [२।१८।] मपोद्धृत्याथ प्रदक्षिणमावृत्य प्रत्यङ्ङाद्रुत्य जघनेन गार्हपत्यं तिष्ठंस्तनूभिरुपतिष्ठते ये ते अग्ने शिवे तनुवौ विराट् च खराट् च ते मा विशतां ते मा जिन्वताम् । ये ते अग्ने शिवे तनुवौ सम्राट् चाभिभूश्च ते मा विशतां ते मा जिन्वताम् । ये ते अग्ने शिवे तनुवौ विभूश्च परिभूश्च ते मा विशतां ते ५ मा जिन्वताम् । ये ते अग्ने शिवे तनुवौ प्रभ्वी च प्रभूतिश्च ते मा विशतां ते मा जिन्वताम् । यास्ते अग्ने शिवास्तनु- वस्ताभिस्त्वादध इति ' सर्वाभिर्गार्हपत्यम् ' सर्वाभिरन्वाहार्य- पचनम् ' सर्वाभिराहवनीयमथ घोरास्तनूरनुदिशति यास्ते अग्ने घोरास्तनुवस्ताभिरमुं गच्छेत्येवं यं यजमानो द्वेष्टि तं १० मनसा ध्यायत्येथाप१ उपस्पृश्य विराजक्रमैरुपतिष्ठते ' नर्य२ प्रजां मे गोपाय । अमृतत्वाय जीवसे । जातां जनिष्यमाणां च । अमृते सत्ये प्रतिष्ठितामिति गार्हपत्यमंथर्व पितुं मे गोपाय । रसमन्नमिहायुषे । अदब्धायो ऽशीततनो । अविषन्नः पितुं कृण्वित्यन्वाहार्यपचनम् ' शंस्य पशून्मे गोपाय । द्विपादो १५ ये चतुष्पदः । अष्टाशफाश्च य इहाग्ने । ये चैकशफा आशुगा इत्याहवनीयम् ' सप्रथ सभां मे गोपाय । ये च सभ्याः सभासदः । तानिन्द्रियावतः कुरु । सर्वमायुरुपासतामिति सभ्यमहे बुध्निय मन्त्रं मे गोपाय । यमृषयस्त्रयिविदा विदुः । ऋचः सामानि यजूंषि । मा हि श्रीरमृता सतामित्यव- २०

१ धायेदित्याथाप B Be. २ Of these mantras J gives only the pratikas.

' पूर्णाहुतौ वरं ददात्यथैतान्यग्नि- होत्रपात्राणि प्रक्षालितान्युत्तरेण गार्हपत्यमुपसादयति कूर्चं वा सूनायां वा स्थालीम्१ सस्रुवाग् स्रुचमभिद्योतनग् समिध- मित्यथैतामग्निहोत्रीं दक्षिणत उदीचीग् स्थापयित्वा ब्राह्मणो२ दोग्धि' पूर्वा दुग्धादपरो दुह्यान्नं संसृजेद्द्वयोर्दुह्यात्यशुकाम- स्येत्यधिश्रित्योत्तरमानयत्येतदग्निहोत्रमग्रेणाहवनीयं पर्याहृत्य पूर्वया द्वारा प्रपाद्य जघनेन गार्हपत्यमुपसाद्य तस्मिन्नग्नि- होत्रविधिं चेष्टित्वा समिधमुपयत्य प्राङ् हरति' जघनेनाह- वनीयमुपसादयति कूर्चं' ऽथैताग् समिधं मध्यत आहवनीय- स्याम्यादधाति तूष्णीं' तस्यामादीप्तायां प्रतिमुखं द्विर्जुहोत्युच्चै३ मार्ष्ट्यव३ च मार्ष्ट्युभयमवाप्नोतीति ब्राह्मणं' द्विरङ्गुल्या प्राश्योदङ् पर्यावृत्य प्राचीनदण्डया स्रुचा भक्षयति' निर्णिज्य स्रुचं निष्प्यद्भिः पूरयित्वोदगुद्विङ्गति' सप्तर्षीनेव४ प्रीणातीति ब्राह्मणम्' ऊत्वोपममिङ्गे ब्रह्मवर्चसस्य समिद्ध्या५ अपो निनयत्यमृतस्यैव रूपमकरिति६ ब्राह्मणम्' ॥ १८ ॥

Wait, let's verify line 16: "ऊत्वोपममिङ्गे" or "ऊत्वोपममिङ्क्ते"? Look at the characters in line 16: "ऊत्वोपममिङ्क्ते" or "ऊत्वोपममिङ्गे"? Wait, look at: 'ऊ' (or 'उ', 'ऊ', 'हु'?) Wait! Taittirīya Brāhmaṇa 2.1.4.9: "हुत्वोपममृशति ब्रह्मवर्चसस्य समिद्ध्या अपो निनयति..." Wait! Look at the text in line 16: "हुत्वोपममृशति"?? Wait! Look at line 16 first word: The first character has: 'ह' with 'ु': 'हु'! Then 'त्वो': 'हुत्वो'! Wait, footnote 6: "६ Thus only B Be, cp. Taitt. Br. II. 1. 4. 9. The other MSS. have हुत्वोत्तिष्ठतीति instead of अकरिति।" Notice footnote 6 says "हुत्वोत्तिष्ठतीति"! Now look at line 16: Is it "हुत्वोपममृशति"? Let's read line 16 carefully: "ब्राह्मणम् ' हुत्वोपममृशति ब्रह्मवर्चसस्य समिद्ध्या ५ अपो" - wait! Look at line 16: Is that "ऊत्वोपममिङ्गे" or "हुत्वोपममृशति" or something else? Wait: Character 1: "हु" - look at 'हु' in 'हुत्वो...' in footnote 6: exactly the same letter! It's 'हु'! Character 2: 'त्वो' Character 3: 'प' Character 4: 'म' Character 5: 'मृ' or 'मि'? Wait, look at it: it has 'म' with a loop below, or 'मृ'? No, it is 'मृ' - wait, is it 'म' with 'ृ' or 'म' with 'ि'? Wait, let's look at the letters: "हुत्वोपममिङ्गे"? No, look at: "हुत्वोपममृशति" -> wait, does it have 'श' and 'ति'? Wait, look at: 'हुत्वोपम' then: 'म' with... wait, look at line 16: "हुत्वोपममि..." - wait, after 'म' is 'मि' or 'मृ'? Wait, look at line 16: "ब्राह्मणम् ' हुत्वोपममृशति"? No, after 'म' is another letter: It has a top loop? No, look at line 16: "हुत्वोपममृष्टे"? Wait, Caland BSS 2.18: Let's check the Sanskrit text of BSS 2.18: "हुत्वोपममृशति" or "हुत्वोपममृष्टे"? Wait, what does the text say: Letters: हु - त्वो - प - म - मि - ङ्गे? Or मृ - श्ते? Wait, look at the consonants: 'म' with 'ि' (i-matra): wait, the curve goes up to the left, like in 'समिध' or 'अभि'? Wait, the curve goes from the top of the next letter to the left: yes, it's an i-matra! And what is the letter under the i-matra? Wait, look at: 'म' then 'ृ'? Wait, why would there be two 'म's? Wait, let's compare with Taittiriya Brahmana 2.1.4.8-9: "हुत्वोपममृशति । ब्रह्मवर्चसमेवावरुन्द्धे । अपो निनयति । अमृतं वा आपः । अमृतस्यैव रूपमकरिति ब्राह्मणम्" Wait, in Taittiriya Brahmana it is "हुत्वोपममृशति"! Now what did Caland print? Look at the characters: "हु त् वो प म मृ शे" or "हुत्वोपममृशति"? Wait, look at line 16: First word: हुत्वोपम... Wait, look at the end of that word: There is a letter with 'े' (e-matra): Look at the e-matra slant stroke going up-left: Wait, is it "हुत्वोपममृष्टे"? Wait, look at the letter with e-matra: Is it 'ङ्गे'? It has a dot? No, it's 'ङ्गे' or 'ष्टे' or 'ते'? Wait, look at line 16: "हुत्वोपममृष्टे" - wait, in BSS, does he say "हुत्वोपममृष्टे ब्रह्मवर्चसस्य समिद्ध्या अपो निनयति"? Wait, look at the letters after 'प': 'म' then 'मृ' then 'ङ्गे'?? No, is it 'ङ्गे'? Look at the conjunct: vertical line, top bar, curve... Wait, look at 'ङ्गे' in 'द्विरङ्गुल्या' (line 13): In line 13: "द्विरङ्गुल्या" -> 'ङ्गु' has 'ङ' + 'गु'. In line 16: does it look like 'ङ्गे'? Wait, look at: "हुत्वोपममिङ्गे"?? No, what root is that? Could it be "हुत्वोपममृजे"? No, "उपमृशति" -> Atmanepada: "उपममृशे"? Wait, "उपममृशे"? Perfect tense? No, "हुत्वोपममृशति" or "हुत्वोपममृष्टे" (present 3rd sg. of उप-मृज्)? Wait! "उप-मृज्" (to wipe, stroke) -> 3rd sg. present Atmanepada: "उपमृष्टे"! Wait, BSS uses: "द्विरङ्गुल्या प्राश्योदङ् पर्यावृत्य प्राचीनदण्डया स्रुचा भक्षयति । निर्णिज्य स्रुचं निष्प्यद्भिः पूरयित्वोदगुद्विङ्गति । सप्तर्षीनेव प्रीणातीति ब्राह्मणम् । हुत्वोपममृष्टे ब्रह्मवर्चसस्य समिद्ध्या अपो निनयत्यमृतस्यैव रूपमकरिति ब्राह्मणम् ॥ १८ ॥" Wait, let's look at that word in line 16: ह - ु = हु त् - व - ो = त्वो प = प म = म म - ृ = मृ ष् - टे = ष्टे YES! "हुत्वोपममृष्टे"! Look at 'मृ': 'म' with the 'ृ' curve at the bottom! Look at 'ष्टे': 'ष' + 'ट' + 'े'! Compare 'ष्ट्य' in 'मार्ष्ट्यव' (line 13): it has 'ष' + 'ट' + 'य'. In 'ष्टे' in line 16: it has 'ष' + 'ट' with the top e-matra: 'ष्टे'! It is undeniably "हुत्वोपममृष्टे"! That makes 100% Vedic Sanskrit sense: "उप-मृष्टे" (wipes/strokes)!

Wait, what about line 15: "उदगुद्विङ्गति" or "उदगुद्विगति"? Look at line 15: "उ द गु द्वि ङ् ग ति" Look at the conjunct between 'द्वि' and 'ति': It has 'ङ्' + 'ग': 'ङ्गति'! Wait, look at 'ङ्गति': 'ङ' on top, 'ग' below: 'ङ्गति'! Yes, "उदगुद्विङ्गति"! Wait, in Taittiriya: "उदगुद्विङ्गति" (moves away northwards).

Let's check line 11: "ऽथैताग् समिधं" or "ऽवैताग् समिधं"? Wait, let's look at the letter: Is it 'थै' or 'वै'? Look at 'वैताग्': Wait, is the root 'अन्वैति'? "जघनेनाहवनीयमुपसादयति कूर्चं । ऽन्वैताग् समिधं..."? Wait, look at line 11: Does it have 'ऽन्वैताग्' or 'ऽथैताग्' or 'ऽवैताग्'? Let's zoom in on line 11: "कूर्चं ' ऽ" then the next letter: It has a loop on the left? Wait, compare with:

• 'वै' in 'पूर्वया' (line 9: no, पूर्वया has व without ai), 'द्वयोर्' (line 7: व), 'विलाप्योत्पूय' (line 1: वि).
• 'थै' in 'अथैतान्यग्नि-' (line 3): look at 'थै': it has 'थ' with two slants above: 'थै'! Now compare with line 11: Does the letter have the top of 'थ'? In line 3, 'थै' has a circle/loop at the top-left, and a curve down, then vertical line, with two strokes above. In line 11, the letter after 'ऽ' has: A vertical stem, a rounded belly to the left, and two strokes above! Wait, that is 'वै'! Wait, but why 'वै'? Is there a 'न' before it? Look closely between 'ऽ' and 'वै': There is NO 'न'. It is just 'ऽ' and 'वै' or is it 'ऽथै'? Wait, why would there be "ऽवैताग्"? Could it be "ऽथैताग्" with a slightly broken top? Wait! In Sanskrit, "कूर्चम् । अथैताम् समिधं मध्यत आहवनीयस्याभ्यादधाति तूष्णीम्" - "Now he places this kindling stick in the middle of the Ahavaniya silently"! "अथैताम् समिधम्"! Of course! In ritual texts, the sequence is: "जघनेनाहवनीयमुपसादयति कूर्चं । अथैताग् समिधं मध्यत आहवनीयस्याभ्यादधाति तूष्णीं ।" "He places the kūrca to the west of the Āhavanīya. Then he places this kindling-stick in the middle of the Āhavanīya silently." Yes! "अथैताम् समिधम्" is standard Baudhayana idiom! And why does it look like that? In Caland's font, 'थ' sometimes has an open top or looks like: 'थै'. Let's write ऽथैताग्.

Wait, let's check line 12: "स्याम्यादधाति तूष्णीं" or "स्याभ्यादधाति तूष्णीं"? In line 11-12: "मध्यत आहवनीय- / स्याम्यादधाति" or "स्याभ्यादधाति"? Look at the second syllable of line 12: "स्या" then "भ्या" (bhya): Look at 'भ्या': it has the characteristic loop of 'भ' with 'य'! Wait, is it 'भ्या'? Look closely: The first part of the letter has the loop of 'भ': yes, 'भ्या'! "स्याभ्यादधाति" (from आहवनीयस्य + अभ्यादधाति). Wait, "आहवनीयस्याभ्यादधाति तूष्णीं".

Now let's check line 12 again: "प्रतिमुखं द्विर्जुहोत्युच्चै३" Wait, at the end of line 12: "द्विर्जुहोत्युच्चै" After 'च्चै', there is: A digit '३'! Wait, does it have a hyphen? No hyphen, just '३'. And line 13 starts with: "मार्ष्ट्यव३ च मार्ष्ट्युभयमवाप्नोतीति" Wait, why is there 'र्' on 'मार्ष्ट्यव'? Because it's "उच्चै३र्मार्ष्ट्यव३ च मार्ष्ट्युभयमवाप्नोतीति"! The sandhi is: उच्चै३ः + मार्ष्टि + अव + मार्ष्टि? Wait, Taittiriya Brahmana 2.1.4.6: Let's check the exact quote: "उच्चै३र्मार्ष्ट्य॒३व मार्ष्टि॒ । उभ॑यमे॒वाव॑रुन्द्धे" In TB 2.1.4.6: "उच्चै३र्मार्ष्ट्य३व मार्ष्टि" Here: Line 12: "प्रतिमुखं द्विर्जुहोत्युच्चै३" Line 13: "मार्ष्ट्यव३ च मार्ष्ट्युभयमवाप्नोतीति ब्राह्मणं '" Wait, in line 13: Is that "मार्ष्ट्यव३" or "मार्ष्ट्य३व"? Look at the '३' in line 13: It is AFTER 'व': "मार्ष्ट्यव३"! And what is the next word? Is it "च मार्ष्ट्यु..."? Wait, look at that letter: Is it 'च'? Wait, could it be "व"? No, look at 'व' in 'मार्ष्ट्यव': it has a rounded belly. This letter has a flat top, horizontal stroke, and then a semicircle attached: that's 'च'! Wait, why "च मार्ष्ट्युभयमवाप्नोतीति"? Wait, could it be "च मार्ष्टि । उभयमवाप्नोतीति"? Look at the sandhi: "मार्ष्ट्युभयमवाप्नोतीति" = मार्ष्टि + उभयम् + अवाप्नोति + इति! Indeed, मार्ष्टि + उभयम् -> मार्ष्ट्युभयम्! And before that: "च"! So: "मार्ष्ट्यव३ च मार्ष्ट्युभयमवाप्नोतीति"!

Wait, look at line 14: "प्राश्योदङ् पर्यावृत्य प्राचीनदण्डया स्रुचा भक्षयति ' निर्णिज्य" Line 15: "स्रुचं निष्प्यद्भिः पूरयित्वोदगुद्विङ्गति ' सप्तर्षीनेव४ प्रीणातीति" Line 16: "ब्राह्मणम् ' हुत्वोपममृष्टे ब्रह्मवर्चसस्य समिद्ध्या५ अपो" Line 17: "निनयत्यमृतस्यैव रूपमकरिति६ ब्राह्मणम् ' ॥ १८ ॥"

Let's check the footnotes very carefully: Footnote 1: "१ आज्यस्थालीम् H."

Footnote 2: "२ Thus BT ; ब्राह्मणे F ; ब्राह्मणोवा Be ; ब्रह्मणोवा J ; ब्राह्मणोर्व H."

Footnote 3: "३ Thus JT and Veṅk. on Karmānta I. 17 ; उर्द्धंमार्ष्टि Be ; उर्द्धमार्ष्टि HB ; उन्मार्ष्टि F."

Footnote 4: "४ Thus B Be HF ; सप्तऋषीनेव TJ."

Footnote 5: "५ Thus corrected ; समिध्या अपो B Be HF ; समिध्या चापो J ; समिष्यापो T." Wait, look at J in footnote 5: "समिध्या वापो J" or "समिध्या चापो J"? Look closely at the word before 'J': "समिध्या वापो" or "समिध्या चापो"? It has 'च': "चापो"! Let's look: top bar, loop to the left... wait, look at 'वा' in 'अपो' vs 'चा': In 'समिध्या चापो J': the letter is 'चा'!

Footnote 6: "६ Thus only B Be, cp. Taitt. Br. II. 1. 4. 9. The other MSS. have हुत्वोत्तिष्ठतीति instead of अकरिति ।"

Bottom: "9" (page number of signature/gathering: 9) And the watermark at the very bottom: "CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband"

Let's verify line numbers: Total text lines: to Then footnotes.

Let's do a complete, meticulous check of line 1 to 17: अथोयमथ गार्हपत्य आज्यं विलाप्योत्पूय स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा समिद्धत्याहवनीये पूर्णाहुतिं जुहोति सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वा इति ' पूर्णाहुतौ वरं ददात्यथैतान्यग्नि- होत्रपात्राणि प्रक्षालितान्युत्तरेण गार्हपत्यमुपसादयति कूर्चं वा सूनायां वा स्थालीम् १ सस्रुवाग् स्रुचमभिद्योतनग् समिध- मित्यथैतामग्निहोत्रीं दक्षिणत उदीचीग् स्थापयित्वा ब्राह्मणो २ दोग्धि ' पूर्वा दुग्धादपरो दुह्यान्नं संसृजेद्द्वयोर्दुह्यात्यशुकाम- स्येत्यधिश्रित्योत्तरमानयत्येतदग्निहोत्रमग्रेणाहवनीयं पर्याहृत्य पूर्वया द्वारा प्रपाद्य जघनेन गार्हपत्यमुपसाद्य तस्मिन्नग्नि- होत्रविधिं चेष्टित्वा समिधमुपयत्य प्राङ् हरति ' जघनेनाह- वनीयमुपसादयति कूर्चं ' ऽथैताग् समिधं मध्यत आहवनीय- स्याम्यादधाति तूष्णीं ' तस्यामादीप्तायां प्रतिमुखं द्विर्जुहोत्युच्चै३ मार्ष्ट्यव३ च मार्ष्ट्युभयमवाप्नोतीति ब्राह्मणं ' द्विरङ्गुल्या प्राश्योदङ् पर्यावृत्य प्राचीनदण्डया स्रुचा भक्षयति ' निर्णिज्य स्रुचं निष्प्यद्भिः पूरयित्वोदगुद्विङ्गति ' सप्तर्षीनेव४ प्रीणातीति ब्राह्मणम् ' हुत्वोपममृष्टे ब्रह्मवर्चसस्य समिद्ध्या ५ अपो निनयत्यमृतस्यैव रूपमकरिति ६ ब्राह्मणम् ' ॥ १८ ॥

Wait, look at line 12 again: "स्याभ्यादधाति" or "स्याम्यादधाति"? Look at the start of line 12: "स्या" then "म्या" or "भ्या"? Wait! In Sanskrit: आहवनीयस्य + अभ्यादधाति -> आहवनीयस्याभ्यादधाति! Look at the letter: it is 'भ्या': loop at top-left, horizontal line to the right, vertical stroke, joined with 'या'. That is 'भ्या'! Wait, in line 12, let's type "स्याभ्यादधाति".

Look at line 15: "निष्प्यद्भिः" or "निष्पीयाद्भिः"? Letters: नि - ष् - प्य - द् - भिः = निष्प्यद्भिः Wait, Taittiriya Brahmana / Baudhayana: "निष्प्यद्भिः" (nispyadbhiḥ)? Let's look at the characters in line 15: "नि" then "ष्प्य" (ष + प + य): yes, ष्प्य! Then "द्भिः": द् + भि + ः. "निष्प्यद्भिः"!

Look at line 7: "दुह्यात्यशुकाम-" -> wait, "दुह्यात् पशुकाम-" or "दुह्यात्यशुकाम-"? Look at line 7: "सं सृ जे द् द्व यो र् दु ह्या त् प शु का म -" Wait, look at 'प': Is that 'प' or 'य'? "दुह्यात्पशुकाम-" = दुह्यात् + पशुकाम-! Yes, 'त्' + 'प' = 'त्प'! "दुह्यात्पशुकाम-"! Look at the letter: it is 'त्प'! It has 'त' connected to 'प': 'त्पशुकाम-'!

Everything is verified and clear. Ready to produce the final output.[ २ । १८ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ६५

अथोयमथ गार्हपत्य आज्यं विलाप्योत्पूय स्रुचि चतुर्गृहीतं गृहीत्वा समिद्धत्याहवनीये पूर्णाहुतिं जुहोति सप्त ते अग्ने समिधः सप्त जिह्वा इति ' पूर्णाहुतौ वरं ददात्यथैतान्यग्नि- होत्रपात्राणि प्रक्षालितान्युत्तरेण गार्हपत्यमुपसादयति कूर्चं वा सूनायां वा स्थालीम् १ सस्रुवाग् स्रुचमभिद्योतनग् समिध- मित्यथैतामग्निहोत्रीं दक्षिणत उदीचीग् स्थापयित्वा ब्राह्मणो २ दोग्धि ' पूर्वा दुग्धादपरो दुह्यान्नं संसृजेद्द्वयोर्दुह्यात्पशुकाम- स्येत्यधिश्रित्योत्तरमानयत्येतदग्निहोत्रमग्रेणाहवनीयं पर्याहृत्य पूर्वया द्वारा प्रपाद्य जघनेन गार्हपत्यमुपसाद्य तस्मिन्नग्नि- होत्रविधिं चेष्टित्वा समिधमुपयत्य प्राङ् हरति ' जघनेनाह- वनीयमुपसादयति कूर्चं ' ऽथैताग् समिधं मध्यत आहवनीय- स्याभ्यादधाति तूष्णीं ' तस्यामादीप्तायां प्रतिमुखं द्विर्जुहोत्युच्चै३ मार्ष्ट्यव३ च मार्ष्ट्युभयमवाप्नोतीति ब्राह्मणं ' द्विरङ्गुल्या प्राश्योदङ् पर्यावृत्य प्राचीनदण्डया स्रुचा भक्षयति ' निर्णिज्य स्रुचं निष्प्यद्भिः पूरयित्वोदगुद्विङ्गति ' सप्तर्षीनेव४ प्रीणातीति ब्राह्मणम् ' हुत्वोपममृष्टे ब्रह्मवर्चसस्य समिद्ध्या ५ अपो निनयत्यमृतस्यैव रूपमकरिति ६ ब्राह्मणम् ' ॥ १८ ॥

१ आज्यस्थालीम् H. २ Thus BT ; ब्राह्मणे F ; ब्राह्मणोवा Be ; ब्रह्मणोवा J ; ब्राह्मणोर्व H. ३ Thus JT and Veṅk. on Karmānta I. 17 ; उर्द्धंमार्ष्टि Be ; उर्द्धमार्ष्टि HB ; उन्मार्ष्टि F. ४ Thus B Be HF ; सप्तऋषीनेव TJ. ५ Thus corrected ; समिध्या अपो B Be HF ; समिध्या चापो J ; समिष्यापो T. ६ Thus only B Be, cp. Taitt. Br. II. 1. 4. 9. The other MSS. have हुत्वोत्तिष्ठतीति instead of अकरिति ।

'? No, wait, look at "हविषो ऽग्निर्मूर्धा" in line 6. In line 14: look at the mantra: "अदितिर्न उरुष्यतु महीमू षु मातरमित्यादित्यस्य" Wait, TS mantra is "अदितिर्न उरुष्यतु" (Aditir na uruṣyatu) and "महीमू षु मातरं सुव्रतानाम्" (Mahīm ū ṣu mātaram...). In TS 1.5.11.5: "अदितिर्न उरुष्यत्वदितिः शर्म यच्छतु" In TS 4.1.5.1: "अदितिर्न उरुष्यत्वनहो..." Why does the book write: "न्द्राग्नस्यादितिर्न" or "न्द्राग्नस्योदितिर्न"? Wait, look at the image: न्द्रा-ग्न-स्य- Wait, after 'स्य', is there an avagraha? No. Is it "न्द्राग्नस्योदितिर्न"? Wait, let's look very closely at line 14, first few aksharas: 1: न्द्रा 2: ग्न 3: स्य Wait, on 'स्य', is that an o-matra? Wait! Look at the top of 'स्य': There is a vertical bar AFTER 'स्य': "स्या"! Wait, what is above that vertical bar? Nothing! Wait, then